# Tiếng Khmer · Bảng chữ cái

> Dành cho người mới làm quen với chữ Khmer. Khóa giới thiệu 33 phụ âm thông dụng thuộc nhóm A và O, chân chữ và các cụm ghép, nguyên âm phụ thuộc và độc lập, dấu phụ, dấu câu cùng chữ số bản địa. Hướng dẫn giải thích cách nhóm phụ âm ảnh hưởng đến nguyên âm; ví dụ kèm nghĩa tiếng Việt và IPA rút gọn giúp bạn đối chiếu chữ viết với cách đọc. Nguồn tham chiếu: bảng chữ Khmer của Richard Ishida (r12a) và Wikipedia.

- Trang: https://songthem.com/khoa/tieng-khmer-bang-chu-cai/ (mở bằng trình duyệt là vào thẳng Sổ từ của khóa trên web)
- 102 mục, 9 chủ đề, ngôn ngữ: Tiếng Khmer
- Cập nhật: 2026-11-06
- Miễn phí, không quảng cáo. Tác giả: Đặng Lê Thanh Phúc (https://dangphuc.com/)

## Giới thiệu khóa học

Dành cho người mới làm quen với chữ Khmer. Khóa giới thiệu 33 phụ âm thông dụng thuộc nhóm A và O, chân chữ và các cụm ghép, nguyên âm phụ thuộc và độc lập, dấu phụ, dấu câu cùng chữ số bản địa. Hướng dẫn giải thích cách nhóm phụ âm ảnh hưởng đến nguyên âm; ví dụ kèm nghĩa tiếng Việt và IPA rút gọn giúp bạn đối chiếu chữ viết với cách đọc.
**Lời tri ân:** Xin trân trọng cảm ơn Richard Ishida cùng cộng đồng đóng góp và biên tập tư liệu về chữ Khmer trên Wikipedia. Công sức nghiên cứu, hệ thống hóa và chia sẻ của quý vị giúp người học tiếp cận hệ chữ này và cung cấp nguồn đối chiếu quý báu cho khóa học.

## Phụ âm nhóm K và nhóm Ch (វគ្គ ក និង វគ្គ ច・10 phụ âm đầu) (10 mục)

### Hai nhóm phụ âm A và O; tiếng Khmer không có thanh điệu

Tiếng Khmer chuẩn không có thanh điệu. Hai nhóm phụ âm A và O quyết định cách đọc nhiều nguyên âm phụ thuộc, không phải hai thanh cao và thấp.
Nhóm A có 15 chữ, nguyên âm nền ɑː; nhóm O có 18 chữ, nguyên âm nền ɔː.
Ô phiên âm dùng IPA rút gọn: ː là âm dài, ʰ là bật hơi, ʔ là tắc thanh hầu, ɓ và ɗ là âm tắc hút vào, c là âm tắc ngạc, j là âm lướt. Khmer không cần dấu thanh.
Phiên âm hướng tới giọng chuẩn miền trung; nguyên âm có biến thể địa phương. Phiên âm âm đầu của chữ không thay thế cách đọc cả từ.

### Chân chữ và cách ghép phụ âm

Dấu coeng ្ trước một phụ âm làm phụ âm đó hiển thị thành chân chữ. Thường đọc phụ âm trên trước, rồi phụ âm dưới; không tự thêm nguyên âm vào mọi cụm.
Hầu hết 33 phụ âm có chân chữ thông dụng, trừ ឡ. Chân chữ r vòng về bên trái; một số chữ đổi hình khi ghép.
Mỗi thẻ phụ âm đặt chữ đầy đủ trước, chân chữ sau dấu chấm phẩy. Các cụm ghép chung một thẻ có thể đọc khác nhau.

- **ក / ្ក** /kɑː/: phụ âm ក, âm k không bật hơi, thuộc nhóm A. Nguyên âm nền nhóm A là ɑː; chân chữ ្ក dùng trong cụm phụ âm. Âm k cuối có thể thành ʔ theo vần. Ví dụ: កូន /koun/ (con), កក /kɑːʔ/ (đông lại)
- **ខ / ្ខ** /kʰɑː/: phụ âm ខ, âm k bật hơi, thuộc nhóm A. kʰ là âm tắc bật hơi, không phải âm xát kh tiếng Việt. Chân chữ: ្ខ. Ví dụ: ខែ /kʰae/ (tháng), ខោ /kʰao/ (quần)
- **គ / ្គ** /kɔː/: phụ âm គ, âm k không bật hơi, thuộc nhóm O. Âm đầu như ក; khác nhóm nguyên âm, không phải khác thanh điệu. Ví dụ: គោ /koː/ (bò), គ្រូ /kruː/ (thầy cô giáo)
- **ឃ / ្ឃ** /kʰɔː/: phụ âm ឃ, âm k bật hơi, thuộc nhóm O. Ví dụ: ឃើញ /kʰəːɲ/ (thấy), ឃ្លាន /kʰliən/ (đói)
- **ង / ្ង** /ŋɔː/: phụ âm ង, âm mũi ng, thuộc nhóm O. Ví dụ: ងាយ /ŋiəj/ (dễ), បង /ɓɑːŋ/ (anh hoặc chị)
- **ច / ្ច** /cɑː/: phụ âm ច, âm tắc ngạc c không bật hơi, thuộc nhóm A. c trong IPA là âm tắc ngạc, không phải k. Không coi ch của mọi hệ La-tinh hóa là âm bật hơi. Ví dụ: ចាន /caːn/ (chén (bát) hoặc đĩa), ចាំ /cam/ (đợi; nhớ)
- **ឆ / ្ឆ** /cʰɑː/: phụ âm ឆ, âm tắc ngạc c bật hơi, thuộc nhóm A. Ví dụ: ឆ្មា /cʰmaː/ (mèo), ឆ្កែ /cʰkae/ (chó)
- **ជ / ្ជ** /cɔː/: phụ âm ជ, âm tắc ngạc c không bật hơi, thuộc nhóm O. Ví dụ: ជើង /cəːŋ/ (chân), ជួយ /cuəj/ (giúp)
- **ឈ / ្ឈ** /cʰɔː/: phụ âm ឈ, âm tắc ngạc c bật hơi, thuộc nhóm O. Ví dụ: ឈើ /cʰəː/ (cây; gỗ), ឈឺ /cʰɨː/ (đau)
- **ញ / ្ញ** /ɲɔː/: phụ âm ញ, âm mũi nh, thuộc nhóm O. Khi ញ mang chân chữ thì hình chữ trên thay đổi; chân chữ ghép với chính ញ có dạng riêng. Ví dụ: ញ៉ាំ /ɲam/ (ăn), ទិញ /tɨɲ/ (mua)

