# Tiếng Việt · Chữ Nôm Tam thiên tự

> Tam thiên tự của Ngô Thì Nhậm: trọn 3000 cặp chữ Hán – chữ Nôm, cách cấu tạo chữ (hội ý, hình thanh, giả tá), âm Hán Việt, nghĩa tiếng Việt và câu thơ cùng vần. Chữ Hán và cách giải tiếng Việt theo bản in năm 1959 của Đoàn Trung Còn, đối chiếu bản chép trên Wikisource (CC BY-SA 4.0); bản in này không có chữ Nôm, nên chữ Nôm lấy theo từ điển, một số mục theo Ngũ thiên tự của Vũ Văn Kính. Nguồn tham chiếu: âm Hán Việt theo Thiều Chửu; dữ liệu chữ theo Unihan; chữ Nôm theo Nom Lookup Tool của Nôm Foundation, từ điển Nôm Na Việt, Tự điển chữ Nôm dẫn giải và Từ điển Hán Nôm của Thi Viện.

- Trang: https://songthem.com/khoa/tieng-viet-chu-nom-tam-thien-tu/ (mở bằng trình duyệt là vào thẳng Sổ từ của khóa trên web)
- 3000 mục, 10 chủ đề, ngôn ngữ: Tiếng Việt
- Cập nhật: 2026-11-10
- Miễn phí, không quảng cáo. Tác giả: Đặng Lê Thanh Phúc (https://dangphuc.com/)

## Giới thiệu khóa học

Tam thiên tự của Ngô Thì Nhậm: trọn 3000 cặp chữ Hán – chữ Nôm, cách cấu tạo chữ (hội ý, hình thanh, giả tá), âm Hán Việt, nghĩa tiếng Việt và câu thơ cùng vần.
**Về nguồn trên thẻ:** chữ Hán, thứ tự chữ và cách giải tiếng Việt theo bản in năm 1959 của Đoàn Trung Còn, đối chiếu bản chép trên Wikisource (CC BY-SA 4.0); chỗ sách giải khác nghĩa thường của chữ Hán thì ghi "(theo sách)". Bản in này không có chữ Nôm, nên chữ Nôm trên thẻ lấy theo từ điển, một số mục theo Ngũ thiên tự của Vũ Văn Kính, và có thể khác chữ trong các bản khắc Nôm xưa.
**Lời tri ân:** Xin trân trọng tri ân cụ Thiều Chửu cùng các bậc tiền nhân, học giả và cộng đồng đã gìn giữ, nghiên cứu, truyền lại di sản chữ Hán–Nôm. Công sức biên soạn từ điển, đối chiếu và số hóa tư liệu của các thế hệ là nền tảng quý báu để người học hôm nay tiếp cận di sản ấy.

## Phần 1 (Cặp 1–300) (300 mục)

### Đoạn 1: Thiên trời Địa đất - Khuyển chó Dương dê (Cặp 1–20) (20 mục)

#### Quy tắc vần lưng (Yêu vận) và cấu tạo chữ Nôm trong Tam thiên tự

Sách **Tam thiên tự** của Ngô Thì Nhậm viết theo thể **vần 4 chữ**: chữ thứ 4 của câu trên bắt vần với chữ thứ 2 của câu dưới (**Thiên trời Địa đất** -> **Cử cất Tồn còn** -> **Tử con Tôn cháu**).
- **Phép Hội ý**: ghép hai chữ Hán có nghĩa liên quan (**𡗶 trời** = 天 Thiên + 上 Thượng). **Phép Hình thanh**: ghép một phần chỉ nghĩa với một phần gợi âm (**𡥵 con** = 子 Tử chỉ nghĩa + 昆 Côn gợi âm).
- **Phép Giả tá**: mượn một chữ Hán có âm gần để ghi tiếng Việt, không xét nghĩa của chữ đó (**茹 nhà** mượn chữ 茹 Nhự, **浪 rằng** mượn chữ 浪 Lãng).

- **天 𡗶** /thiên - trời/: bầu trời, thiên nhiên. Hội ý: 天 (thiên) + 上 (thượng). Ví dụ: Thiên trời Địa đất (天𡗶地坦)
- **地 坦 / 𡐙** /địa - đất/: mặt đất, đất đai. Chữ Hán 坦 (thản), trong chữ Nôm đọc là đất. Ví dụ: Thiên trời Địa đất (天𡗶地坦)
- **舉 拮** /cử - cất/: nâng lên, cất lên. Giả tá: mượn chữ Hán 拮 (kiết) để ghi âm cất. Ví dụ: Cử cất Tồn còn (舉拮存群)
- **存 群** /tồn - còn/: vẫn còn, tồn tại. Giả tá: mượn chữ Hán 群 (quần) để ghi âm còn. Ví dụ: Cử cất Tồn còn (舉拮存群)
- **子 𡥵** /tử - con/: con cái. Hình thanh: 子 (tử) chỉ nghĩa, 昆 (côn) gợi âm. Ví dụ: Tử con Tôn cháu (子𡥵孫𡥙)
- **孫 𡥙** /tôn - cháu/: cháu, con của con. Hình thanh: 子 (tử) chỉ nghĩa, 召 (triệu) gợi âm. Ví dụ: Tử con Tôn cháu (子𡥵孫𡥙)
- **六 𦒹** /lục - sáu/: số sáu. Hình thanh: 六 (lục) chỉ nghĩa, 老 (lão) gợi âm. Ví dụ: Lục sáu Tam ba (六𦒹三𠀧)
- **三 𠀧** /tam - ba/: số ba. Hình thanh: 三 (tam) chỉ nghĩa, 巴 (ba) gợi âm. Ví dụ: Lục sáu Tam ba (六𦒹三𠀧)
- **家 茹** /gia - nhà/: ngôi nhà, gia đình. Giả tá: mượn chữ Hán 茹 (nhự) để ghi âm nhà. Ví dụ: Gia nhà Quốc nước (家茹國𡈉)
- **國 𡈉 / 渃** /quốc - nước/: đất nước, quốc gia. Hình thanh: 囗 (vi) chỉ nghĩa, 若 (nhược) gợi âm. Ví dụ: Gia nhà Quốc nước (家茹國𡈉)
- **前 𠓀 / 略** /tiền - trước/: phía trước, thời trước. Hình thanh: 先 (tiên) chỉ nghĩa, 畧 (lược) gợi âm. Ví dụ: Tiền trước Hậu sau (前𠓀後𡢐)
- **後 𡢐 / 婁** /hậu - sau/: phía sau, lúc sau. Hình thanh: 后 (hậu) chỉ nghĩa, 娄 (lâu) gợi âm. Ví dụ: Tiền trước Hậu sau (前𠓀後𡢐)
- **牛 𤛠** /ngưu - trâu/: con trâu, loài trâu bò. Hình thanh: 牛 (ngưu) chỉ nghĩa, 婁 (lâu) gợi âm. Ví dụ: Ngưu trâu Mã ngựa (牛𤛠馬馭)
- **馬 馭** /mã - ngựa/: con ngựa. Giả tá: mượn chữ Hán 馭 (ngự) để ghi âm ngựa. Ví dụ: Ngưu trâu Mã ngựa (牛𤛠馬馭)
- **距** /cự - cựa/: cựa gà; khoảng cách. Mượn nguyên chữ Hán 距 để ghi tiếng cựa. Ví dụ: Cự cựa Nha răng (距牙𦝄)
- **牙 𦝄** /nha - răng/: cái răng, ngà. Hình thanh: 月 (bộ nhục) chỉ nghĩa, 夌 (lăng) gợi âm. Ví dụ: Cự cựa Nha răng (距牙𦝄)
- **無 庄** /vô - chăng/: không, không có. Giả tá: mượn chữ Hán 庄 (trang) để ghi âm chăng. Ví dụ: Vô chăng Hữu có (無庄有𣎏)
- **有 𣎏 / 固** /hữu - có/: có, sở hữu. Hình thanh: 有 (hữu) chỉ nghĩa, 固 (cố) gợi âm. Ví dụ: Vô chăng Hữu có (無庄有𣎏)
- **犬 㹥** /khuyển - chó/: con chó. Hình thanh: 犭 (khuyển) chỉ nghĩa, 主 (chủ) gợi âm. Ví dụ: Khuyển chó Dương dê (犬㹥羊羝)
- **羊 羝** /dương - dê/: con dê, loài cừu dê. Mượn nguyên chữ Hán 羝 (đê) để ghi tiếng dê. Ví dụ: Khuyển chó Dương dê (犬㹥羊羝)

### Đoạn 2: Quy về Tẩu chạy - Dị dễ Nan khôn (Cặp 21–40) (20 mục)

#### Mẹo nhận diện phần chỉ nghĩa trong nhóm hành động và cảm xúc

- Chữ Nôm chỉ sự đi lại có thể lấy chính chữ Hán cùng nghĩa làm phần chỉ nghĩa: **𧼋 chạy** có 走 Tẩu (豸 Trãi gợi âm), **𠫾 đi** có 去 Khứ (多 Đa gợi âm).
- Hai chữ Nôm chỉ tình cảm **𢞅 yêu** và **恄 ghét** cùng có 忄 Tâm chỉ nghĩa, phần gợi âm lần lượt là 要 Yêu và 吉 Cát.
- Một chữ gợi âm có thể dùng cho nhiều tiếng: 礼 Lễ gợi âm trong **𥛉 lạy, 𣑶 rễ, 𥚯 dễ**.

- **歸 𧗱 / 衛** /quy - về/: trở về, quay về. Ví dụ: Quy về Tẩu chạy (歸𧗱走𧼋)
- **走 𧼋** /tẩu - chạy/: chạy, bước nhanh. Hình thanh: 走 (tẩu) chỉ nghĩa, 豸 (trãi) gợi âm. Ví dụ: Quy về Tẩu chạy (歸𧗱走𧼋)
- **拜 𥛉 / 禮** /bái - lạy/: cúi lạy, vái lạy. Hình thanh: 拜 (bái) chỉ nghĩa, 礼 (lễ) gợi âm. Ví dụ: Bái lạy Quỵ quỳ (拜𥛉跪)
- **跪** /quỵ - quỳ/: chống gối xuống đất. Mượn nguyên chữ Hán 跪 để ghi tiếng quỳ. Ví dụ: Bái lạy Quỵ quỳ (拜𥛉跪)
- **去 𠫾 / 多** /khứ - đi/: rời đi, bỏ đi. Hình thanh: 去 (khứ) chỉ nghĩa, 多 (đa) gợi âm. Ví dụ: Khứ đi Lai lại (去𠫾來吏)
- **來 吏** /lai - lại/: đến, trở lại. Giả tá: mượn chữ Hán 吏 (lại) để ghi âm lại. Ví dụ: Khứ đi Lai lại (去𠫾來吏)
- **女 𡛔 / 丐** /nữ - gái/: con gái, phụ nữ. Hình thanh: 女 (nữ) chỉ nghĩa, 丐 (cái) gợi âm. Ví dụ: Nữ gái Nam trai (女𡛔男𤳆)
- **男 𤳆** /nam - trai/: con trai, đàn ông. Hình thanh: 男 (nam) chỉ nghĩa, 來 (lai) gợi âm. Ví dụ: Nữ gái Nam trai (女𡛔男𤳆)
- **帶** /đái - đai/: dây đai lưng. Mượn nguyên chữ Hán 帶 để ghi tiếng đai. Ví dụ: Đái đai Quan mũ (帶冠帽)
- **冠 帽** /quan - nón (mũ)/: nón (mũ) đội đầu. Mượn nguyên chữ Hán 帽 (mạo) để ghi tiếng mũ. Ví dụ: Đái đai Quan mũ (帶冠帽)
- **足 𨇛** /túc - đủ/: đầy đủ, vừa đủ; bàn chân. Hình thanh: 足 (túc) chỉ nghĩa, 覩 (đổ) gợi âm. Ví dụ: Túc đủ Đa nhiều (足𨇛多𡗉)
- **多 𡗉 / 饒** /đa - nhiều/: nhiều, đông đúc. Hình thanh: 多 (đa) chỉ nghĩa, 堯 (nghiêu) gợi âm. Ví dụ: Túc đủ Đa nhiều (足𨇛多𡗉)
- **愛 𢞅** /ái - yêu/: yêu thương, quý mến. Hình thanh: 忄 (tâm) chỉ nghĩa, 要 (yếu) gợi âm. Ví dụ: Ái yêu Tăng ghét (愛𢞅憎恄)
- **憎 恄** /tăng - ghét/: căm ghét, ghét bỏ. Hình thanh: 忄 (tâm) chỉ nghĩa, 吉 (cát) gợi âm. Ví dụ: Ái yêu Tăng ghét (愛𢞅憎恄)
- **識 別 / 𪿍** /thức - biết/: nhận biết, hiểu biết. Giả tá: mượn chữ Hán 別 (biệt) để ghi âm biết. Ví dụ: Thức biết Tri hay (識別知咍)
- **知 咍 / 台** /tri - hay/: biết, hiểu rõ. Giả tá: mượn chữ Hán 咍 (hai) để ghi âm hay. Ví dụ: Thức biết Tri hay (識別知咍)
- **木 𣘃 / 核** /mộc - cây/: cây cối, gỗ. Hình thanh: 木 (mộc) chỉ nghĩa, 荄 (cai) gợi âm. Ví dụ: Mộc cây Căn rễ (木𣘃根𣑶)
- **根 𣑶** /căn - rễ/: rễ cây, cội nguồn. Hình thanh: 木 (mộc) chỉ nghĩa, 礼 (lễ) gợi âm. Ví dụ: Mộc cây Căn rễ (木𣘃根𣑶)
- **易 𥚯** /dị - dễ/: dễ dàng, không khó. Hình thanh: 易 (dị) chỉ nghĩa, 礼 (lễ) gợi âm. Ví dụ: Dị dễ Nan khôn (易𥚯難坤)
- **難 坤** /nan - khôn/: khó, khó khăn. Giả tá: mượn chữ Hán 坤 (khôn) để ghi âm khôn. Ví dụ: Dị dễ Nan khôn (易𥚯難坤)

### Đoạn 3: Chỉ ngon Cam ngọt - Tước sẻ Kê gà (Cặp 41–60) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về nhà cửa, nông cụ và làng quê

- Nhóm đồ gỗ trong nhà dùng chữ Hán có sẵn: **榾 cột** mượn chữ 榾 Cốt để ghi âm, còn **樑 rường** và **床 giường** mượn nguyên chữ Hán.
- Nhóm nông cụ: **耚 bừa** có 耒 Lỗi chỉ nghĩa, 皮 Bì gợi âm; **𨫵 cuốc** có 金 Kim chỉ nghĩa, 國 Quốc gợi âm. 鋤 là cái bừa, cũng là cuốc đất; sách giải 鞠 là cuốc, còn 鞠 vốn là nuôi nấng, quả bóng da.
- Nhóm chim (**𪀆 sẻ, 𪂮 gà**) cùng có 鳥 Điểu chỉ nghĩa, phần gợi âm lần lượt là 仕 Sĩ và 孤 Cô.

- **旨 𤯆** /chỉ - ngon/: vị ngon; ý chỉ. Hình thanh: 甘 (cam) chỉ nghĩa, 言 (ngôn) gợi âm. Ví dụ: Chỉ ngon Cam ngọt (旨𤯆甘𤮾)
- **甘 𤮾** /cam - ngọt/: vị ngọt. Hình thanh: 甘 (cam) chỉ nghĩa, 兀 (ngột) gợi âm. Ví dụ: Chỉ ngon Cam ngọt (旨𤯆甘𤮾)
- **柱 榾** /trụ - cột/: cây cột nhà. Giả tá: mượn chữ Hán 榾 (cốt) để ghi âm cột. Ví dụ: Trụ cột Lương rường (柱榾樑)
- **樑** /lương - rường/: xà nhà, cây đỡ mái. Mượn nguyên chữ Hán 樑 để ghi tiếng rường. Ví dụ: Trụ cột Lương rường (柱榾樑)
- **床 / 牀** /sàng - giường/: cái giường nằm. Mượn nguyên chữ Hán 床 để ghi tiếng giường. Ví dụ: Sàng giường Tịch chiếu (床席𥴜)
- **席 𥴜** /tịch - chiếu/: tấm chiếu trải nằm. Hình thanh: 竹 (trúc) chỉ nghĩa, 詔 (chiếu) gợi âm. Ví dụ: Sàng giường Tịch chiếu (床席𥴜)
- **欠 少** /khiếm - thiếu/: thiếu hụt; mắc nợ. Mượn nguyên chữ Hán 少 (thiểu) để ghi tiếng thiếu. Ví dụ: Khiếm thiếu Dư thừa (欠少餘丞)
- **餘 丞** /dư - thừa/: dư dả, thừa thãi. Giả tá: mượn chữ Hán 丞 (thừa) để ghi âm thừa. Ví dụ: Khiếm thiếu Dư thừa (欠少餘丞)
- **鋤 耚** /sừ - bừa/: bừa đất, cái bừa; 鋤 cũng là cuốc đất, trừ diệt. Hình thanh: 耒 (lỗi) chỉ nghĩa, 皮 (bì) gợi âm. Ví dụ: Sừ bừa Cúc cuốc (鋤耚鞠𨫵)
- **鞠 𨫵 / 國** /cúc - cuốc/: cái cuốc (theo sách); 鞠 vốn là nuôi nấng, quả bóng da, khom mình. Hình thanh: 金 (kim) chỉ nghĩa, 國 (quốc) gợi âm. Ví dụ: Sừ bừa Cúc cuốc (鋤耚鞠𨫵)
- **燭** /chúc - đuốc/: ngọn đuốc, cây nến. Mượn nguyên chữ Hán 燭 để ghi tiếng đuốc. Ví dụ: Chúc đuốc Đăng đèn (燭燈畑)
- **燈 畑** /đăng - đèn/: cái đèn thắp sáng. Hình thanh: 火 (hỏa) chỉ nghĩa, 田 (điền) gợi âm. Ví dụ: Chúc đuốc Đăng đèn (燭燈畑)
- **升 𨖲 / 連** /thăng - lên/: đi lên, tiến lên. Hình thanh: 升 (thăng) chỉ nghĩa, 連 (liên) gợi âm. Ví dụ: Thăng lên Giáng xuống (升𨖲降𨑜)
- **降 𨑜** /giáng - xuống/: hạ xuống, đi xuống. Hội ý: 辶 (sước) + 下 (hạ). Ví dụ: Thăng lên Giáng xuống (升𨖲降𨑜)
- **田 𤲌** /điền - ruộng/: ruộng đất trồng trọt. Hình thanh: 田 (điền) chỉ nghĩa, 弄 (lộng) gợi âm. Ví dụ: Điền ruộng Trạch nhà (田𤲌宅茹)
- **宅 茹** /trạch - nhà/: nhà ở, chỗ ở. Giả tá: mượn chữ Hán 茹 (nhự) để ghi âm nhà. Ví dụ: Điền ruộng Trạch nhà (田𤲌宅茹)
- **老 𦓅** /lão - già/: già, người cao tuổi. Hình thanh: 老 (lão) chỉ nghĩa, 茶 (trà) gợi âm. Ví dụ: Lão già Đồng trẻ (老𦓅童𥘷)
- **童 𥘷** /đồng - trẻ/: trẻ con, trẻ nhỏ. Hình thanh: 少 (thiếu) chỉ nghĩa, 礼 (lễ) gợi âm. Ví dụ: Lão già Đồng trẻ (老𦓅童𥘷)
- **雀 𪀆** /tước - sẻ/: chim sẻ. Hình thanh: 鳥 (điểu) chỉ nghĩa, 仕 (sĩ) gợi âm. Ví dụ: Tước sẻ Kê gà (雀𪀆鷄𪂮)
- **鷄 𪂮** /kê - gà/: con gà. Hình thanh: 鳥 (điểu) chỉ nghĩa, 孤 (cô) gợi âm. Ví dụ: Tước sẻ Kê gà (雀𪀆鷄𪂮)

### Đoạn 4: Ngã ta Tha khác - Trượng trượng Tầm tầm (Cặp 61–80) (20 mục)

#### Hiện tượng mượn nguyên chữ Hán (Từ Hán-Việt đồng âm đồng nghĩa)

Khi từ tiếng Việt mượn thẳng âm Hán-Việt (**功 công, 聖 thánh, 賢 hiền, 僊 tiên, 潮 triều, 鳳 phượng, 丈 trượng, 尋 tầm**), chữ Nôm giữ nguyên mặt chữ Hán đó, cả âm lẫn nghĩa.
- Cũng mượn nguyên chữ nhưng ghi một tiếng Việt khác âm Hán-Việt: **伯 bác** (âm Hán-Việt là bá), **姨 dì** (di), **錫 thiếc** (tích), **役 việc** (dịch), **鳶 diều** (diên).
- Riêng 佛 Phật, tiếng Việt là bụt, chữ Nôm dùng **侼 bụt**: 亻 Nhân chỉ nghĩa, 孛 Bột gợi âm.

- **我 𢧲 / 些** /ngã - ta/: ta, tôi, người đang nói. Hình thanh: 我 (ngã) chỉ nghĩa, 些 (ta) gợi âm. Ví dụ: Ngã ta Tha khác (我𢧲他恪)
- **他 恪** /tha - khác/: người khác, cái khác. Giả tá: mượn chữ Hán 恪 (khác) để ghi âm khác. Ví dụ: Ngã ta Tha khác (我𢧲他恪)
- **伯** /bá - bác/: bác, anh của cha. Mượn nguyên chữ Hán 伯 để ghi tiếng bác. Ví dụ: Bá bác Di dì (伯姨)
- **姨** /di - dì/: dì, chị em gái của mẹ. Mượn nguyên chữ Hán 姨 để ghi tiếng dì. Ví dụ: Bá bác Di dì (伯姨)
- **鉛 𨦥** /diên - chì/: kim loại chì. Hình thanh: 金 (kim) chỉ nghĩa, 池 (trì) gợi âm. Ví dụ: Diên chì Tích thiếc (鉛𨦥錫)
- **錫** /tích - thiếc/: kim loại thiếc. Mượn nguyên chữ Hán 錫 để ghi tiếng thiếc. Ví dụ: Diên chì Tích thiếc (鉛𨦥錫)
- **役** /dịch - việc/: việc sai dịch, lao dịch. Mượn nguyên chữ Hán 役 để ghi tiếng việc. Ví dụ: Dịch việc Công công (役功)
- **功** /công - công/: công lao, thành tích. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Dịch việc Công công (役功)
- **翰 𣰵** /hàn - lông/: lông cánh chim; bút lông. Hình thanh: 毛 (mao) chỉ nghĩa, 龍 (long) gợi âm. Ví dụ: Hàn lông Dực cánh (翰𣰵翼𦑃)
- **翼 𦑃** /dực - cánh/: cánh chim, đôi cánh. Hình thanh: 羽 (vũ) chỉ nghĩa, 更 (canh) gợi âm. Ví dụ: Hàn lông Dực cánh (翰𣰵翼𦑃)
- **聖** /thánh - thánh/: bậc đạo đức trí tuệ siêu phàm. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Thánh thánh Hiền hiền (聖賢)
- **賢** /hiền - hiền/: người tài đức, lương thiện. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Thánh thánh Hiền hiền (聖賢)
- **僊 / 仙** /tiên - tiên/: người tu luyện trường sinh. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Tiên tiên Phật Bụt (僊佛侼)
- **佛 侼** /phật - bụt/: Phật, đấng giác ngộ. Hình thanh: 亻 (nhân) chỉ nghĩa, 孛 (bột) gợi âm. Ví dụ: Tiên tiên Phật Bụt (僊佛侼)
- **潦 𣹕** /lạo - lụt/: mưa lụt, nước ngập. Hình thanh: 氵 (thủy) chỉ nghĩa, 律 (luật) gợi âm. Ví dụ: Lạo lụt Triều triều (潦𣹕潮)
- **潮** /triều - triều/: nước biển dâng lên rút xuống. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Lạo lụt Triều triều (潦𣹕潮)
- **鳶** /diên - diều/: chim diều hâu. Mượn nguyên chữ Hán 鳶 để ghi tiếng diều. Ví dụ: Diên diều Phượng phượng (鳶鳳)
- **鳳** /phượng - phượng/: chim phượng, loài chim thần. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Diên diều Phượng phượng (鳶鳳)
- **丈** /trượng - trượng/: đơn vị đo dài mười thước. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Trượng trượng Tầm tầm (丈尋)
- **尋** /tầm - tầm/: đơn vị đo dài tám thước. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Trượng trượng Tầm tầm (丈尋)

### Đoạn 5: Bàn mâm Trản chén - Chí đến Hồi về (Cặp 81–100) (20 mục)

#### Dấu ấn tiếng Việt cổ trong Tam thiên tự

Đoạn này lưu giữ một số từ Việt cổ:
- **謹 ghín** ứng với 愼 Thận, nghĩa là cẩn thận, giữ gìn; chữ Nôm dùng 謹 Cẩn để ghi tiếng ghín, từ điển chỉ ghi âm Nôm kín.
- **私 tây** ứng với 私 Tư, nghĩa là riêng tư, của riêng; chữ Nôm mượn nguyên chữ Hán này.

- **盤 𥃛** /bàn - mâm/: cái mâm, khay đựng đồ. Hình thanh: 盤 (bàn) chỉ nghĩa, 音 (âm) gợi âm. Ví dụ: Bàn mâm Trản chén (盤𥃛盞)
- **盞** /trản - chén/: chén nhỏ uống rượu, trà. Mượn nguyên chữ Hán 盞 để ghi tiếng chén. Ví dụ: Bàn mâm Trản chén (盤𥃛盞)
- **繭** /kiển - kén/: kén tằm. Mượn nguyên chữ Hán 繭 để ghi tiếng kén. Ví dụ: Kiển kén Ty tơ (繭絲)
- **絲** /ty - tơ/: sợi tơ tằm. Mượn nguyên chữ Hán 絲 để ghi tiếng tơ. Ví dụ: Kiển kén Ty tơ (繭絲)
- **梅 𣙪** /mai - mơ/: cây mơ, trái mơ. Hình thanh: 木 (mộc) chỉ nghĩa, 麻 (ma) gợi âm. Ví dụ: Mai mơ Lý mận (梅𣙪李槾)
- **李 槾** /lý - mận/: cây mận, trái mận. Hình thanh: 木 (mộc) chỉ nghĩa, 曼 (mạn) gợi âm. Ví dụ: Mai mơ Lý mận (梅𣙪李槾)
- **滓 𣷯** /tử - cặn/: cặn bã lắng dưới đáy. Hình thanh: 氵 (thủy) chỉ nghĩa, 近 (cận) gợi âm. Ví dụ: Tử cặn Thanh trong (滓𣷯清𤁘)
- **清 𤁘** /thanh - trong/: nước trong, trong sạch. Hình thanh: 氵 (thủy) chỉ nghĩa, 𥪝 (trong) gợi âm. Ví dụ: Tử cặn Thanh trong (滓𣷯清𤁘)
- **胸 𢚸** /hung - lòng/: tấm lòng; lồng ngực. Hình thanh: 心 (tâm) chỉ nghĩa, 弄 (lộng) gợi âm. Ví dụ: Hung lòng Ức ngực (胸𢚸臆𦞐)
- **臆 𦞐** /ức - ngực/: lồng ngực, ức. Hình thanh: 月 (bộ nhục) chỉ nghĩa, 虐 (ngược) gợi âm. Ví dụ: Hung lòng Ức ngực (胸𢚸臆𦞐)
- **墨** /mặc - mực/: mực viết chữ. Mượn nguyên chữ Hán 墨 để ghi tiếng mực. Ví dụ: Mặc mực Chu son (墨硃𣘈)
- **硃 𣘈** /chu - son/: chu sa, màu đỏ son. Hình thanh: 朱 (chu) chỉ nghĩa, 侖 (luân) gợi âm. Ví dụ: Mặc mực Chu son (墨硃𣘈)
- **嬌 嫩** /kiều - non/: mềm mại, non nớt, yêu kiều. Mượn nguyên chữ Hán 嫩 (nộn) để ghi tiếng non. Ví dụ: Kiều non Thục chín (嬌嫩熟𤒙)
- **熟 𤒙** /thục - chín/: nấu chín, trái chín. Hình thanh: 熟 (thục) chỉ nghĩa, 㐱 (chẩn) gợi âm. Ví dụ: Kiều non Thục chín (嬌嫩熟𤒙)
- **愼 謹** /thận - ghín/: cẩn thận, giữ gìn. Chữ Hán 謹 (cẩn) dùng ghi tiếng ghín, từ điển chỉ ghi âm Nôm kín. Ví dụ: Thận ghín Liêm ngay (愼謹廉𣦍)
- **廉 𣦍** /liêm - ngay/: ngay thẳng, trong sạch. Hình thanh: 正 (chính) chỉ nghĩa, 宜 (nghi) gợi âm. Ví dụ: Thận ghín Liêm ngay (愼謹廉𣦍)
- **私** /tư - tây/: riêng tư, của riêng. Mượn nguyên chữ Hán 私 để ghi tiếng tây. Ví dụ: Tư tây Mộ mến (私慕悗)
- **慕 悗 / 免** /mộ - mến/: yêu mến, ngưỡng mộ. Hình thanh: 忄 (tâm) chỉ nghĩa, 免 (miễn) gợi âm. Ví dụ: Tư tây Mộ mến (私慕悗)
- **至 𦤾 / 典** /chí - đến/: đến nơi, tới. Hình thanh: 至 (chí) chỉ nghĩa, 旦 (đán) gợi âm. Ví dụ: Chí đến Hồi về (至𦤾回𧗱)
- **回 𧗱 / 衛** /hồi - về/: quay về, trở lại. Ví dụ: Chí đến Hồi về (至𦤾回𧗱)

### Đoạn 6: Hương quê Thị chợ - Thạch đá Kim vàng (Cặp 101–120) (20 mục)

#### Nhóm chữ Nôm về không gian sống, màu sắc và mùi vị

- Hai chữ Nôm chỉ rau: **𦵠 hẹ** có 艹 Thảo chỉ nghĩa, 係 Hệ gợi âm; **荇 hành** mượn chữ 荇 Hạnh để ghi âm. Sách giải 菲 là rau hẹ, còn 菲 vốn là củ cải, thơm tốt.
- Nhiều chữ chỉ màu sắc, vị và khoáng vật ghép chữ Hán cùng nghĩa với chữ gợi âm: **𫕹 xanh** (青 Thanh + 生 Sinh), **𤽸 trắng** (白 Bạch + 壯 Tráng), **𧃵 đắng** (苦 Khổ + 登 Đăng), **𥒥 đá** (石 Thạch + 多 Đa), **鐄 vàng** (金 Kim + 黄 Hoàng).

