📖 Giới thiệu khóa học

Làm quen song song với chữ Thái và chữ Lào qua các hàng đối chiếu phụ âm, nguyên âm ngắn–dài, nguyên âm ghép, âm cuối, dấu thanh và chữ số.

Ví dụ kèm nghĩa tiếng Việt và IPA rút gọn minh họa cách đọc theo tiếng Thái miền Trung và mô hình tiếng Lào Viêng Chăn.

Các cặp chữ giúp bạn so sánh hai hệ chữ khi học, không phải quy tắc đổi chữ hay suy cách đọc từ ngôn ngữ này sang ngôn ngữ kia.

Tri ân:

Xin trân trọng cảm ơn cộng đồng Wikipedia, những người biên soạn thesaurus.la, SEAsite của Northern Illinois University và đặc tả LDC2017S08. Công sức nghiên cứu, gìn giữ và chia sẻ tư liệu của quý vị giúp người học tiếp cận chữ Thái, chữ Lào và cung cấp nguồn đối chiếu cho khóa học.

Mỗi cột từ đặt chữ Thái trước, chữ Lào sau dấu chấm phẩy. Ô phiên âm dùng IPA rút gọn, dấu · tách hai ngôn ngữ: ː là dài, ʰ là bật hơi, ʔ là chặn thanh hầu, k̚ t̚ p̚ là âm cuối không bật nhả. Phụ âm hoặc nguyên âm đứng một mình không mang thanh; thanh chỉ ghi ở tên chữ, tên dấu và từ thật.

Tiếng Thái theo cách đọc chuẩn miền Trung. Tiếng Lào theo mô hình Viêng Chăn năm thanh của NIU: lên thấp ˩˧, lên cao ˧˥, ngang cao-vừa ˧, xuống thấp ˨˩, xuống cao ˥˩. Hai hệ chữ cùng nguồn gốc Brahmi phương Nam nhưng không đổi từng chữ qua lại để suy cách đọc.

📖 Đặc điểm nhóm Phụ âm trung của hai ngôn ngữ

Thái có 9 phụ âm trung đơn: ก จ ฎ ฏ ด ต บ ป อ. Trong chủ đề này, อย là tổ hợp dẫn thanh thêm vào để đối chiếu với chữ Lào ຢ, không phải phụ âm trung đơn thứ mười.

Lào có 8 phụ âm trung thông dụng: ກ ຈ ດ ຕ ບ ປ ຢ ອ. ฎ và ฏ không có chữ riêng tương ứng trong bảng chữ Lào hiện đại thông dụng; ດ và ຕ ở cùng hàng chỉ là đối chiếu cách đọc. อ và ອ là chữ đỡ nguyên âm, không phải luôn luôn câm.

Thanh của âm tiết phụ thuộc lớp phụ âm, dấu thanh, độ dài và loại âm cuối, không nằm sẵn trong âm phụ âm cô lập.

📖 Đặc trưng bật hơi của Phụ âm cao và quy tắc chữ ห / ຫ dẫn thanh

Nhóm cao Thái có 11 chữ, gồm cả ฃ lỗi thời; Lào thông dụng có ຂ ສ ຖ ຜ ຝ ຫ. kʰ tʰ pʰ là âm bật hơi, không phải các âm xát kh hoặc ph của tiếng Việt.

ฉ là tɕʰ nhưng ສ là s. Các hàng ฉ–ສ, ศ–ສ, ษ–ສ không khẳng định đồng âm hoặc phép đổi chữ tổng quát.

ห hoặc ຫ có thể dẫn lớp thanh mà không được đọc thành h riêng trong các tổ hợp ở đây. หญ và หย đọc j, còn ຫຍ đọc ɲ. หล đọc l, หร đọc r; ຫຼ chỉ đối chiếu l. Lào còn có dạng liền ໜ, ໝ và dạng rời ຫນ, ຫມ.

📖 Đối chiếu toàn bộ 14 Phụ âm thấp cặp tiếng Thái với chữ Lào tương ứng

14 chữ thấp cặp Thái được phân bố trong 13 thẻ vì ค và ฅ ở chung hàng. ฅ là chữ lỗi thời. Chữ Lào thông dụng đối chiếu là ຄ ຊ ທ ພ ຟ ຮ.

ช và ฌ đọc tɕʰ, nhưng ຊ đọc s. ฑ có thể đọc tʰ hoặc d tùy từ, ví dụ มณโฑ và บัณฑิต; không chọn một âm duy nhất cho mọi trường hợp.

Cùng phụ âm đầu không có nghĩa là cùng thanh. Chữ thấp không mặc định thanh ngang trong mọi âm tiết, và thanh Thái không được chép nguyên sang từ Lào cùng nghĩa.