## Phụ âm nhóm Đ/T uốn lưỡi và nhóm T/Đ răng (វគ្គ ដ និង វគ្គ ត・10 phụ âm giữa) (10 mục)

### Phân biệt ដ, ឌ, ត, ទ và chân chữ

ដ và ឌ có âm đầu ɗ; ត và ទ thường có âm đầu t không bật hơi. Chữ đứng cuối âm tiết có quy tắc riêng.
Chân chữ của ដ và ត có thể giống hình trong phông chữ nhưng vẫn là hai mã khác nhau. Âm của chân chữ phụ thuộc vị trí và từ: không suy từ hình rằng mọi trường hợp đều đọc t hoặc đều đọc ɗ.
Âm bật hơi tʰ thuộc các chữ như ថ, ឋ, ធ, ឍ; không phải âm t của ត, ទ.

- **ដ / ្ដ** /ɗɑː/: phụ âm ដ, âm tắc hút vào ɗ, thuộc nhóm A. Chân chữ ដ và ត có thể giống hình nhưng khác mã chữ. Không thay lẫn mã theo hình hiển thị. Ví dụ: ដៃ /ɗaj/ (tay), ដី /ɗəj/ (đất)
- **ឋ / ្ឋ** /tʰɑː/: phụ âm ឋ, âm t bật hơi, nhóm A; chủ yếu gặp trong từ gốc Ấn (chân ឋ trong រដ្ឋ không đọc riêng). Ví dụ: រដ្ឋ /roət/ (nhà nước), ឋានៈ /tʰaːnaʔ/ (địa vị)
- **ឌ / ្ឌ** /ɗɔː/: phụ âm ឌ, âm tắc hút vào ɗ, nhóm O; thường gặp trong từ mượn. Ví dụ: ឌីជីថល /ɗiːciːtʰɑːl/ (kỹ thuật số), បណ្ឌិត /ɓɑnɗɨt/ (tiến sĩ)
- **ឍ / ្ឍ** /tʰɔː/: phụ âm ឍ, âm t bật hơi, nhóm O; hiếm, thường ở từ gốc Ấn. Ví dụ: វឌ្ឍនភាព /ʋoət.tʰeəʔ.neəʔ.pʰiəp/ (sự phát triển), អឌ្ឍចន្ទ /ʔat.tʰeəʔ.can/ (bán nguyệt)
- **ណ / ្ណ** /nɑː/: phụ âm ណ, âm n, thuộc nhóm A. Khác ន ở nhóm nguyên âm. Ví dụ: ណា /naː/ (nào), ណាស់ /nah/ (rất)
- **ត / ្ត** /tɑː/: phụ âm ត, âm t không bật hơi, thuộc nhóm A. Ví dụ: តុ /tok/ (bàn), តា /taː/ (ông)
- **ថ / ្ថ** /tʰɑː/: phụ âm ថ, âm t bật hơi, thuộc nhóm A. Ví dụ: ថង់ /tʰɑŋ/ (túi), ថ្ងៃ /tʰŋaj/ (ngày)
- **ទ / ្ទ** /tɔː/: phụ âm ទ, âm t không bật hơi, thuộc nhóm O. Ví dụ: ទឹក /tɨk/ (nước), ទូក /tuːk/ (thuyền)
- **ធ / ្ធ** /tʰɔː/: phụ âm ធ, âm t bật hơi, thuộc nhóm O. Ví dụ: ធំ /tʰom/ (to), ធ្មេញ /tʰmɨɲ/ (răng)
- **ន / ្ន** /nɔː/: phụ âm ន, âm n, thuộc nhóm O. Ví dụ: នាង /niəŋ/ (cô ấy), នំ /num/ (bánh)

## Phụ âm nhóm P/B môi và Nhóm phụ âm tự do (វគ្គ ប និង អវគ្គ・13 phụ âm cuối) (13 mục)

### Chữ ប và các chân chữ r, b, ʔ

ប thường có âm đầu ɓ trước nguyên âm, có thể đọc p trong một số cụm, từ mượn và khi ở cuối âm tiết. ប៉ ghi âm p. Không đổi mọi chữ ប hoặc chân chữ ្ប thành p.
Chân chữ ្រ vòng bên trái chữ trên. Chân chữ ្អ mang âm tắc thanh hầu, như ល្អ lʔɑː.
Trong IPA, pʰ là p bật hơi, không phải f tiếng Việt; kʰ là k bật hơi, không phải kh xát tiếng Việt.