- **鄉 圭** /hương - quê/: làng quê, quê nhà. Giả tá: mượn chữ Hán 圭 (khuê) để ghi âm quê. Ví dụ: Hương quê Thị chợ (鄉圭市𢄂)
- **市 𢄂 / 助** /thị - chợ/: khu chợ mua bán. Hình thanh: 市 (thị) chỉ nghĩa, 助 (trợ) gợi âm. Ví dụ: Hương quê Thị chợ (鄉圭市𢄂)
- **婦 𡞕** /phụ - vợ/: người vợ, đàn bà có chồng. Hình thanh: 女 (nữ) chỉ nghĩa, 备 (bị) gợi âm. Ví dụ: Phụ vợ Phu chồng (婦𡞕夫𫯰)
- **夫 𫯰 / 重** /phu - chồng/: người chồng; đàn ông. Hình thanh: 夫 (phu) chỉ nghĩa, 重 (trọng) gợi âm. Ví dụ: Phụ vợ Phu chồng (婦𡞕夫𫯰)
- **內 𥪝** /nội - trong/: bên trong, phía trong. Hình thanh: 中 (trung) chỉ nghĩa, 竜 (long) gợi âm. Ví dụ: Nội trong Trung giữa (內𥪝中𡧲)
- **中 𡧲** /trung - giữa/: ở chính giữa. Hình thanh: 中 (trung) chỉ nghĩa, 宁 (trữ) gợi âm. Ví dụ: Nội trong Trung giữa (內𥪝中𡧲)
- **門 𨷯** /môn - cửa/: cánh cửa, lối ra vào. Hình thanh: 門 (môn) chỉ nghĩa, 舉 (cử) gợi âm. Ví dụ: Môn cửa Ốc nhà (門𨷯屋茹)
- **屋 茹** /ốc - nhà/: căn nhà, mái nhà. Giả tá: mượn chữ Hán 茹 (nhự) để ghi âm nhà. Ví dụ: Môn cửa Ốc nhà (門𨷯屋茹)
- **英 花** /anh - hoa/: hoa; phần tinh túy. Mượn nguyên chữ Hán 花, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Anh hoa Đế rễ (英花蒂𣑶)
- **蒂 𣑶** /đế - rễ/: gốc rễ; cuống hoa. Hình thanh: 木 (mộc) chỉ nghĩa, 礼 (lễ) gợi âm. Ví dụ: Anh hoa Đế rễ (英花蒂𣑶)
- **菲 𦵠** /phỉ - hẹ/: rau hẹ (theo sách); 菲 vốn là rau phỉ, củ cải, cũng là thơm tốt. Hình thanh: 艹 (thảo) chỉ nghĩa, 係 (hệ) gợi âm. Ví dụ: Phỉ hẹ Thông hành (菲𦵠蔥荇)
- **蔥 荇 / 行** /thông - hành/: cây hành, củ hành. Giả tá: mượn chữ Hán 荇 (hạnh) để ghi âm hành. Ví dụ: Phỉ hẹ Thông hành (菲𦵠蔥荇)
- **蒼 𫕹 / 青** /thương - xanh/: xanh thẫm, màu cỏ. Hình thanh: 青 (thanh) chỉ nghĩa, 生 (sinh) gợi âm. Ví dụ: Thương xanh Bạch trắng (蒼𫕹白𤽸)
- **白 𤽸 / 壯** /bạch - trắng/: màu trắng; trong sáng. Hình thanh: 白 (bạch) chỉ nghĩa, 壯 (tráng) gợi âm. Ví dụ: Thương xanh Bạch trắng (蒼𫕹白𤽸)
- **苦 𧃵** /khổ - đắng/: vị đắng; khổ sở. Hình thanh: 苦 (khổ) chỉ nghĩa, 登 (đăng) gợi âm. Ví dụ: Khổ đắng Toan chua (苦𧃵酸䣷)
- **酸 䣷 / 朱** /toan - chua/: vị chua. Hình thanh: 酉 (dậu) chỉ nghĩa, 朱 (chu) gợi âm. Ví dụ: Khổ đắng Toan chua (苦𧃵酸䣷)
- **騶** /sô - sô/: người chăn ngựa, hầu xe. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Sô sô Dá giá (騶駕)
- **駕** /dá - giá/: xe vua; đóng ngựa vào xe; âm theo sách, từ điển đọc giá. Mượn nguyên chữ Hán 駕 để ghi tiếng giá. Ví dụ: Sô sô Dá giá (騶駕)
- **石 𥒥** /thạch - đá/: hòn đá. Hình thanh: 石 (thạch) chỉ nghĩa, 多 (đa) gợi âm. Ví dụ: Thạch đá Kim vàng (石𥒥金鐄)
- **金 鐄** /kim - vàng/: vàng, kim loại. Hình thanh: 金 (kim) chỉ nghĩa, 黄 (hoàng) gợi âm. Ví dụ: Thạch đá Kim vàng (石𥒥金鐄)

### Đoạn 7: Cù đàng Hạng ngõ - Cốc lúa Ma vừng (Cặp 121–140) (20 mục)

#### Nhóm chữ Nôm về hoạt động của mắt, công cụ và mùa màng

- Trong bốn động từ nhìn ngắm liên tiếp, **𥆡 dòm, 𥆁 liếc, 䀡 xem** có 目 Mục (con mắt) chỉ nghĩa, riêng **察 xét** mượn nguyên chữ Hán.
- Nhóm công cụ: **𠠙 rìu** có 刂 Đao chỉ nghĩa, 寮 Liêu gợi âm; **斧 búa** mượn nguyên chữ Hán.
- Nhóm mùa màng: **穭 lúa** có 禾 Hòa chỉ nghĩa, 魯 Lỗ gợi âm; **𦾥 vừng** có 艹 Thảo chỉ nghĩa, 暈 Vựng gợi âm.

- **衢 塘 / 堂** /cù - đàng/: đường lớn, ngã tư. Giả tá: mượn chữ Hán 塘 (đường) để ghi âm đàng. Ví dụ: Cù đàng Hạng ngõ (衢塘巷𡉦)
- **巷 𡉦** /hạng - ngõ/: đường nhỏ trong làng. Hình thanh: 土 (thổ) chỉ nghĩa, 午 (ngọ) gợi âm. Ví dụ: Cù đàng Hạng ngõ (衢塘巷𡉦)
- **鐸 楳 / 某** /đạc - mõ/: cái mõ; chuông lắc. Hình thanh: 木 (mộc) chỉ nghĩa, 某 (mỗ) gợi âm. Ví dụ: Đạc mõ Chung chuông (鐸楳鐘)
- **鐘** /chung - chuông/: cái chuông đồng. Mượn nguyên chữ Hán 鐘 để ghi tiếng chuông. Ví dụ: Đạc mõ Chung chuông (鐸楳鐘)
- **方 𣃱 / 方** /phương - vuông/: hình vuông; ngay ngắn. Hình thanh: 方 (phương) chỉ nghĩa, 匡 (khuông) gợi âm. Ví dụ: Phương vuông Trực thẳng (方𣃱直𥊢)
- **直 𥊢 / 倘** /trực - thẳng/: ngay thẳng, không cong. Hình thanh: 直 (trực) chỉ nghĩa, 尚 (thượng) gợi âm. Ví dụ: Phương vuông Trực thẳng (方𣃱直𥊢)
- **桌 等** /trác - đẳng/: cái bàn, bàn ghế. Giả tá: mượn chữ Hán 等 (đẳng) để ghi âm đẳng. Ví dụ: Trác đẳng Hàm hòm (桌等函)
- **函** /hàm - hòm/: cái hòm, cái hộp; thư từ. Mượn nguyên chữ Hán 函 để ghi tiếng hòm. Ví dụ: Trác đẳng Hàm hòm (桌等函)
- **窺 𥆡** /khuy - dòm/: nhìn lén, dòm ngó. Hình thanh: 目 (mục) chỉ nghĩa, 含 (hàm) gợi âm. Ví dụ: Khuy dòm Sát xét (窺𥆡察)
- **察** /sát - xét/: xem xét kỹ lưỡng. Mượn nguyên chữ Hán 察 để ghi tiếng xét. Ví dụ: Khuy dòm Sát xét (窺𥆡察)
- **眄 𥆁** /miện - liếc/: liếc mắt nhìn. Hình thanh: 目 (mục) chỉ nghĩa, 列 (liệt) gợi âm. Ví dụ: Miện liếc Chiêm xem (眄𥆁占䀡)
- **占 䀡 / 占** /chiêm - xem/: xem điềm, xem bói. Hình thanh: 目 (mục) chỉ nghĩa, 占 (chiêm) gợi âm. Ví dụ: Miện liếc Chiêm xem (眄𥆁占䀡)
- **妹 㛪** /muội - em/: em gái. Hình thanh: 女 (nữ) chỉ nghĩa, 奄 (yểm) gợi âm. Ví dụ: Muội em Tỷ chị (妹㛪姊)
- **姊 / 姉** /tỷ - chị/: chị gái. Mượn nguyên chữ Hán 姊 để ghi tiếng chị. Ví dụ: Muội em Tỷ chị (妹㛪姊)
- **柿** /thị - thị/: cây thị, trái thị. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Thị thị Đào điều (柿桃樤)
- **桃 樤 / 條** /đào - điều/: cây điều (theo sách); 桃 vốn là cây đào. Hình thanh: 木 (mộc) chỉ nghĩa, 條 (điều) gợi âm. Ví dụ: Thị thị Đào điều (柿桃樤)
- **斤 𠠙** /cân - rìu/: cái rìu bổ củi. Hình thanh: 刂 (đao) chỉ nghĩa, 寮 (liêu) gợi âm. Ví dụ: Cân rìu Phủ búa (斤𠠙斧)
- **斧 / 布** /phủ - búa/: cái búa, rìu lớn. Mượn nguyên chữ Hán 斧 để ghi tiếng búa. Ví dụ: Cân rìu Phủ búa (斤𠠙斧)
- **穀 穭** /cốc - lúa/: lúa (thóc), ngũ cốc. Hình thanh: 禾 (hòa) chỉ nghĩa, 魯 (lỗ) gợi âm. Ví dụ: Cốc lúa Ma vừng (穀穭麻𦾥)
- **麻 𦾥** /ma - vừng/: cây mè (vừng), cây gai. Hình thanh: 艹 (thảo) chỉ nghĩa, 暈 (vựng) gợi âm. Ví dụ: Cốc lúa Ma vừng (穀穭麻𦾥)

### Đoạn 8: Khương gừng Giới cải - Mộ tối Triêu mai (Cặp 141–160) (20 mục)

#### Nhóm chữ Nôm về thảo mộc, muông thú và thời gian sáng tối

- Nhóm thảo mộc: **𦰦 cải** có 艹 Thảo chỉ nghĩa, 改 Cải gợi âm; **𥭶 măng** có 竹 Trúc chỉ nghĩa, 芒 Mang gợi âm; **薑 gừng** mượn nguyên chữ Hán.
- Hai loài thú **𤠳 khỉ, 𤞻 hùm** cùng có 犭 Khuyển chỉ nghĩa; hai buổi trong ngày **𣋁 tối, 𣈕 mai** cùng có 日 Nhật (mặt trời) chỉ nghĩa.
- Nhờ cấu trúc vần lưng nối tiếp, người học dễ nhẩm thuộc liền mạch từng cặp Hán – Nôm.

- **薑** /khương - gừng/: củ gừng. Mượn nguyên chữ Hán 薑 để ghi tiếng gừng. Ví dụ: Khương gừng Giới cải (薑芥𦰦)
- **芥 𦰦 / 改** /giới - cải/: rau cải. Hình thanh: 艹 (thảo) chỉ nghĩa, 改 (cải) gợi âm. Ví dụ: Khương gừng Giới cải (薑芥𦰦)
- **是 沛** /thị - phải/: đúng, phải lẽ. Giả tá: mượn chữ Hán 沛 (phái) để ghi âm phải. Ví dụ: Thị phải Phi chăng (是沛非庄)
- **非 庄** /phi - chăng/: không phải, trái lẽ. Giả tá: mượn chữ Hán 庄 (trang) để ghi âm chăng. Ví dụ: Thị phải Phi chăng (是沛非庄)
- **筍 𥭶 / 芒** /duẫn - măng/: măng tre, măng trúc. Hình thanh: 竹 (trúc) chỉ nghĩa, 芒 (mang) gợi âm. Ví dụ: Duẫn măng Nha mống (筍𥭶芽夢)
- **芽 夢** /nha - mống/: mầm non mới nhú. Giả tá: mượn chữ Hán 夢 (mộng) để ghi âm mống. Ví dụ: Duẫn măng Nha mống (筍𥭶芽夢)
- **鼓 𪔠** /cổ - trống/: cái trống. Hình thanh: 鼓 (cổ) chỉ nghĩa, 弄 (lộng) gợi âm. Ví dụ: Cổ trống Chinh chiêng (鼓𪔠鉦)
- **鉦** /chinh - chiêng/: cái chiêng đồng. Mượn nguyên chữ Hán 鉦 để ghi tiếng chiêng. Ví dụ: Cổ trống Chinh chiêng (鼓𪔠鉦)
- **傾 𫤏 / 迎** /khuynh - nghiêng/: nghiêng ngả, đổ xuống. Hình thanh: 傾 (khuynh) chỉ nghĩa, 迎 (nghênh) gợi âm. Ví dụ: Khuynh nghiêng Ngưỡng ngửa (傾𫤏仰𠑕)
- **仰 𠑕 / 語** /ngưỡng - ngửa/: ngẩng lên, ngửa mặt. Hình thanh: 仰 (ngưỡng) chỉ nghĩa, 語 (ngữ) gợi âm. Ví dụ: Khuynh nghiêng Ngưỡng ngửa (傾𫤏仰𠑕)
- **半 𡛤 / 女** /bán - nửa/: một nửa, phân nửa. Hình thanh: 半 (bán) chỉ nghĩa, 女 (nữ) gợi âm. Ví dụ: Bán nửa Song đôi (半𡛤雙堆)
- **雙 堆** /song - đôi/: một cặp, hai cái. Giả tá: mượn chữ Hán 堆 (đôi) để ghi âm đôi. Ví dụ: Bán nửa Song đôi (半𡛤雙堆)
- **餌 𩛸 / 媒** /nhĩ - mồi/: mồi câu cá; thức ăn. Hình thanh: 飠 (thực) chỉ nghĩa, 每 (mỗi) gợi âm. Ví dụ: Nhĩ mồi Luân chỉ (餌𩛸綸紙)
- **綸 紙** /luân - chỉ/: sợi chỉ, dây câu. Giả tá: mượn chữ Hán 紙 (chỉ) để ghi âm chỉ. Ví dụ: Nhĩ mồi Luân chỉ (餌𩛸綸紙)
- **猴 𤠳 / 起** /hầu - khỉ/: con khỉ. Hình thanh: 犭 (khuyển) chỉ nghĩa, 起 (khởi) gợi âm. Ví dụ: Hầu khỉ Hổ hùm (猴𤠳虎𤞻)
- **虎 𤞻** /hổ - hùm/: con cọp (hổ). Hình thanh: 犭 (khuyển) chỉ nghĩa, 含 (hàm) gợi âm. Ví dụ: Hầu khỉ Hổ hùm (猴𤠳虎𤞻)
- **壜 䍄** /đàm - chum/: cái chum sành đựng nước. Hình thanh: 缶 (phẫu) chỉ nghĩa, 占 (chiêm) gợi âm. Ví dụ: Đàm chum Cữu cối (壜䍄臼)
- **臼 / 檜** /cữu - cối/: cái cối giã gạo. Mượn nguyên chữ Hán 臼 để ghi tiếng cối. Ví dụ: Đàm chum Cữu cối (壜䍄臼)
- **暮 𣋁** /mộ - tối/: buổi chiều tối. Hình thanh: 日 (nhật) chỉ nghĩa, 最 (tối) gợi âm. Ví dụ: Mộ tối Triêu mai (暮𣋁朝𣈕)
- **朝 𣈕 / 埋** /triêu - mai/: buổi sáng sớm. Hình thanh: 日 (nhật) chỉ nghĩa, 枚 (mai) gợi âm. Ví dụ: Mộ tối Triêu mai (暮𣋁朝𣈕)

### Đoạn 9: Trường dài Đoản ngắn - Băng giá Vũ mưa (Cặp 161–180) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm trong nhóm kích thước, kiến trúc và thời tiết

- Cặp kích thước: **𨱽 dài** có 镸 Trường chỉ nghĩa, 曳 Duệ gợi âm; **𬑶 ngắn** có 短 Đoản chỉ nghĩa, 艮 Cấn gợi âm.
- Hai chữ chỉ công trình **閣 gác** và **樓 lầu** mượn nguyên chữ Hán 閣 Các và 樓 Lâu để ghi tiếng Việt.
- Chữ **𩄎 mưa** là chữ Hình thanh điển hình: 雨 Vũ (mưa) chỉ nghĩa, 眉 Mi gợi âm. **𬰊 giá** cũng có 雨 Vũ chỉ nghĩa, 這 Giá gợi âm.

- **長 𨱽** /trường - dài/: dài, chiều dài. Hình thanh: 镸 (trường) chỉ nghĩa, 曳 (duệ) gợi âm. Ví dụ: Trường dài Đoản ngắn (長𨱽短𬑶)
- **短 𬑶** /đoản - ngắn/: ngắn ngủi, không dài. Hình thanh: 短 (đoản) chỉ nghĩa, 艮 (cấn) gợi âm. Ví dụ: Trường dài Đoản ngắn (長𨱽短𬑶)
- **蛇 𧋻** /xà - rắn/: con rắn. Hình thanh: 虫 (trùng) chỉ nghĩa, 吝 (lận) gợi âm. Ví dụ: Xà rắn Tượng voi (蛇𧋻象㺔)
- **象 㺔** /tượng - voi/: con voi. Hình thanh: 犭 (khuyển) chỉ nghĩa, 爲 (vi) gợi âm. Ví dụ: Xà rắn Tượng voi (蛇𧋻象㺔)
- **位 𡾵** /vị - ngôi/: ngôi vị, chỗ đứng. Hình thanh: 位 (vị) chỉ nghĩa, 嵬 (ngôi) gợi âm. Ví dụ: Vị ngôi Giai thứ (位𡾵階次)
- **階 次** /giai - thứ/: bậc thềm, thứ bậc. Mượn nguyên chữ Hán 次, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Vị ngôi Giai thứ (位𡾵階次)
- **據** /cứ - cứ/: dựa vào, căn cứ. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Cứ cứ Y y (據依)
- **依** /y - y/: nương tựa, dựa theo. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Cứ cứ Y y (據依)
- **葵** /quỳ - quỳ/: cây quỳ, hoa hướng dương. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Quỳ quỳ Hoắc hoắc (葵藿)
- **藿** /hoắc - hoắc/: lá đậu; cây hoắc hương. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Quỳ quỳ Hoắc hoắc (葵藿)
- **閣** /các - gác/: tầng gác, lầu các. Mượn nguyên chữ Hán 閣 để ghi tiếng gác. Ví dụ: Các gác Lâu lầu (閣樓)
- **樓** /lâu - lầu/: nhà nhiều tầng, nhà lầu. Mượn nguyên chữ Hán 樓 để ghi tiếng lầu. Ví dụ: Các gác Lâu lầu (閣樓)
- **侍 𠎫 / 朝** /thị - chầu/: đứng hầu, chầu trực. Hình thanh: 亻 (nhân) chỉ nghĩa, 朝 (triều) gợi âm. Ví dụ: Thị chầu Ca hát (侍𠎫歌喝)
- **歌 喝** /ca - hát/: ca hát, bài ca. Giả tá: mượn chữ Hán 喝 (hát) để ghi âm hát. Ví dụ: Thị chầu Ca hát (侍𠎫歌喝)
- **扇 𦑗** /phiến - quạt/: cái quạt. Hình thanh: 扇 (phiến) chỉ nghĩa, 夬 (quái) gợi âm. Ví dụ: Phiến quạt Du dù (扇𦑗𢂎)
- **𢂎 / 油** /du - dù/: cây dù (ô) che mưa nắng. Hình thanh: 巾 (cân) chỉ nghĩa, 由 (do) gợi âm. Ví dụ: Phiến quạt Du dù (扇𦑗𢂎)
- **秋** /thu - thu/: mùa thu. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Thu thu Hạ hạ (秋夏)
- **夏** /hạ - hạ/: mùa hạ, mùa hè. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Thu thu Hạ hạ (秋夏)
- **冰 𬰊 / 價** /băng - giá/: băng, nước đóng băng. Hình thanh: 雨 (vũ) chỉ nghĩa, 這 (giá) gợi âm. Ví dụ: Băng giá Vũ mưa (冰𬰊雨𩄎)
- **雨 𩄎 / 𩅹** /vũ - mưa/: cơn mưa. Hình thanh: 雨 (vũ) chỉ nghĩa, 眉 (mi) gợi âm. Ví dụ: Băng giá Vũ mưa (冰𬰊雨𩄎)

### Đoạn 10: Tiễn đưa Nghinh rước - Hùng gấu Báo beo (Cặp 181–200) (20 mục)

#### Nhóm chữ Nôm về sông nước, ngư cụ và đo lường

- Hai ngư cụ **𥯉 đó, 䈒 nơm** cùng có 竹 Trúc (tre) chỉ nghĩa, phần gợi âm lần lượt là 妬 Đố và 南 Nam.
- Nhóm thú rừng: **𤠰 gấu** có 犭 Khuyển chỉ nghĩa, 冓 Cấu gợi âm; **𧴋 beo** có 豸 Trãi chỉ nghĩa, 票 Phiếu gợi âm.
- Nhóm sông nước và đo lường: **渃 nước** có 氵 Thủy chỉ nghĩa, 若 Nhược gợi âm; **𡱩 thước** có 尺 Xích chỉ nghĩa, 托 Thác gợi âm; **斤 cân** mượn chữ 斤 Cân để ghi âm.

- **餞 迻** /tiễn - đưa/: tiệc tiễn đưa, tiễn người đi. Hình thanh: 辶 (sước) chỉ nghĩa, 多 (đa) gợi âm. Ví dụ: Tiễn đưa Nghinh rước (餞迻迎逴)
- **迎 逴** /nghinh - rước/: đón rước, nghênh đón. Hình thanh: 辶 (sước) chỉ nghĩa, 卓 (trác) gợi âm. Ví dụ: Tiễn đưa Nghinh rước (餞迻迎逴)
- **水 渃** /thủy - nước/: nước, dòng nước. Hình thanh: 氵 (thủy) chỉ nghĩa, 若 (nhược) gợi âm. Ví dụ: Thủy nước Nê bùn (水渃泥𡎛)
- **泥 𡎛 / 盆** /nê - bùn/: bùn lầy. Hình thanh: 土 (thổ) chỉ nghĩa, 盆 (bồn) gợi âm. Ví dụ: Thủy nước Nê bùn (水渃泥𡎛)
- **塊 𡉕 / 魂** /khối - hòn/: hòn đất, cục đất. Hình thanh: 土 (thổ) chỉ nghĩa, 丸 (hoàn) gợi âm. Ví dụ: Khối hòn Đôi đống (塊𡉕堆埬)
- **堆 埬 / 棟** /đôi - đống/: đống, gò đất. Hình thanh: 土 (thổ) chỉ nghĩa, 東 (đông) gợi âm. Ví dụ: Khối hòn Đôi đống (塊𡉕堆埬)
- **芡 𧀏 / 銃** /khiếm - súng/: cây súng, củ súng. Hình thanh: 艹 (thảo) chỉ nghĩa, 銃 (súng) gợi âm. Ví dụ: Khiếm súng Liên sen (芡𧀏蓮)
- **蓮** /liên - sen/: cây sen, hoa sen. Mượn nguyên chữ Hán 蓮 để ghi tiếng sen. Ví dụ: Khiếm súng Liên sen (芡𧀏蓮)
- **名 𠸜 / 先** /danh - tên/: tên gọi. Hình thanh: 名 (danh) chỉ nghĩa, 先 (tiên) gợi âm. Ví dụ: Danh tên Tính họ (名𠸜姓𣱆)
- **姓 𣱆** /tính - họ/: họ, dòng họ. Hình thanh: 氏 (thị) chỉ nghĩa, 户 (hộ) gợi âm. Ví dụ: Danh tên Tính họ (名𠸜姓𣱆)
- **笱 𥯉** /cẩu - đó/: cái đó đan bắt cá. Hình thanh: 竹 (trúc) chỉ nghĩa, 妬 (đố) gợi âm. Ví dụ: Cẩu đó Thuyên nơm (笱𥯉筌䈒)
- **筌 䈒 / 南** /thuyên - nơm/: cái nơm bắt cá. Hình thanh: 竹 (trúc) chỉ nghĩa, 南 (nam) gợi âm. Ví dụ: Cẩu đó Thuyên nơm (笱𥯉筌䈒)
- **飯 𩚵** /phạn - cơm/: cơm, bữa ăn. Hình thanh: 飠 (thực) chỉ nghĩa, 甘 (cam) gợi âm. Ví dụ: Phạn cơm Tương nước (飯𩚵漿渃)
- **漿 渃** /tương - nước/: nước uống, nước đặc. Hình thanh: 氵 (thủy) chỉ nghĩa, 若 (nhược) gợi âm. Ví dụ: Phạn cơm Tương nước (飯𩚵漿渃)
- **尺 𡱩** /xích - thước/: thước đo, mười tấc. Hình thanh: 尺 (xích) chỉ nghĩa, 托 (thác) gợi âm. Ví dụ: Xích thước Phân phân (尺𡱩分)
- **分** /phân - phân/: đơn vị đo, một phần mười tấc. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Xích thước Phân phân (尺𡱩分)
- **斤** /cân - cân/: cân, đơn vị đo khối lượng. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Cân cân Đẩu đấu (斤斗)
- **斗** /đẩu - đấu/: cái đấu đong lúa (thóc), gạo. Mượn nguyên chữ Hán 斗 để ghi tiếng đấu. Ví dụ: Cân cân Đẩu đấu (斤斗)
- **熊 𤠰** /hùng - gấu/: con gấu. Hình thanh: 犭 (khuyển) chỉ nghĩa, 冓 (cấu) gợi âm. Ví dụ: Hùng gấu Báo beo (熊𤠰豹𧴋)
- **豹 𧴋** /báo - beo/: con báo, con beo. Hình thanh: 豸 (trãi) chỉ nghĩa, 票 (phiếu) gợi âm. Ví dụ: Hùng gấu Báo beo (熊𤠰豹𧴋)

### Đoạn 11: Miêu mèo Thử chuột - Hô gọi Triệu vời (Cặp 201–220) (20 mục)

#### Nhóm chữ Nôm về cơ thể, thiên nhiên và lời nói

- Hai chữ chỉ bộ phận cơ thể: **𦛌 ruột** có 月 (bộ nhục) chỉ nghĩa, 聿 Duật gợi âm; **𨉞 lưng** có 身 Thân chỉ nghĩa, 夌 Lăng gợi âm.
- Nhóm thiên nhiên: **𣷭 bể** (biển lớn) có 氵 Thủy chỉ nghĩa, 彼 Bỉ gợi âm; **棱 rừng** là chữ 棱 Lăng, trong chữ Nôm đọc là rừng.
- Ba động từ phát ngôn **呐 nói, 噲 gọi, 𠼕 vời** cùng có 口 Khẩu (cái miệng) chỉ nghĩa; riêng **呈 chiềng** (trình bày, thưa với trên) mượn nguyên chữ Hán.

- **貓 猫 / 苗** /miêu - mèo/: con mèo. Hình thanh: 犭 (khuyển) chỉ nghĩa, 苗 (miêu) gợi âm. Ví dụ: Miêu mèo Thử chuột (貓猫鼠𤝞)
- **鼠 𤝞** /thử - chuột/: con chuột. Hình thanh: 犭 (khuyển) chỉ nghĩa, 术 (truật) gợi âm. Ví dụ: Miêu mèo Thử chuột (貓猫鼠𤝞)
- **腸 𦛌** /tràng - ruột/: phần ruột trong bụng. Hình thanh: 月 (bộ nhục) chỉ nghĩa, 聿 (duật) gợi âm. Ví dụ: Tràng ruột Bối lưng (腸𦛌背𨉞)
- **背 𨉞 / 凌** /bối - lưng/: phần sau của thân người. Hình thanh: 身 (thân) chỉ nghĩa, 夌 (lăng) gợi âm. Ví dụ: Tràng ruột Bối lưng (腸𦛌背𨉞)
- **林 棱** /lâm - rừng/: khu rừng, nơi cây mọc nhiều. Chữ Hán 棱 (lăng), trong chữ Nôm đọc là rừng. Ví dụ: Lâm rừng Hải bể (林棱海𣷭)
- **海 𣷭** /hải - bể/: biển lớn. Hình thanh: 氵 (thủy) chỉ nghĩa, 彼 (bỉ) gợi âm. Ví dụ: Lâm rừng Hải bể (林棱海𣷭)
- **置 底** /trí - để/: đặt vào, sắp đặt. Giả tá: mượn chữ Hán 底 (để) để ghi âm để. Ví dụ: Trí để Bài bày (置底排)
- **排** /bài - bày/: xếp thành hàng, sắp xếp. Mượn nguyên chữ Hán 排 để ghi tiếng bày. Ví dụ: Trí để Bài bày (置底排)
- **正 𣦍 / 宜** /chính - ngay/: thẳng thắn, chính trực. Hình thanh: 正 (chính) chỉ nghĩa, 宜 (nghi) gợi âm. Ví dụ: Chính ngay Tà vạy (正𣦍邪𣒠)
- **邪 𣒠** /tà - vạy/: gian tà, không ngay thẳng. Hình thanh: 曲 (khúc) chỉ nghĩa, 未 (vị) gợi âm. Ví dụ: Chính ngay Tà vạy (正𣦍邪𣒠)
- **恃 𢚁 / 忌** /thị - cậy/: ỷ vào, dựa vào. Hình thanh: 忄 (tâm) chỉ nghĩa, 忌 (kỵ) gợi âm. Ví dụ: Thị cậy Kiều nhờ (恃𢚁僑𢘾)
- **僑 𢘾 / 如** /kiều - nhờ/: ở nhờ nơi đất khách. Hình thanh: 忄 (tâm) chỉ nghĩa, 如 (như) gợi âm. Ví dụ: Thị cậy Kiều nhờ (恃𢚁僑𢘾)
- **碁 / 旗** /kỳ - cờ/: trò chơi bàn cờ. Mượn nguyên chữ Hán 碁 để ghi tiếng cờ. Ví dụ: Kỳ cờ Bác bạc (碁博薄)
- **博 薄** /bác - bạc/: đánh bạc; rộng lớn. Giả tá: mượn chữ Hán 薄 (bạc) để ghi âm bạc. Ví dụ: Kỳ cờ Bác bạc (碁博薄)
- **懶 𢣅** /lãn - nhác/: lười, ngại làm việc. Hình thanh: 忄 (tâm) chỉ nghĩa, 落 (lạc) gợi âm. Ví dụ: Lãn nhác Trắc nghiêng (懶𢣅側𫤏)
- **側 𫤏 / 迎** /trắc - nghiêng/: lệch về một bên. Hình thanh: 傾 (khuynh) chỉ nghĩa, 迎 (nghênh) gợi âm. Ví dụ: Lãn nhác Trắc nghiêng (懶𢣅側𫤏)
- **呈** /trình - chiềng/: trình bày, thưa với trên. Mượn nguyên chữ Hán 呈 để ghi tiếng chiềng. Ví dụ: Trình chiềng Thuyết nói (呈說呐)
- **說 呐** /thuyết - nói/: cất lời, giảng giải. Hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 内 (nội) gợi âm. Ví dụ: Trình chiềng Thuyết nói (呈說呐)
- **呼 噲** /hô - gọi/: kêu to, réo tên. Hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 會 (hội) gợi âm. Ví dụ: Hô gọi Triệu vời (呼噲召𠼕)
- **召 𠼕** /triệu - vời/: cho mời đến, triệu tập. Hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 排 (bài) gợi âm. Ví dụ: Hô gọi Triệu vời (呼噲召𠼕)

### Đoạn 12: Sái phơi Chưng nấu - Thiềm cóc Thiện lươn (Cặp 221–240) (20 mục)

#### Nhóm chữ Nôm về may mặc, diện mạo và sinh vật

- Nhóm dệt may **𦁼 may, 𦂾 dệt** cùng có 糹 Mịch (sợi tơ) chỉ nghĩa; nhóm râu tóc **𩯁 râu, 𩯀 tóc** cùng có 髟 Tiêu (tóc dài) chỉ nghĩa.
- Từ cổ **襪 miệt** ứng với 鞋 Hài, nghĩa là giày dép, đồ mang ở chân; chữ Nôm mượn 襪 Miệt để ghi âm.
- Hai con vật **𧋉 cóc, 𧐖 lươn** cùng có 虫 Trùng chỉ nghĩa, phần gợi âm lần lượt là 谷 Cốc và 連 Liên.