📖 Nhóm 10 âm mũi, âm bên, bán nguyên âm và sự chuyển dịch ร (r) → ລ/ຮ trong tiếng Lào

Thái có 10 chữ thấp đơn ง ญ ณ น ม ย ร ล ว ฬ. Ở đầu âm tiết, ญ và ย đều là j; Lào ຍ thường là ɲ. ร chuẩn là r, nhưng có biến thể l trong lời nói; khóa không dùng biến thể đó làm chuẩn.

ร trong nhiều từ đồng nguyên có đối ứng ຮ hoặc ລ, nhưng không phải một phép chuyển tự luôn đúng. ຣ vẫn tồn tại, nhất là trong từ mượn và tên riêng; không xóa hoặc thay tự động.

ว và ວ dùng IPA w rộng; tiếng Lào có biến thể gần v. Không phải mọi chữ trong nhóm đều giữ cùng âm khi đứng cuối: ญ ณ น ร ล ฬ có thể quy về n trong Thái.

📖 Quy tắc đối lập 9 cặp Nguyên âm ngắn - dài và biến hình khi có phụ âm cuối

Khóa đối chiếu 9 cặp nguyên âm đơn ngắn–dài. ː chỉ độ dài, không phải thanh. e là ê, ɛ là e mở, o là ô, ɔ là o mở, ɯ là ư; ɤ là ơ rộng trong bản phiên âm này. Lào có biến thể chất nguyên âm ɤ~ə.

Dấu gạch ngang trong cột từ là chỗ đặt phụ âm, không phải ký tự đọc ra. Khi có âm cuối, a ngắn, e ngắn, ɛ ngắn có dạng rút gọn; o ngắn thường không viết dấu trong Thái, nhưng Lào dùng -ົ-.

Không suy độ dài chỉ từ dấu xuất hiện: một số từ có chính tả đặc biệt. Âm tiết ngắn mở thường kết thúc bằng ʔ; nguyên âm dài kết hợp âm cuối tắc vẫn là âm tiết chết.

📖 Quy tắc 3 cặp nguyên âm đôi (ia, ưa, ua) và 4 cách viết vần có âm cuối (ai, ao, am)

Ba cặp nguyên âm đôi dùng iaʔ–iːa, ɯaʔ–ɯːa và uaʔ–uːa trong ký hiệu rộng của khóa. Độ dài và chặn thanh hầu phải phân biệt.

Ví dụ Lào cho ưa ngắn: ທາເປຶອ, nghĩa là trát vách kho lúa (thóc) bằng hỗn hợp bùn, một cách làm trước đây. Dấu ຶ trong từ này là âm ngắn, khác dấu dài ື. Ví dụ Lào cho ua ngắn: ຕົວະ.

ไ- và ใ- đều aj, เ-า là aw, -ำ là am. m là phụ âm mũi, không phải bán nguyên âm. Quy tắc 20 từ ใ- thuộc chính tả Thái; không áp nguyên danh sách sang Lào. ฤ đọc tùy từ; ฦ và ฦๅ là dạng cổ, không dạy như âm thông dụng hiện đại.

📖 Quy tắc 8 nhóm âm cuối (3 âm chết -k, -t, -p và 5 âm sống -n, -ng, -m, -y, -w)

Tám loại âm cuối được trình bày thành sáu thẻ: k̚, t̚, p̚, n, ŋ, m, j, w. Ba âm tắc cuối không bật nhả; năm âm còn lại tạo âm tiết sống. Tên nhóm trong cột từ không được đọc như chính âm cuối.

Cụm phụ âm Thái cần đọc theo từ chuẩn. ทร không luôn đọc s; รร có nhiều cách đọc, không luôn an. Cụm Lào thông dụng không bao phủ mọi cụm r và l của Thái.

Dấu thanh không có một cao độ cố định độc lập. Thái: dấu một cho thấp với trung/cao, xuống với thấp; dấu hai cho xuống với trung/cao, cao với thấp. Dấu ba và bốn chuẩn dùng với trung. Lào theo bảng NIU riêng; hai dấu cuối hiếm dùng.

-็ Thái và -ົ- Lào không cùng chức năng. Dấu hủy âm Lào phải là -໌ (U+0ECC), không phải dấu Thái -์ (U+0E4C). ๆ và ໆ lặp từ; ฯ và ຯ lược phần văn bản, không có cách đọc cố định.

📖 Chữ số truyền thống và cách đọc số Thái – Lào

Mười thẻ giữ hai cách viết chữ số truyền thống Thái và Lào, theo thứ tự 0 đến 9. Ô phiên âm ghi tên số bản ngữ kèm IPA.

Hình chữ, độ dài và thanh điệu của hai ngôn ngữ không giống hệt nhau.

Trong nhiều số ghép, 1 ở hàng đơn vị đọc เอ็ด hoặc ເອັດ; số 20 Thái là ยี่สิบ còn Lào thường dùng ຊາວ. Cách đọc số nhiều chữ số không phải ghép cơ học cách đọc từng chữ số.