- **ប / ្ប** /ɓɑː/: phụ âm ប, âm tắc hút vào ɓ, thuộc nhóm A. Có thể đọc p tùy cụm và từ; cuối âm tiết là p. ប៉ ghi p. Không suy rằng mọi chân chữ ្ប đều có một cách đọc duy nhất. Ví dụ: បាយ /ɓaːj/ (cơm), ប៉ា /paː/ (cha)
- **ផ / ្ផ** /pʰɑː/: phụ âm ផ, âm p bật hơi, thuộc nhóm A. pʰ là âm tắc hai môi bật hơi, không phải f như ph tiếng Việt. Ví dụ: ផ្ទះ /pʰteəh/ (nhà), ផ្កា /pʰkaː/ (hoa)
- **ព / ្ព** /pɔː/: phụ âm ព, âm p không bật hơi, thuộc nhóm O. Ví dụ: ពីរ /piː/ (hai), ពេល /peːl/ (thời gian)
- **ភ / ្ភ** /pʰɔː/: phụ âm ភ, âm p bật hơi, thuộc nhóm O. Ví dụ: ភ្នំ /pʰnum/ (núi), ភ្លៀង /pʰliəŋ/ (mưa)
- **ម / ្ម** /mɔː/: phụ âm ម, âm m, thuộc nhóm O. Ví dụ: មួយ /muəj/ (một), ម៉ែ /mae/ (mẹ)
- **យ / ្យ** /jɔː/: phụ âm យ, âm lướt j, thuộc nhóm O. j trong IPA gần y trong yes tiếng Anh; không đồng nhất với d của mọi giọng tiếng Việt. Ví dụ: យប់ /jup/ (đêm), យំ /jum/ (khóc)
- **រ / ្រ** /rɔː/: phụ âm រ, âm r, thuộc nhóm O. រ cuối thường câm trong tiếng Khmer chuẩn; có khác biệt phương ngữ. Chân chữ ្រ vòng bên trái. Ví dụ: រៀន /riən/ (học), ពីរ /piː/ (hai)
- **ល / ្ល** /lɔː/: phụ âm ល, âm l, thuộc nhóm O. Ví dụ: លុយ /luj/ (tiền), ល្អ /lʔɑː/ (tốt)
- **វ / ្វ** /ʋɔː/: phụ âm វ, âm tiếp cận môi-răng ʋ, thuộc nhóm O. ʋ không nhất thiết trùng v xát tiếng Việt. Ở cuối vần có thể thành âm lướt. Ví dụ: វែង /ʋɛːŋ/ (dài), វត្ត /ʋoət/ (chùa)
- **ស / ្ស** /sɑː/: phụ âm ស, âm s, thuộc nhóm A. Ở cuối âm tiết, ស thường đọc h. Ví dụ: សេះ /seh/ (ngựa), ស្រី /srəj/ (phụ nữ)
- **ហ / ្ហ** /hɑː/: phụ âm ហ, âm h, thuộc nhóm A. Ví dụ: ហាង /haːŋ/ (cửa hàng), ហូប /houp/ (ăn)
- **ឡ** /lɑː/: phụ âm ឡ, âm l, thuộc nhóm A; không có chân chữ thông dụng. Ví dụ: ឡាន /laːn/ (ô tô), ឡើង /laəŋ/ (lên)
- **អ / ្អ** /ʔɑː/: phụ âm អ, âm tắc thanh hầu ʔ, nhóm A; làm giá mang nguyên âm. Ví dụ: អាន /ʔaːn/ (đọc), អូន /ʔoun/ (em)

## Nhóm 12 Cụm phụ âm ghép Chân chữ thông dụng nhất (ព្យញ្ជនៈផ្ញើជើង・12 mục) (12 mục)

### Nhóm nguyên âm trong cụm phụ âm

Âm tắc và âm xát thường trội hơn âm mũi, âm bên và âm lướt khi quyết định nhóm nguyên âm. Nếu một cụm có hai phụ âm trội, phụ âm dưới thường quyết định nhóm.
Vì vậy ផ្ល theo nhóm A nhưng ផ្ទ theo nhóm O do ទ ở dưới; ផ្ទះ đọc pʰteəh. Cụm ម្ដ và ម្ហ theo nhóm A, còn ម្ន theo nhóm O.
Có ngoại lệ theo từ và biến âm ở âm tiết yếu. Dùng ví dụ thực để học, không chỉ ghép tên chữ rồi đọc nguyên âm nền.