- **晒 𣆏 / 丕** /sái - phơi/: phơi khô dưới nắng. Hình thanh: 日 (nhật) chỉ nghĩa, 丕 (phi) gợi âm. Ví dụ: Sái phơi Chưng nấu (晒𣆏烝𤍇)
- **烝 𤍇 / 耨** /chưng - nấu/: hấp, đun cho chín. Hình thanh: 火 (hỏa) chỉ nghĩa, 辱 (nhục) gợi âm. Ví dụ: Sái phơi Chưng nấu (晒𣆏烝𤍇)
- **裔 褠** /duệ - gấu/: mép dưới áo; con cháu đời sau. Hình thanh: 衤 (y) chỉ nghĩa, 冓 (cấu) gợi âm. Ví dụ: Duệ gấu Khâm tay (裔褠衿𢬣)
- **衿 𢬣** /khâm - tay/: tay áo (theo sách); 衿 vốn là cổ áo, vạt áo. Hình thanh: 手 (thủ) chỉ nghĩa, 西 (tây) gợi âm. Ví dụ: Duệ gấu Khâm tay (裔褠衿𢬣)
- **縫 𦁼 / 埋** /phùng - may/: khâu vá quần áo. Hình thanh: 糹 (mịch) chỉ nghĩa, 枚 (mai) gợi âm. Ví dụ: Phùng may Chức dệt (縫𦁼織𦂾)
- **織 𦂾** /chức - dệt/: đan sợi thành vải. Hình thanh: 糹 (mịch) chỉ nghĩa, 迭 (điệt) gợi âm. Ví dụ: Phùng may Chức dệt (縫𦁼織𦂾)
- **鞋 襪 / 蔑** /hài - miệt/: giày dép, đồ mang ở chân. Giả tá: mượn chữ Hán 襪 (miệt) để ghi âm miệt. Ví dụ: Hài miệt Lý giày (鞋襪履𩌂)
- **履 𩌂** /lý - giày/: đồ mang ở chân; giẫm lên. Hình thanh: 革 (cách) chỉ nghĩa, 苔 (đài) gợi âm. Ví dụ: Hài miệt Lý giày (鞋襪履𩌂)
- **師 柴** /sư - thầy/: người dạy học. Chữ Hán 柴 (sài), trong chữ Nôm đọc là thầy. Ví dụ: Sư thầy Hữu bạn (師柴友伴)
- **友 伴** /hữu - bạn/: người thân quen, kết giao. Mượn nguyên chữ Hán 伴, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Sư thầy Hữu bạn (師柴友伴)
- **涸 𣴓** /hạc - cạn/: hết nước, khô kiệt. Hình thanh: 氵 (thủy) chỉ nghĩa, 件 (kiện) gợi âm. Ví dụ: Hạc cạn Dật đầy (涸𣴓溢𣹓)
- **溢 𣹓** /dật - đầy/: đầy, tràn ra ngoài. Hình thanh: 氵 (thủy) chỉ nghĩa, 苔 (đài) gợi âm. Ví dụ: Hạc cạn Dật đầy (涸𣴓溢𣹓)
- **眉** /my - mày/: lông mọc phía trên mắt. Mượn nguyên chữ Hán 眉 để ghi tiếng mày. Ví dụ: My mày Mục mắt (眉目𬑉)
- **目 𬑉 / 末** /mục - mắt/: cơ quan để nhìn. Hình thanh: 目 (mục) chỉ nghĩa, 末 (mạt) gợi âm. Ví dụ: My mày Mục mắt (眉目𬑉)
- **面 𩈘 / 末** /diện - mặt/: khuôn mặt, bề ngoài. Hình thanh: 面 (diện) chỉ nghĩa, 末 (mạt) gợi âm. Ví dụ: Diện mặt Đầu đầu (面𩈘頭)
- **頭** /đầu - đầu/: đầu; trên cùng; người đứng đầu. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Diện mặt Đầu đầu (面𩈘頭)
- **鬚 𩯁** /tu - râu/: râu, ria mép. Hình thanh: 髟 (tiêu) chỉ nghĩa, 婁 (lâu) gợi âm. Ví dụ: Tu râu Phát tóc (鬚𩯁髮𩯀)
- **髮 𩯀** /phát - tóc/: lông mọc trên đầu. Hình thanh: 髟 (tiêu) chỉ nghĩa, 速 (tốc) gợi âm. Ví dụ: Tu râu Phát tóc (鬚𩯁髮𩯀)
- **蟾 𧋉 / 谷** /thiềm - cóc/: con cóc. Hình thanh: 虫 (trùng) chỉ nghĩa, 谷 (cốc) gợi âm. Ví dụ: Thiềm cóc Thiện lươn (蟾𧋉鱔𧐖)
- **鱔 𧐖** /thiện - lươn/: con lươn. Hình thanh: 虫 (trùng) chỉ nghĩa, 連 (liên) gợi âm. Ví dụ: Thiềm cóc Thiện lươn (蟾𧋉鱔𧐖)

### Đoạn 13: Oán hờn Huyên dứt - Thúy trả Âu cò (Cặp 241–260) (20 mục)

#### Nhóm chữ Nôm về thảo mộc, thương mại và chim muông

- Nhóm cây trái: **𣖙 mía, 梌 dừa** cùng có 木 Mộc chỉ nghĩa; **荼 dưa** có 艹 Thảo chỉ nghĩa, chung phần gợi âm 余 Dư với **梌 dừa**.
- Nhóm mua bán: **𧷸 mua** có 貝 Bối (tiền tài) chỉ nghĩa, 莫 Mạc gợi âm; **𧸝 bán** có 賣 Mại chỉ nghĩa, 半 Bán gợi âm; **填 đền** mượn chữ 填 Điền để ghi âm.
- Đoạn này có hai tiếng trả khác nghĩa: **者 trả** ứng với 報 Báo (đáp lại, hoàn lại) mượn chữ 者 Giả để ghi âm; **𪃙 trả** ứng với 翠 Thúy (chim trả, màu xanh biếc) có 鳥 Điểu chỉ nghĩa, 者 Giả gợi âm.

- **怨 恨** /oán - hờn/: oán giận, căm ghét. Mượn nguyên chữ Hán 恨 (hận) để ghi tiếng hờn. Ví dụ: Oán hờn Huyên dứt (怨恨諠𠞹)
- **諠 𠞹** /huyên - dứt/: dứt (theo sách); 諠 vốn là quên, cũng là ồn ào. Hình thanh: 刂 (đao) chỉ nghĩa, 悉 (tất) gợi âm. Ví dụ: Oán hờn Huyên dứt (怨恨諠𠞹)
- **職** /chức - chức/: phận sự, việc được giao. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Chức chức Quan quan (職官)
- **官** /quan - quan/: người giữ việc triều đình. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Chức chức Quan quan (職官)
- **蘭** /lan - lan/: cây lan, hoa lan. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Lan lan Huệ huệ (蘭蕙)
- **蕙** /huệ - huệ/: loài cỏ thơm họ lan. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Lan lan Huệ huệ (蘭蕙)
- **蔗 𣖙** /giá - mía/: cây thân đốt, nước ngọt. Hình thanh: 木 (mộc) chỉ nghĩa, 美 (mỹ) gợi âm. Ví dụ: Giá mía Da dừa (蔗𣖙椰梌)
- **椰 梌** /da - dừa/: cây dừa, trái dừa (quả dừa). Hình thanh: 木 (mộc) chỉ nghĩa, 余 (dư) gợi âm. Ví dụ: Giá mía Da dừa (蔗𣖙椰梌)
- **瓜 荼 / 余** /qua - dưa/: trái dưa (quả dưa). Hình thanh: 艹 (thảo) chỉ nghĩa, 余 (dư) gợi âm. Ví dụ: Qua dưa Lệ vải (瓜荼茘𢅄)
- **茘 𢅄** /lệ - vải/: cây vải, trái vải (quả vải). Hình thanh: 布 (bố) chỉ nghĩa, 罢 (bãi) gợi âm. Ví dụ: Qua dưa Lệ vải (瓜荼茘𢅄)
- **艾** /ngải - ngải/: cây ngải cứu. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Ngải ngải Bồ bồ (艾蒲)
- **蒲** /bồ - bồ/: cỏ bồ, dùng đan chiếu quạt. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Ngải ngải Bồ bồ (艾蒲)
- **買 𧷸 / 謨** /mãi - mua/: bỏ tiền lấy hàng. Hình thanh: 貝 (bối) chỉ nghĩa, 莫 (mạc) gợi âm. Ví dụ: Mãi mua Mại bán (買𧷸賣𧸝)
- **賣 𧸝 / 半** /mại - bán/: đưa hàng lấy tiền. Hình thanh: 賣 (mại) chỉ nghĩa, 半 (bán) gợi âm. Ví dụ: Mãi mua Mại bán (買𧷸賣𧸝)
- **萬** /vạn - vạn/: mười nghìn; rất nhiều. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Vạn vạn Thiên nghìn (萬千𠦳)
- **千 𠦳** /thiên - nghìn/: số mười trăm. Hình thanh: 千 (thiên) chỉ nghĩa, 彦 (ngạn) gợi âm. Ví dụ: Vạn vạn Thiên nghìn (萬千𠦳)
- **償 填** /thường - đền/: trả lại, bồi hoàn. Giả tá: mượn chữ Hán 填 (điền) để ghi âm đền. Ví dụ: Thường đền Báo trả (償填報者)
- **報 者** /báo - trả/: đáp lại, hoàn lại; báo tin. Giả tá: mượn chữ Hán 者 (giả) để ghi âm trả. Ví dụ: Thường đền Báo trả (償填報者)
- **翠 𪃙 / 者** /thúy - trả/: chim trả; màu xanh biếc. Hình thanh: 鳥 (điểu) chỉ nghĩa, 者 (giả) gợi âm. Ví dụ: Thúy trả Âu cò (翠𪃙鷗𪂲)
- **鷗 𪂲 / 瞿** /âu - cò/: con cò biển, chim hải âu. Hình thanh: 鳥 (điểu) chỉ nghĩa, 孤 (cô) gợi âm. Ví dụ: Thúy trả Âu cò (翠𪃙鷗𪂲)

### Đoạn 14: Lao bò Thát rái - Tỵ lánh Hồi về (Cặp 261–280) (20 mục)

#### Nhóm chữ Nôm về tính chất, đại từ và ẩm thực

- Hai chữ chỉ tính chất **𤵺 dại, 𤷙 ngây** cùng có 疒 Nạch chỉ nghĩa, phần gợi âm lần lượt là 曳 Duệ và 㝵 Ngại.
- Trong hai đại từ chỉ định, **箕 kia** tạo theo phép **Giả tá** (mượn chữ 箕 Cơ để ghi âm, không xét nghĩa gốc).
- Hai món ăn: **𬛈 nem** có 肉 Nhục chỉ nghĩa, 南 Nam gợi âm; **𩛄 bánh** có 飠 Thực (thức ăn) chỉ nghĩa, 丙 Bính gợi âm.

- **牢 𤙭 / 蒲** /lao - bò/: bò tế lễ; chuồng gia súc. Hình thanh: 牛 (ngưu) chỉ nghĩa, 甫 (phủ) gợi âm. Ví dụ: Lao bò Thát rái (牢𤙭獺𤠹)
- **獺 𤠹** /thát - rái/: con rái cá. Hình thanh: 犭 (khuyển) chỉ nghĩa, 帶 (đái) gợi âm. Ví dụ: Lao bò Thát rái (牢𤙭獺𤠹)
- **呆 𤵺 / 曳** /ngốc - dại/: ngốc nghếch, đần độn. Hình thanh: 疒 (nạch) chỉ nghĩa, 曳 (duệ) gợi âm. Ví dụ: Ngốc dại Ngu ngây (呆𤵺愚𤷙)
- **愚 𤷙** /ngu - ngây/: khờ khạo, kém hiểu biết. Hình thanh: 疒 (nạch) chỉ nghĩa, 㝵 (ngại) gợi âm. Ví dụ: Ngốc dại Ngu ngây (呆𤵺愚𤷙)
- **繩 𦀊** /thằng - dây/: sợi thừng để buộc. Hình thanh: 糹 (mịch) chỉ nghĩa, 夷 (di) gợi âm. Ví dụ: Thằng dây Tuyến sợi (繩𦀊線𥿥)
- **線 𥿥** /tuyến - sợi/: đường chỉ, vật dài mảnh. Hình thanh: 糹 (mịch) chỉ nghĩa, 仕 (sĩ) gợi âm. Ví dụ: Thằng dây Tuyến sợi (繩𦀊線𥿥)
- **新 𡤓 / 買** /tân - mới/: vừa có, chưa cũ. Hình thanh: 始 (thủy) chỉ nghĩa, 買 (mãi) gợi âm. Ví dụ: Tân mới Cửu lâu (新𡤓久𥹰)
- **久 𥹰 / 婁** /cửu - lâu/: thời gian dài. Hình thanh: 久 (cửu) chỉ nghĩa, 娄 (lâu) gợi âm. Ví dụ: Tân mới Cửu lâu (新𡤓久𥹰)
- **深 溇** /thâm - sâu/: xa từ mặt xuống đáy. Hình thanh: 氵 (thủy) chỉ nghĩa, 娄 (lâu) gợi âm. Ví dụ: Thâm sâu Thiển cạn (深溇淺𣴓)
- **淺 𣴓** /thiển - cạn/: nông, không sâu. Hình thanh: 氵 (thủy) chỉ nghĩa, 件 (kiện) gợi âm. Ví dụ: Thâm sâu Thiển cạn (深溇淺𣴓)
- **券** /khoán - khoán/: văn khế, giấy làm tin. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Khoán khoán Bi bia (券碑)
- **碑** /bi - bia/: tấm đá khắc chữ. Mượn nguyên chữ Hán 碑 để ghi tiếng bia. Ví dụ: Khoán khoán Bi bia (券碑)
- **彼 箕** /bỉ - kia/: phía đó, người đó. Giả tá: mượn chữ Hán 箕 (cơ) để ghi âm kia. Ví dụ: Bỉ kia Y ấy (彼箕伊𧘇)
- **伊 𧘇 / 意** /y - ấy/: người đó, việc đó. Ví dụ: Bỉ kia Y ấy (彼箕伊𧘇)
- **見 𧡊** /kiến - thấy/: trông, nhìn được. Hình thanh: 見 (kiến) chỉ nghĩa, 体 (thể) gợi âm. Ví dụ: Kiến thấy Quan xem (見𧡊觀䀡)
- **觀 䀡 / 占** /quan - xem/: nhìn kỹ, quan sát. Hình thanh: 目 (mục) chỉ nghĩa, 占 (chiêm) gợi âm. Ví dụ: Kiến thấy Quan xem (見𧡊觀䀡)
- **脩 𬛈 / 粘** /tu - nem/: thịt khô, thịt ướp. Hình thanh: 肉 (nhục) chỉ nghĩa, 南 (nam) gợi âm. Ví dụ: Tu nem Bính bánh (脩𬛈餅𩛄)
- **餅 𩛄** /bính - bánh/: món làm từ bột. Hình thanh: 飠 (thực) chỉ nghĩa, 丙 (bính) gợi âm. Ví dụ: Tu nem Bính bánh (脩𬛈餅𩛄)
- **避 𨀌 / 另** /tỵ - lánh/: tránh đi, ẩn tránh. Hình thanh: 𧾷 (túc) chỉ nghĩa, 另 (lánh) gợi âm. Ví dụ: Tỵ lánh Hồi về (避𨀌迴𧗱)
- **迴 𧗱 / 衛** /hồi - về/: quay lại, trở lại. Ví dụ: Tỵ lánh Hồi về (避𨀌迴𧗱)

### Đoạn 15: Phiệt bè Tùng bụi - Thận cật Cân gân (Cặp 281–300) (20 mục)

#### Nhóm chữ Nôm về đạo lý, phương hướng và lục phủ ngũ tạng

- Nhóm đạo lý: **草 thảo** mượn chữ 草 Thảo để ghi âm; **𣦍 ngay** có 正 Chính chỉ nghĩa, 宜 Nghi gợi âm.
- Hai phương hướng **北 bắc, 南 nam** và **柑 cam** mượn nguyên chữ Hán cả âm và nghĩa; **橘 quýt** cũng mượn nguyên chữ Hán nhưng ghi tiếng quýt, âm Hán-Việt là quất.
- Bốn bộ phận cơ thể: **𦟽 mật, 𦛋 cật** có 月 (bộ nhục) chỉ nghĩa, phần gợi âm lần lượt là 密 Mật và 吉 Cát; **肝 gan, 筋 gân** mượn nguyên chữ Hán.

- **筏 𤿤 / 皮** /phiệt - bè/: tre nứa kết thả sông. Hình thanh: 竹 (trúc) chỉ nghĩa, 皮 (bì) gợi âm. Ví dụ: Phiệt bè Tùng bụi (筏𤿤叢𦹷)
- **叢 𦹷** /tùng - bụi/: lùm cây, khóm cỏ rậm. Hình thanh: 艹 (thảo) chỉ nghĩa, 培 (bồi) gợi âm. Ví dụ: Phiệt bè Tùng bụi (筏𤿤叢𦹷)
- **負 隊** /phụ - đội/: mang, vác, gánh chịu. Giả tá: mượn chữ Hán 隊 (đội) để ghi âm đội. Ví dụ: Phụ đội Đề cầm (負隊提擒)
- **提 擒** /đề - cầm/: xách, nắm trong tay. Giả tá: mượn chữ Hán 擒 (cầm) để ghi âm cầm. Ví dụ: Phụ đội Đề cầm (負隊提擒)
- **臥 𦣰 / 南** /ngọa - nằm/: ngả mình xuống nghỉ. Hình thanh: 卧 (ngọa) chỉ nghĩa, 南 (nam) gợi âm. Ví dụ: Ngọa nằm Xu rảo (臥𦣰趨𨀼)
- **趨 𨀼** /xu - rảo/: đi nhanh, bước vội. Hình thanh: 𧾷 (túc) chỉ nghĩa, 老 (lão) gợi âm. Ví dụ: Ngọa nằm Xu rảo (臥𦣰趨𨀼)
- **孝 草** /hiếu - thảo/: kính yêu cha mẹ. Giả tá: mượn chữ Hán 草 (thảo) để ghi âm thảo. Ví dụ: Hiếu thảo Trung ngay (孝草忠𣦍)
- **忠 𣦍 / 宜** /trung - ngay/: thành thật; trung thành, hết lòng. Hình thanh: 正 (chính) chỉ nghĩa, 宜 (nghi) gợi âm. Ví dụ: Hiếu thảo Trung ngay (孝草忠𣦍)
- **辰 𣈜 / 𣈗** /thần - ngày/: ngày giờ; buổi sớm; chi Thìn. Hình thanh: 日 (nhật) chỉ nghĩa, 㝵 (ngại) gợi âm. Ví dụ: Thần ngày Khắc khắc (辰𣈜刻)
- **刻** /khắc - khắc/: chạm trổ; khoảng thời gian ngắn. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Thần ngày Khắc khắc (辰𣈜刻)
- **北** /bắc - bắc/: phương ngược với nam. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Bắc bắc Nam nam (北南)
- **南** /nam - nam/: phương ngược với bắc. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Bắc bắc Nam nam (北南)
- **柑** /cam - cam/: cây cam, trái cam (quả cam). Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Cam cam Quýt quýt (柑橘)
- **橘** /quất - quýt/: cây quýt, trái quýt (quả quýt). Mượn nguyên chữ Hán 橘 để ghi tiếng quýt. Ví dụ: Cam cam Quýt quýt (柑橘)
- **鴨 𩿠 / 曰** /áp - vịt/: con vịt. Hình thanh: 鳥 (điểu) chỉ nghĩa, 戉 (việt) gợi âm. Ví dụ: Áp vịt Nga ngan (鴨𩿠鵝𪃛)
- **鵝 𪃛 / 岸** /nga - ngan/: con vịt xiêm (ngan), con ngỗng. Hình thanh: 鳥 (điểu) chỉ nghĩa, 彥 (ngạn) gợi âm. Ví dụ: Áp vịt Nga ngan (鴨𩿠鵝𪃛)
- **肝** /can - gan/: lá gan; lòng can đảm. Mượn nguyên chữ Hán 肝 để ghi tiếng gan. Ví dụ: Can gan Đảm mật (肝膽𦟽)
- **膽 𦟽 / 密** /đảm - mật/: túi đựng dịch đắng; can đảm. Hình thanh: 月 (bộ nhục) chỉ nghĩa, 密 (mật) gợi âm. Ví dụ: Can gan Đảm mật (肝膽𦟽)
- **腎 𦛋** /thận - cật/: thận, bầu dục. Hình thanh: 月 (bộ nhục) chỉ nghĩa, 吉 (cát) gợi âm. Ví dụ: Thận cật Cân gân (腎𦛋筋)
- **筋** /cân - gân/: dây chằng, thớ thịt. Mượn nguyên chữ Hán 筋 để ghi tiếng gân. Ví dụ: Thận cật Cân gân (腎𦛋筋)

## Phần 2 (Cặp 301–600) (300 mục)

### Đoạn 16: Chỉ ngón Quăng cánh - Kỳ cáy Bạng trai (Cặp 301–320) (20 mục)

#### Nhóm chữ Nôm về phẩm chất, gia đình và thủy sản

- Phần gợi âm có khi cùng âm với tiếng Việt, như **偀 anh** lấy 英 (anh), **𧕚 trai** lấy 齋 (trai); có khi chỉ gần âm, như **𢚸 lòng** lấy 弄 (lộng), **𦑃 cánh** lấy 更 (canh).
- **𧏵 rồng, 𧑂 cáy, 𧕚 trai** cùng dùng 虫 (trùng) làm phần chỉ nghĩa; **𩺺 gáy** dùng 魚 (ngư), chỉ **cá gáy**, tức cá chép.
- **頭 đầu** và **盛 thịnh** mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa, nhưng khác chữ đứng cặp là 元 và 殷.

- **趾 𪮀** /chỉ - ngón/: ngón chân, bàn chân, dấu chân. Hình thanh: 手 (thủ) chỉ nghĩa, 阮 (nguyễn) gợi âm. Ví dụ: Chỉ ngón Quăng cánh (趾𪮀肱𦑃)
- **肱 𦑃 / 更** /quăng - cánh/: phần tay từ vai đến khuỷu. Hình thanh: 羽 (vũ) chỉ nghĩa, 更 (canh) gợi âm. Ví dụ: Chỉ ngón Quăng cánh (趾𪮀肱𦑃)
- **醒** /tỉnh - tỉnh/: hết say, thức dậy. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Tỉnh tỉnh Hàm say (醒酣醝)
- **酣 醝** /hàm - say/: uống rượu thỏa thích, chếnh choáng. Hình thanh: 酉 (dậu) chỉ nghĩa, 差 (sai) gợi âm. Ví dụ: Tỉnh tỉnh Hàm say (醒酣醝)
- **拳 𢬣** /quyền - tay/: nắm tay, cú đấm. Hình thanh: 手 (thủ) chỉ nghĩa, 西 (tây) gợi âm. Ví dụ: Quyền tay Chủng gót (拳𢬣踵𨃴)
- **踵 𨃴** /chủng - gót/: phần sau bàn chân. Hình thanh: 𧾷 (túc) chỉ nghĩa, 骨 (cốt) gợi âm. Ví dụ: Quyền tay Chủng gót (拳𢬣踵𨃴)
- **季 𡦧** /quý - rốt/: em út; cuối cùng. Hình thanh: 季 (quý) chỉ nghĩa, 卒 (tốt) gợi âm. Ví dụ: Quý rốt Nguyên đầu (季𡦧元頭)
- **元 頭** /nguyên - đầu/: đứng đầu, khởi đầu. Mượn nguyên chữ Hán 頭, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Quý rốt Nguyên đầu (季𡦧元頭)
- **富 𢀭 / 朝** /phú - giàu/: nhiều của cải. Hình thanh: 巨 (cự) chỉ nghĩa, 朝 (triều) gợi âm. Ví dụ: Phú giàu Ân thịnh (富𢀭殷盛)
- **殷 盛** /ân - thịnh/: đông đúc, phồn vinh. Mượn nguyên chữ Hán 盛, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Phú giàu Ân thịnh (富𢀭殷盛)
- **勇 孟 / 命** /dũng - mạnh/: mạnh mẽ, gan dạ. Giả tá: mượn chữ Hán 孟 (mạnh) để ghi âm mạnh. Ví dụ: Dũng mạnh Lương lành (勇孟良𫅜)
- **良 𫅜 / 令** /lương - lành/: tốt, hiền hậu. Hình thanh: 善 (thiện) chỉ nghĩa, 令 (lệnh) gợi âm. Ví dụ: Dũng mạnh Lương lành (勇孟良𫅜)
- **兄 偀 / 英** /huynh - anh/: anh trai. Hình thanh: 亻 (nhân) chỉ nghĩa, 英 (anh) gợi âm. Ví dụ: Huynh anh Tẩu chị (兄偀嫂姉)
- **嫂 姉** /tẩu - chị/: chị dâu, vợ của anh. Mượn nguyên chữ Hán 姉 (tỷ) để ghi tiếng chị. Ví dụ: Huynh anh Tẩu chị (兄偀嫂姉)
- **志** /chí - chí/: ý muốn bền vững. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Chí chí Trung lòng (志衷𢚸)
- **衷 𢚸 / 弄** /trung - lòng/: tấm lòng bên trong. Hình thanh: 心 (tâm) chỉ nghĩa, 弄 (lộng) gợi âm. Ví dụ: Chí chí Trung lòng (志衷𢚸)
- **龍 𧏵** /long - rồng/: con rồng, linh vật. Hình thanh: 虫 (trùng) chỉ nghĩa, 竜 (long) gợi âm. Ví dụ: Long rồng Lý gáy (龍𧏵鯉𩺺)
- **鯉 𩺺 / 丐** /lý - gáy/: cá gáy, tức cá chép. Hình thanh: 魚 (ngư) chỉ nghĩa, 旣 (ký) gợi âm. Ví dụ: Long rồng Lý gáy (龍𧏵鯉𩺺)
- **蜞 𧑂** /kỳ - cáy/: loài cua nhỏ ven bờ. Hình thanh: 虫 (trùng) chỉ nghĩa, 既 (ký) gợi âm. Ví dụ: Kỳ cáy Bạng trai (蜞𧑂蚌𧕚)
- **蚌 𧕚** /bạng - trai/: con trai hai mảnh vỏ. Hình thanh: 虫 (trùng) chỉ nghĩa, 齋 (trai) gợi âm. Ví dụ: Kỳ cáy Bạng trai (蜞𧑂蚌𧕚)

### Đoạn 17: Kiên vai Ngạch trán - Diêm muối Thái rau (Cặp 321–340) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về bộ phận cơ thể, cây trái và thủy sản

- Nhiều chữ lấy chính chữ Hán đứng cặp làm phần chỉ nghĩa rồi thêm phần gợi âm: **𦠘 vai** có 肩 (kiên) và 來 (lai), **𦧘 thịt** có 肉 (nhục) và 舌 (thiệt), **𧹼 đỏ** có 赤 (xích) và 都 (đô), **𦹵 cỏ** có 草 (thảo) và 古 (cổ).
- Hai tên cá **𩽸 nheo, 𩸯 chuối** đều ghép 魚 (ngư) với phần gợi âm; **𩸯 chuối** ở đây là cá lóc (cá quả), không phải cây chuối.
- **櫗 mít** là chỗ sách giải khác nghĩa thường: 柰 vốn là cây táo dại.

- **肩 𦠘 / 𦢳** /kiên - vai/: bờ vai, đôi vai. Hình thanh: 肩 (kiên) chỉ nghĩa, 來 (lai) gợi âm. Ví dụ: Kiên vai Ngạch trán (肩𦠘額𩑰)
- **額 𩑰** /ngạch - trán/: phần mặt trên lông mày. Hình thanh: 頁 (hiệt) chỉ nghĩa, 旦 (đán) gợi âm. Ví dụ: Kiên vai Ngạch trán (肩𦠘額𩑰)
- **館** /quán - quán/: nhà trọ, hàng quán. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Quán quán Kiều cầu (館橋梂)
- **橋 梂** /kiều - cầu/: đường bắc qua sông. Hình thanh: 木 (mộc) chỉ nghĩa, 求 (cầu) gợi âm. Ví dụ: Quán quán Kiều cầu (館橋梂)
- **桑 橷** /tang - dâu/: cây lá nuôi tằm. Hình thanh: 木 (mộc) chỉ nghĩa, 兠 (đâu) gợi âm. Ví dụ: Tang dâu Nại mít (桑橷柰櫗)
- **柰 櫗** /nại - mít/: cây mít (theo sách); 柰 vốn là cây nại, một loại táo tây. Hình thanh: 木 (mộc) chỉ nghĩa, 蔑 (miệt) gợi âm. Ví dụ: Tang dâu Nại mít (桑橷柰櫗)
- **肉 𦧘** /nhục - thịt/: phần mềm của cơ thể. Hình thanh: 肉 (nhục) chỉ nghĩa, 舌 (thiệt) gợi âm. Ví dụ: Nhục thịt Bì da (肉𦧘皮䏧)
- **皮 䏧** /bì - da/: lớp bọc ngoài cơ thể. Hình thanh: 月 (bộ nhục) chỉ nghĩa, 多 (đa) gợi âm. Ví dụ: Nhục thịt Bì da (肉𦧘皮䏧)
- **茄** /gia - cà/: cây cà, trái cà (quả cà). Mượn nguyên chữ Hán 茄 để ghi tiếng cà. Ví dụ: Gia cà Tảo táo (茄棗)
- **棗** /tảo - táo/: cây táo tàu, trái táo (quả táo). Mượn nguyên chữ Hán 棗 để ghi tiếng táo. Ví dụ: Gia cà Tảo táo (茄棗)
- **衣 襖** /y - áo/: đồ mặc trên thân. Mượn nguyên chữ Hán 襖, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Y áo Lĩnh tràng (衣襖領𧛇)
- **領 𧛇 / 長** /lĩnh - tràng/: cổ áo. Hình thanh: 衤 (y) chỉ nghĩa, 長 (trường) gợi âm. Ví dụ: Y áo Lĩnh tràng (衣襖領𧛇)
- **黃 黄** /hoàng - vàng/: màu nghệ, màu lúa chín. Mượn nguyên chữ Hán 黄 để ghi tiếng vàng. Ví dụ: Hoàng vàng Xích đỏ (黃黄赤𧹼)
- **赤 𧹼** /xích - đỏ/: màu máu, màu lửa. Hình thanh: 赤 (xích) chỉ nghĩa, 都 (đô) gợi âm. Ví dụ: Hoàng vàng Xích đỏ (黃黄赤𧹼)
- **草 𦹵 / 古** /thảo - cỏ/: cây thân mềm mọc thấp. Hình thanh: 草 (thảo) chỉ nghĩa, 古 (cổ) gợi âm. Ví dụ: Thảo cỏ Bình bèo (草𦹵萍䕯)
- **萍 䕯 / 瓢** /bình - bèo/: cây nổi trên mặt nước. Hình thanh: 艹 (thảo) chỉ nghĩa, 瓢 (biều) gợi âm. Ví dụ: Thảo cỏ Bình bèo (草𦹵萍䕯)
- **鮧 𩽸 / 饒** /di - nheo/: cá da trơn nước ngọt. Hình thanh: 魚 (ngư) chỉ nghĩa, 饒 (nhiêu) gợi âm. Ví dụ: Di nheo Lễ chuối (鮧𩽸鱧𩸯)
- **鱧 𩸯** /lễ - chuối/: cá lóc (cá quả). Hình thanh: 魚 (ngư) chỉ nghĩa, 叕 (xuyết) gợi âm. Ví dụ: Di nheo Lễ chuối (鮧𩽸鱧𩸯)
- **鹽 㙁** /diêm - muối/: hạt mặn làm gia vị. Hình thanh: 土 (thổ) chỉ nghĩa, 每 (mỗi) gợi âm. Ví dụ: Diêm muối Thái rau (鹽㙁菜蔞)
- **菜 蔞** /thái - rau/: cây lá dùng làm món ăn. Hình thanh: 艹 (thảo) chỉ nghĩa, 婁 (lâu) gợi âm. Ví dụ: Diêm muối Thái rau (鹽㙁菜蔞)

### Đoạn 18: Lang cau Tửu rượu - Đỉnh vạc Oa nồi (Cặp 341–360) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về ẩm thực, nhạc khí, gia tộc và đồ đun nấu

- Hai chữ đồ đun nấu cấu tạo khác nhau: **鑊 vạc** mượn nguyên chữ Hán 鑊 (hoạch) để ghi tiếng vạc, còn **㘨 nồi** ghép 土 (thổ) chỉ nghĩa với 内 (nội) gợi âm.
- Hai tên cá **鱩 trôi, 𩷉 diếc** đều dùng 魚 (ngư) làm phần chỉ nghĩa, gợi âm bằng 雷 (lôi) và 亦 (diệc). 鯇 vốn là cá trắm cỏ, sách giải là cá trôi.
- Hai chữ màu cũng khác cách ghi: **碧 biếc** mượn nguyên chữ Hán để ghi tiếng biếc, **𬹙 đen** ghép 黑 (hắc) với 真 (chân).