- **ក្រ / ប្រ** /krɑː; prɑː/: cụm ក្រ và ប្រ, có chân chữ r; đều thuộc nhóm A. Hai dạng ở đây là hai cụm khác nhau được ghép chung một thẻ, không phải hai cách viết của cùng một âm. Ví dụ: ក្រុង /kroŋ/ (thành phố), ប្រាំ /pram/ (năm)
- **ស្រ / ត្រ** /srɑː; trɑː/: cụm ស្រ và ត្រ, có chân chữ r; đều thuộc nhóm A. Ví dụ: ស្រី /srəj/ (phụ nữ), ត្រី /trəj/ (cá)
- **គ្រ / ព្រ** /krɔː; prɔː/: cụm គ្រ và ព្រ, có chân chữ r; đều thuộc nhóm O. Ví dụ: គ្រូ /kruː/ (thầy cô giáo), ព្រៃ /prɨj/ (rừng)
- **ក្ប / ច្ប / ស្ប** /kɓɑː; cɓɑː; sɓɑː/: cụm ក្ប, ច្ប, ស្ប có chân chữ ប; cách đọc phụ thuộc từ. Phiên âm cụm là cách đọc khái quát; không áp dụng quy tắc máy móc đổi mọi ្ប thành p. Ví dụ: ក្បាល /kɓaːl/ (đầu), ច្បាប់ /cɓap/ (luật)
- **ឆ្ម / ឆ្ក / ឆ្ល** /cʰmɑː; cʰkɑː; cʰlɑː/: cụm ឆ្ម, ឆ្ក, ឆ្ល bắt đầu bằng ឆ, thường theo nhóm A. Ví dụ: ឆ្មា /cʰmaː/ (mèo), ឆ្កែ /cʰkae/ (chó), ឆ្លើយ /cʰlaəj/ (trả lời)
- **ផ្ល / ផ្ទ / ផ្ក** /pʰlɑː; pʰtɔː; pʰkɑː/: cụm ផ្ល, ផ្ទ, ផ្ក; nguyên âm theo phụ âm trội trong cụm. ផ្ទ có hai âm tắc: ទ ở dưới quyết định nhóm O, như ផ្ទះ. Không gán toàn bộ cụm bắt đầu bằng ផ vào nhóm A. Ví dụ: ផ្លែ /pʰlae/ (trái (quả)), ផ្ទះ /pʰteəh/ (nhà), ផ្កា /pʰkaː/ (hoa)
- **ភ្ន / ភ្ល** /pʰnɔː; pʰlɔː/: cụm ភ្ន và ភ្ល, có phụ âm mũi hoặc bên, thuộc nhóm O. Ví dụ: ភ្នំ /pʰnum/ (núi), ភ្លៀង /pʰliəŋ/ (mưa)
- **ខ្ញ / ខ្ម / ខ្យ** /kʰɲɑː; kʰmɑː; kʰjɑː/: cụm ខ្ញ, ខ្ម, ខ្យ bắt đầu bằng ខ, thuộc nhóm A. Khả năng bật hơi trong cụm phụ thuộc từ; ខ្ញុំ thường đọc kɲom, không ép giữ kʰ vì tên chữ ខ. Ví dụ: ខ្ញុំ /kɲom/ (tôi), ខ្មែរ /kʰmae/ (Khmer), ខ្មៅ /kʰmaw/ (đen)
- **ស្ល / ស្វ / ស្អ** /slɑː; sʋɑː; sʔɑː/: cụm ស្ល, ស្វ, ស្អ bắt đầu bằng ស, thuộc nhóm A. Ví dụ: ស្លឹក /slək/ (lá), ស្វា /sʋaː/ (khỉ), ស្អាត /sʔaːt/ (sạch; đẹp)
- **ម្ដ / ម្ហ / ម្ន** /mɗɑː; mhɑː; mnɔː/: cụm ម្ដ, ម្ហ theo nhóm A; ម្ន theo nhóm O. Ví dụ: ម្ដាយ /mɗaːj/ (mẹ), ម្ហូប /mhoup/ (thức ăn), ម្នាក់ /mneəʔ/ (một người)
- **ល្អ / ល្ង / ល្ហ** /lʔɑː; lŋɔː; lhɑː/: cụm ល្អ, ល្ង, ល្ហ; lần lượt theo nhóm A, O, A. Ví dụ: ល្អ /lʔɑː/ (tốt), ល្ងាច /lŋiəc/ (chiều tối), ល្ហុង /lhoŋ/ (đu đủ)
- **ហ្វ / ហ្គ / ហ្ស** /fɑː; ɡɑː; zɑː/: cụm ហ្វ, ហ្គ, ហ្ស ghi các âm mượn f, ɡ, z. Âm mượn có biến thể ʋ và ʒ theo người nói. Ví dụ: កាហ្វេ /kaːfeː/ (cà phê), ហ្គាស /ɡaːh/ (khí ga)

## Nguyên âm phụ thuộc đơn và đôi (ស្រៈនិស្ស័យ・Phần 1: 12 nguyên âm đầu) (12 mục)

### Nguyên âm phụ thuộc: thứ tự phiên âm A; O

Một dấu nguyên âm thường có hai cách đọc tùy nhóm phụ âm. Trong ô phiên âm, nhóm A viết trước và nhóm O viết sau dấu chấm phẩy.
Ví dụ ា có aː ở nhóm A và iːə ở nhóm O. Một số nguyên âm như ួ, ឿ, ៀ có cùng giá trị cơ bản ở cả hai nhóm.
Dấu gạch nối trong cột từ chỉ vị trí phụ âm, không được phát âm. Dấu ~ trong phiên âm chỉ biến thể. Âm cuối và các dấu phụ có thể làm đổi chất hoặc độ dài nguyên âm.

- **-ា** /aː; iːə/: nguyên âm ា: nhóm A đọc aː, nhóm O đọc iːə. Thứ tự phiên âm A; O. Dấu ː chỉ âm dài. Không dùng chữ Việt để thay IPA. Ví dụ: តា /taː/ (ông; nhóm A), នាង /niəŋ/ (cô ấy; nhóm O)
- **-ិ** /e~ə; i~ɨ/: nguyên âm ngắn ិ: nhóm A e hoặc ə, nhóm O i hoặc ɨ. Cách đọc phụ thuộc âm cuối và vị trí âm tiết; dấu ~ chỉ biến thể, không phải hai âm đọc nối nhau. Ví dụ: តិច /təc/ (ít; nhóm A), គិត /kɨt/ (nghĩ; nhóm O)
- **-ី** /əj; iː/: nguyên âm ី: nhóm A đọc əj, nhóm O đọc iː. Bảng chữ có thể ghi ej; từ thực như ត្រី, ស្រី thường ghi əj. Không đọc thành ai tiếng Việt. Ví dụ: ត្រី /trəj/ (cá; nhóm A), ពីរ /piː/ (hai; nhóm O)
- **-ឹ** /ə; ɨ/: nguyên âm ngắn ឹ: nhóm A đọc ə, nhóm O đọc ɨ. Ví dụ: ដឹង /ɗəŋ/ (biết; nhóm A), ទឹក /tɨk/ (nước; nhóm O)
- **-ឺ** /əɨ; ɨː/: nguyên âm dài ឺ: nhóm A đọc əɨ, nhóm O đọc ɨː. Ví dụ: បឺត /ɓəɨt/ (hút; nhóm A), ឈឺ /cʰɨː/ (đau; nhóm O), ភ្លឺ /pʰlɨː/ (sáng; nhóm O)
- **-ុ** /o; u/: nguyên âm ngắn ុ: nhóm A đọc o, nhóm O đọc u. តុ có âm cuối k không viết ra; đây là cách đọc riêng của từ này. Ví dụ: តុ /tok/ (bàn; nhóm A), ពុក /puk/ (cha; nhóm O)
- **-ូ** /oː; uː/: nguyên âm dài ូ: nhóm A oː hoặc ou, nhóm O uː. Bảng nguyên âm ghi oː; từ thực có thể đọc ou như កូន. Ví dụ: កូន /koun/ (con; nhóm A), គ្រូ /kruː/ (thầy cô giáo; nhóm O)
- **-ួ** /uə; uə/: nguyên âm đôi ួ: cả hai nhóm đọc uə. Ví dụ: សួរ /suə/ (hỏi), មួយ /muəj/ (một)
- **ើ** /aə; əː/: nguyên âm ើ: nhóm A đọc aə, nhóm O đọc əː. Ví dụ: ដើរ /ɗaə/ (đi bộ; nhóm A), ជើង /cəːŋ/ (chân; nhóm O)
- **ឿ** /ɨə; ɨə/: nguyên âm đôi ឿ: cả hai nhóm đọc ɨə. Ví dụ: រឿង /rɨəŋ/ (chuyện), លឿន /lɨən/ (nhanh)
- **ៀ** /iə; iə/: nguyên âm đôi ៀ: cả hai nhóm đọc iə. Ví dụ: រៀន /riən/ (học), ភ្លៀង /pʰliəŋ/ (mưa)
- **េ** /eː; eː/: nguyên âm េ: thường đọc eː ở cả hai nhóm, nhiều từ đọc ei. Nhiều từ đọc ei như គេ kei, ពេល peːl ~ peil; một số từ có cách đọc riêng, như ធ្មេញ tʰmɨɲ. Ví dụ: គេ /kei/ (họ), ពេល /peːl/ (thời gian)

## Nguyên âm phụ thuộc mở rộng và Nguyên âm mũi, Ngắt hơi (ស្រៈនិស្ស័យ・Phần 2: 12 nguyên âm cuối) (12 mục)

### Tổ hợp có âm cuối m và h

Các tổ hợp ុំ, ំ, ាំ thường có âm cuối m; trước ង có thể có âm cuối ŋ. Các tổ hợp với ះ thường có âm cuối h.
ា nhóm A có âm dài aː nhưng ាំ thường có âm ngắn am. Nhóm phụ âm vẫn quyết định nguyên âm: ុំ có om ở nhóm A, um ở nhóm O.
Không nhầm dấu ះ với dấu ៈ.