- **榔 榚** /lang - cau/: cây cau, trái cau (quả cau). Hình thanh: 木 (mộc) chỉ nghĩa, 羔 (cao) gợi âm. Ví dụ: Lang cau Tửu rượu (榔榚酒𨢇)
- **酒 𨢇** /tửu - rượu/: đồ uống có cồn. Hình thanh: 酉 (dậu) chỉ nghĩa, 留 (lưu) gợi âm. Ví dụ: Lang cau Tửu rượu (榔榚酒𨢇)
- **笛 𥱫** /địch - sáo/: ống trúc thổi ra tiếng. Hình thanh: 竹 (trúc) chỉ nghĩa, 套 (sáo) gợi âm. Ví dụ: Địch sáo Sinh sênh (笛𥱫笙)
- **笙** /sinh - sênh/: nhạc cụ thổi nhiều ống. Mượn nguyên chữ Hán 笙 để ghi tiếng sênh. Ví dụ: Địch sáo Sinh sênh (笛𥱫笙)
- **哥 偀 / 英** /ca - anh/: anh trai. Hình thanh: 亻 (nhân) chỉ nghĩa, 英 (anh) gợi âm. Ví dụ: Ca anh Thúc chú (哥偀叔注)
- **叔 注** /thúc - chú/: em trai của cha. Giả tá: mượn chữ Hán 注 (chú) để ghi âm chú. Ví dụ: Ca anh Thúc chú (哥偀叔注)
- **乳 𦜘 / 布** /nhũ - vú/: bầu sữa, sữa mẹ. Hội ý: 月 (bộ nhục) + 乳 (nhũ). Ví dụ: Nhũ vú Thần môi (乳𦜘唇𠿃)
- **唇 𠿃 / 媒** /thần - môi/: môi trên và môi dưới. Hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 媒 (môi) gợi âm. Ví dụ: Nhũ vú Thần môi (乳𦜘唇𠿃)
- **鯇 鱩** /hoãn - trôi/: cá trôi (theo sách); 鯇 vốn là cá trắm cỏ. Hình thanh: 魚 (ngư) chỉ nghĩa, 雷 (lôi) gợi âm. Ví dụ: Hoãn trôi Lang diếc (鯇鱩䱶𩷉)
- **䱶 𩷉 / 亦** /lang - diếc/: cá nhỏ nước ngọt họ chép. Hình thanh: 魚 (ngư) chỉ nghĩa, 亦 (diệc) gợi âm. Ví dụ: Hoãn trôi Lang diếc (鯇鱩䱶𩷉)
- **碧** /bích - biếc/: màu xanh biếc; ngọc xanh. Mượn nguyên chữ Hán 碧 để ghi tiếng biếc. Ví dụ: Bích biếc Huyền đen (碧玄𬹙)
- **玄 𬹙 / 顛** /huyền - đen/: màu đen; huyền bí sâu xa. Hình thanh: 黑 (hắc) chỉ nghĩa, 真 (chân) gợi âm. Ví dụ: Bích biếc Huyền đen (碧玄𬹙)
- **諶 信** /thầm - tin/: tin tưởng, thành thực. Mượn nguyên chữ Hán 信 (tín) để ghi tiếng tin. Ví dụ: Thầm tin Thưởng thưởng (諶信賞)
- **賞** /thưởng - thưởng/: ban thưởng, khen thưởng. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Thầm tin Thưởng thưởng (諶信賞)
- **帳** /trướng - trướng/: màn che, bức trướng. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Trướng trướng Duy màn (帳帷幔)
- **帷 幔** /duy - màn/: màn che quanh, màn vây. Mượn nguyên chữ Hán 幔 (mạn) để ghi tiếng màn. Ví dụ: Trướng trướng Duy màn (帳帷幔)
- **鸞** /loan - loan/: chim loan, loài giống phượng hoàng. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Loan loan Hạc hạc (鸞鶴)
- **鶴** /hạc - hạc/: chim hạc, loài chim cổ dài. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Loan loan Hạc hạc (鸞鶴)
- **鼎 鑊** /đỉnh - vạc/: cái vạc đồng ba chân. Mượn nguyên chữ Hán 鑊 (hoạch) để ghi tiếng vạc. Ví dụ: Đỉnh vạc Oa nồi (鼎鑊鍋㘨)
- **鍋 㘨 / 內** /oa - nồi/: cái nồi, đồ đun nấu. Hình thanh: 土 (thổ) chỉ nghĩa, 内 (nội) gợi âm. Ví dụ: Đỉnh vạc Oa nồi (鼎鑊鍋㘨)

### Đoạn 19: Xuy xôi Chử nấu - Thược gáo Lư lò (Cặp 361–380) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về việc bếp núc, côn trùng và cây trái

- Các chữ về bếp núc có nhiều cách cấu tạo: **𤍇 nấu** dùng 火 (hỏa), **𥹙 cháo** dùng 米 (mễ), **羹 canh** mượn nguyên chữ Hán, **爐 lò** mượn nguyên chữ Hán 爐 (lô) để ghi tiếng lò.
- Nhóm côn trùng **𧎠 rận, 𧋆 ruồi, 蟡 ve, 𧍝 dế** đều dùng 虫 (trùng) làm phần chỉ nghĩa.
- Ba chỗ sách giải khác nghĩa thường: 炊 vốn là nấu cơm, sách giải **𥸷 xôi**; 蘞 vốn là dây bạch liễm, sách giải **契 khế**; 橙 vốn là cây cam, sách giải **棦 chanh**.

- **炊 𥸷 / 吹** /xuy - xôi/: xôi (theo sách); 炊 vốn là nấu cơm. Ghép 米 (mễ) chỉ nghĩa với 欠 (khiếm). Ví dụ: Xuy xôi Chử nấu (炊𥸷煮𤍇)
- **煮 𤍇** /chử - nấu/: đun nấu thức ăn. Hình thanh: 火 (hỏa) chỉ nghĩa, 辱 (nhục) gợi âm. Ví dụ: Xuy xôi Chử nấu (炊𥸷煮𤍇)
- **醜** /xú - xấu/: xấu xí, xấu xa. Mượn nguyên chữ Hán 醜 để ghi tiếng xấu. Ví dụ: Xú xấu Tiên tươi (醜鮮)
- **鮮** /tiên - tươi/: tươi mới, tươi ngon. Mượn nguyên chữ Hán 鮮 để ghi tiếng tươi. Ví dụ: Xú xấu Tiên tươi (醜鮮)
- **笑 唭** /tiếu - cười/: cười, nụ cười. Hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 其 (kỳ) gợi âm. Ví dụ: Tiếu cười Sân giận (笑唭嗔恨)
- **嗔 恨** /sân - giận/: tức giận, quở trách. Mượn nguyên chữ Hán 恨 (hận) để ghi tiếng giận. Ví dụ: Tiếu cười Sân giận (笑唭嗔恨)
- **虱 𧎠** /sắt - rận/: con rận, loài ký sinh hút máu. Hình thanh: 虫 (trùng) chỉ nghĩa, 胤 (dận) gợi âm. Ví dụ: Sắt rận Dăng ruồi (虱𧎠蠅𧋆)
- **蠅 𧋆** /dăng - ruồi/: con ruồi, côn trùng hai cánh. Hình thanh: 虫 (trùng) chỉ nghĩa, 耒 (lỗi) gợi âm. Ví dụ: Sắt rận Dăng ruồi (虱𧎠蠅𧋆)
- **玳 玳枚** /đại - đồi mồi/: loài rùa biển có mai quý. Mượn nguyên chữ Hán 玳 để ghi tiếng đồi; giả tá: mượn chữ Hán 枚 (mai) để ghi âm mồi. Ví dụ: Đại đồi mồi Nguyên giải (玳玳枚黿解)
- **黿 解** /nguyên - giải/: con giải, loài ba ba rất lớn. Giả tá: mượn chữ Hán 解 (giải) để ghi âm giải. Ví dụ: Đại đồi mồi Nguyên giải (玳玳枚黿解)
- **布 𦀿** /bố - vải/: vải dệt, vải bông. Hình thanh: 糹 (mịch) chỉ nghĩa, 尾 (vĩ) gợi âm. Ví dụ: Bố vải La the (布𦀿羅絁)
- **羅 絁** /la - the/: lụa mỏng dệt thưa; lưới bắt chim. Giả tá: mượn chữ Hán 絁 (thi) để ghi âm the. Ví dụ: Bố vải La the (布𦀿羅絁)
- **蟬 蟡** /thiền - ve/: con ve sầu. Hình thanh: 虫 (trùng) chỉ nghĩa, 爲 (vi) gợi âm. Ví dụ: Thiền ve Suất dế (蟬蟡蟀𧍝)
- **蟀 𧍝** /suất - dế/: con dế. Hình thanh: 虫 (trùng) chỉ nghĩa, 帝 (đế) gợi âm. Ví dụ: Thiền ve Suất dế (蟬蟡蟀𧍝)
- **蘞 契** /liễm - khế/: khế (theo sách); 蘞 vốn là một loại cây bò lan dùng làm thuốc. Giả tá: mượn chữ Hán 契 (khế) để ghi âm khế. Ví dụ: Liễm khế Đăng chanh (蘞契橙棦)
- **橙 棦 / 爭** /đăng - chanh/: chanh, cây chanh; 橙 cũng là cam; âm theo sách, từ điển đọc chanh, tranh, đắng. Hình thanh: 木 (mộc) chỉ nghĩa, 爭 (tranh) gợi âm. Ví dụ: Liễm khế Đăng chanh (蘞契橙棦)
- **羹** /canh - canh/: món canh rau thịt. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Canh canh Chúc cháo (羹粥𥹙)
- **粥 𥹙** /chúc - cháo/: cháo, gạo nấu nhừ loãng. Hình thanh: 米 (mễ) chỉ nghĩa, 召 (triệu) gợi âm. Ví dụ: Canh canh Chúc cháo (羹粥𥹙)
- **勺 𫧂** /thược - gáo/: cái vá (muôi), cái gáo múc. Hình thanh: 勺 (thược) chỉ nghĩa, 告 (cáo) gợi âm. Ví dụ: Thược gáo Lư lò (勺𫧂鑪爐)
- **鑪 爐** /lư - lò/: cái lò lửa, lò đúc. Mượn nguyên chữ Hán 爐 (lô) để ghi tiếng lò. Ví dụ: Thược gáo Lư lò (勺𫧂鑪爐)

### Đoạn 20: Độ đò Tân bến - Súng súng Kỳ cờ (Cặp 381–400) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về sông nước, đồ dùng phòng ngủ và quân ngũ

- Nhóm sông núi chọn phần chỉ nghĩa theo địa hình: **𣷷 bến** và **滝 sông** dùng 氵 (thủy), **𡶀 núi** dùng 山 (sơn).
- Nhóm đồ ngủ **襘 gối, 𧜖 chăn, 𧛋 nệm** đều dùng 衤 (y) làm phần chỉ nghĩa; riêng **巾 khăn** mượn nguyên chữ Hán 巾 để ghi tiếng khăn.
- Bốn chữ cuối đoạn đều mượn nguyên chữ Hán: **軍 quân, 眾 chúng, 銃 súng** giữ cả âm và nghĩa, **旗 cờ** dùng để ghi tiếng cờ.

- **渡 艔 / 徒** /độ - đò/: đò, bến đò; 渡 cũng là qua sông. Hình thanh: 舟 (chu) chỉ nghĩa, 度 (độ) gợi âm. Ví dụ: Độ đò Tân bến (渡艔濱𣷷)
- **濱 𣷷 / 變** /tân - bến/: bờ nước, ven sông biển. Hình thanh: 氵 (thủy) chỉ nghĩa, 变 (biến) gợi âm. Ví dụ: Độ đò Tân bến (渡艔濱𣷷)
- **蟻 蜆** /nghị - kiến/: con kiến. Hình thanh: 虫 (trùng) chỉ nghĩa, 見 (kiến) gợi âm. Ví dụ: Nghị kiến Phong ong (蟻蜆蜂螉)
- **蜂 螉** /phong - ong/: con ong, ong mật. Hình thanh: 虫 (trùng) chỉ nghĩa, 翁 (ông) gợi âm. Ví dụ: Nghị kiến Phong ong (蟻蜆蜂螉)
- **河 滝 / 瀧** /hà - sông/: dòng sông; sông Hoàng Hà. Hình thanh: 氵 (thủy) chỉ nghĩa, 竜 (long) gợi âm. Ví dụ: Hà sông Lĩnh núi (河滝嶺𡶀)
- **嶺 𡶀** /lĩnh - núi/: đỉnh núi, dãy núi. Hình thanh: 山 (sơn) chỉ nghĩa, 内 (nội) gợi âm. Ví dụ: Hà sông Lĩnh núi (河滝嶺𡶀)
- **枕 襘 / 檜** /chẩm - gối/: cái gối kê đầu. Hình thanh: 衤 (y) chỉ nghĩa, 會 (hội) gợi âm. Ví dụ: Chẩm gối Cân khăn (枕襘巾)
- **巾** /cân - khăn/: cái khăn vải. Mượn nguyên chữ Hán 巾 để ghi tiếng khăn. Ví dụ: Chẩm gối Cân khăn (枕襘巾)
- **衾 𧜖** /khâm - chăn/: cái mền (chăn) đắp khi ngủ. Hình thanh: 衤 (y) chỉ nghĩa, 真 (chân) gợi âm. Ví dụ: Khâm chăn Nhục nệm (衾𧜖褥𧛋)
- **褥 𧛋** /nhục - nệm/: cái nệm (đệm) lót nằm. Hình thanh: 衤 (y) chỉ nghĩa, 念 (niệm) gợi âm. Ví dụ: Khâm chăn Nhục nệm (衾𧜖褥𧛋)
- **嬸** /thẩm - thím/: vợ của chú. Mượn nguyên chữ Hán 嬸 để ghi tiếng thím. Ví dụ: Thẩm thím Cô cô (嬸姑)
- **姑** /cô - cô/: chị em gái của cha; mẹ chồng. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Thẩm thím Cô cô (嬸姑)
- **鱖 鮋** /quyệt - rô/: cá rô; 鱖 cũng gọi là cá mò. Hình thanh: 魚 (ngư) chỉ nghĩa, 由 (do) gợi âm. Ví dụ: Quyệt rô Thì cháy (鱖鮋鰣𩶪)
- **鰣 𩶪** /thì - cháy/: cá cháy, loài cá trích lớn. Hình thanh: 魚 (ngư) chỉ nghĩa, 至 (chí) gợi âm. Ví dụ: Quyệt rô Thì cháy (鱖鮋鰣𩶪)
- **底 / 帶** /để - đáy/: phần dưới cùng, đáy. Mượn nguyên chữ Hán 底 để ghi tiếng đáy. Ví dụ: Để đáy Ngân ngần (底垠)
- **垠 / 銀** /ngân - ngần/: bờ bến, giới hạn. Mượn nguyên chữ Hán 垠 để ghi tiếng ngần. Ví dụ: Để đáy Ngân ngần (底垠)
- **軍** /quân - quân/: quân đội, binh lính. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Quân quân Chúng chúng (軍眾)
- **眾** /chúng - chúng/: đám đông, dân chúng. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Quân quân Chúng chúng (軍眾)
- **銃** /súng - súng/: súng kiểu xưa, súng hỏa mai. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Súng súng Kỳ cờ (銃旗)
- **旗** /kỳ - cờ/: lá cờ, cờ hiệu. Mượn nguyên chữ Hán 旗 để ghi tiếng cờ. Ví dụ: Súng súng Kỳ cờ (銃旗)

### Đoạn 21: Sơ sơ Cựu cũ - Thần chửa Dục nuôi (Cặp 401–420) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về xã hội, tự nhiên và sinh dưỡng

- Phần đầu đoạn có chuỗi chữ mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa: **初 sơ, 武 vũ, 文 văn, 民 dân, 社 xã**.
- Nhóm thiên nhiên chọn phần chỉ nghĩa theo sự vật: **𬇚 ao** và **汫 giếng** dùng 氵 (thủy), **𩄲 mây** dùng 雨 (vũ), **焒 lửa** dùng 火 (hỏa).
- Hai chữ sinh dưỡng khác cách ghi: **䐗 chửa** ghép 月 (bộ nhục) với 者 (giả), **餒 nuôi** mượn chữ Hán 餒 (nỗi) để ghi âm.

- **初** /sơ - sơ/: ban đầu, lúc mới bắt đầu. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Sơ sơ Cựu cũ (初舊𫇰)
- **舊 𫇰** /cựu - cũ/: xưa cũ, đã lâu. Ghép 艹 (thảo) với 旧 (cựu), 旧 gợi âm. Ví dụ: Sơ sơ Cựu cũ (初舊𫇰)
- **武** /vũ - vũ/: võ nghệ, việc binh. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Vũ vũ Văn văn (武文)
- **文** /văn - văn/: văn chương, chữ nghĩa. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Vũ vũ Văn văn (武文)
- **民** /dân - dân/: người dân, nhân dân. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Dân dân Xã xã (民社)
- **社** /xã - xã/: làng xã; thần đất. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Dân dân Xã xã (民社)
- **大 哿** /đại - cả/: to lớn, lớn nhất. Giả tá: mượn chữ Hán 哿 (khả) để ghi âm cả. Ví dụ: Đại cả Tôn cao (大哿尊高)
- **尊 高** /tôn - cao/: cao quý, tôn kính. Mượn nguyên chữ Hán 高, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Đại cả Tôn cao (大哿尊高)
- **池 𬇚** /trì - ao/: cái ao, hồ nước. Hình thanh: 氵 (thủy) chỉ nghĩa, 幻 (ảo) gợi âm. Ví dụ: Trì ao Tỉnh giếng (池𬇚井汫)
- **井 汫 / 井** /tỉnh - giếng/: cái giếng nước. Hình thanh: 氵 (thủy) chỉ nghĩa, 井 (tỉnh) gợi âm. Ví dụ: Trì ao Tỉnh giếng (池𬇚井汫)
- **口 𠰘 / 皿** /khẩu - miệng/: cái miệng; cửa mở ra. Hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 皿 (mãnh) gợi âm. Ví dụ: Khẩu miệng Di cằm (口𠰘頤𦠴)
- **頤 𦠴** /di - cằm/: cái cằm, hàm dưới. Hình thanh: 月 (bộ nhục) chỉ nghĩa, 琴 (cầm) gợi âm. Ví dụ: Khẩu miệng Di cằm (口𠰘頤𦠴)
- **蠶 蟳 / 尋** /tàm - tằm/: con tằm nhả tơ. Hình thanh: 虫 (trùng) chỉ nghĩa, 尋 (tầm) gợi âm. Ví dụ: Tàm tằm Dũng nhộng (蠶蟳蛹𧊊)
- **蛹 𧊊** /dũng - nhộng/: con nhộng trong kén. Hình thanh: 虫 (trùng) chỉ nghĩa, 用 (dụng) gợi âm. Ví dụ: Tàm tằm Dũng nhộng (蠶蟳蛹𧊊)
- **速 𫏢** /tốc - chóng/: nhanh chóng, mau lẹ. Hình thanh: 𧾷 (túc) chỉ nghĩa, 衆 (chúng) gợi âm. Ví dụ: Tốc chóng Trì chầy (速𫏢遲迡)
- **遲 迡** /trì - chầy/: chậm trễ, muộn màng. Giả tá: mượn chữ Hán 迡 (trì) để ghi âm chầy. Ví dụ: Tốc chóng Trì chầy (速𫏢遲迡)
- **雲 𩄲 / 迷** /vân - mây/: đám mây trên trời. Hình thanh: 雨 (vũ) chỉ nghĩa, 迷 (mê) gợi âm. Ví dụ: Vân mây Hỏa lửa (雲𩄲火焒)
- **火 焒 / 呂** /hỏa - lửa/: ngọn lửa. Hình thanh: 火 (hỏa) chỉ nghĩa, 吕 (lữ) gợi âm. Ví dụ: Vân mây Hỏa lửa (雲𩄲火焒)
- **娠 䐗** /thần - chửa/: có thai, mang thai. Hình thanh: 月 (bộ nhục) chỉ nghĩa, 者 (giả) gợi âm. Ví dụ: Thần chửa Dục nuôi (娠䐗育餒)
- **育 餒** /dục - nuôi/: nuôi nấng, dưỡng dục. Giả tá: mượn chữ Hán 餒 (nỗi) để ghi âm nuôi. Ví dụ: Thần chửa Dục nuôi (娠䐗育餒)

### Đoạn 22: Vĩ đuôi Lân vảy - Giã thuyền giã Mành thuyền mành (Cặp 421–440) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về động tác tay, thời gian và thuyền bè

- 尾 (vĩ) có mặt ở ba chữ đầu đoạn: là phần chỉ nghĩa của **𡳪 đuôi**, là phần gợi âm của **𩷳 vảy** và **捤 vẫy**. Hai chữ động tác tay **捤 vẫy, 扲 cầm** đều dùng 扌 (thủ).
- Nhóm thời gian lấy chính chữ Hán đứng cặp làm phần chỉ nghĩa: **𢆥 năm** có 年 (niên), **𣎃 tháng** có 月 (nguyệt); còn **𤏬 sáng** dùng 火 (hỏa).
- Hai thẻ cuối là tên thuyền **船𦩳 thuyền giã** và **船艋 thuyền mành**, mỗi thẻ gồm chữ 船 mượn nguyên đi với một chữ khác: 𦩳 có 舟 (chu) chỉ nghĩa, 者 (giả) gợi âm; 艋 là chữ giả tá.

- **尾 𡳪 / 堆** /vĩ - đuôi/: cái đuôi; phần cuối. Hình thanh: 尾 (vĩ) chỉ nghĩa, 堆 (đôi) gợi âm. Ví dụ: Vĩ đuôi Lân vảy (尾𡳪鱗𩷳)
- **鱗 𩷳** /lân - vảy/: vảy cá, vảy rồng. Hình thanh: 魚 (ngư) chỉ nghĩa, 尾 (vĩ) gợi âm. Ví dụ: Vĩ đuôi Lân vảy (尾𡳪鱗𩷳)
- **揮 捤** /huy - vẫy/: vẫy tay, vung tay. Hình thanh: 扌 (thủ) chỉ nghĩa, 尾 (vĩ) gợi âm. Ví dụ: Huy vẫy Chấp cầm (揮捤執扲)
- **執 扲 / 擒** /chấp - cầm/: cầm nắm, giữ lấy. Hình thanh: 扌 (thủ) chỉ nghĩa, 今 (kim) gợi âm. Ví dụ: Huy vẫy Chấp cầm (揮捤執扲)
- **年 𢆥** /niên - năm/: năm, đơn vị thời gian. Hình thanh: 年 (niên) chỉ nghĩa, 南 (nam) gợi âm. Ví dụ: Niên năm Nguyệt tháng (年𢆥月𣎃)
- **月 𣎃 / 倘** /nguyệt - tháng/: tháng; mặt trăng. Hình thanh: 月 (nguyệt) chỉ nghĩa, 尚 (thượng) gợi âm. Ví dụ: Niên năm Nguyệt tháng (年𢆥月𣎃)
- **明 𤏬** /minh - sáng/: sáng sủa, rõ ràng. Hình thanh: 火 (hỏa) chỉ nghĩa, 創 (sáng) gợi âm. Ví dụ: Minh sáng Tín tin (明𤏬信)
- **信** /tín - tin/: tin tưởng; chữ tín. Mượn nguyên chữ Hán 信 để ghi tiếng tin. Ví dụ: Minh sáng Tín tin (明𤏬信)
- **印** /ấn - in/: con dấu; in, đóng dấu. Mượn nguyên chữ Hán 印 để ghi tiếng in. Ví dụ: Ấn in Thuyên khắc (印鐫刻)
- **鐫 刻** /thuyên - khắc/: chạm khắc vào gỗ đá. Mượn nguyên chữ Hán 刻, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Ấn in Thuyên khắc (印鐫刻)
- **物** /vật - vật/: muôn vật, đồ vật. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Vật vật Nhân người (物人𠊛)
- **人 𠊛** /nhân - người/: con người, loài người. Hình thanh: 人 (nhân) chỉ nghĩa, 㝵 (ngại) gợi âm. Ví dụ: Vật vật Nhân người (物人𠊛)
- **嬉 𨔈 / 制** /hy - chơi/: vui chơi, đùa giỡn. Hình thanh: 辶 (sước) chỉ nghĩa, 制 (chế) gợi âm. Ví dụ: Hy chơi Hý cợt (嬉𨔈戲𠹳)
- **戲 𠹳** /hý - cợt/: đùa bỡn, trêu đùa; vở diễn. Hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 桀 (kiệt) gợi âm. Ví dụ: Hy chơi Hý cợt (嬉𨔈戲𠹳)
- **機 𢱝 / 卒** /cơ - chốt/: then chốt; máy móc. Hình thanh: 扌 (thủ) chỉ nghĩa, 茁 (truất) gợi âm. Ví dụ: Cơ chốt Phu chày (機𢱝枹𣖖)
- **枹 𣖖** /phu - chày/: dùi đánh trống, cái chày. Hình thanh: 木 (mộc) chỉ nghĩa, 持 (trì) gợi âm. Ví dụ: Cơ chốt Phu chày (機𢱝枹𣖖)
- **借 𧹋 / 圍** /tá - vay/: vay mượn. Hình thanh: 貸 (thải) chỉ nghĩa, 爲 (vi) gợi âm. Ví dụ: Tá vay Hoàn trả (借𧹋還者)
- **還 者** /hoàn - trả/: trả lại, hoàn lại. Giả tá: mượn chữ Hán 者 (giả) để ghi âm trả. Ví dụ: Tá vay Hoàn trả (借𧹋還者)
- **𦩳 船𦩳** /giã - thuyền giã/: thuyền đánh cá biển. Mượn nguyên chữ Hán 船, cả âm và nghĩa; hình thanh: 舟 (chu) chỉ nghĩa, 者 (giả) gợi âm. Ví dụ: Giã thuyền giã Mành thuyền mành (𦩳船𦩳艋船艋)
- **艋 船艋** /mành - thuyền mành/: thuyền nhỏ; thuyền buồm đi biển. Mượn nguyên chữ Hán 船, cả âm và nghĩa; giả tá: mượn chữ Hán 艋 (mãnh) để ghi âm mành. Ví dụ: Giã thuyền giã Mành thuyền mành (𦩳船𦩳艋船艋)

### Đoạn 23: Vu quanh Kinh tắt - Lập đứng Hành đi (Cặp 441–460) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về nông sản, dụng cụ kim khí và tính chất

- Nhóm nông sản ghép phần chỉ nghĩa với phần gợi âm: **芌 khoai** có 艹 (thảo) và 亏 (khuy), **苭 ấu** có 艹 (thảo) và 幼 (ấu), **𣖘 hồng** có 木 (mộc) và 紅 (hồng).
- Đồ kim loại không cùng một cách ghi: **鉎 xanh, 銙 khóa** ghép 金 (kim) với phần gợi âm, **鉗 kềm** mượn nguyên chữ Hán 鉗 để ghi tiếng kềm, **𡊲 chõ** lại dùng 土 (thổ).
- Cặp trái nghĩa mềm cứng cũng khác cách ghi: **𣟮 mềm** lấy 柔 (nhu) làm phần chỉ nghĩa, **勁 cứng** mượn nguyên chữ Hán 勁 để ghi tiếng cứng.

- **迂 𨒺** /vu - quanh/: đường vòng quanh co. Hình thanh: 辶 (sước) chỉ nghĩa, 光 (quang) gợi âm. Ví dụ: Vu quanh Kinh tắt (迂𨒺徑𨄠)
- **徑 𨄠** /kinh - tắt/: lối nhỏ, đường tắt. Hình thanh: 𧾷 (túc) chỉ nghĩa, 悉 (tất) gợi âm. Ví dụ: Vu quanh Kinh tắt (迂𨒺徑𨄠)
- **切 割** /thiết - cắt/: cắt, thái. Mượn nguyên chữ Hán 割 (cát) để ghi tiếng cắt. Ví dụ: Thiết cắt Tha mài (切割磋𥕄)
- **磋 𥕄 / 埋** /tha - mài/: mài giũa ngọc đá. Hình thanh: 石 (thạch) chỉ nghĩa, 埋 (mai) gợi âm. Ví dụ: Thiết cắt Tha mài (切割磋𥕄)
- **芋 芌** /vu - khoai/: khoai môn, khoai sọ. Hình thanh: 艹 (thảo) chỉ nghĩa, 亏 (khuy) gợi âm. Ví dụ: Vu khoai Đậu đậu (芋芌豆)
- **豆** /đậu - đậu/: hạt đậu (đỗ). Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Vu khoai Đậu đậu (芋芌豆)
- **菱 苭** /lăng - ấu/: củ ấu, cây mọc dưới nước. Hình thanh: 艹 (thảo) chỉ nghĩa, 幼 (ấu) gợi âm. Ví dụ: Lăng ấu Thị hồng (菱苭柿𣖘)
- **柿 𣖘** /thị - hồng/: cây hồng, trái hồng. Hình thanh: 木 (mộc) chỉ nghĩa, 紅 (hồng) gợi âm. Ví dụ: Lăng ấu Thị hồng (菱苭柿𣖘)
- **弓** /cung - cung/: cây cung bắn tên. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Cung cung Nỗ nỏ (弓弩)
- **弩** /nỗ - nỏ/: cái nỏ bắn tên. Mượn nguyên chữ Hán 弩 để ghi tiếng nỏ. Ví dụ: Cung cung Nỗ nỏ (弓弩)
- **釜 𡊲 / 注** /phủ - chõ/: cái nồi, chảo, chõ. Hình thanh: 土 (thổ) chỉ nghĩa, 主 (chủ) gợi âm. Ví dụ: Phủ chõ Đang xanh (釜𡊲鐺鉎)
- **鐺 鉎** /đang - xanh/: chảo nấu, cái xanh đồng. Hình thanh: 金 (kim) chỉ nghĩa, 生 (sinh) gợi âm. Ví dụ: Phủ chõ Đang xanh (釜𡊲鐺鉎)
- **枝 梗 / 莄** /chi - cành/: cành cây, nhánh cây. Giả tá: mượn chữ Hán 梗 (ngạnh) để ghi âm cành. Ví dụ: Chi cành Diệp lá (枝梗葉蘿)
- **葉 蘿** /diệp - lá/: chiếc lá cây. Hình thanh: 艹 (thảo) chỉ nghĩa, 羅 (la) gợi âm. Ví dụ: Chi cành Diệp lá (枝梗葉蘿)
- **鎖 銙** /tỏa - khóa/: ổ khóa; xiềng xích. Hình thanh: 金 (kim) chỉ nghĩa, 夸 (khoa) gợi âm. Ví dụ: Tỏa khóa Kiềm kềm (鎖銙鉗)
- **鉗** /kiềm - kềm/: cái kềm (kìm), kẹp sắt. Mượn nguyên chữ Hán 鉗 để ghi tiếng kềm. Ví dụ: Tỏa khóa Kiềm kềm (鎖銙鉗)
- **柔 𣟮** /nhu - mềm/: mềm mại, dịu dàng. Hình thanh: 柔 (nhu) chỉ nghĩa, 𡕩 gợi âm. Ví dụ: Nhu mềm Kính cứng (柔𣟮勁)
- **勁 / 亘** /kính - cứng/: cứng cáp, mạnh mẽ. Mượn nguyên chữ Hán 勁 để ghi tiếng cứng. Ví dụ: Nhu mềm Kính cứng (柔𣟮勁)
- **立 𨅸 / 等** /lập - đứng/: đứng thẳng; dựng lên. Hình thanh: 𧾷 (túc) chỉ nghĩa, 等 (đẳng) gợi âm. Ví dụ: Lập đứng Hành đi (立𨅸行𠫾)
- **行 𠫾 / 多** /hành - đi/: đi, bước đi; làm. Hình thanh: 去 (khứ) chỉ nghĩa, 多 (đa) gợi âm. Ví dụ: Lập đứng Hành đi (立𨅸行𠫾)

### Đoạn 24: Uy uy Đức đức - Xưng tặng Thành nên (Cặp 461–480) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về phẩm chất đạo đức, nghi lễ và lời khen

- Các chữ về lời nói **𠹳 cợt, 𠸦 khen, 𠿿 ngợi** đều dùng 口 (khẩu) làm phần chỉ nghĩa, gợi âm bằng 桀 (kiệt), 看 (khán), 義 (nghĩa).
- Nhóm phẩm chất có **威 uy, 德 đức** mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa; **𣦍 ngay** ghép 正 (chính) với 宜 (nghi).
- Đoạn có nhiều chỗ sách giải khác nghĩa thường: 誠 vốn là chân thành, sách giải **信 tin**; 謠 vốn là bài hát dân gian, lời đồn, sách giải **𠿿 ngợi**; 稱 vốn là gọi, khen, cân, sách giải **贈 tặng**.

- **威** /uy - uy/: uy quyền, oai nghiêm. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Uy uy Đức đức (威德)
- **德** /đức - đức/: đạo đức, ân đức. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Uy uy Đức đức (威德)
- **級 堛** /cấp - bậc/: cấp bậc, thứ bậc. Hình thanh: 土 (thổ) chỉ nghĩa, 畐 (phúc) gợi âm. Ví dụ: Cấp bậc Giai thềm (級堛堦㙴)
- **堦 㙴** /giai - thềm/: bậc thềm trước nhà. Hình thanh: 土 (thổ) chỉ nghĩa, 詹 (chiêm) gợi âm. Ví dụ: Cấp bậc Giai thềm (級堛堦㙴)
- **加 添** /gia - thêm/: tăng thêm, cộng vào. Mượn nguyên chữ Hán 添 (thiêm) để ghi tiếng thêm. Ví dụ: Gia thêm Giảm bớt (加添減𣼪)
- **減 𣼪** /giảm - bớt/: giảm bớt, trừ đi. Hình thanh: 減 (giảm) chỉ nghĩa, 八 (bát) gợi âm. Ví dụ: Gia thêm Giảm bớt (加添減𣼪)
- **謔 𠹳** /hước - cợt/: trêu đùa, nói đùa hài hước. Hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 桀 (kiệt) gợi âm. Ví dụ: Hước cợt Thành tin (謔𠹳誠信)
- **誠 信** /thành - tin/: tin, tin thực; 誠 cũng là thành thực, chân thực. Mượn nguyên chữ Hán 信 (tín) để ghi tiếng tin. Ví dụ: Hước cợt Thành tin (謔𠹳誠信)
- **譽 𠸦** /dự - khen/: khen ngợi; tiếng tốt. Hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 看 (khán) gợi âm. Ví dụ: Dự khen Dao ngợi (譽𠸦謠𠿿)
- **謠 𠿿** /dao - ngợi/: ca ngợi (theo sách); 謠 vốn là ca dao, lời đồn. Hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 義 (nghĩa) gợi âm. Ví dụ: Dự khen Dao ngợi (譽𠸦謠𠿿)
- **灌 洒** /quán - tưới/: tưới nước, dẫn nước. Chữ Hán 洒 (sái), trong chữ Nôm đọc là tưới. Ví dụ: Quán tưới Bỉnh soi (灌洒炳𤐝)
- **炳 𤐝** /bỉnh - soi/: soi sáng, tỏ rõ, sáng chói. Hình thanh: 火 (hỏa) chỉ nghĩa, 雷 (lôi) gợi âm. Ví dụ: Quán tưới Bỉnh soi (灌洒炳𤐝)
- **臣 碎** /thần - tôi/: bề tôi, quan hầu vua. Giả tá: mượn chữ Hán 碎 (toái) để ghi âm tôi. Ví dụ: Thần tôi Chủ chúa (臣碎主)
- **主** /chủ - chúa/: người đứng đầu, vua chúa. Mượn nguyên chữ Hán 主 để ghi tiếng chúa. Ví dụ: Thần tôi Chủ chúa (臣碎主)
- **舞 𢱖** /vũ - múa/: múa, nhảy múa. Hình thanh: 扌 (thủ) chỉ nghĩa, 某 (mỗ) gợi âm. Ví dụ: Vũ múa Phi bay (舞𢱖飛𠖤)
- **飛 𠖤 / 悲** /phi - bay/: bay lượn, tung cánh. Hình thanh: 𠕻 chỉ nghĩa, 悲 (bi) gợi âm. Ví dụ: Vũ múa Phi bay (舞𢱖飛𠖤)
- **貞 𣦍 / 宜** /trinh - ngay/: ngay thẳng, trinh tiết. Hình thanh: 正 (chính) chỉ nghĩa, 宜 (nghi) gợi âm. Ví dụ: Trinh ngay Tĩnh lặng (貞𣦍靜𣼽)
- **靜 𣼽 / 浪** /tĩnh - lặng/: yên tĩnh, phẳng lặng. Hình thanh: 氵 (thủy) chỉ nghĩa, 朗 (lãng) gợi âm. Ví dụ: Trinh ngay Tĩnh lặng (貞𣦍靜𣼽)
- **稱 贈** /xưng - tặng/: khen tặng, khen ngợi; 稱 cũng là gọi, xưng, cân. Mượn nguyên chữ Hán 贈, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Xưng tặng Thành nên (稱贈成𢧚)
- **成 𢧚 / 年** /thành - nên/: làm nên, hoàn thành. Hình thanh: 成 (thành) chỉ nghĩa, 年 (niên) gợi âm. Ví dụ: Xưng tặng Thành nên (稱贈成𢧚)

### Đoạn 25: Vong quên Ký nhớ - Dược nhảy Tiềm chìm (Cặp 481–500) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về trí nhớ, gia thất, phương hướng và kim loại

- Cặp đối đầu đoạn khác cách ghi: **悁 quên** mượn chữ Hán 悁 (quyên) để ghi âm, **𢖵 nhớ** ghép 忄 (tâm) với 女 (nữ).
- Nhóm gia thất cũng vậy: **𡞕 vợ** ghép 女 (nữ) với 备 (bị), **侯 hầu** mượn chữ Hán 侯 (hầu) để ghi âm, nghĩa là vợ lẽ, nàng hầu.
- Về kim loại, **𨫊 sắt** ghép 金 (kim) với 栗 (lật), **銅 đồng** mượn nguyên chữ Hán. Về phương hướng, **東 đông** và **北 bắc** đều mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa.

- **忘 悁** /vong - quên/: quên, không nhớ. Giả tá: mượn chữ Hán 悁 (quyên) để ghi âm quên. Ví dụ: Vong quên Ký nhớ (忘悁記𢖵)
- **記 𢖵 / 洳** /ký - nhớ/: nhớ, ghi lại. Hình thanh: 忄 (tâm) chỉ nghĩa, 女 (nữ) gợi âm. Ví dụ: Vong quên Ký nhớ (忘悁記𢖵)
- **妻 𡞕** /thê - vợ/: người vợ. Hình thanh: 女 (nữ) chỉ nghĩa, 备 (bị) gợi âm. Ví dụ: Thê vợ Thiếp hầu (妻𡞕妾侯)
- **妾 侯** /thiếp - hầu/: vợ lẽ, nàng hầu. Giả tá: mượn chữ Hán 侯 (hầu) để ghi âm hầu. Ví dụ: Thê vợ Thiếp hầu (妻𡞕妾侯)
- **匏** /bào - bầu/: trái bầu, vỏ khô đựng nước. Mượn nguyên chữ Hán 匏 để ghi tiếng bầu. Ví dụ: Bào bầu Ủng ống (匏甕䈵)
- **甕 䈵** /ủng - ống/: cái ống (theo sách); 甕 vốn là cái vò, cái hũ. Hình thanh: 竹 (trúc) chỉ nghĩa, 翁 (ông) gợi âm. Ví dụ: Bào bầu Ủng ống (匏甕䈵)
- **脊 𩩫𦡠** /tích - xương sống/: xương sống, sống lưng. 𩩫: Hình thanh: 骨 (cốt) chỉ nghĩa, 昌 (xương) gợi âm; 𦡠: Hình thanh: 脊 (tích) chỉ nghĩa, 弄 (lộng) gợi âm. Ví dụ: Tích xương sống Xoang lòng (脊𩩫𦡠腔𢚸)
- **腔 𢚸** /xoang - lòng/: khoang rỗng trong cơ thể. Hình thanh: 心 (tâm) chỉ nghĩa, 弄 (lộng) gợi âm. Ví dụ: Tích xương sống Xoang lòng (脊𩩫𦡠腔𢚸)
- **虛 空** /hư - không/: trống rỗng, hư không. Mượn nguyên chữ Hán 空, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Hư không Thực thật (虛空實)
- **實 / 寔** /thực - thật/: có thực, chắc đặc. Mượn nguyên chữ Hán 實 để ghi tiếng thật. Ví dụ: Hư không Thực thật (虛空實)
- **鐵 𨫊** /thiết - sắt/: sắt, kim loại cứng. Hình thanh: 金 (kim) chỉ nghĩa, 栗 (lật) gợi âm. Ví dụ: Thiết sắt Đồng đồng (鐵𨫊銅)
- **銅** /đồng - đồng/: kim loại đồng. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Thiết sắt Đồng đồng (鐵𨫊銅)
- **東** /đông - đông/: phương đông, hướng mặt trời mọc. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Đông đông Sóc bắc (東朔北)
- **朔 北** /sóc - bắc/: phương bắc; ngày mồng một. Mượn nguyên chữ Hán 北, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Đông đông Sóc bắc (東朔北)
- **仄** /trắc - trắc/: nghiêng lệch; thanh trắc. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Trắc trắc Bình bằng (仄平)
- **平** /bình - bằng/: phẳng, ngang bằng; thanh bằng. Mượn nguyên chữ Hán 平 để ghi tiếng bằng. Ví dụ: Trắc trắc Bình bằng (仄平)
- **不 庄** /bất - chăng/: chăng, lời hỏi lưỡng lự; 不 cũng là không, chẳng. Giả tá: mượn chữ Hán 庄 (trang) để ghi âm chăng. Ví dụ: Bất chăng Da vậy (不庄耶丕)
- **耶 丕** /da - vậy/: trợ từ cuối câu hỏi. Chữ Hán 丕 (phi), trong chữ Nôm đọc là vậy. Ví dụ: Bất chăng Da vậy (不庄耶丕)
- **躍 𬦮** /dược - nhảy/: nhảy, nhảy vọt. Hình thanh: 𧾷 (túc) chỉ nghĩa, 耳 (nhĩ) gợi âm. Ví dụ: Dược nhảy Tiềm chìm (躍𬦮潛沉)
- **潛 沉** /tiềm - chìm/: lặn, ẩn dưới nước. Mượn nguyên chữ Hán 沉 (trầm) để ghi tiếng chìm. Ví dụ: Dược nhảy Tiềm chìm (躍𬦮潛沉)

### Đoạn 26: Châm kim Nhận nhọn - Bôn chạy Vãng qua (Cặp 501–520) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về công cụ nhọn, tính chất và sự chuyển dịch

- **針 kim** mượn nguyên chữ Hán để ghi tiếng kim; **𡭻 nhọn** ghép 尖 (tiêm) với 屯 (truân). 刃 vốn là lưỡi dao, sách giải là nhọn.
- Nhóm chuyển dịch mỗi chữ một cách: **𧼋 chạy** ghép 走 (tẩu) với 豸 (trãi), **洡 lội** và **㵢 trôi** dùng 氵 (thủy), **過 qua** mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa.
- **𥺊 gạo** và **𤞺 cáo** cùng lấy 告 (cáo) gợi âm, khác phần chỉ nghĩa: 米 (mễ) và 犭 (khuyển).

- **針** /châm - kim/: cây kim khâu, mũi kim. Mượn nguyên chữ Hán 針 để ghi tiếng kim. Ví dụ: Châm kim Nhận (mũi) nhọn (針刃𡭻)
- **刃 𡭻** /nhận - nhọn/: mũi nhọn của gươm dao; 刃 cũng là chém giết. Hình thanh: 尖 (tiêm) chỉ nghĩa, 屯 (truân) gợi âm. Ví dụ: Châm kim Nhận (mũi) nhọn (針刃𡭻)
- **全 𠓹** /toàn - trọn/: đầy đủ, nguyên vẹn. Hình thanh: 全 (toàn) chỉ nghĩa, 侖 (luân) gợi âm. Ví dụ: Toàn trọn Tịnh đều (全𠓹並調)
- **並 調** /tịnh - đều/: cùng nhau, ngang bằng. Giả tá: mượn chữ Hán 調 (điều) để ghi âm đều. Ví dụ: Toàn trọn Tịnh đều (全𠓹並調)
- **苔 𦼔** /đài - rêu/: loài rêu mọc nơi ẩm. Hình thanh: 艹 (thảo) chỉ nghĩa, 尞 (liêu) gợi âm. Ví dụ: Đài rêu Cấu bụi (nhơ) (苔𦼔垢𡏧)
- **垢 𡏧** /cấu - bụi/: bụi đất; 垢 cũng là cáu bẩn, nhơ nhuốc. Hình thanh: 土 (thổ) chỉ nghĩa, 倍 (bội) gợi âm. Ví dụ: Đài rêu Cấu bụi (nhơ) (苔𦼔垢𡏧)
- **泳 洡** /vịnh - lội/: lội, bơi lội; 泳 cũng là lặn. Hình thanh: 氵 (thủy) chỉ nghĩa, 耒 (lỗi) gợi âm. Ví dụ: Vịnh lội Thoan trôi (泳洡湍㵢)
- **湍 㵢** /thoan - trôi/: trôi (theo sách); 湍 vốn là dòng nước chảy xiết. Hình thanh: 氵 (thủy) chỉ nghĩa, 雷 (lôi) gợi âm. Ví dụ: Vịnh lội Thoan trôi (泳洡湍㵢)
- **𥸷** /xuy - xôi/: món xôi nếp đồ chín. Ghép 米 (mễ) chỉ nghĩa với 欠 (khiếm). Ví dụ: Xuy xôi Mễ gạo (𥸷米𥺊)
- **米 𥺊** /mễ - gạo/: hạt lúa (thóc) đã xay. Hình thanh: 米 (mễ) chỉ nghĩa, 告 (cáo) gợi âm. Ví dụ: Xuy xôi Mễ gạo (𥸷米𥺊)
- **狐 𤞺** /hồ - cáo/: con cáo, thú họ chó. Hình thanh: 犭 (khuyển) chỉ nghĩa, 告 (cáo) gợi âm. Ví dụ: Hồ cáo Lộc hươu (狐𤞺鹿㹯)
- **鹿 㹯** /lộc - hươu/: con hươu, thú có gạc. Hình thanh: 犭 (khuyển) chỉ nghĩa, 休 (hưu) gợi âm. Ví dụ: Hồ cáo Lộc hươu (狐𤞺鹿㹯)
- **懷 鳩** /hoài - cưu/: ôm ấp, mang trong lòng. Giả tá: mượn chữ Hán 鳩 (cưu) để ghi âm cưu. Ví dụ: Hoài cưu Hiệp cắp (懷鳩挾𢲩)
- **挾 𢲩** /hiệp - cắp/: cắp dưới nách, kẹp giữ. Ví dụ: Hoài cưu Hiệp cắp (懷鳩挾𢲩)
- **壅 垃** /ủng - lấp/: lấp kín, ngăn tắc. Hình thanh: 土 (thổ) chỉ nghĩa, 立 (lập) gợi âm. Ví dụ: Ủng lấp Lưu trôi (壅垃流㵢)
- **流 㵢** /lưu - trôi/: chảy, trôi theo dòng. Hình thanh: 氵 (thủy) chỉ nghĩa, 雷 (lôi) gợi âm. Ví dụ: Ủng lấp Lưu trôi (壅垃流㵢)
- **椎** /chùy - dùi/: cái chày, cái vồ. Mượn nguyên chữ Hán 椎 để ghi tiếng dùi. Ví dụ: Chùy dùi Trượng gậy (椎杖梞)
- **杖 梞** /trượng - gậy/: cây gậy chống. Hình thanh: 木 (mộc) chỉ nghĩa, 忌 (kỵ) gợi âm. Ví dụ: Chùy dùi Trượng gậy (椎杖梞)
- **奔 𧼋** /bôn - chạy/: chạy nhanh, chạy trốn. Hình thanh: 走 (tẩu) chỉ nghĩa, 豸 (trãi) gợi âm. Ví dụ: Bôn chạy Vãng qua (奔𧼋往過)
- **往 過** /vãng - qua/: đi đến, đã qua. Mượn nguyên chữ Hán 過, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Bôn chạy Vãng qua (奔𧼋往過)

### Đoạn 27: Viễn xa Hồng cả - Dựng chửa Thai thai (Cặp 521–540) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về khoảng cách, ăn uống và sinh dưỡng

- Các chữ giả tá **賒 xa, 哿 cả, 媒 môi** mượn chữ Hán 賒 (xa), 哿 (khả), 媒 (môi) để ghi âm; **少 thiếu** mượn nguyên chữ Hán 少 (thiểu) để ghi tiếng thiếu; **媒 môi** ở đây là cái muỗng (thìa).
- Nhóm ăn uống có nhiều cách ghi: **炙 chả, 茶 chè** mượn nguyên chữ Hán để ghi tiếng Việt, **𥮊 đũa** ghép 竹 (trúc) với 杜 (đỗ), **𪉽 mặn** ghép 鹵 (lỗ) với 曼 (mạn), **𠹽 cay** ghép 口 (khẩu) với 荄 (cai).
- Cặp cuối đoạn về sinh dưỡng: **䐗 chửa** ghép 月 (bộ nhục) với 者 (giả), **胎 thai** mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa.

- **遠 賒** /viễn - xa/: cách xa, xa xôi. Giả tá: mượn chữ Hán 賒 (xa) để ghi âm xa. Ví dụ: Viễn xa Hồng cả (遠賒洪哿)
- **洪 哿** /hồng - cả/: to lớn; nước lớn. Giả tá: mượn chữ Hán 哿 (khả) để ghi âm cả. Ví dụ: Viễn xa Hồng cả (遠賒洪哿)
- **炙** /chá - chả/: thịt nướng; nướng trên lửa. Mượn nguyên chữ Hán 炙 để ghi tiếng chả. Ví dụ: Chá chả Trà chè (炙茶)
- **茶** /trà - chè/: cây trà (chè), lá pha uống. Mượn nguyên chữ Hán 茶 để ghi tiếng chè. Ví dụ: Chá chả Trà chè (炙茶)
- **藝** /nghệ - nghề/: tài nghề, nghề khéo. Mượn nguyên chữ Hán 藝 để ghi tiếng nghề. Ví dụ: Nghệ nghề Tài của (藝財𧵑)
- **財 𧵑** /tài - của/: tiền của, tài sản. Hình thanh: 貝 (bối) chỉ nghĩa, 古 (cổ) gợi âm. Ví dụ: Nghệ nghề Tài của (藝財𧵑)
- **箸 𥮊** /trợ - đũa/: đôi đũa gắp ăn. Hình thanh: 竹 (trúc) chỉ nghĩa, 杜 (đỗ) gợi âm. Ví dụ: Trợ đũa Chủy môi (箸𥮊匙媒)
- **匙 媒** /chủy - môi/: cái muỗng (thìa). Giả tá: mượn chữ Hán 媒 (môi) để ghi âm môi. Ví dụ: Trợ đũa Chủy môi (箸𥮊匙媒)
- **灰 𪿙** /khôi - vôi/: đá nung tán bột; tro. Hình thanh: 石 (thạch) chỉ nghĩa, 灰 (khôi) gợi âm. Ví dụ: Khôi vôi Phấn phấn (灰𪿙粉)
- **粉** /phấn - phấn/: bột mịn, phấn thoa. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Khôi vôi Phấn phấn (灰𪿙粉)
- **鹹 𪉽** /hàm - mặn/: vị mặn của muối. Hình thanh: 鹵 (lỗ) chỉ nghĩa, 曼 (mạn) gợi âm. Ví dụ: Hàm mặn Lạt cay (鹹𪉽辣𠹽)
- **辣 𠹽** /lạt - cay/: vị cay nồng. Hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 荄 (cai) gợi âm. Ví dụ: Hàm mặn Lạt cay (鹹𪉽辣𠹽)
- **盈 𣹓** /doanh - đầy/: đầy tràn, dư dật. Hình thanh: 氵 (thủy) chỉ nghĩa, 苔 (đài) gợi âm. Ví dụ: Doanh đầy Phạp thiếu (盈𣹓乏少)
- **乏 少** /phạp - thiếu/: thiếu thốn, không đủ. Mượn nguyên chữ Hán 少 (thiểu) để ghi tiếng thiếu. Ví dụ: Doanh đầy Phạp thiếu (盈𣹓乏少)
- **袍 襖** /bào - áo/: áo dài, áo choàng. Mượn nguyên chữ Hán 襖, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Bào áo Bị chăn (袍襖被𧜖)
- **被 𧜖** /bị - chăn/: cái mền (chăn) đắp ngủ. Hình thanh: 衤 (y) chỉ nghĩa, 真 (chân) gợi âm. Ví dụ: Bào áo Bị chăn (袍襖被𧜖)
- **庭 𡑝** /đình - sân/: khoảng đất trước nhà. Hình thanh: 土 (thổ) chỉ nghĩa, 粦 (lân) gợi âm. Ví dụ: Đình sân Khuyết cửa (庭𡑝闕𨷯)
- **闕 𨷯** /khuyết - cửa/: cổng cung vua, lầu cổng. Hình thanh: 門 (môn) chỉ nghĩa, 舉 (cử) gợi âm. Ví dụ: Đình sân Khuyết cửa (庭𡑝闕𨷯)
- **孕 䐗** /dựng - chửa/: mang thai. Hình thanh: 月 (bộ nhục) chỉ nghĩa, 者 (giả) gợi âm. Ví dụ: Dựng chửa Thai thai (孕䐗胎)
- **胎** /thai - thai/: bào thai trong bụng mẹ. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Dựng chửa Thai thai (孕䐗胎)

### Đoạn 28: Cai cai Kế kể - Quyển cuốn Trương trương (Cặp 541–560) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về quản trị, phố phường và dâu rể

- Nhóm việc quan và phố phường mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa: **該 cai, 坊 phường, 鋪 phố, 部 bộ, 藩 phiên, 權 quyền, 爵 tước**. 鋪 vốn là cửa hàng, bày ra, sách giải là phố.
- Một số chữ mượn nguyên chữ Hán để ghi tiếng Việt khác âm Hán Việt: **計 kể, 婿 rể, 句 câu, 得 được, 捲 cuốn**.
- Ít chữ có cấu tạo riêng: **妯 dâu** ghép 女 (nữ) với 由 (do), **㦖 muốn** ghép 忄 (tâm) với 悶 (muộn).

- **該** /cai - cai/: gồm nắm, coi quản; nên. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Cai cai Kế kể (該計)
- **計** /kế - kể/: tính toán, đếm. Mượn nguyên chữ Hán 計 để ghi tiếng kể. Ví dụ: Cai cai Kế kể (該計)
- **婿** /tế - rể/: chồng của con gái. Mượn nguyên chữ Hán 婿 để ghi tiếng rể. Ví dụ: Tế rể Hôn dâu (婿婚妯)
- **婚 妯** /hôn - dâu/: con dâu; 婚 cũng là lấy vợ, cưới. Hình thanh: 女 (nữ) chỉ nghĩa, 由 (do) gợi âm. Ví dụ: Tế rể Hôn dâu (婿婚妯)
- **句** /cú - câu/: câu văn, đoạn lời. Mượn nguyên chữ Hán 句 để ghi tiếng câu. Ví dụ: Cú câu Thơ sách (句書冊)
- **書 冊** /thơ - sách/: sách vở, thư từ. Mượn nguyên chữ Hán 冊, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Cú câu Thơ sách (句書冊)
- **堵 壁** /đổ - vách/: bức tường, vách đất. Mượn nguyên chữ Hán 壁 (bích) để ghi tiếng vách. Ví dụ: Đổ vách Tường tường (堵壁牆)
- **牆** /tường - tường/: bức tường bao quanh. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Đổ vách Tường tường (堵壁牆)
- **坊** /phường - phường/: khu phố; nhóm người cùng nghề. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Phường phường Phố phố (坊鋪)
- **鋪** /phố - phố/: phố, cửa hàng buôn bán; 鋪 cũng là bày, lát phẳng. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Phường phường Phố phố (坊鋪)
- **部** /bộ - bộ/: phần, nhóm; cơ quan triều đình. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Bộ bộ Phiên phiên (部藩)
- **藩** /phiên - phiên/: rào giậu; đất chư hầu. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Bộ bộ Phiên phiên (部藩)
- **權** /quyền - quyền/: quyền hành, thế lực. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Quyền quyền Tước tước (權爵)
- **爵** /tước - tước/: danh vị vua phong. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Quyền quyền Tước tước (權爵)
- **得** /đắc - được/: đạt được, có được. Mượn nguyên chữ Hán 得 để ghi tiếng được. Ví dụ: Đắc được Vi làm (得爲𫜵)
- **爲 𫜵** /vi - làm/: làm, gây nên. Ví dụ: Đắc được Vi làm (得爲𫜵)
- **貪** /tham - tham/: ham muốn quá mức. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Tham tham Dục muốn (貪欲㦖)
- **欲 㦖** /dục - muốn/: mong muốn, ham thích. Hình thanh: 忄 (tâm) chỉ nghĩa, 悶 (muộn) gợi âm. Ví dụ: Tham tham Dục muốn (貪欲㦖)
- **捲** /quyển - cuốn/: cuộn tròn lại. Mượn nguyên chữ Hán 捲 để ghi tiếng cuốn. Ví dụ: Quyển cuốn (lại) Trương trương (ra) (捲張)
- **張** /trương - trương/: mở ra, giương lên. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Quyển cuốn (lại) Trương trương (ra) (捲張)

### Đoạn 29: Sương sương Thử nắng - Mẫu mẹ Nhi con (Cặp 561–580) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về thời tiết và con người

- Nhóm thời tiết mỗi chữ một cách: **霜 sương** mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa; **𣌝 nắng** ghép 日 (nhật) với 曩 (nẵng); **𠖾 mát** ghép 冫 (băng) với 末 (mạt).
- Nhóm chỉ người: **媄 mẹ** ghép 女 (nữ) với 美 (mỹ), **𡥵 con** ghép 子 (tử) với 昆 (côn), **𠀲 đứa** ghép 丁 (đinh) với 多 (đa).
- **𢌌 rộng** và **㳥 sóng** cùng lấy 弄 (lộng) gợi âm, khác phần chỉ nghĩa: 廣 (quảng) và 氵 (thủy).

- **霜** /sương - sương/: hơi nước đông giá. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Sương sương Thử nắng (霜暑𣌝)
- **暑 𣌝** /thử - nắng/: nóng bức, mùa hè. Hình thanh: 日 (nhật) chỉ nghĩa, 曩 (nẵng) gợi âm. Ví dụ: Sương sương Thử nắng (霜暑𣌝)
- **皓 𤏬𤽸** /hạo - sáng trắng/: sáng trong, trắng ngần. Hình thanh: 𤏬 gồm 火 (hỏa) chỉ nghĩa, 創 (sáng) gợi âm; 𤽸 gồm 白 (bạch) chỉ nghĩa, 壯 (tráng) gợi âm. Ví dụ: Hạo sáng trắng Hinh thơm (皓𤏬𤽸馨𦹳)
- **馨 𦹳** /hinh - thơm/: mùi hương lan xa. Hình thanh: 艹 (thảo) chỉ nghĩa, 貪 (tham) gợi âm. Ví dụ: Hạo sáng trắng Hinh thơm (皓𤏬𤽸馨𦹳)
- **苫 薕** /chiêm - rơm/: chiếu rơm, tấm cỏ lợp. Hình thanh: 艹 (thảo) chỉ nghĩa, 廉 (liêm) gợi âm. Ví dụ: Chiêm rơm Lạp hạt (苫薕粒曷)
- **粒 曷** /lạp - hạt/: hạt nhỏ, hạt gạo. Giả tá: mượn chữ Hán 曷 (hạt) để ghi âm hạt. Ví dụ: Chiêm rơm Lạp hạt (苫薕粒曷)
- **涼 𠖾** /lương - mát/: mát mẻ, hơi lạnh. Hình thanh: 冫 (băng) chỉ nghĩa, 末 (mạt) gợi âm. Ví dụ: Lương mát Bão no (涼𠖾飽𩛂)
- **飽 𩛂** /bão - no/: ăn đủ, đầy bụng. Hình thanh: 飠 (thực) chỉ nghĩa, 奴 (nô) gợi âm. Ví dụ: Lương mát Bão no (涼𠖾飽𩛂)
- **庫** /khố - kho/: nhà chứa của, vật dụng. Mượn nguyên chữ Hán 庫 để ghi tiếng kho. Ví dụ: Khố kho Khôn vựa (庫囷𣖜)
- **囷 𣖜** /khôn - vựa/: vựa tròn chứa lúa (thóc); âm theo sách, từ điển đọc khuân. Hình thanh: 木 (mộc) chỉ nghĩa, 胃 (vị) gợi âm. Ví dụ: Khố kho Khôn vựa (庫囷𣖜)
- **漢 𠀲** /hán - đứa/: gã, kẻ; người Hán. Hình thanh: 丁 (đinh) chỉ nghĩa, 多 (đa) gợi âm. Ví dụ: Hán đứa Lang chàng (漢𠀲郎払)
- **郎 払** /lang - chàng/: trai trẻ; người chồng. Ví dụ: Hán đứa Lang chàng (漢𠀲郎払)
- **橫 昂** /hoành - ngang/: chiều bề ngang, nằm ngang. Giả tá: mượn chữ Hán 昂 (ngang) để ghi âm ngang. Ví dụ: Hoành ngang Khoát rộng (橫昂闊𢌌)
- **闊 𢌌** /khoát - rộng/: rộng rãi, thoáng lớn. Hình thanh: 廣 (quảng) chỉ nghĩa, 弄 (lộng) gợi âm. Ví dụ: Hoành ngang Khoát rộng (橫昂闊𢌌)
- **波 㳥** /ba - sóng/: làn nước nhấp nhô. Hình thanh: 氵 (thủy) chỉ nghĩa, 弄 (lộng) gợi âm. Ví dụ: Ba sóng Hưởng vang (波㳥響㘇)
- **響 㘇** /hưởng - vang/: tiếng dội lại, âm dội. Hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 榮 (vinh) gợi âm. Ví dụ: Ba sóng Hưởng vang (波㳥響㘇)
- **梯** /thê - thang/: đồ bắc để trèo lên. Mượn nguyên chữ Hán 梯 để ghi tiếng thang. Ví dụ: Thê thang Kỷ ghế (梯几槣)
- **几 槣** /kỷ - ghế/: ghế, bàn nhỏ. Hình thanh: 木 (mộc) chỉ nghĩa, 寄 (ký) gợi âm. Ví dụ: Thê thang Kỷ ghế (梯几槣)
- **母 媄** /mẫu - mẹ/: người sinh ra con. Hình thanh: 女 (nữ) chỉ nghĩa, 美 (mỹ) gợi âm. Ví dụ: Mẫu mẹ Nhi con (母媄兒𡥵)
- **兒 𡥵** /nhi - con/: trẻ nhỏ, con cái. Hình thanh: 子 (tử) chỉ nghĩa, 昆 (côn) gợi âm. Ví dụ: Mẫu mẹ Nhi con (母媄兒𡥵)

### Đoạn 30: Viên tròn Nhuệ nhọn - Đoan mối Phái dòng (Cặp 581–600) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về hình dạng, việc đãi lọc và mũ trâm

- Hai chữ tả hình dạng lấy chữ Hán làm phần chỉ nghĩa: **𧷺 tròn** có 員 (viên) và 侖 (luân), **𡭻 nhọn** có 尖 (tiêm) và 屯 (truân).
- Nhóm việc đãi lọc: **𠜭 đâm** dùng 刀 (đao), **𣲠 đãi** ghép 氵 (thủy) với 歹 (đãi), **𢫟 sảy** ghép 扌 (thủ) với 仕 (sĩ), **研 nghiền** mượn nguyên chữ Hán để ghi tiếng nghiền.
- Hai thẻ hai chữ **𢃱冕 mũ miện** và **𣘃簪 cây trâm** ghép một chữ hình thanh với một chữ mượn nguyên chữ Hán.

- **圓 𧷺** /viên - tròn/: hình vòng, đầy đặn. Hình thanh: 員 (viên) chỉ nghĩa, 侖 (luân) gợi âm. Ví dụ: Viên tròn Nhuệ nhọn (圓𧷺銳𡭻)
- **銳 𡭻** /nhuệ - nhọn/: sắc nhọn, tinh nhuệ. Hình thanh: 尖 (tiêm) chỉ nghĩa, 屯 (truân) gợi âm. Ví dụ: Viên tròn Nhuệ nhọn (圓𧷺銳𡭻)
- **撰** /soạn - dọn/: soạn, sắp đặt. Mượn nguyên chữ Hán 撰 để ghi tiếng dọn. Ví dụ: Soạn dọn Thu thâu (撰收)
- **收** /thu - thâu/: thu vào, gom lại. Mượn nguyên chữ Hán 收 để ghi tiếng thâu. Ví dụ: Soạn dọn Thu thâu (撰收)
- **州** /châu - châu/: đơn vị hành chính xưa. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Châu châu Huyện huyện (州縣)
- **縣** /huyện - huyện/: đơn vị hành chính dưới tỉnh. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Châu châu Huyện huyện (州縣)
- **訟 件** /tụng - kiện/: thưa gửi, tranh cãi ở quan. Giả tá: mượn chữ Hán 件 (kiện) để ghi âm kiện. Ví dụ: Tụng kiện Minh kêu (訟件鳴叫)
- **鳴 叫** /minh - kêu/: tiếng chim hót, phát tiếng. Mượn nguyên chữ Hán 叫 (khiếu) để ghi tiếng kêu. Ví dụ: Tụng kiện Minh kêu (訟件鳴叫)
- **從 蹺** /tùng - theo/: đi sau, nghe lời. Hình thanh: 𧾷 (túc) chỉ nghĩa, 堯 (nghiêu) gợi âm. Ví dụ: Tùng theo Sử khiến (從蹺使遣)
- **使 遣** /sử - khiến/: sai bảo, làm cho. Mượn nguyên chữ Hán 遣 (khiển) để ghi tiếng khiến. Ví dụ: Tùng theo Sử khiến (從蹺使遣)
- **冕 𢃱冕** /miện - mũ miện/: nón (mũ) lễ của vua quan. Hình thanh: 𢃱 gồm 巾 (cân) chỉ nghĩa, 某 (mỗ) gợi âm; 冕 mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Miện mũ miện Trâm cây trâm (冕𢃱冕簪𣘃簪)
- **簪 𣘃簪** /trâm - cây trâm/: đồ cài búi tóc. Hình thanh: 𣘃 gồm 木 (mộc) chỉ nghĩa, 荄 (cai) gợi âm; 簪 mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Miện mũ miện Trâm cây trâm (冕𢃱冕簪𣘃簪)
- **搗 𠜭** /đảo - đâm/: giã cho nát. Hình thanh: 刀 (đao) chỉ nghĩa, 抌 gợi âm. Ví dụ: Đảo đâm Đào đãi (搗𠜭淘𣲠)
- **淘 𣲠** /đào - đãi/: vo, lọc trong nước. Hình thanh: 氵 (thủy) chỉ nghĩa, 歹 (đãi) gợi âm. Ví dụ: Đảo đâm Đào đãi (搗𠜭淘𣲠)
- **汰 𢫟** /thải - sảy/: gạn lọc, bỏ thứ xấu. Hình thanh: 扌 (thủ) chỉ nghĩa, 仕 (sĩ) gợi âm. Ví dụ: Thải sảy Nghiên nghiền (汰𢫟研)
- **研** /nghiên - nghiền/: mài cho nhỏ. Mượn nguyên chữ Hán 研 để ghi tiếng nghiền. Ví dụ: Thải sảy Nghiên nghiền (汰𢫟研)
- **連** /liên - liền/: nối nhau, liên tiếp. Mượn nguyên chữ Hán 連 để ghi tiếng liền. Ví dụ: Liên liền Tục nối (連續𫃸)
- **續 𫃸** /tục - nối/: tiếp theo, kế tục. Hình thanh: 糸 (mịch) chỉ nghĩa, 挼 (noa) gợi âm. Ví dụ: Liên liền Tục nối (連續𫃸)
- **端 䋦** /đoan - mối/: đầu mút, chỗ bắt đầu. Hình thanh: 糹 (mịch) chỉ nghĩa, 每 (mỗi) gợi âm. Ví dụ: Đoan mối Phái dòng (端䋦派𣳔)
- **派 𣳔** /phái - dòng/: nhánh sông, nhánh họ. Hình thanh: 氵 (thủy) chỉ nghĩa, 用 (dụng) gợi âm. Ví dụ: Đoan mối Phái dòng (端䋦派𣳔)

## Phần 3 (Cặp 601–900) (300 mục)

### Đoạn 31: Lung lồng Quĩ sọt - Trại trại Thôn thôn (Cặp 601–620) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về đồ đan, sâu mọt, gia vị và thuyền bè

- Hình thanh ghép phần chỉ nghĩa với phần gợi âm: **箻 sọt** có 竹 (trúc) và 律 (luật), **酟 giấm** có 酉 (dậu) và 占 (chiêm), **𩵽 tôm** có 魚 (ngư) và 心 (tâm); **𧋶 mọt, 螻 sâu** cùng lấy 虫 (trùng) chỉ nghĩa.
- Nhiều thẻ mượn nguyên chữ Hán để ghi tiếng Việt: **籠 lồng, 點 chấm, 油 dầu, 蒜 tỏi, 鱠 gỏi, 篙 sào**. Còn **勾 câu, 高 cao, 寨 trại, 村 thôn** mượn cả âm và nghĩa.
- **泣 khắp** là giả tá, chỉ mượn âm của 泣 (khấp). Ở thẻ **𦺓 trầu**, sách giải chữ Hán 芙 là trầu, còn 芙 vốn là hoa phù dung.