- **ែ** /ae; ɛː/: nguyên âm ែ: nhóm A đọc ae, nhóm O đọc ɛː. Ví dụ: ខែ /kʰae/ (tháng; nhóm A), វែង /ʋɛːŋ/ (dài; nhóm O)
- **ៃ** /aj; ɨj/: nguyên âm ៃ: nhóm A đọc aj, nhóm O đọc ɨj. Một số bảng chữ ghi ej; aj. Hệ La-tinh hóa ai; ey không phải IPA. Ví dụ: ដៃ /ɗaj/ (tay; nhóm A), ព្រៃ /prɨj/ (rừng; nhóm O)
- **ោ** /ao; oː/: nguyên âm ោ: nhóm A đọc ao, nhóm O đọc oː. Ví dụ: ខោ /kʰao/ (quần; nhóm A), គោ /koː/ (bò; nhóm O)
- **ៅ** /aw; ɨw/: nguyên âm ៅ: nhóm A đọc aw, nhóm O đọc ɨw. Có biến thể aɨ; əɨ. Ví dụ: ខ្មៅ /kʰmaw/ (đen; nhóm A), ទៅ /tɨw/ (đi; nhóm O)
- **-ុំ** /om; um/: tổ hợp ុំ: nhóm A đọc om, nhóm O đọc um, cuối là âm m. Ví dụ: ខ្ញុំ /kɲom/ (tôi; nhóm A), ធុំ /tʰum/ (có mùi, thơm; nhóm O)
- **-ំ** /ɑm; um/: tổ hợp ំ: nhóm A thường đọc ɑm, nhóm O thường đọc um. ធំ đọc tʰom trong giọng chuẩn thường gặp; không ép mọi từ nhóm O về um. Ví dụ: ខំ /kʰɑm/ (cố gắng; nhóm A), យំ /jum/ (khóc; nhóm O)
- **-ាំ** /am; oəm/: tổ hợp ាំ: nhóm A đọc am, nhóm O thường đọc oəm. Trước ង có thể chuyển thành aŋ hoặc eəŋ. Dấu ៉ ở ញ៉ាំ đổi sang nhóm A. Ví dụ: ឆ្នាំ /cʰnam/ (năm; nhóm A), រាំ /roəm/ (múa; nhóm O), ញ៉ាំ /ɲam/ (ăn; đổi sang nhóm A)
- **-ះ** /ah; eəh/: tổ hợp ះ: nhóm A thường đọc ah, nhóm O thường đọc eəh. Chữ quyết định nhóm trong ផ្ទះ là ទ, nên từ này theo nhóm O; không phải chỉ nhìn ផ ở đầu. Ví dụ: ខ្លះ /kʰlah/ (một vài; nhóm A), ផ្ទះ /pʰteəh/ (nhà; nhóm O)
- **-ុះ** /oh; uh/: tổ hợp ុះ: nhóm A đọc oh, nhóm O đọc uh. Ví dụ: ចុះ /coh/ (xuống; nhóm A), ពុះ /puh/ (sôi; chẻ; nhóm O)
- **េះ** /eh; ih/: tổ hợp េះ: nhóm A đọc eh, nhóm O đọc ih. Ví dụ: សេះ /seh/ (ngựa; nhóm A), នេះ /nih/ (này; nhóm O)
- **ោះ** /ɑh; uəh/: tổ hợp ោះ: nhóm A đọc ɑh, nhóm O thường đọc uəh. Có từ biến âm riêng, như នោះ nuh và ឈ្មោះ cʰmuəh. Không đọc mọi từ theo một vần La-tinh hóa. Ví dụ: កោះ /kɑh/ (đảo; nhóm A), ពោះ /puəh/ (bụng; nhóm O)
- **ិះ / ឹះ / ែះ** /eh~ih; əh~ɨh; eh/: các tổ hợp ិះ, ឹះ, ែះ thêm âm cuối h vào nguyên âm. Mỗi tổ hợp là dấu khác nhau ghép chung thẻ; ិះ và ឹះ có cách đọc khác theo nhóm. Ví dụ: ជិះ /cih/ (cưỡi; đi xe), គ្រឹះ /krɨh/ (nền móng), ច្រែះ /creh/ (rỉ sét (gỉ))

## Nguyên âm độc lập (ស្រៈពេញតួ・12 nguyên âm tự đứng độc lập) (12 mục)

### Mười hai thẻ nguyên âm độc lập

Nguyên âm độc lập tự đứng thành chữ, có sẵn âm đầu thanh hầu hoặc r, l; nhiều chữ chỉ gặp trong từ gốc Ấn. Cách đọc phụ thuộc từ, không suy mọi từ từ một tên chữ.
Thẻ cuối ghép ឱ, dạng khác ឲ và chữ hiếm ឳ.
ឩ hiếm; chữ hiện đại thường viết អូ. Hai phụ âm cổ ឝ, ឞ không thuộc 33 phụ âm thông dụng.

- **ឥ** /ʔə; ʔɨ; ʔəj/: nguyên âm độc lập ឥ, cách đọc thay đổi theo từ. Ví dụ: ឥឡូវ /ʔəjləw/ (bây giờ), ឥណ្ឌា /ʔənɗiə/ (Ấn Độ)
- **ឦ** /ʔəj; ʔiː/: nguyên âm độc lập ឦ, ít gặp, đọc ʔəj hoặc ʔiː tùy từ. Ví dụ: ឦសាន /ʔəjsaːn/ (đông bắc), ឦសូរ /ʔiːsou/ (thần Shiva)
- **ឧ** /ʔo; ʔu; ʔao/: nguyên âm độc lập ឧ, cách đọc phụ thuộc từ mượn. Ví dụ: ឧបករណ៍ /ʔu.paʔ.kɑː/ (dụng cụ), ឧទាហរណ៍ /ʔu.tiə.hɑː/ (ví dụ)
- **ឩ** /ʔou; ʔuː/: nguyên âm độc lập ឩ, hiếm; thường thay bằng អូ trong chữ hiện đại. Ví dụ thứ hai minh họa cách viết hiện đại cùng âm, không khẳng định có chữ ឩ trong từ đó. Ví dụ: ឩដ្ឋ /ʔout/ (lạc đà; cách viết cũ), អូដ្ឋ /ʔout/ (lạc đà; cách viết hiện đại)
- **ឪ** /ʔəw/: nguyên âm độc lập ឪ, đọc ʔəw trong nhiều từ thông dụng. Ví dụ: ឪពុក /ʔəwpuk/ (cha), ឪឡឹក /ʔəwlək/ (dưa hấu)
- **ឫ** /rɨ/: nguyên âm độc lập ឫ, mang âm đầu r và nguyên âm ngắn ɨ. Ví dụ: ឫស /rɨh/ (rễ), ឫស្សី /rɨhsəj/ (tre)
- **ឬ** /rɨː/: nguyên âm độc lập ឬ, đọc rɨː; cũng là từ nghĩa là hoặc. Ví dụ: ឬ /rɨː/ (hoặc), មែនឬទេ /mɛːn rɨː teː/ (có phải không)
- **ឭ** /lɨ/: nguyên âm độc lập ឭ, mang âm đầu l và nguyên âm ngắn ɨ. Không đồng nhất ឭ và ឮ: động từ nghe thông dụng viết ឮ, âm dài. Ví dụ: រឭក /rɔlɨk/ (nhớ nhung; nhớ lại), រំឭក /rumlɨk/ (nhắc lại)
- **ឮ** /lɨː/: nguyên âm độc lập ឮ, đọc lɨː; cũng là từ nghĩa là nghe thấy. Ví dụ: ឮ /lɨː/ (nghe thấy), ឮសំឡេង /lɨː sɑmleːŋ/ (nghe tiếng)
- **ឯ** /ʔae; ʔɛː; ʔeː/: nguyên âm độc lập ឯ, thường đọc ʔae, thay đổi theo từ. Ví dụ: ឯង /ʔaeŋ/ (bản thân; bạn), ឯណា /ʔae naː/ (ở đâu)
- **ឰ** /ʔaj/: nguyên âm độc lập ឰ, ít gặp, đọc ʔaj. Ví dụ: ឰដ៏អាកាស /ʔaj ɗɑː ʔaːkaːh/ (trên bầu trời), ឰរាវ័ត /ʔajraːʋoət/ (voi thần Airavata của Indra)
- **ឱ / ឲ / ឳ** /ʔao; ʔao; ʔaw/: nguyên âm độc lập ឱ và dạng ឲ; chữ ឳ hiếm có cách đọc khác. Ba chữ gộp chung một thẻ; ឲ là dạng viết khác của ឱ, không chỉ là tốc ký tùy ý, và ba chữ không phải lúc nào cũng đồng âm. Ví dụ: ឲ្យ /ʔaoj/ (cho), ឱកាស /ʔaokaːh/ (cơ hội)

## Hệ thống 11 Dấu chuyển giọng, Dấu phụ và Dấu câu Khmer (វណ្ណយុត្តិ・11 mục) (11 mục)

### Dấu đổi nhóm và dấu phụ

Dấu ៉ đổi một số phụ âm nhóm O sang A; đặt trên ប để ghi p. Dấu ៊ đổi ស, ហ, ប, អ sang nhóm O. Khi gặp nguyên âm phía trên, hình dấu có thể hạ xuống dưới.
Dấu ់ làm ngắn hoặc đổi nguyên âm. Dấu ៍ thường báo chữ câm; dấu ៌ có lịch sử từ âm r và có quy tắc riêng theo từ.
Dấu ៎ chỉ ngữ điệu cảm thán, không biến tiếng Khmer thành ngôn ngữ có thanh điệu.