- **籠** /lung - lồng/: đồ đan nhốt chim, giỏ đan. Mượn nguyên chữ Hán 籠 để ghi tiếng lồng. Ví dụ: Lung lồng Quĩ sọt (籠簣箻)
- **簣 箻** /quĩ - sọt/: đồ tre đựng đất. Hình thanh: 竹 (trúc) chỉ nghĩa, 律 (luật) gợi âm. Ví dụ: Lung lồng Quĩ sọt (籠簣箻)
- **蠹 𧋶** /đố - mọt/: sâu ăn gỗ, ăn sách. Hình thanh: 虫 (trùng) chỉ nghĩa, 没 (một) gợi âm. Ví dụ: Đố mọt Trùng sâu (蠹𧋶蟲螻)
- **蟲 螻** /trùng - sâu/: loài côn trùng. Hình thanh: 虫 (trùng) chỉ nghĩa, 婁 (lâu) gợi âm. Ví dụ: Đố mọt Trùng sâu (蠹𧋶蟲螻)
- **勾** /câu - câu/: móc nối; nét móc. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Câu câu Điểm chấm (勾點)
- **點** /điểm - chấm/: dấu nhỏ; đánh dấu. Mượn nguyên chữ Hán 點 để ghi tiếng chấm. Ví dụ: Câu câu Điểm chấm (勾點)
- **醋 酟** /thố - giấm/: gia vị chua lên men. Hình thanh: 酉 (dậu) chỉ nghĩa, 占 (chiêm) gợi âm. Ví dụ: Thố giấm Du dầu (醋酟油)
- **油** /du - dầu/: chất béo lỏng. Mượn nguyên chữ Hán 油 để ghi tiếng dầu. Ví dụ: Thố giấm Du dầu (醋酟油)
- **芙 𦺓** /phù - trầu/: trầu (theo sách); 芙 vốn là hoa phù dung. Hình thanh: 艹 (thảo) chỉ nghĩa, 朝 (triều) gợi âm. Ví dụ: Phù trầu Toán tỏi (芙𦺓蒜)
- **蒜** /toán - tỏi/: củ gia vị cay hăng. Mượn nguyên chữ Hán 蒜 để ghi tiếng tỏi. Ví dụ: Phù trầu Toán tỏi (芙𦺓蒜)
- **鱠** /khoái - gỏi/: cá thái sống trộn gia vị. Mượn nguyên chữ Hán 鱠 để ghi tiếng gỏi. Ví dụ: Khoái gỏi Hà tôm (鱠鰕𩵽)
- **鰕 𩵽** /hà - tôm/: loài giáp xác sống nước. Hình thanh: 魚 (ngư) chỉ nghĩa, 心 (tâm) gợi âm. Ví dụ: Khoái gỏi Hà tôm (鱠鰕𩵽)
- **兼 𠁟** /kiêm - gồm/: gộp lại, kiêm cả. Hình thanh: 並 (tịnh) chỉ nghĩa, 兼 (kiêm) gợi âm. Ví dụ: Kiêm gồm Phổ khắp (兼𠁟普泣)
- **普 泣** /phổ - khắp/: rộng ra mọi nơi. Giả tá: mượn chữ Hán 泣 (khấp) để ghi âm khắp. Ví dụ: Kiêm gồm Phổ khắp (兼𠁟普泣)
- **下 𥰊** /hạ - thấp/: ở dưới, chỗ dưới. Hình thanh: 下 (hạ) chỉ nghĩa, 答 (đáp) gợi âm. Ví dụ: Hạ thấp Cao cao (下𥰊高)
- **高** /cao - cao/: cao, ở trên xa. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Hạ thấp Cao cao (下𥰊高)
- **篙** /cao - sào/: cây chống thuyền. Mượn nguyên chữ Hán 篙 để ghi tiếng sào. Ví dụ: Cao sào Đà lái (篙柁梩)
- **柁 梩** /đà - lái/: bánh lái thuyền. Hình thanh: 木 (mộc) chỉ nghĩa, 里 (lý) gợi âm. Ví dụ: Cao sào Đà lái (篙柁梩)
- **寨** /trại - trại/: đồn lũy, nơi đóng quân. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Trại trại Thôn thôn (寨村)
- **村** /thôn - thôn/: làng xóm, làng quê. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Trại trại Thôn thôn (寨村)

### Đoạn 32: Nộn non Khống dại - Tất ắt Tu tua (Cặp 621–640) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về nhà nông, vóc người, dòng họ và sự chắc chắn

- Việc đồng áng dùng hình thanh: **槞 trồng** có 木 (mộc) và 竜 (long), **𥢫 gặt** có 禾 (hòa) và 割 (cát), **𦓿 cày** có 耒 (lỗi) và 其 (kỳ). Sách giải chữ Hán 耰 là cày; 耰 vốn là bừa lấp hạt.
- Cặp **𤷍 gầy, 脿 béo** khác phần chỉ nghĩa: 𤷍 có 疒 (nạch), 脿 có 月 (bộ nhục). Tên họ viết hai chữ: **𣱆馮 họ Phùng, 𣱆孟 họ Mạnh** có chữ đầu ghép 氏 (thị) với 户 (hộ), chữ sau mượn nguyên chữ Hán.
- Giả tá chỉ mượn âm: **割 cắt, 信 tin, 實 thật**; riêng **窖 khéo** là chữ Hán 窖 (giáo), trong chữ Nôm đọc là khéo.

- **嫩** /nộn - non/: mềm yếu, mới mọc. Mượn nguyên chữ Hán 嫩 để ghi tiếng non. Ví dụ: Nộn non Khống dại (嫩悾𤵺)
- **悾 𤵺** /khống - dại/: khờ khạo, ngây ngô. Hình thanh: 疒 (nạch) chỉ nghĩa, 曳 (duệ) gợi âm. Ví dụ: Nộn non Khống dại (嫩悾𤵺)
- **派** /phái - phái/: nhánh, phe nhóm. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Phái phái Tông dòng (派宗𣳔)
- **宗 𣳔** /tông - dòng/: họ tộc, tổ tông. Hình thanh: 氵 (thủy) chỉ nghĩa, 用 (dụng) gợi âm. Ví dụ: Phái phái Tông dòng (派宗𣳔)
- **栽 槞** /tài - trồng/: trồng cây. Hình thanh: 木 (mộc) chỉ nghĩa, 竜 (long) gợi âm. Ví dụ: Tài trồng Ngải cắt (栽槞刈割)
- **刈 割** /ngải - cắt/: xén cỏ, gặt hái. Mượn nguyên chữ Hán 割 (cát) để ghi tiếng cắt. Ví dụ: Tài trồng Ngải cắt (栽槞刈割)
- **穡 𥢫** /sắc - gặt/: thu hoạch mùa màng. Hình thanh: 禾 (hòa) chỉ nghĩa, 割 (cát) gợi âm. Ví dụ: Sắc gặt Ưu cày (穡𥢫耰𦓿)
- **耰 𦓿** /ưu - cày/: cày đất (theo sách); 耰 vốn là bừa lấp hạt. Hình thanh: 耒 (lỗi) chỉ nghĩa, 其 (kỳ) gợi âm. Ví dụ: Sắc gặt Ưu cày (穡𥢫耰𦓿)
- **瘠 𤷍** /tích - gầy/: ốm (gầy); đất cằn. Hình thanh: 疒 (nạch) chỉ nghĩa, 其 (kỳ) gợi âm. Ví dụ: Tích gầy Phì béo (瘠𤷍肥脿)
- **肥 脿** /phì - béo/: mập (béo), nhiều mỡ. Hình thanh: 月 (bộ nhục) chỉ nghĩa, 表 (biểu) gợi âm. Ví dụ: Tích gầy Phì béo (瘠𤷍肥脿)
- **巧 窖** /xảo - khéo/: tài tình, giỏi tay. Chữ Hán 窖 (giáo), trong chữ Nôm đọc là khéo. Ví dụ: Xảo khéo Tinh ròng (巧窖精𠖿)
- **精 𠖿** /tinh - ròng/: tinh chất, thuần khiết. Hình thanh: 冫 (băng) chỉ nghĩa, 用 (dụng) gợi âm. Ví dụ: Xảo khéo Tinh ròng (巧窖精𠖿)
- **馮 𣱆馮** /Phùng - họ Phùng/: tên họ, như Phùng Hưng. Hình thanh: 氏 (thị) chỉ nghĩa, 户 (hộ) gợi âm; mượn nguyên chữ Hán 馮, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Phùng họ Phùng Mạnh họ Mạnh (馮𣱆馮孟𣱆孟)
- **孟 𣱆孟** /Mạnh - họ Mạnh/: tên họ; con trưởng. Hình thanh: 氏 (thị) chỉ nghĩa, 户 (hộ) gợi âm; mượn nguyên chữ Hán 孟, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Phùng họ Phùng Mạnh họ Mạnh (馮𣱆馮孟𣱆孟)
- **併 𤯭** /tính - sánh/: gộp lại, ngang hàng. Hình thanh: 並 (tịnh) chỉ nghĩa, 生 (sinh) gợi âm. Ví dụ: Tính sánh Lượng tin (併𤯭諒信)
- **諒 信** /lượng - tin/: tin chắc; thứ tha. Mượn nguyên chữ Hán 信 (tín) để ghi tiếng tin. Ví dụ: Tính sánh Lượng tin (併𤯭諒信)
- **堅 𥾽** /kiên - bền/: chắc chắn, vững cứng. Hình thanh: 糹 (mịch) chỉ nghĩa, 卞 (biện) gợi âm. Ví dụ: Kiên bền Xác thật (堅𥾽確實)
- **確 實 / 寔** /xác - thật/: chắc chắn, xác thực. Mượn nguyên chữ Hán 實 (thực) để ghi tiếng thật. Ví dụ: Kiên bền Xác thật (堅𥾽確實)
- **必 𢖮** /tất - ắt/: hẳn là, tất phải. Hình thanh: 必 (tất) chỉ nghĩa, 乙 (ất) gợi âm. Ví dụ: Tất ắt Tu tua (必𢖮須)
- **須** /tu - tua/: cần phải, nên; râu. Mượn nguyên chữ Hán 須 để ghi tiếng tua. Ví dụ: Tất ắt Tu tua (必𢖮須)

### Đoạn 33: Tự chùa Bưu dịch - Tháp tháp Đình đình (Cặp 641–660) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về nơi thờ tự, binh khí và đồ dùng trong nhà

- Nơi thờ tự và công trình: **㕑 chùa** là giả tá, mượn âm của 㕑 (trù); **塔 tháp, 亭 đình** mượn cả âm và nghĩa.
- Binh khí lấy 金 (kim) chỉ nghĩa: **𨬊 giáo** có 教 (giáo) gợi âm, **鎌 gươm** có 兼 (kiêm) gợi âm. Đồ dùng **鐮 liềm, 箒 chổi, 櫃 củi, 箱 rương** mượn nguyên chữ Hán để ghi tiếng Việt; củi trên thẻ này là cái tủ, cái hòm.
- **玉璧 ngọc bích** viết hai chữ, cả hai mượn nguyên chữ Hán.

- **寺 㕑** /tự - chùa/: nơi thờ Phật; công sở. Giả tá: mượn chữ Hán 㕑 (trù) để ghi âm chùa. Ví dụ: Tự chùa Bưu dịch (寺㕑郵驛)
- **郵 驛** /bưu - dịch/: nhà trạm chuyển tin. Mượn nguyên chữ Hán 驛, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Tự chùa Bưu dịch (寺㕑郵驛)
- **璧 玉璧** /bích - ngọc bích/: ngọc bích. Mượn nguyên chữ Hán 玉, cả âm và nghĩa; mượn nguyên chữ Hán 璧, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Bích ngọc bích Cơ sao cơ (璧玉璧箕𣋀箕)
- **箕 𣋀箕** /cơ - sao cơ/: cái nia; sao Cơ trong 28 tú. Hình thanh: 星 (tinh) chỉ nghĩa, 牢 (lao) gợi âm; mượn nguyên chữ Hán 箕, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Bích ngọc bích Cơ sao cơ (璧玉璧箕𣋀箕)
- **堤 坡** /đê - bờ/: đê, dải ngăn nước. Giả tá: mượn chữ Hán 坡 (pha) để ghi âm bờ. Ví dụ: Đê bờ Cảnh cõi (堤坡境𡎝)
- **境 𡎝** /cảnh - cõi/: biên giới, vùng đất. Hình thanh: 土 (thổ) chỉ nghĩa, 癸 (quý) gợi âm. Ví dụ: Đê bờ Cảnh cõi (堤坡境𡎝)
- **問 𠳨** /vấn - hỏi/: hỏi han, tra xét. Hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 每 (mỗi) gợi âm. Ví dụ: Vấn hỏi Thiết bày (問𠳨設排)
- **設 排** /thiết - bày/: sắp đặt, dựng lên. Mượn nguyên chữ Hán 排 (bài) để ghi tiếng bày. Ví dụ: Vấn hỏi Thiết bày (問𠳨設排)
- **沮 𤀛** /thư - lầy/: đất trũng ẩm; ngăn cản. Hình thanh: 泥 (nê) chỉ nghĩa, 來 (lai) gợi âm. Ví dụ: Thư lầy Táo ráo (沮𤀛燥)
- **燥** /táo - ráo/: khô hanh, hết ẩm. Mượn nguyên chữ Hán 燥 để ghi tiếng ráo. Ví dụ: Thư lầy Táo ráo (沮𤀛燥)
- **鎗 𨬊** /thương - giáo/: cây thương, ngọn giáo. Hình thanh: 金 (kim) chỉ nghĩa, 教 (giáo) gợi âm. Ví dụ: Thương giáo Kiếm gươm (鎗𨬊劍鎌)
- **劍 鎌** /kiếm - gươm/: thanh gươm, cây kiếm. Hình thanh: 金 (kim) chỉ nghĩa, 兼 (kiêm) gợi âm. Ví dụ: Thương giáo Kiếm gươm (鎗𨬊劍鎌)
- **鐮** /liêm - liềm/: cái liềm gặt lúa. Mượn nguyên chữ Hán 鐮 để ghi tiếng liềm. Ví dụ: Liêm liềm Trửu chổi (鐮箒)
- **箒** /trửu - chổi/: cái chổi quét nhà. Mượn nguyên chữ Hán 箒 để ghi tiếng chổi. Ví dụ: Liêm liềm Trửu chổi (鐮箒)
- **櫃** /quĩ - củi/: cái tủ, cái hòm. Mượn nguyên chữ Hán 櫃 để ghi tiếng củi. Ví dụ: Quĩ củi Sương rương (櫃箱)
- **箱** /sương - rương/: cái rương, hòm đựng đồ. Mượn nguyên chữ Hán 箱 để ghi tiếng rương. Ví dụ: Quĩ củi Sương rương (櫃箱)
- **香** /hương - hương/: mùi thơm; nén hương. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Hương hương Lạp sáp (香蠟)
- **蠟** /lạp - sáp/: sáp ong; cây nến. Mượn nguyên chữ Hán 蠟 để ghi tiếng sáp. Ví dụ: Hương hương Lạp sáp (香蠟)
- **塔** /tháp - tháp/: công trình cao nhiều tầng. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Tháp tháp Đình đình (塔亭)
- **亭** /đình - đình/: nhà nghỉ chân; nhà chung của làng. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Tháp tháp Đình đình (塔亭)

### Đoạn 34: Khu mình Mạo mặt - Kiệu kiệu Tri xe (Cặp 661–680) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về thân người, buổi trong ngày, mức độ và xe kiệu

- Phần chỉ nghĩa cho biết nhóm nghĩa: **𨉓 mình** có 身 (thân), **𩈘 mặt** có 面 (diện), **𬁑 trưa, 𣌋 sớm** cùng có 日 (nhật).
- Một phần gợi âm dùng cho hai chữ: **𣹓 đầy, 𠫅 dày** cùng có 苔 (đài), nhưng 𣹓 lấy 氵 (thủy) chỉ nghĩa, còn 𠫅 lấy 厚 (hậu) chỉ nghĩa. **𨏄 nhẹ** lấy 輕 (khinh) chỉ nghĩa, 耳 (nhĩ) gợi âm.
- Giả tá chỉ mượn âm: **日 nhặt, 信 tin, 貯 chứa, 車 xe**; nhặt ở đây là dày khít, sát nhau. **㒙 min** là tiếng tự xưng, nghĩa là tôi.

- **軀 𨉓** /khu - mình/: thân người, thân thể. Hình thanh: 身 (thân) chỉ nghĩa, 𠇮 (mình) gợi âm. Ví dụ: Khu mình Mạo mặt (軀𨉓貌𩈘)
- **貌 𩈘** /mạo - mặt/: dung mạo, vẻ ngoài. Hình thanh: 面 (diện) chỉ nghĩa, 末 (mạt) gợi âm. Ví dụ: Khu mình Mạo mặt (軀𨉓貌𩈘)
- **密 日** /mật - nhặt/: dày khít, sát nhau. Giả tá: mượn chữ Hán 日 (nhật) để ghi âm nhặt. Ví dụ: Mật nhặt Sơ thưa (密日疎)
- **疎** /sơ - thưa/: thưa thớt, lơ là. Mượn nguyên chữ Hán 疎 để ghi tiếng thưa. Ví dụ: Mật nhặt Sơ thưa (密日疎)
- **晏 𬁑** /án - trưa/: muộn, trời đã trưa. Hình thanh: 日 (nhật) chỉ nghĩa, 猪 (trư) gợi âm. Ví dụ: Án trưa Thần sớm (晏𬁑晨𣌋)
- **晨 𣌋** /thần - sớm/: sáng sớm, rạng đông. Hình thanh: 日 (nhật) chỉ nghĩa, 歛 (liễm) gợi âm. Ví dụ: Án trưa Thần sớm (晏𬁑晨𣌋)
- **感** /cảm - cảm/: rung động trong lòng. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Cảm cảm Phu tin (感孚信)
- **孚 信** /phu - tin/: lòng tin, thành thực. Mượn nguyên chữ Hán 信 (tín) để ghi tiếng tin. Ví dụ: Cảm cảm Phu tin (感孚信)
- **僕 㒙** /bộc - min/: tôi, tiếng tự xưng; đầy tớ. Hình thanh: 亻 (nhân) chỉ nghĩa, 綿 (miên) gợi âm. Ví dụ: Bộc min Tê đứa (僕㒙廝𠀲)
- **廝 𠀲** /tê - đứa/: đầy tớ, kẻ hầu. Hình thanh: 丁 (đinh) chỉ nghĩa, 多 (đa) gợi âm. Ví dụ: Bộc min Tê đứa (僕㒙廝𠀲)
- **積 貯** /tích - chứa/: gom góp, dồn lại. Mượn nguyên chữ Hán 貯 (trữ) để ghi tiếng chứa. Ví dụ: Tích chứa Sung đầy (積貯充𣹓)
- **充 𣹓** /sung - đầy/: lấp kín, đủ cả. Hình thanh: 氵 (thủy) chỉ nghĩa, 苔 (đài) gợi âm. Ví dụ: Tích chứa Sung đầy (積貯充𣹓)
- **厚 𠫅** /hậu - dày/: bề dày; đậm đà. Hình thanh: 厚 (hậu) chỉ nghĩa, 苔 (đài) gợi âm. Ví dụ: Hậu dày Khinh nhẹ (厚𠫅輕𨏄)
- **輕 𨏄** /khinh - nhẹ/: không nặng; coi thường. Hình thanh: 輕 (khinh) chỉ nghĩa, 耳 (nhĩ) gợi âm. Ví dụ: Hậu dày Khinh nhẹ (厚𠫅輕𨏄)
- **勢** /thế - thế/: sức mạnh, quyền lực; thế, xu hướng. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Thế thế Tài tài (勢才)
- **才** /tài - tài/: năng lực giỏi hơn người. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Thế thế Tài tài (勢才)
- **臺** /đài - đài/: nền cao, lầu ngắm cảnh. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Đài đài Miếu miễu (臺廟)
- **廟** /miếu - miễu/: nhà thờ thần, tổ tiên. Mượn nguyên chữ Hán 廟 để ghi tiếng miễu. Ví dụ: Đài đài Miếu miễu (臺廟)
- **轎** /kiệu - kiệu/: ghế khiêng người ngồi. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Kiệu kiệu Tri xe (轎輜車)
- **輜 車** /tri - xe/: xe chở đồ, xe có màn. Mượn nguyên chữ Hán 車 (xa) để ghi tiếng xe. Ví dụ: Kiệu kiệu Tri xe (轎輜車)

### Đoạn 35: Thính nghe Đổ thấy - Dã vậy Tai! thay! (Cặp 681–700) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về tri giác, tình cảm, đồ đựng và thán từ

- Hai chữ tri giác dùng hình thanh: **𦖑 nghe** có 耳 (nhĩ) và 宜 (nghi), **𧡊 thấy** có 見 (kiến) và 体 (thể).
- **懞 mong** mượn chữ Hán 懞 (mông) để ghi âm; **𢖵 nhớ** lấy 忄 (tâm) chỉ nghĩa, 女 (nữ) gợi âm. **𡢻 nợ** cũng có 女 (nữ) gợi âm, phần chỉ nghĩa là 債 (trái). Sách giải chữ Hán 約 là mong đợi, còn 約 vốn là ước hẹn, ràng buộc.
- Hai hư từ cuối câu: **丕 vậy** là chữ Hán 丕 (phi), **咍 thay!** là chữ Hán 咍 (hai), trong chữ Nôm đọc là vậy và thay.

- **聴 𦖑** /thính - nghe/: lắng tai, nghe theo. Hình thanh: 耳 (nhĩ) chỉ nghĩa, 宜 (nghi) gợi âm. Ví dụ: Thính nghe Đổ thấy (聴𦖑覩𧡊)
- **覩 𧡊** /đổ - thấy/: trông thấy, nhìn rõ. Hình thanh: 見 (kiến) chỉ nghĩa, 体 (thể) gợi âm. Ví dụ: Thính nghe Đổ thấy (聴𦖑覩𧡊)
- **取 𥙩** /thủ - lấy/: nhận về, giành được. Hình thanh: 以 (dĩ) chỉ nghĩa, 礼 (lễ) gợi âm. Ví dụ: Thủ lấy Ban ban (取𥙩頒)
- **頒** /ban - ban/: cấp cho; công bố. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Thủ lấy Ban ban (取𥙩頒)
- **徐 寬** /từ - khoan/: thong thả, chậm rãi. Mượn nguyên chữ Hán 寬, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Từ khoan Cấp kíp (徐寬急)
- **急** /cấp - kíp/: gấp rút, vội vàng. Mượn nguyên chữ Hán 急 để ghi tiếng kíp. Ví dụ: Từ khoan Cấp kíp (徐寬急)
- **笥 䈫** /tứ - níp/: hòm tre đựng áo. Hình thanh: 竹 (trúc) chỉ nghĩa, 納 (nạp) gợi âm. Ví dụ: Tứ níp Đan giai (笥䈫簞涯)
- **簞 涯** /đan - giai/: giỏ tre đựng cơm. Chữ Hán 涯 (nhai) dùng ghi tiếng giai, từ điển chưa ghi cách đọc này. Ví dụ: Tứ níp Đan giai (笥䈫簞涯)
- **棘 荄** /cức - gai/: bụi gai, cây có gai. Giả tá: mượn chữ Hán 荄 (cai) để ghi âm gai. Ví dụ: Cức gai Nhân hạt (棘荄仁曷)
- **仁 曷** /nhân - hạt/: nhân bên trong hạt. Giả tá: mượn chữ Hán 曷 (hạt) để ghi âm hạt. Ví dụ: Cức gai Nhân hạt (棘荄仁曷)
- **淡 𤁕** /đạm - lạt/: vị lạt (nhạt), không đậm. Hình thanh: 氵 (thủy) chỉ nghĩa, 辣 (lạt) gợi âm. Ví dụ: Đạm lạt Nung nồng (淡𤁕濃)
- **濃** /nung - nồng/: đậm đặc, đượm đà. Mượn nguyên chữ Hán 濃 để ghi tiếng nồng. Ví dụ: Đạm lạt Nung nồng (淡𤁕濃)
- **約 懞** /ước - mong/: mong đợi (theo sách); 約 vốn là ước hẹn, ràng buộc. Giả tá: mượn chữ Hán 懞 (mông) để ghi âm mong. Ví dụ: Ước mong Tưởng nhớ (約懞想𢖵)
- **想 𢖵** /tưởng - nhớ/: nghĩ tới, hoài tưởng. Hình thanh: 忄 (tâm) chỉ nghĩa, 女 (nữ) gợi âm. Ví dụ: Ước mong Tưởng nhớ (約懞想𢖵)
- **債 𡢻** /trái - nợ/: khoản vay phải trả. Hình thanh: 債 (trái) chỉ nghĩa, 女 (nữ) gợi âm. Ví dụ: Trái nợ Duyên duyên (債𡢻緣)
- **緣** /duyên - duyên/: số phận gắn kết; nguyên cớ. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Trái nợ Duyên duyên (債𡢻緣)
- **硯** /nghiễn - nghiên/: đĩa đá mài mực. Mượn nguyên chữ Hán 硯 để ghi tiếng nghiên. Ví dụ: Nghiễn nghiên Tiên giấy (硯箋紙)
- **箋 紙** /tiên - giấy/: tờ viết thư, tờ thiếp. Mượn nguyên chữ Hán 紙 (chỉ) để ghi tiếng giấy. Ví dụ: Nghiễn nghiên Tiên giấy (硯箋紙)
- **也 丕** /dã - vậy/: trợ từ cuối câu, khẳng định. Chữ Hán 丕 (phi), trong chữ Nôm đọc là vậy. Ví dụ: Dã vậy Tai! thay! (也丕哉咍)
- **哉 咍** /tai! - thay!/: thán từ, biết bao. Chữ Hán 咍 (hai), trong chữ Nôm đọc là thay. Ví dụ: Dã vậy Tai! thay! (也丕哉咍)

### Đoạn 36: Hạnh may Kham khá - Bễ vế Yêu lưng (Cặp 701–720) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về may mắn, thân thể, đồ đất và sông núi

- Bộ phận cơ thể có phần chỉ nghĩa khác nhau: **𦟐 má** có 月 (bộ nhục) và 馬 (mã), **𦖻 tai** có 耳 (nhĩ) và 思 (tư), **𨉞 lưng** có 身 (thân) và 夌 (lăng). **髀 vế** thì mượn nguyên chữ Hán.
- Một phần gợi âm 内 (nội) đi với ba phần chỉ nghĩa: **㘨 nồi** có 土 (thổ), **𡶀 núi** có 山 (sơn), **呐 nói** có 口 (khẩu).
- **𢆧 may** lấy 幸 (hạnh) chỉ nghĩa, 枚 (mai) gợi âm. Giả tá chỉ mượn âm: **可 khá, 埃 ai, 祖 tổ, 藝 nghệ**. Ở thẻ **𧯄 hang**, sách giải chữ Hán 谷 là hang, còn 谷 vốn là khe núi, thung lũng.

- **幸 𢆧** /hạnh - may/: gặp điều lành, được phúc. Hình thanh: 幸 (hạnh) chỉ nghĩa, 枚 (mai) gợi âm. Ví dụ: Hạnh may Kham khá (幸𢆧堪可)
- **堪 可** /kham - khá/: đáng, có thể kham nổi. Giả tá: mượn chữ Hán 可 (khả) để ghi âm khá. Ví dụ: Hạnh may Kham khá (幸𢆧堪可)
- **顴 𦟐** /quyền - má/: xương gò má. Hình thanh: 月 (bộ nhục) chỉ nghĩa, 馬 (mã) gợi âm. Ví dụ: Quyền má Nhĩ tai (顴𦟐耳𦖻)
- **耳 𦖻** /nhĩ - tai/: cơ quan để nghe. Hình thanh: 耳 (nhĩ) chỉ nghĩa, 思 (tư) gợi âm. Ví dụ: Quyền má Nhĩ tai (顴𦟐耳𦖻)
- **誰 埃** /thùy - ai/: người nào, kẻ nào. Giả tá: mượn chữ Hán 埃 (ai) để ghi âm ai. Ví dụ: Thùy ai Mỗ mỗ (誰埃某)
- **某** /mỗ - mỗ/: người nào đó; tiếng tự xưng. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Thùy ai Mỗ mỗ (誰埃某)
- **巢 祖** /sào - tổ/: ổ chim trên cây. Giả tá: mượn chữ Hán 祖 (tổ) để ghi âm tổ. Ví dụ: Sào tổ Cốc hang (巢祖谷𧯄)
- **谷 𧯄** /cốc - hang/: hang núi, khe núi. Hình thanh: 谷 (cốc) chỉ nghĩa, 香 (hương) gợi âm. Ví dụ: Sào tổ Cốc hang (巢祖谷𧯄)
- **𤭹 㘨** /ang - nồi/: nồi đất để rang. Hình thanh: 土 (thổ) chỉ nghĩa, 内 (nội) gợi âm. Ví dụ: Ang nồi (rang) Bồn chậu (𤭹㘨盆𡊱)
- **盆 𡊱** /bồn - chậu/: đồ đựng nước miệng rộng. Hình thanh: 土 (thổ) chỉ nghĩa, 召 (triệu) gợi âm. Ví dụ: Ang nồi (rang) Bồn chậu (𤭹㘨盆𡊱)
- **舅** /cữu - cậu/: anh em trai của mẹ. Mượn nguyên chữ Hán 舅 để ghi tiếng cậu. Ví dụ: Cữu cậu Gia ông (舅爺翁)
- **爺 翁** /gia - ông/: cha, ông; người đàn ông đáng kính. Mượn nguyên chữ Hán 翁, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Cữu cậu Gia ông (舅爺翁)
- **川 滝** /xuyên - sông/: dòng nước lớn. Hình thanh: 氵 (thủy) chỉ nghĩa, 竜 (long) gợi âm. Ví dụ: Xuyên sông Nhạc núi (川滝嶽𡶀)
- **嶽 𡶀** /nhạc - núi/: ngọn cao, non lớn. Hình thanh: 山 (sơn) chỉ nghĩa, 内 (nội) gợi âm. Ví dụ: Xuyên sông Nhạc núi (川滝嶽𡶀)
- **言 呐** /ngôn - nói/: lời lẽ, cất tiếng. Hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 内 (nội) gợi âm. Ví dụ: Ngôn nói Tác làm (言呐作𫜵)
- **作 𫜵** /tác - làm/: gây dựng, tạo ra. Ví dụ: Ngôn nói Tác làm (言呐作𫜵)
- **藍** /lam - chàm/: cây chàm; màu xanh lam. Mượn nguyên chữ Hán 藍 để ghi tiếng chàm. Ví dụ: Lam chàm Uất nghệ (藍鬱藝)
- **鬱 藝** /uất - nghệ/: củ vàng làm gia vị, uất kim. Giả tá: mượn chữ Hán 藝 (nghệ) để ghi âm nghệ. Ví dụ: Lam chàm Uất nghệ (藍鬱藝)
- **髀** /bễ - vế/: bắp đùi, xương đùi. Mượn nguyên chữ Hán 髀 để ghi tiếng vế. Ví dụ: Bễ vế (đùi) Yêu lưng (髀腰𨉞)
- **腰 𨉞** /yêu - lưng/: phần eo ngang thân. Hình thanh: 身 (thân) chỉ nghĩa, 夌 (lăng) gợi âm. Ví dụ: Bễ vế (đùi) Yêu lưng (髀腰𨉞)

### Đoạn 37: Dác sừng Đề móng - Nghiễn đồng cốt Vu thầy mo (Cặp 721–740) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về sừng móng, sách vở, đi lại và thầy cúng

- **𧤁 sừng** lấy 角 (giác) chỉ nghĩa, 夌 (lăng) gợi âm; **𤔽 móng** lấy 爪 (trảo) chỉ nghĩa, 蒙 (mông) gợi âm. **經 kinh, 史 sử** mượn cả âm và nghĩa.
- Chữ về việc đi lại dùng hình thanh: **𨔈 chơi** có 辶 (sước), **𬧐 tới, 𨁟 ngã** có 𧾷 (túc).
- Tên người làm phép viết hai chữ: **童骨 đồng cốt** (thầy cúng nam, ông đồng) mượn âm của 童 (đồng) và 骨 (cốt); **柴謨 thầy mo** (người làm phép cúng bái) dùng 柴 (sài) đọc là thầy và 謨 (mô) đọc là mo.

- **角 𧤁** /dác - sừng/: phần cứng mọc trên đầu thú; âm theo sách, từ điển đọc giác. Hình thanh: 角 (giác) chỉ nghĩa, 夌 (lăng) gợi âm. Ví dụ: Dác sừng Đề móng (角𧤁蹄𤔽)
- **蹄 𤔽** /đề - móng/: guốc chân thú. Hình thanh: 爪 (trảo) chỉ nghĩa, 蒙 (mông) gợi âm. Ví dụ: Dác sừng Đề móng (角𧤁蹄𤔽)
- **影 𩃳** /ảnh - bóng/: hình in lại, ảnh phản chiếu. Hình thanh: 雨 (vũ) chỉ nghĩa, 奉 (phụng) gợi âm. Ví dụ: Ảnh bóng Hình hình (影𩃳形)
- **形** /hình - hình/: dáng vẻ bên ngoài. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Ảnh bóng Hình hình (影𩃳形)
- **經** /kinh - kinh/: sách gốc của thánh hiền. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Kinh kinh Sử sử (經史)
- **史** /sử - sử/: sách chép việc xưa. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Kinh kinh Sử sử (經史)
- **守 𡨺** /thủ - giữ/: canh phòng, bảo vệ. Hình thanh: 守 (thủ) chỉ nghĩa, 宁 (trữ) gợi âm. Ví dụ: Thủ giữ Du chơi (守𡨺遊𨔈)
- **遊 𨔈** /du - chơi/: đi dạo, rong ruổi. Hình thanh: 辶 (sước) chỉ nghĩa, 制 (chế) gợi âm. Ví dụ: Thủ giữ Du chơi (守𡨺遊𨔈)
- **招 𠼕** /chiêu - vời/: vẫy gọi, mời đến. Hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 排 (bài) gợi âm. Ví dụ: Chiêu vời Tựu tới (招𠼕就𬧐)
- **就 𬧐** /tựu - tới/: đi đến, đến gần. Hình thanh: 𧾷 (túc) chỉ nghĩa, 細 (tế) gợi âm. Ví dụ: Chiêu vời Tựu tới (招𠼕就𬧐)
- **改 𢷮** /cải - đổi/: sửa lại, thay khác. Hình thanh: 扌 (thủ) chỉ nghĩa, 對 (đối) gợi âm. Ví dụ: Cải đổi Di dời (改𢷮移)
- **移** /di - dời/: chuyển chỗ. Mượn nguyên chữ Hán 移 để ghi tiếng dời. Ví dụ: Cải đổi Di dời (改𢷮移)
- **墜 淶** /trụy - rơi/: sa xuống, rụng xuống. Hình thanh: 氵 (thủy) chỉ nghĩa, 來 (lai) gợi âm. Ví dụ: Trụy rơi Diên ngã (墜淶顚𨁟)
- **顚 𨁟** /diên - ngã/: đổ nhào; đỉnh cao; âm theo sách, từ điển đọc điên. Hình thanh: 𧾷 (túc) chỉ nghĩa, 我 (ngã) gợi âm. Ví dụ: Trụy rơi Diên ngã (墜淶顚𨁟)
- **旣 㐌** /ký - đã/: rồi, xong việc. Ghép 𠂉 với 也 (dã), 也 gợi âm. Ví dụ: Ký đã Tằng từng (旣㐌曾)
- **曾** /tằng - từng/: có lần trải qua. Mượn nguyên chữ Hán 曾 để ghi tiếng từng. Ví dụ: Ký đã Tằng từng (旣㐌曾)
- **喜 𢜠** /hỷ - mừng/: vui thích, hân hoan. Hình thanh: 忄 (tâm) chỉ nghĩa, 明 (minh) gợi âm. Ví dụ: Hỷ mừng Gia tốt (喜𢜠嘉𡨧)
- **嘉 𡨧** /gia - tốt/: đẹp đẽ, đáng khen. Hình thanh: 宀 (miên) chỉ nghĩa, 卒 (tốt) gợi âm. Ví dụ: Hỷ mừng Gia tốt (喜𢜠嘉𡨧)
- **覡 童骨** /nghiễn - đồng cốt/: thầy cúng nam, ông đồng; âm theo bản 1959, từ điển đọc hích. Giả tá: mượn chữ Hán 童 (đồng) để ghi âm đồng; giả tá: mượn chữ Hán 骨 (cốt) để ghi âm cốt. Ví dụ: Nghiễn đồng cốt Vu thầy mo (覡童骨巫柴謨)
- **巫 柴謨** /vu - thầy mo/: người làm phép cúng bái. Chữ Hán 柴 (sài), trong chữ Nôm đọc là thầy; giả tá: mượn chữ Hán 謨 (mô) để ghi âm mo. Ví dụ: Nghiễn đồng cốt Vu thầy mo (覡童骨巫柴謨)

### Đoạn 38: Khuất co Thân duỗi - Cẩm vóc Sa the (Cặp 741–760) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về động tác chân tay, thời gian, tên vua và lụa là

- Cặp **𨂗 co, 𨁬 duỗi** cùng có 𧾷 (túc) nhưng cấu tạo khác nhau: 𨂗 là hình thanh với 孤 (cô) gợi âm, 𨁬 là hội ý của 𧾷 (túc) và 伸 (thân).
- Vải vóc lấy 糹 (mịch) chỉ nghĩa: **𦄾 vóc** có 菐 (bộc) gợi âm, **𦂛 the** có 施 (thi) gợi âm.
- Từ hai tiếng viết hai chữ, chữ đầu hình thanh, chữ sau mượn nguyên chữ Hán: **𤤰湯 vua Thang, 𤤰禹 vua Vũ, 𬁒冬 mùa đông, 𣎃臘 tháng chạp**.

- **屈 𨂗** /khuất - co/: cong lại, thu ngắn. Hình thanh: 𧾷 (túc) chỉ nghĩa, 孤 (cô) gợi âm. Ví dụ: Khuất co Thân duỗi (屈𨂗伸𨁬)
- **伸 𨁬** /thân - duỗi/: vươn ra, kéo thẳng. Hội ý: 𧾷 (túc) + 伸 (thân). Ví dụ: Khuất co Thân duỗi (屈𨂗伸𨁬)
- **歲** /tuế - tuổi/: năm; số năm đã sống. Mượn nguyên chữ Hán 歲 để ghi tiếng tuổi. Ví dụ: Tuế tuổi Thì giờ (歲時𣇞)
- **時 𣇞** /thì - giờ/: thời gian, lúc, mùa. Hình thanh: 日 (nhật) chỉ nghĩa, 余 (dư) gợi âm. Ví dụ: Tuế tuổi Thì giờ (歲時𣇞)
- **旌 旗** /tinh - cờ/: lá hiệu cắm lông chim. Mượn nguyên chữ Hán 旗 (kỳ) để ghi tiếng cờ. Ví dụ: Tinh cờ Tản tán (旌旗傘)
- **傘** /tản - tán/: cái lọng, cái dù (ô). Mượn nguyên chữ Hán 傘 để ghi tiếng tán. Ví dụ: Tinh cờ Tản tán (旌旗傘)
- **熙 欣𡁚** /hy - hơn hớn/: sáng sủa, vui tươi. Giả tá: mượn chữ Hán 欣 (hân) để ghi âm hơn; hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 漢 (hán) gợi âm. Ví dụ: Hy hơn hớn Xán rỡ ràng (熙欣𡁚燦𠒦𤉜)
- **燦 𠒦𤉜** /xán - rỡ ràng/: sáng chói, rực rỡ. Hình thanh: 光 (quang) chỉ nghĩa, 呂 (lữ) gợi âm; hình thanh: 火 (hỏa) chỉ nghĩa, 床 (sàng) gợi âm. Ví dụ: Hy hơn hớn Xán rỡ ràng (熙欣𡁚燦𠒦𤉜)
- **湯 𤤰湯** /Thang - vua Thang/: vua Thang; nước nóng, canh. Hình thanh: 王 (vương) chỉ nghĩa, 布 (bố) gợi âm; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Thang vua Thang Vũ vua Vũ (湯𤤰湯禹𤤰禹)
- **禹 𤤰禹** /Vũ - vua Vũ/: vua lập nhà Hạ, trị thủy. Hình thanh: 王 (vương) chỉ nghĩa, 布 (bố) gợi âm; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Thang vua Thang Vũ vua Vũ (湯𤤰湯禹𤤰禹)
- **府** /phủ - phủ/: dinh thự quan lại; đơn vị hành chính xưa. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Phủ phủ Cung cung (府宮)
- **宮** /cung - cung/: nhà của vua, đền lớn. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Phủ phủ Cung cung (府宮)
- **冬 𬁒冬** /đông - mùa đông/: mùa lạnh cuối năm. Hình thanh: 日 (nhật) chỉ nghĩa, 務 (vụ) gợi âm; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Đông mùa đông Lạp tháng chạp (冬𬁒冬臘𣎃臘)
- **臘 𣎃臘** /lạp - tháng chạp/: tháng chạp; lễ tế cuối năm; thịt ướp. Hình thanh: 月 (nguyệt) chỉ nghĩa, 尚 (thượng) gợi âm; mượn nguyên chữ Hán 臘 để ghi tiếng chạp. Ví dụ: Đông mùa đông Lạp tháng chạp (冬𬁒冬臘𣎃臘)
- **合** /hợp - hạp/: hạp (hợp) nhau, tụ lại. Mượn nguyên chữ Hán 合 để ghi tiếng hạp. Ví dụ: Hợp hạp Ly lìa (合離)
- **離** /ly - lìa/: rời xa, chia cách. Mượn nguyên chữ Hán 離 để ghi tiếng lìa. Ví dụ: Hợp hạp Ly lìa (合離)
- **迷** /mê - mê/: lạc lối; say đắm. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Mê mê Ngộ biết (迷悟別)
- **悟 別** /ngộ - biết/: tỉnh ra, hiểu ra. Giả tá: mượn chữ Hán 別 (biệt) để ghi âm biết. Ví dụ: Mê mê Ngộ biết (迷悟別)
- **錦 𦄾** /cẩm - vóc/: gấm dệt hoa, lụa quý. Hình thanh: 糹 (mịch) chỉ nghĩa, 菐 (bộc) gợi âm. Ví dụ: Cẩm vóc Sa the (錦𦄾紗𦂛)
- **紗 𦂛** /sa - the/: vải tơ mỏng, lụa mỏng. Hình thanh: 糹 (mịch) chỉ nghĩa, 施 (thi) gợi âm. Ví dụ: Cẩm vóc Sa the (錦𦄾紗𦂛)

### Đoạn 39: Phú che Bao bọc - Giáp mép Tai mang (Cặp 761–780) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về che bọc, kho vựa, xe ngựa và đạo Nho, Phật

- Hành động bao bọc dùng hình thanh: **𩂏 che** có 雨 (vũ) và 支 (chi), **襆 bọc** có 衤 (y) và 菐 (bộc).
- **道儒 đạo Nho, 道佛 đạo Phật** mượn chữ Hán cả âm và nghĩa. **糖 đường, 窮 cùng** cũng vậy, nhưng là chữ khác với chữ Hán được giải nghĩa (飴, 貧). Trong **𨋣車 bánh xe**, 𨋣 có 車 (xa) chỉ nghĩa, 丙 (bính) gợi âm.
- Hai thẻ có nghĩa theo sách: **厦 hè** (chữ Hán 坒 vốn là so sánh, ngang bằng), **𠲵 mép** (chữ Hán 頰 vốn là má).

- **覆 𩂏** /phú - che/: phủ lên, đậy lại. Hình thanh: 雨 (vũ) chỉ nghĩa, 支 (chi) gợi âm. Ví dụ: Phú che Bao bọc (覆𩂏包襆)
- **包 襆** /bao - bọc/: gói lại, bao quanh. Hình thanh: 衤 (y) chỉ nghĩa, 菐 (bộc) gợi âm. Ví dụ: Phú che Bao bọc (覆𩂏包襆)
- **隅 𧣳** /ngung - góc/: góc, xó; nơi hẻo lánh. Hình thanh: 角 (giác) chỉ nghĩa, 谷 (cốc) gợi âm. Ví dụ: Ngung góc Bệ hè (隅𧣳坒厦)
- **坒 厦** /bệ - hè/: hè nhà (theo sách); 坒 vốn là liền nhau, san sát. Giả tá: mượn chữ Hán 厦 (hạ) để ghi âm hè. Ví dụ: Ngung góc Bệ hè (隅𧣳坒厦)
- **輪 𨋣車** /luân - bánh xe/: bánh xe; quay vòng. Hình thanh: 車 (xa) chỉ nghĩa, 丙 (bính) gợi âm; mượn nguyên chữ Hán 車 để ghi tiếng xe. Ví dụ: Luân bánh xe Tứ ngựa (輪𨋣車駟馭)
- **駟 馭** /tứ - ngựa/: cỗ xe bốn ngựa. Giả tá: mượn chữ Hán 馭 (ngự) để ghi âm ngựa. Ví dụ: Luân bánh xe Tứ ngựa (輪𨋣車駟馭)
- **倉 𣖜** /thương - vựa/: kho chứa lúa (thóc). Hình thanh: 木 (mộc) chỉ nghĩa, 胃 (vị) gợi âm. Ví dụ: Thương vựa Thảng kho (倉𣖜帑庫)
- **帑 庫** /thảng - kho/: nơi cất tiền của công. Mượn nguyên chữ Hán 庫 (khố) để ghi tiếng kho. Ví dụ: Thương vựa Thảng kho (倉𣖜帑庫)
- **儒 道儒** /Nho - đạo Nho/: nhà Nho; đạo Nho. Mượn nguyên chữ Hán 道, cả âm và nghĩa; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Nho đạo Nho Thích đạo Phật (儒道儒釋道佛)
- **釋 道佛** /Thích - đạo Phật/: đạo Phật; giải thích, buông bỏ. Mượn nguyên chữ Hán 道, cả âm và nghĩa; mượn nguyên chữ Hán 佛, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Nho đạo Nho Thích đạo Phật (儒道儒釋道佛)
- **麵 𥹸** /miến - bột/: bột mì, bột nhào; mì sợi. Hình thanh: 米 (mễ) chỉ nghĩa, 孛 (bột) gợi âm. Ví dụ: Miến bột Di đường (麵𥹸飴糖)
- **飴 糖** /di - đường/: mạch nha, chất ngọt. Mượn nguyên chữ Hán 糖, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Miến bột Di đường (麵𥹸飴糖)
- **貴 𢀨** /quí - sang/: quý giá, cao quý. Hình thanh: 巨 (cự) chỉ nghĩa, 郎 (lang) gợi âm. Ví dụ: Quí sang Bần cùng (貴𢀨貧窮)
- **貧 窮** /bần - cùng/: nghèo khó, túng thiếu. Mượn nguyên chữ Hán 窮, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Quí sang Bần cùng (貴𢀨貧窮)
- **樽 埨** /tôn - lon/: chén, vò đựng rượu. Hình thanh: 土 (thổ) chỉ nghĩa, 侖 (luân) gợi âm. Ví dụ: Tôn lon Án yên (樽埨案)
- **案** /án - yên/: bàn dài, án thư. Mượn nguyên chữ Hán 案 để ghi tiếng yên. Ví dụ: Tôn lon Án yên (樽埨案)
- **編** /biên - biên/: đan kết; soạn sắp sách. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Biên biên Tả chép (編冩劄)
- **冩 劄** /tả - chép/: viết lại, sao ra. Giả tá: mượn chữ Hán 劄 (tráp) để ghi âm chép. Ví dụ: Biên biên Tả chép (編冩劄)
- **頰 𠲵** /giáp - mép/: mép miệng; 頰 cũng là má. Hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 劫 (kiếp) gợi âm. Ví dụ: Giáp mép Tai mang (頰𠲵腮𧋽)
- **腮 𧋽** /tai - mang/: bộ phận thở của cá; quai hàm. Hình thanh: 虫 (trùng) chỉ nghĩa, 芒 (mang) gợi âm. Ví dụ: Giáp mép Tai mang (頰𠲵腮𧋽)

### Đoạn 40: Nương nàng Ẩu mụ - Sở thửa Ư chưng (Cặp 781–800) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về con người, đi lại, nhà cửa và hư từ cổ

- **娘 nàng** mượn nguyên chữ Hán để ghi tiếng nàng; **𠋦 mụ** là hình thanh, 亻 (nhân) chỉ nghĩa, 某 (mỗ) gợi âm.
- Có chữ lấy chính chữ Hán được giải nghĩa làm phần chỉ nghĩa: **𠓨 vào** có 入 (nhập), **𩩫 xương** có 骨 (cốt), **𤳷 bởi** có 由 (do). Chữ về đi lại thì khác: **𨀈 bước** có 𧾷 (túc), **𠫾 đi** có 去 (khứ).
- Từ cổ **蒸 chưng** là giới từ nghĩa ở, tại, vì, viết bằng giả tá mượn chữ Hán 蒸 (chưng). **於 ở** mượn nguyên chữ Hán 於 (ư) để ghi tiếng ở.

- **娘** /nương - nàng/: cô gái, phụ nữ; mẹ, vợ. Mượn nguyên chữ Hán 娘 để ghi tiếng nàng. Ví dụ: Nương nàng Ẩu mụ (娘嫗𠋦)
- **嫗 𠋦** /ẩu - mụ/: bà già, đàn bà lớn tuổi. Hình thanh: 亻 (nhân) chỉ nghĩa, 某 (mỗ) gợi âm. Ví dụ: Nương nàng Ẩu mụ (娘嫗𠋦)
- **帽 𥶄** /mão - nón (mũ)/: cái nón (mũ) đội đầu. Hình thanh: 竹 (trúc) chỉ nghĩa, 嫩 (nộn) gợi âm. Ví dụ: Mão mũ Thao thao (帽𥶄絛)
- **絛** /thao - thao/: dây tơ bện, dải tua. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Mão mũ Thao thao (帽𥶄絛)
- **入 𠓨** /nhập - vào/: đi đến bên trong. Hình thanh: 入 (nhập) chỉ nghĩa, 包 (bao) gợi âm. Ví dụ: Nhập vào Cư ở (入𠓨居於)
- **居 於** /cư - ở/: cư trú, sống tại. Mượn nguyên chữ Hán 於 (ư) để ghi tiếng ở. Ví dụ: Nhập vào Cư ở (入𠓨居於)
- **膏 𦟖** /cao - mỡ/: chất béo; thuốc cao. Hình thanh: 肉 (nhục) chỉ nghĩa, 馬 (mã) gợi âm. Ví dụ: Cao mỡ Cốt xương (膏𦟖骨𩩫)
- **骨 𩩫** /cốt - xương/: phần cứng nâng đỡ thân. Hình thanh: 骨 (cốt) chỉ nghĩa, 昌 (xương) gợi âm. Ví dụ: Cao mỡ Cốt xương (膏𦟖骨𩩫)
- **詳** /tường - tường/: rõ ràng, tỉ mỉ. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Tường tường Lược lược (詳略)
- **略** /lược - lược/: sơ lược, bỏ bớt; mưu kế. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Tường tường Lược lược (詳略)
- **步 𨀈** /bộ - bước/: cất chân đi, nhịp chân. Hình thanh: 𧾷 (túc) chỉ nghĩa, 北 (bắc) gợi âm. Ví dụ: Bộ bước Chi đi (步𨀈之𠫾)
- **之 𠫾** /chi - đi/: đi đến; của, ấy (trợ từ). Hình thanh: 去 (khứ) chỉ nghĩa, 多 (đa) gợi âm. Ví dụ: Bộ bước Chi đi (步𨀈之𠫾)
- **詩** /thi - thi/: thơ; Kinh Thi. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Thi thi Lễ lễ (詩禮)
- **禮** /lễ - lễ/: phép tắc, nghi thức; Kinh Lễ. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Thi thi Lễ lễ (詩禮)
- **由 𤳷** /do - bởi/: do, từ đó mà nên. Hình thanh: 由 (do) chỉ nghĩa, 罷 (bãi) gợi âm. Ví dụ: Do bởi Phát ra (由𤳷發𫥨)
- **發 𫥨 / 𠚢** /phát - ra/: phát đi, nảy sinh. Ví dụ: Do bởi Phát ra (由𤳷發𫥨)
- **堂 茹** /đường - nhà/: gian chính, sảnh lớn. Giả tá: mượn chữ Hán 茹 (nhự) để ghi âm nhà. Ví dụ: Đường nhà Hộ cửa (堂茹戶𨷯)
- **戶 𨷯** /hộ - cửa/: cửa một cánh; hộ gia đình. Hình thanh: 門 (môn) chỉ nghĩa, 舉 (cử) gợi âm. Ví dụ: Đường nhà Hộ cửa (堂茹戶𨷯)
- **所** /sở - thửa/: nơi, chỗ; đơn vị đếm. Mượn nguyên chữ Hán 所 để ghi tiếng thửa. Ví dụ: Sở thửa Ư chưng (所於蒸)
- **於 蒸** /ư - chưng/: ở, tại, vì (giới từ). Giả tá: mượn chữ Hán 蒸 (chưng) để ghi âm chưng. Ví dụ: Sở thửa Ư chưng (所於蒸)

### Đoạn 41: Bổng bưng Tê dẫy - Yên khói Vụ mù (Cặp 801–820) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về thao tác tay, tật câm điếc, tên cây và khói mù

- Thao tác tay lấy 扌 (thủ) chỉ nghĩa: **𢫕 bưng, 𢩽 dẫy, 𢫟 sảy**. Riêng **𨄁 đâm** (giã trong cối) có 𧾷 (túc) chỉ nghĩa, 耽 (đam) gợi âm.
- Tên cây viết hai chữ, chữ đầu ghép 木 (mộc) với 荄 (cai): **𣘃棠 cây đường, 𣘃棣 cây lệ, 𣘃桂 cây quế** có chữ sau mượn nguyên chữ Hán; **𣘃𣜳 cây vông** có chữ sau là hình thanh của 木 (mộc) và 葻 (bông).
- **𦖡 điếc** có 耳 (nhĩ) và 的 (đích), **噤 câm** mượn nguyên chữ Hán 噤 (cấm) để ghi tiếng câm. **𩂟 mù** có 雨 (vũ) và 戊 (mậu), **𤌋 khói** có 火 (hỏa) và 鬼 (quỷ).

- **捧 𢫕** /bổng - bưng/: nâng bằng hai tay. Hình thanh: 扌 (thủ) chỉ nghĩa, 永 (vĩnh) gợi âm. Ví dụ: Bổng bưng Tê dẫy (捧𢫕擠𢩽)
- **擠 𢩽** /tê - dẫy/: đẩy ra, xô lấn, gạt bỏ. Hình thanh: 扌 (thủ) chỉ nghĩa, 已 (dĩ) gợi âm. Ví dụ: Bổng bưng Tê dẫy (捧𢫕擠𢩽)
- **簸 𢫟** /phả - sảy/: hất nia cho bay trấu. Hình thanh: 扌 (thủ) chỉ nghĩa, 仕 (sĩ) gợi âm. Ví dụ: Phả sảy Thung đâm (簸𢫟舂𨄁)
- **舂 𨄁** /thung - đâm/: giã trong cối. Hình thanh: 𧾷 (túc) chỉ nghĩa, 耽 (đam) gợi âm. Ví dụ: Phả sảy Thung đâm (簸𢫟舂𨄁)
- **啞 噤** /á - câm/: không nói được. Mượn nguyên chữ Hán 噤 (cấm) để ghi tiếng câm. Ví dụ: Á câm Lung điếc (啞噤聾𦖡)
- **聾 𦖡** /lung - điếc/: tai không nghe được. Hình thanh: 耳 (nhĩ) chỉ nghĩa, 的 (đích) gợi âm. Ví dụ: Á câm Lung điếc (啞噤聾𦖡)
- **惜** /tích - tiếc/: xót của, không nỡ bỏ. Mượn nguyên chữ Hán 惜 để ghi tiếng tiếc. Ví dụ: Tích tiếc Cơ chê (惜譏吱)
- **譏 吱** /cơ - chê/: cười cợt, mỉa mai, chỉ trích. Giả tá: mượn chữ Hán 吱 (chi) để ghi âm chê. Ví dụ: Tích tiếc Cơ chê (惜譏吱)
- **羝** /đê - dê/: dê đực, thú sừng cong. Mượn nguyên chữ Hán 羝 để ghi tiếng dê. Ví dụ: Đê dê Cẩu chó (羝狗㹥)
- **狗 㹥** /cẩu - chó/: thú nuôi giữ nhà. Hình thanh: 犭 (khuyển) chỉ nghĩa, 主 (chủ) gợi âm. Ví dụ: Đê dê Cẩu chó (羝狗㹥)
- **族 𣱆** /tộc - họ/: người cùng một tổ tiên. Hình thanh: 氏 (thị) chỉ nghĩa, 户 (hộ) gợi âm. Ví dụ: Tộc họ Lư làng (族𣱆閭廊)
- **閭 廊** /lư - làng/: cổng làng; xóm làng xưa. Giả tá: mượn chữ Hán 廊 (lang) để ghi âm làng. Ví dụ: Tộc họ Lư làng (族𣱆閭廊)
- **棠 𣘃棠** /đường - cây đường/: cây đường lê, hải đường. Hình thanh: 木 (mộc) chỉ nghĩa, 荄 (cai) gợi âm cây; 棠 mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Đường cây đường Lệ cây lệ (棠𣘃棠棣𣘃棣)
- **棣 𣘃棣** /lệ - cây lệ/: cây thường lệ, ví anh em. Hình thanh: 木 (mộc) chỉ nghĩa, 荄 (cai) gợi âm cây; 棣 mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Đường cây đường Lệ cây lệ (棠𣘃棠棣𣘃棣)
- **桂 𣘃桂** /quế - cây quế/: cây vỏ thơm, làm thuốc. Hình thanh: 木 (mộc) chỉ nghĩa, 荄 (cai) gợi âm cây; 桂 mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Quế cây quế Đồng cây vông (桂𣘃桂桐𣘃𣜳)
- **桐 𣘃𣜳** /đồng - cây vông/: cây ngô đồng, gỗ nhẹ. Hình thanh: 木 (mộc) chỉ nghĩa, 荄 (cai) gợi âm; hình thanh: 木 (mộc) chỉ nghĩa, 葻 (bông) gợi âm. Ví dụ: Quế cây quế Đồng cây vông (桂𣘃桂桐𣘃𣜳)
- **凟 滝** /độc - sông/: dòng nước lớn, ngòi lạch. Hình thanh: 氵 (thủy) chỉ nghĩa, 竜 (long) gợi âm. Ví dụ: Độc sông Sơn núi (凟滝山𡶀)
- **山 𡶀** /sơn - núi/: khối đất đá cao lớn. Hình thanh: 山 (sơn) chỉ nghĩa, 内 (nội) gợi âm. Ví dụ: Độc sông Sơn núi (凟滝山𡶀)
- **烟 𤌋** /yên - khói/: hơi khói do đốt cháy. Hình thanh: 火 (hỏa) chỉ nghĩa, 鬼 (quỷ) gợi âm. Ví dụ: Yên khói Vụ mù (烟𤌋霧𩂟)
- **霧 𩂟** /vụ - mù/: sương dày, hơi nước mờ. Hình thanh: 雨 (vũ) chỉ nghĩa, 戊 (mậu) gợi âm. Ví dụ: Yên khói Vụ mù (烟𤌋霧𩂟)

### Đoạn 42: Ngô nước Ngô Sở nước Sở - Thế giại Lang hiên (Cặp 821–840) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về tên nước cổ, chim chóc, tình cảm và kiến trúc

- Tên nước thời Xuân Thu viết hai chữ: **𡈉吳 nước Ngô, 𡈉楚 nước Sở** có chữ đầu ghép 囗 (vi) với 若 (nhược), chữ sau mượn nguyên chữ Hán.
- Chim lấy 鳥 (điểu) chỉ nghĩa: **𪇍 quạ** có 過 (quá) gợi âm. **𪅴羅 ác là** viết hai chữ: 𪅴 ghép 鳥 (điểu) với 惡 (ác), còn 羅 là giả tá mượn âm của 羅 (la).
- Kiến trúc: **城 thành, 砦 trại, 軒 hiên** mượn chữ Hán cả âm và nghĩa; **豸 giại** (bậc thềm xây bằng gạch đá) là chữ Hán 豸 (trĩ), trong chữ Nôm đọc là giại.

- **吳 𡈉吳** /Ngô - nước Ngô/: nước chư hầu thời Xuân Thu. Hình thanh: 囗 (vi) chỉ nghĩa, 若 (nhược) gợi âm nước; 吳 mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Ngô nước Ngô Sở nước Sở (吳𡈉吳楚𡈉楚)
- **楚 𡈉楚** /Sở - nước Sở/: nước lớn phương nam thời Xuân Thu. Hình thanh: 囗 (vi) chỉ nghĩa, 若 (nhược) gợi âm nước; 楚 mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Ngô nước Ngô Sở nước Sở (吳𡈉吳楚𡈉楚)
- **載 𨔾** /tải - chở/: mang đi bằng xe, thuyền. Hình thanh: 辶 (sước) chỉ nghĩa, 者 (giả) gợi âm. Ví dụ: Tải chở Đài khiêng (載𨔾擡𢷰)
- **擡 𢷰** /đài - khiêng/: nhấc lên mang đi. Hình thanh: 扌 (thủ) chỉ nghĩa, 輕 (khinh) gợi âm. Ví dụ: Tải chở Đài khiêng (載𨔾擡𢷰)
- **靈 𤍌** /linh - thiêng/: linh diệu, có phép lạ. Hình thanh: 灵 (linh) chỉ nghĩa, 声 (thanh) gợi âm. Ví dụ: Linh thiêng Ứng ứng (靈𤍌應)
- **應** /ứng - ứng/: đáp lại, nghiệm đúng. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Linh thiêng Ứng ứng (靈𤍌應)
- **興** /hứng - hứng/: cảm xúc phấn chấn. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Hứng hứng Ngu vui (興娛𢝙)
- **娛 𢝙** /ngu - vui/: thích thú, khoái chí. Hình thanh: 忄 (tâm) chỉ nghĩa, 盃 (bôi) gợi âm. Ví dụ: Hứng hứng Ngu vui (興娛𢝙)
- **孤 𪧄** /cô - côi/: mất cha mẹ, lẻ loi. Hình thanh: 孤 (cô) chỉ nghĩa, 嵬 (ngôi) gợi âm. Ví dụ: Cô côi Quả góa (孤𪧄寡)
- **寡** /quả - góa/: mất chồng hoặc mất vợ. Mượn nguyên chữ Hán 寡 để ghi tiếng góa. Ví dụ: Cô côi Quả góa (孤𪧄寡)
- **鴉 𪇍** /nha - quạ/: chim lông đen, kêu khàn. Hình thanh: 鳥 (điểu) chỉ nghĩa, 過 (quá) gợi âm. Ví dụ: Nha quạ Thước ác là (鴉𪇍鵲𪅴羅)
- **鵲 𪅴羅** /thước - ác là/: chim lông đen trắng, đuôi dài. Hình thanh: 鳥 (điểu) chỉ nghĩa, 惡 (ác) gợi âm ác; giả tá: mượn chữ Hán 羅 (la) để ghi âm là. Ví dụ: Nha quạ Thước ác là (鴉𪇍鵲𪅴羅)
- **和** /hòa - hòa/: êm thuận, không xung đột. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Hòa hòa Thuận thuận (和順)
- **順** /thuận - thuận/: xuôi theo, không trái. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Hòa hòa Thuận thuận (和順)
- **怒 恨** /nộ - giận/: bực tức, nổi nóng. Mượn nguyên chữ Hán 恨 (hận) để ghi tiếng giận. Ví dụ: Nộ giận Từ lành (怒恨慈𫅜)
- **慈 𫅜** /từ - lành/: hiền từ, thương người. Hình thanh: 善 (thiện) chỉ nghĩa, 令 (lệnh) gợi âm. Ví dụ: Nộ giận Từ lành (怒恨慈𫅜)
- **城** /thành - thành/: tường lũy bao quanh đô thị. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Thành thành Trại trại (城砦)
- **砦** /trại - trại/: đồn lũy bằng đá, gỗ. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Thành thành Trại trại (城砦)
- **砌 豸** /thế - giại/: bậc thềm xây bằng gạch đá. Chữ Hán 豸 (trĩ), trong chữ Nôm đọc là giại. Ví dụ: Thế giại Lang hiên (砌豸廊軒)
- **廊 軒** /lang - hiên/: mái che trước nhà, hành lang. Mượn nguyên chữ Hán 軒, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Thế giại Lang hiên (砌豸廊軒)

### Đoạn 43: Chu thuyền Võng võng - Phong gói Tráo trùm (Cặp 841–860) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về thuyền lưới, họ và nước cổ, sạch dơ và cầm nắm

- **船 thuyền** mượn chữ Hán 船 cả âm và nghĩa, khác với chữ Hán được giải nghĩa 舟 (chu). **網 võng** ở đây là lưới đan bắt cá, chim.
- Tên riêng viết hai chữ, chữ sau mượn nguyên chữ Hán: **𣱆孔 họ Khổng, 𣱆朱 họ Chu** có chữ đầu ghép 氏 (thị) với 户 (hộ); **茹虞 nhà Ngu, 坦虢 đất Quắc** có chữ đầu là 茹 (nhự) đọc là nhà và 坦 (thản) đọc là đất.
- Cặp **𬉣 dơ, 瀝 sạch** cấu tạo khác nhau: 𬉣 có 氵 (thủy) và 餘 (dư), 瀝 là chữ Hán 瀝 (lịch), trong chữ Nôm đọc là sạch. **捇 xách, 扲 cầm** cùng lấy 扌 (thủ) chỉ nghĩa.