- **-៉** /មូសិកទន្ត muʔsɨkaʔtɔən/: dấu ៉ đổi một số phụ âm nhóm O sang A; đặt trên ប để ghi p. Không áp dụng cho mọi phụ âm nhóm O. Ví dụ: ប៉ា /paː/ (cha), ម៉ែ /mae/ (mẹ)
- **-៊** /ត្រីស័ព្ទ trəjsap/: dấu ៊ đổi ស, ហ, ប, អ từ nhóm A sang nhóm O. Có thể hạ hình dấu xuống dưới khi gặp nguyên âm phía trên; mã chữ vẫn là ៊. Ví dụ: ស៊ី /siː/ (ăn), ហ៊ាន /hiən/ (dám)
- **-់** /បន្តក់ ɓɑntɑk/: dấu ់ trên phụ âm cuối làm ngắn hoặc đổi chất nguyên âm. Ví dụ: ចាប់ /cap/ (bắt), កាត់ /kat/ (cắt)
- **-័** /សំយោគសញ្ញា sɑmjoːk saɲɲaː/: dấu ័ biểu thị nguyên âm trong một số từ, thường gặp ở từ mượn Pali, Sanskrit và các ngôn ngữ khác. Ví dụ: នំប៉័ង /num paŋ/ (bánh mì), សម័យ /saʔmaj/ (thời đại)
- **-៌** /របាទ rɔbaːt/: dấu ៌ có gốc âm r, thường làm câm chữ mang dấu trong từ gốc Sanskrit; nguyên âm đọc theo từng từ. Ví dụ: ពណ៌ /poə/ (màu), ធម៌ /tʰoə/ (đạo; pháp)
- **-៍** /ទណ្ឌឃាដ tɔənɗaʔkʰiət/: dấu ៍ báo phụ âm hoặc nhóm chữ không phát âm. Ví dụ: សប្តាហ៍ /sappəɗaː/ (tuần), ប្រយោជន៍ /prɑjaoc/ (lợi ích)
- **-៎** /កាកបាទ kaːkaʔɓaːt/: dấu ៎ dùng trong tiếng gọi hoặc cảm thán để gợi ngữ điệu. Không phải dấu thanh của tiếng Khmer. Ví dụ: ចា៎ះ /caːh/ (dạ; nữ đáp), នែ៎ /nɛː/ (tiểu từ cảm thán, gọi chú ý)
- **-៏** /អស្តា ʔɑhsɗaː/: dấu ៏ giữ nguyên âm nền trong vài từ, như ក៏ và ដ៏. Ví dụ: ក៏ /kɑː/ (cũng), ដ៏ល្អ /ɗɑː lʔɑː/ (thật tốt)
- **ៗ** /លេខទោ leːk toː/: dấu ៗ yêu cầu lặp lại từ hoặc cụm từ phía trước. Ví dụ: ក្មេងៗ /kʰmeːŋ kʰmeːŋ/ (trẻ em), ផ្សេងៗ /pʰseːŋ pʰseːŋ/ (những thứ khác nhau)
- **។ / ៕** /ខណ្ឌ kʰan; បរិយោសាន ɓaʔriʔjoːsaːn/: dấu ។ kết thúc câu; dấu ៕ thường kết thúc đoạn lớn hoặc văn bản. Khoảng trắng tách cụm và câu theo ngữ cảnh; không có nghĩa mọi khoảng trắng đều thay dấu phẩy. Ví dụ: អាន។ /ʔaːn/ (Đọc.), អាន៕ /ʔaːn/ (Đọc; kết văn bản.)
- **៖ / ៛** /ចំណុចពីរគូស cɑmnuʔ piː kuːh; រៀល riəl/: dấu ៖ tương tự dấu hai chấm; ký hiệu ៛ chỉ đồng riel. Ví dụ: ឧទាហរណ៍៖ /ʔu.tiə.hɑː/ (Ví dụ:), ១០០០៛ /muəj poən riəl/ (một nghìn riel)

## Chữ số bản địa Khmer từ 0 đến 9 và số 10–19 (លេខខ្មែរ・10 mục) (10 mục)

### Chữ số thập phân và cách gọi số 6–9

Chữ số Khmer dùng hệ thập phân. Cách gọi 6–9 có cấu tạo năm cộng một, hai, ba, bốn: ប្រាំមួយ, ប្រាំពីរ, ប្រាំបី, ប្រាំបួន.
Không gọi toàn bộ hệ số đếm là hệ cơ số 5. Mười là ដប់, hai mươi là ម្ភៃ; các hàng chục có cách gọi riêng.
Dạng pram pɨl của số bảy là biến thể khẩu ngữ, không đổi cách viết ប្រាំពីរ.

- **០** /សូន្យ soun/: chữ số Khmer ០, nghĩa là số không. សូន្យ không có dấu ៍; phần យ cuối không phát âm theo chính tả của từ này. Ví dụ: ០ /soun/ (không), ១០ /ɗɑp/ (mười)
- **១** /មួយ muəj/: chữ số Khmer ១, nghĩa là số một. Ví dụ: ១ /muəj/ (một), ១១ /ɗɑp muəj/ (mười một)
- **២** /ពីរ piː/: chữ số Khmer ២, nghĩa là số hai. Ví dụ: ២ /piː/ (hai), ១២ /ɗɑp piː/ (mười hai)
- **៣** /បី ɓəj/: chữ số Khmer ៣, nghĩa là số ba. Ví dụ: ៣ /ɓəj/ (ba), ១៣ /ɗɑp ɓəj/ (mười ba)
- **៤** /បួន ɓuən/: chữ số Khmer ៤, nghĩa là số bốn. Ví dụ: ៤ /ɓuən/ (bốn), ១៤ /ɗɑp ɓuən/ (mười bốn)
- **៥** /ប្រាំ pram/: chữ số Khmer ៥, nghĩa là số năm; gốc để ghép cách đọc 6–9. Ví dụ: ៥ /pram/ (năm), ១៥ /ɗɑp pram/ (mười lăm)
- **៦** /ប្រាំមួយ pram muəj/: chữ số Khmer ៦, nghĩa là số sáu, đọc ghép năm cộng một. Ví dụ: ៦ /pram muəj/ (sáu), ១៦ /ɗɑp pram muəj/ (mười sáu)
- **៧** /ប្រាំពីរ pram piː; pram pɨl/: chữ số Khmer ៧, nghĩa là số bảy, đọc ghép năm cộng hai. Có cách đọc pram pɨl trong khẩu ngữ; cách viết vẫn là ប្រាំពីរ. Ví dụ: ៧ /pram piː/ (bảy), ១៧ /ɗɑp pram piː/ (mười bảy)
- **៨** /ប្រាំបី pram ɓəj/: chữ số Khmer ៨, nghĩa là số tám, đọc ghép năm cộng ba. Ví dụ: ៨ /pram ɓəj/ (tám), ១៨ /ɗɑp pram ɓəj/ (mười tám)
- **៩** /ប្រាំបួន pram ɓuən/: chữ số Khmer ៩, nghĩa là số chín, đọc ghép năm cộng bốn. Ví dụ: ៩ /pram ɓuən/ (chín), ១៩ /ɗɑp pram ɓuən/ (mười chín)