- **舟 船** /chu - thuyền/: phương tiện đi trên nước. Mượn nguyên chữ Hán 船, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Chu thuyền Võng võng (舟船網)
- **網** /võng - võng/: lưới đan bắt cá, chim. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Chu thuyền Võng võng (舟船網)
- **孔 𣱆孔** /Khổng - họ Khổng/: họ của Khổng Tử. Hình thanh: 氏 (thị) chỉ nghĩa, 户 (hộ) gợi âm họ; 孔 mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Khổng họ Khổng Chu họ Chu (孔𣱆孔朱𣱆朱)
- **朱 𣱆朱** /Chu - họ Chu/: họ của Chu Hi. Hình thanh: 氏 (thị) chỉ nghĩa, 户 (hộ) gợi âm họ; 朱 mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Khổng họ Khổng Chu họ Chu (孔𣱆孔朱𣱆朱)
- **虞 茹虞** /Ngu - nhà Ngu/: triều vua Thuấn; nước cổ. Giả tá: mượn chữ Hán 茹 (nhự) để ghi âm nhà; 虞 mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Ngu nhà Ngu Quắc đất Quắc (虞茹虞虢坦虢)
- **虢 坦虢** /Quắc - đất Quắc/: nước cổ thời Xuân Thu. Chữ Hán 坦 (thản), trong chữ Nôm đọc là đất; 虢 mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Ngu nhà Ngu Quắc đất Quắc (虞茹虞虢坦虢)
- **惑** /hoặc - hoặc/: mê lầm, rối trí. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Hoặc hoặc Nghi ngờ (惑疑)
- **疑** /nghi - ngờ/: chưa tin, còn nghi. Mượn nguyên chữ Hán 疑 để ghi tiếng ngờ. Ví dụ: Hoặc hoặc Nghi ngờ (惑疑)
- **奉 𠄜** /phụng - thờ/: kính dâng, hầu hạ. Hình thanh: 事 (sự) chỉ nghĩa, 余 (dư) gợi âm. Ví dụ: Phụng thờ Cung kính (奉𠄜恭敬)
- **恭 敬** /cung - kính/: trọng vọng, giữ lễ. Mượn nguyên chữ Hán 敬, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Phụng thờ Cung kính (奉𠄜恭敬)
- **巓 頂** /điên - đỉnh/: chóp cao nhất của núi. Mượn nguyên chữ Hán 頂, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Điên đỉnh Ngạn bờ (巓頂岸坡)
- **岸 坡** /ngạn - bờ/: dải đất sát mép nước. Giả tá: mượn chữ Hán 坡 (pha) để ghi âm bờ. Ví dụ: Điên đỉnh Ngạn bờ (巓頂岸坡)
- **污 𬉣** /ô - dơ/: bẩn, nhơ nhớp. Hình thanh: 氵 (thủy) chỉ nghĩa, 餘 (dư) gợi âm. Ví dụ: Ô dơ Khiết sạch (污𬉣潔瀝)
- **潔 瀝** /khiết - sạch/: không dơ (bẩn), trong trắng. Chữ Hán 瀝 (lịch), trong chữ Nôm đọc là sạch. Ví dụ: Ô dơ Khiết sạch (污𬉣潔瀝)
- **挈 捇** /khiết - xách/: nhấc bằng tay, dắt theo. Hình thanh: 扌 (thủ) chỉ nghĩa, 赤 (xích) gợi âm. Ví dụ: Khiết xách Chiêm cầm (挈捇拈扲)
- **拈 扲** /chiêm - cầm/: nhón, nắm bằng ngón tay. Hình thanh: 扌 (thủ) chỉ nghĩa, 今 (kim) gợi âm. Ví dụ: Khiết xách Chiêm cầm (挈捇拈扲)
- **謬 啉** /mậu - lầm/: sai, không đúng sự thật. Hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 林 (lâm) gợi âm. Ví dụ: Mậu lầm Man dối (謬啉瞞𠲝)
- **瞞 𠲝** /man - dối/: che mắt, lừa gạt. Hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 対 (đối) gợi âm. Ví dụ: Mậu lầm Man dối (謬啉瞞𠲝)
- **封 襘** /phong - gói/: bọc kín, niêm lại. Hình thanh: 衤 (y) chỉ nghĩa, 會 (hội) gợi âm. Ví dụ: Phong gói Tráo trùm (封襘罩𠆳)
- **罩 𠆳** /tráo - trùm/: phủ kín bên trên. Hội ý: 人 (nhân) + 上 (thượng). Ví dụ: Phong gói Tráo trùm (封襘罩𠆳)

### Đoạn 44: Bào đùm Thúc buộc - Noãn trứng Bào nhau (Cặp 861–880) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về gói buộc, vua quan, sách vở và bào thai

- **𦅰 đùm, 𫃚 buộc** cùng lấy mịch (sợi tơ) chỉ nghĩa: 𦅰 có 糹 (mịch) và 覃 (đàm), 𫃚 có 糸 (mịch) và 卜 (bốc).
- Nhóm thẻ bảng, sách vở mượn cả âm và nghĩa: **牌 bài, 扁 biển, 卷 quyển, 篇 thiên**; **相 tướng** cũng vậy. **𤤰 vua** là hình thanh, 王 (vương) chỉ nghĩa, 布 (bố) gợi âm.
- **𫧾 trứng** lấy 卵 (noãn) chỉ nghĩa, 壯 (tráng) gợi âm; **𦣗 nhau** lấy 月 (bộ nhục) chỉ nghĩa, 饒 (nhiêu) gợi âm. Nhau trên thẻ là nhau thai, màng thai, tử cung.

- **苞 𦅰** /bào - đùm/: bọc lại, gói kín. Hình thanh: 糹 (mịch) chỉ nghĩa, 覃 (đàm) gợi âm. Ví dụ: Bào đùm Thúc buộc (苞𦅰束𫃚)
- **束 𫃚** /thúc - buộc/: bó lại, thắt dây. Hình thanh: 糸 (mịch) chỉ nghĩa, 卜 (bốc) gợi âm. Ví dụ: Bào đùm Thúc buộc (苞𦅰束𫃚)
- **藥 𧆄** /dược - thuốc/: chất chữa bệnh. Hình thanh: 藥 (dược) chỉ nghĩa, 束 (thúc) gợi âm. Ví dụ: Dược thuốc Phù bùa (藥𧆄符)
- **符** /phù - bùa/: vật trấn tà, thẻ phép. Mượn nguyên chữ Hán 符 để ghi tiếng bùa. Ví dụ: Dược thuốc Phù bùa (藥𧆄符)
- **君 𤤰** /quân - vua/: người đứng đầu nước xưa. Hình thanh: 王 (vương) chỉ nghĩa, 布 (bố) gợi âm. Ví dụ: Quân vua Tướng tướng (君𤤰相)
- **相** /tướng - tướng/: quan đầu triều giúp vua. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Quân vua Tướng tướng (君𤤰相)
- **量** /lượng - lượng/: đo lường, cân nhắc. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Lượng lượng Tài tài (量材)
- **材** /tài - tài/: năng lực; gỗ dùng được. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Lượng lượng Tài tài (量材)
- **牌** /bài - bài/: tấm thẻ, tấm bảng. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Bài bài Biển biển (牌扁)
- **扁** /biển - biển/: tấm gỗ đề chữ treo cao. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Bài bài Biển biển (牌扁)
- **卷** /quyển - quyển/: tập sách, cuộn giấy. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Quyển quyển Thiên thiên (卷篇)
- **篇** /thiên - thiên/: phần của sách, bài văn. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Quyển quyển Thiên thiên (卷篇)
- **勉 勸** /miễn - khuyên/: động viên, giục gắng sức. Mượn nguyên chữ Hán 勸 (khuyến) để ghi tiếng khuyên. Ví dụ: Miễn khuyên Xanh chống (勉勸撐𢶢)
- **撐 𢶢** /xanh - chống/: đỡ cho khỏi đổ; đẩy sào. Ví dụ: Miễn khuyên Xanh chống (勉勸撐𢶢)
- **廣 𢌌** /quảng - rộng/: bề ngang lớn, mênh mông. Hình thanh: 廣 (quảng) chỉ nghĩa, 弄 (lộng) gợi âm. Ví dụ: Quảng rộng Diên dài (廣𢌌延𨱽)
- **延 𨱽** /diên - dài/: kéo ra, lan xa. Hình thanh: 镸 (trường) chỉ nghĩa, 曳 (duệ) gợi âm. Ví dụ: Quảng rộng Diên dài (廣𢌌延𨱽)
- **類** /loại - loài/: nhóm cùng giống, cùng tính. Mượn nguyên chữ Hán 類 để ghi tiếng loài. Ví dụ: Loại loài Luân đấng (類倫𠎬)
- **倫 𠎬** /luân - đấng/: bậc người, thứ bậc. Hình thanh: 亻 (nhân) chỉ nghĩa, 等 (đẳng) gợi âm. Ví dụ: Loại loài Luân đấng (類倫𠎬)
- **卵 𫧾** /noãn - trứng/: trứng, noãn của động vật. Hình thanh: 卵 (noãn) chỉ nghĩa, 壯 (tráng) gợi âm. Ví dụ: Noãn trứng Bào nhau (卵𫧾胞𦣗)
- **胞 𦣗** /bào - nhau/: nhau thai, màng thai, tử cung. Hình thanh: 月 (bộ nhục) chỉ nghĩa, 饒 (nhiêu) gợi âm. Ví dụ: Noãn trứng Bào nhau (卵𫧾胞𦣗)

### Đoạn 45: Thâu thau Ngọc ngọc - Đả đánh Khu trừ (Cặp 881–900) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về kim loại, trời sao, mềm cứng và động tác tay

- **鍮 thau** (đồng pha kẽm) mượn nguyên chữ Hán để ghi tiếng thau; **玉 ngọc** mượn cả âm và nghĩa.
- Chữ về bầu trời dùng hình thanh: **𬁖 sao** có 星 (tinh) và 牢 (lao), **𩅀 chớp** có 雨 (vũ) và 執 (chấp). Cặp **𣟮 mềm, 勁 cứng** cấu tạo khác nhau: 𣟮 lấy 柔 (nhu) chỉ nghĩa, 勁 mượn nguyên chữ Hán 勁 (kính) để ghi tiếng cứng.
- **挭 gánh** có 扌 (thủ) và 更 (canh), **撩 treo** là chữ Hán 撩 (liêu), trong chữ Nôm đọc là treo, **打 đánh** mượn nguyên chữ Hán để ghi tiếng đánh. **除 trừ** mượn chữ Hán 除 cả âm và nghĩa, khác với chữ Hán được giải nghĩa 驅 (khu).

- **鍮** /thâu - thau/: đồng pha kẽm, màu vàng. Mượn nguyên chữ Hán 鍮 để ghi tiếng thau. Ví dụ: Thâu thau Ngọc ngọc (鍮玉)
- **玉** /ngọc - ngọc/: đá quý sáng đẹp. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Thâu thau Ngọc ngọc (鍮玉)
- **禿** /thốc - trọc/: không có tóc, trơ trụi. Mượn nguyên chữ Hán 禿 để ghi tiếng trọc. Ví dụ: Thốc trọc Khung cao (禿穹高)
- **穹 高** /khung - cao/: vút lên, lớn rộng. Mượn nguyên chữ Hán 高, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Thốc trọc Khung cao (禿穹高)
- **星 𬁖** /tinh - sao/: thiên thể sáng trên trời. Hình thanh: 星 (tinh) chỉ nghĩa, 牢 (lao) gợi âm. Ví dụ: Tinh sao Điện chớp (星𬁖電𩅀)
- **電 𩅀** /điện - chớp/: tia sáng lóe khi giông. Hình thanh: 雨 (vũ) chỉ nghĩa, 執 (chấp) gợi âm. Ví dụ: Tinh sao Điện chớp (星𬁖電𩅀)
- **吸** /hấp - hớp/: hút vào, hít vào. Mượn nguyên chữ Hán 吸 để ghi tiếng hớp. Ví dụ: Hấp hớp Ha la (吸呴囉)
- **呴 囉** /ha - la/: kêu to; hà hơi. Hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 羅 (la) gợi âm. Ví dụ: Hấp hớp Ha la (吸呴囉)
- **出 𫥨 / 𠚢** /xuất - ra/: đi từ trong tới ngoài. Ví dụ: Xuất ra Khai mở (出𫥨開𨷑)
- **開 𨷑** /khai - mở/: tách ra, làm cho thông. Hình thanh: 開 (khai) chỉ nghĩa, 美 (mỹ) gợi âm. Ví dụ: Xuất ra Khai mở (出𫥨開𨷑)
- **怪 𪡽** /quái - gở/: lạ thường, chẳng lành. Ví dụ: Quái gở Tường điềm (怪𪡽祥兆)
- **祥 兆** /tường - điềm/: dấu hiệu tốt lành. Mượn nguyên chữ Hán 兆 (triệu) để ghi tiếng điềm. Ví dụ: Quái gở Tường điềm (怪𪡽祥兆)
- **軟 𣟮** /nhuyễn - mềm/: dễ uốn, không rắn. Hình thanh: 柔 (nhu) chỉ nghĩa, 𡕩 gợi âm. Ví dụ: Nhuyễn mềm Cương cứng (軟𣟮剛勁)
- **剛 勁** /cương - cứng/: rắn chắc, khó uốn. Mượn nguyên chữ Hán 勁 (kính) để ghi tiếng cứng. Ví dụ: Nhuyễn mềm Cương cứng (軟𣟮剛勁)
- **肯** /khẳng - khứng/: bằng lòng, ưng thuận. Mượn nguyên chữ Hán 肯 để ghi tiếng khứng. Ví dụ: Khẳng khứng Tùy theo (肯隨蹺)
- **隨 蹺** /tùy - theo/: đi sau, nghe lời. Hình thanh: 𧾷 (túc) chỉ nghĩa, 堯 (nghiêu) gợi âm. Ví dụ: Khẳng khứng Tùy theo (肯隨蹺)
- **懸 撩** /huyền - treo/: móc lên cao, để lơ lửng. Chữ Hán 撩 (liêu), trong chữ Nôm đọc là treo. Ví dụ: Huyền treo Đảm gánh (懸撩擔挭)
- **擔 挭** /đảm - gánh/: mang bằng đòn trên vai. Hình thanh: 扌 (thủ) chỉ nghĩa, 更 (canh) gợi âm. Ví dụ: Huyền treo Đảm gánh (懸撩擔挭)
- **打** /đả - đánh/: đập, nện, tấn công. Mượn nguyên chữ Hán 打 để ghi tiếng đánh. Ví dụ: Đả đánh Khu trừ (打驅除)
- **驅 除** /khu - trừ/: đuổi đi, xua đi. Mượn nguyên chữ Hán 除, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Đả đánh Khu trừ (打驅除)

## Phần 4 (Cặp 901–1200) (300 mục)

### Đoạn 46: Từ lời Thọ chịu - Thượng chuộng Bao khen (Cặp 901–920) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về lời nói, địa chi và ngợi khen

- Chữ về việc nói lấy 口 (khẩu) chỉ nghĩa: **𠳒 lời** có 𡗶 (trời) gợi âm, **𠸦 khen** có 看 (khán) gợi âm.
- Địa chi **寅 dần**, **申 thân**, **酉 dậu** mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa; **卯 mẹo** cũng mượn chữ Hán 卯 nhưng để ghi tiếng mẹo.
- Chữ ghép hai tiếng: **丐甁 cái bình**, **丐鉢 cái bát** chung 丐 (cái) ghi âm; **𫜵官 làm quan**, **𫜵𤲌 làm ruộng** chung chữ 𫜵 (làm).

- **辭 𠳒** /từ - lời/: câu nói, văn từ. Hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 𡗶 (trời) gợi âm. Ví dụ: Từ lời Thọ chịu (辭𠳒受𠹾)
- **受 𠹾** /thọ - chịu/: nhận lấy, đón nhận. Hình thanh: 受 (thụ) chỉ nghĩa, 召 (triệu) gợi âm. Ví dụ: Từ lời Thọ chịu (辭𠳒受𠹾)
- **卯** /mão - mẹo/: chi thứ tư trong 12 chi. Mượn nguyên chữ Hán 卯 để ghi tiếng mẹo. Ví dụ: Mão mẹo Dần dần (卯寅)
- **寅** /dần - dần/: chi thứ ba trong 12 chi. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Mão mẹo Dần dần (卯寅)
- **申** /thân - thân/: chi thứ chín trong 12 chi. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Thân thân Dậu dậu (申酉)
- **酉** /dậu - dậu/: chi thứ mười trong 12 chi. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Thân thân Dậu dậu (申酉)
- **隱 𢭳** /ẩn - giấu/: cất kín, không cho thấy. Hình thanh: 扌 (thủ) chỉ nghĩa, 酉 (dậu) gợi âm. Ví dụ: Ẩn giấu Già che (隱𢭳遮𩂏)
- **遮 𩂏** /già - che/: ngăn lại, phủ kín. Hình thanh: 雨 (vũ) chỉ nghĩa, 支 (chi) gợi âm. Ví dụ: Ẩn giấu Già che (隱𢭳遮𩂏)
- **旋 𧗱** /tuyền - về/: quay trở lại chỗ cũ. Ví dụ: Tuyền về Phản lại (旋𧗱返吏)
- **返 吏** /phản - lại/: quay ngược, trở về. Giả tá: mượn chữ Hán 吏 (lại) để ghi âm lại. Ví dụ: Tuyền về Phản lại (旋𧗱返吏)
- **菓 𣛤** /quả - trái/: trái cây (hoa quả). Hình thanh: 果 (quả) chỉ nghĩa, 來 (lai) gợi âm. Ví dụ: Quả trái Điều cành (菓𣛤條梗)
- **條 梗** /điều - cành/: nhánh nhỏ của cây. Giả tá: mượn chữ Hán 梗 (ngạnh) để ghi âm cành. Ví dụ: Quả trái Điều cành (菓𣛤條梗)
- **甁 丐甁** /bình - cái bình/: đồ đựng miệng nhỏ, bụng to. Giả tá: mượn chữ Hán 丐 (cái) để ghi âm cái; 甁 mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Bình cái bình Bát cái bát (甁丐甁鉢丐鉢)
- **鉢 丐鉢** /bát - cái bát/: cái chén (bát), bình bát. Giả tá: mượn chữ Hán 丐 (cái) để ghi âm cái; 鉢 mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Bình cái bình Bát cái bát (甁丐甁鉢丐鉢)
- **唱 喝** /xướng - hát/: cất giọng theo nhạc. Giả tá: mượn chữ Hán 喝 (hát) để ghi âm hát. Ví dụ: Xướng hát Đàn đàn (唱喝彈)
- **彈** /đàn - đàn/: gảy dây phát ra tiếng. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Xướng hát Đàn đàn (唱喝彈)
- **仕 𫜵官** /sĩ - làm quan/: ra giữ chức trong triều. 官 mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Sĩ làm quan Nông làm ruộng (仕𫜵官農𫜵𤲌)
- **農 𫜵𤲌** /nông - làm ruộng/: cày cấy, trồng trọt. Hình thanh: 田 (điền) chỉ nghĩa, 弄 (lộng) gợi âm ruộng. Ví dụ: Sĩ làm quan Nông làm ruộng (仕𫜵官農𫜵𤲌)
- **尙 𡮶** /thượng - chuộng/: coi trọng, ưa thích. Hình thanh: 重 (trọng) chỉ nghĩa, 尚 (thượng) gợi âm. Ví dụ: Thượng chuộng Bao khen (尙𡮶褒𠸦)
- **褒 𠸦** /bao - khen/: nói tốt, ngợi ca. Hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 看 (khán) gợi âm. Ví dụ: Thượng chuộng Bao khen (尙𡮶褒𠸦)

### Đoạn 47: Hắc đen Hồng đỏ - Khảo khảo Tra tra (Cặp 921–940) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về màu sắc đối chọi và khảo sát tra cứu

- Cặp màu tương phản: **𬹙 đen** lấy 黑 (hắc) chỉ nghĩa, 真 (chân) gợi âm; **𧹼 đỏ** lấy 赤 (xích) chỉ nghĩa, 都 (đô) gợi âm.
- Chữ đầu chỉ loại, chữ sau mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa: **𡥵兔 con thỏ**, **𡈉越 nước Việt**, **𡈉齊 nước Tề**, **𬁖奎 sao khuê**, **𬁖昴 sao mão**.
- Việc tra xét **考 khảo**, **查 tra** mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa.

- **黑 𬹙** /hắc - đen/: màu của than, mực. Hình thanh: 黑 (hắc) chỉ nghĩa, 真 (chân) gợi âm. Ví dụ: Hắc đen Hồng đỏ (黑𬹙紅𧹼)
- **紅 𧹼** /hồng - đỏ/: màu của máu, son. Hình thanh: 赤 (xích) chỉ nghĩa, 都 (đô) gợi âm. Ví dụ: Hắc đen Hồng đỏ (黑𬹙紅𧹼)
- **兔 𡥵兔** /thỏ - con thỏ/: thú nhỏ tai dài, nhảy nhanh. Hình thanh: 子 (tử) chỉ nghĩa, 昆 (côn) gợi âm con; 兔 mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Thỏ con thỏ Ly con cầy (兔𡥵兔貍𡥵猉)
- **貍 𡥵猉** /ly - con cầy/: thú nhỏ giống mèo rừng. Hình thanh: 子 (tử) chỉ nghĩa, 昆 (côn) gợi âm con; 犭 (khuyển) chỉ nghĩa, 其 (kỳ) gợi âm cầy. Ví dụ: Thỏ con thỏ Ly con cầy (兔𡥵兔貍𡥵猉)
- **篩** /sư - rây/: lọc bột qua lưới mịn. Mượn nguyên chữ Hán 篩 để ghi tiếng rây. Ví dụ: Sư rây Cấp kín (篩汲)
- **汲** /cấp - kín/: múc nước từ giếng. Mượn nguyên chữ Hán 汲 để ghi tiếng kín. Ví dụ: Sư rây Cấp kín (篩汲)
- **忍** /nhẫn - nhịn/: nén lòng chịu đựng. Mượn nguyên chữ Hán 忍 để ghi tiếng nhịn. Ví dụ: Nhẫn nhịn Ý lòng (忍意𢚸)
- **意 𢚸** /ý - lòng/: ý nghĩ, tình cảm trong dạ. Hình thanh: 心 (tâm) chỉ nghĩa, 弄 (lộng) gợi âm. Ví dụ: Nhẫn nhịn Ý lòng (忍意𢚸)
- **通** /thông - thông/: suốt qua, không tắc. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Thông thông Tắc lấp (通塞垃)
- **塞 垃** /tắc - lấp/: bít kín, chặn lại. Hình thanh: 土 (thổ) chỉ nghĩa, 立 (lập) gợi âm. Ví dụ: Thông thông Tắc lấp (通塞垃)
- **徧 泣** /biến - khắp/: đi hết, mọi nơi. Giả tá: mượn chữ Hán 泣 (khấp) để ghi âm khắp. Ví dụ: Biến khắp Giai đều (徧泣偕調)
- **偕 調** /giai - đều/: cùng nhau, ngang nhau. Giả tá: mượn chữ Hán 調 (điều) để ghi âm đều. Ví dụ: Biến khắp Giai đều (徧泣偕調)
- **標 𣗖** /tiêu - nêu/: cột dựng làm dấu. Hình thanh: 木 (mộc) chỉ nghĩa, 栗 (lật) gợi âm. Ví dụ: Tiêu nêu (giới) Kiệt kiệt (標𣗖碣)
- **碣** /kiệt - kiệt/: bia đá đầu tròn. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Tiêu nêu (giới) Kiệt kiệt (標𣗖碣)
- **越 𡈉越** /Việt - nước Việt/: nước chư hầu phía đông nam. Hình thanh: 囗 (vi) chỉ nghĩa, 若 (nhược) gợi âm nước; 越 mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Việt nước Việt Tề nước Tề (越𡈉越齊𡈉齊)
- **齊 𡈉齊** /Tề - nước Tề/: nước chư hầu phía đông. Hình thanh: 囗 (vi) chỉ nghĩa, 若 (nhược) gợi âm nước; 齊 mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Việt nước Việt Tề nước Tề (越𡈉越齊𡈉齊)
- **奎 𬁖奎** /khuê - sao khuê/: chòm sao Khuê. Hình thanh: 星 (tinh) chỉ nghĩa, 牢 (lao) gợi âm sao; 奎 mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Khuê sao khuê Mão sao mão (奎𬁖奎昴𬁖昴)
- **昴 𬁖昴** /mão - sao mão/: chòm Tua Rua trong 28 tú. Hình thanh: 星 (tinh) chỉ nghĩa, 牢 (lao) gợi âm sao; 昴 mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Khuê sao khuê Mão sao mão (奎𬁖奎昴𬁖昴)
- **考** /khảo - khảo/: xét hỏi, thi xét. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Khảo khảo Tra tra (考查)
- **查** /tra - tra/: xem xét, dò hỏi. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Khảo khảo Tra tra (考查)

### Đoạn 48: Ngoa ngoa Ngụy dối - Miêu mạ Huệ bông (Cặp 941–960) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về sự sai lệch giả dối và lúa mạ đơm bông

- Tính chất sai lệch giả dối: **訛 ngoa** mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa; **𠲝 dối** lấy 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 対 (đối) gợi âm.
- Nghề trồng lúa: **𥟉 thóc**, **𥡗 mạ**, **𥟌 bông** chung 禾 (hòa) chỉ nghĩa, khác ở phần gợi âm là 秃 (thốc), 馬 (mã), 芃 (bồng).
- 漁 là đánh bắt cá; **𩵜 cá** lấy 魚 (ngư) chỉ nghĩa, 亇 (cá) gợi âm.

- **訛** /ngoa - ngoa/: nói sai sự thật. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Ngoa ngoa Ngụy dối (訛僞𠲝)
- **僞 𠲝** /ngụy - dối/: giả, không thật. Hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 対 (đối) gợi âm. Ví dụ: Ngoa ngoa Ngụy dối (訛僞𠲝)
- **昧 𣋁** /muội - tối/: không sáng, mờ mịt. Hình thanh: 日 (nhật) chỉ nghĩa, 最 (tối) gợi âm. Ví dụ: Muội tối Minh mờ (昧𣋁冥𥊚)
- **冥 𥊚** /minh - mờ/: u ám, không rõ. Hình thanh: 目 (mục) chỉ nghĩa, 麻 (ma) gợi âm. Ví dụ: Muội tối Minh mờ (昧𣋁冥𥊚)
- **寓 𢘾** /ngụ - nhờ/: ở tạm nhà người. Hình thanh: 忄 (tâm) chỉ nghĩa, 如 (như) gợi âm. Ví dụ: Ngụ nhờ Mông đội (寓𢘾蒙戴)
- **蒙 戴** /mông - đội/: trùm đầu; chịu ơn. Mượn nguyên chữ Hán 戴 (đái) để ghi tiếng đội. Ví dụ: Ngụ nhờ Mông đội (寓𢘾蒙戴)
- **紀 䋦** /kỷ - mối/: đầu sợi tơ; phép tắc. Hình thanh: 糹 (mịch) chỉ nghĩa, 每 (mỗi) gợi âm. Ví dụ: Kỷ mối Cương giường (紀䋦綱𦀚)
- **綱 𦀚** /cương - giường/: dây cái của lưới; kỷ cương. Hình thanh: 糹 (mịch) chỉ nghĩa, 呈 (trình) gợi âm. Ví dụ: Kỷ mối Cương giường (紀䋦綱𦀚)
- **章** /chương - chương/: phần lớn của sách, bài văn. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Chương chương Cảo cảo (章稿)
- **稿** /cảo - cảo/: bản thảo, bản nháp. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Chương chương Cảo cảo (章稿)
- **示 𠸒** /thị - bảo/: bảo cho biết, chỉ cho thấy. Hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 保 (bảo) gợi âm. Ví dụ: Thị bảo Truyền truyền (示𠸒傳)
- **傳** /truyền - truyền/: trao lại, lan rộng ra. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Thị bảo Truyền truyền (示𠸒傳)
- **錢** /tiền - tiền/: đồng tiền, của cải để mua bán. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Tiền tiền Túc thóc (錢粟𥟉)
- **粟 𥟉** /túc - thóc/: hạt lúa (thóc) còn vỏ. Hình thanh: 禾 (hòa) chỉ nghĩa, 秃 (thốc) gợi âm. Ví dụ: Tiền tiền Túc thóc (錢粟𥟉)
- **鑄 𨯹** /chú - đúc/: nung chảy kim loại đổ khuôn. Hình thanh: 金 (kim) chỉ nghĩa, 篤 (đốc) gợi âm. Ví dụ: Chú đúc Yêu cầu (鑄𨯹要求)
- **要 求** /yêu - cầu/: đòi hỏi, mong muốn có được. Mượn nguyên chữ Hán 求, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Chú đúc Yêu cầu (鑄𨯹要求)
- **釣 鈎** /điếu - câu/: dùng lưỡi móc bắt cá. Giả tá: mượn chữ Hán 鈎 (câu) để ghi âm câu. Ví dụ: Điếu câu Ngư (đánh) cá (釣鈎漁𩵜)
- **漁 𩵜** /ngư - cá/: cá, đánh bắt cá. Hình thanh: 魚 (ngư) chỉ nghĩa, 亇 (cá) gợi âm. Ví dụ: Điếu câu Ngư (đánh) cá (釣鈎漁𩵜)
- **苖 𥡗** /miêu - mạ/: cây lúa non để cấy. Hình thanh: 禾 (hòa) chỉ nghĩa, 馬 (mã) gợi âm. Ví dụ: Miêu mạ Huệ bông (苖𥡗穗𥟌)
- **穗 𥟌** /huệ - bông/: đầu cây lúa trổ hạt; âm theo sách, từ điển đọc tuệ. Hình thanh: 禾 (hòa) chỉ nghĩa, 芃 (bồng) gợi âm. Ví dụ: Miêu mạ Huệ bông (苖𥡗穗𥟌)

### Đoạn 49: Ông ông Điệt cháu - Soạn cỗ Tu đồ ăn (Cặp 961–980) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về họ hàng, thiên can và món ăn

- Trong họ hàng, **翁 ông** mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa; **𡥙 cháu** lấy 子 (tử) chỉ nghĩa, 召 (triệu) gợi âm.
- Thiên can ghép hai chữ, cả hai đều mượn nguyên chữ Hán: **干戊 can mậu**, **干庚 can canh**, **干丁 can đinh**, **干癸 can quí**.
- Món ăn: **𩜃 cỗ** lấy 飠 (thực) chỉ nghĩa, 具 (cụ) gợi âm; trong **圖咹 đồ ăn**, 圖 (đồ) ghi âm đồ, còn 咹 lấy 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 安 (an) gợi âm.

- **翁** /ông - ông/: người đàn ông lớn tuổi. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Ông ông Điệt cháu (翁姪𡥙)
- **姪 𡥙** /điệt - cháu/: con của anh chị em. Hình thanh: 子 (tử) chỉ nghĩa, 召 (triệu) gợi âm. Ví dụ: Ông ông Điệt cháu (翁姪𡥙)
- **戊 干戊** /mậu - can mậu/: can thứ năm trong mười can. Mượn nguyên chữ Hán 干, cả âm và nghĩa; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Mậu can mậu Canh can canh (戊干戊庚干庚)
- **庚 干庚** /canh - can canh/: can thứ bảy trong mười can. Mượn nguyên chữ Hán 干, cả âm và nghĩa; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Mậu can mậu Canh can canh (戊干戊庚干庚)
- **丁 干丁** /đinh - can đinh/: can thứ tư trong mười can. Mượn nguyên chữ Hán 干, cả âm và nghĩa; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Đinh can đinh Quí can quí (丁干丁癸干癸)
- **癸 干癸** /quí - can quí/: can cuối trong mười can. Mượn nguyên chữ Hán 干, cả âm và nghĩa; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Đinh can đinh Quí can quí (丁干丁癸干癸)
- **魏 𡈉魏** /Ngụy - nước Ngụy/: tên nước thời Chiến Quốc. Hình thanh: 囗 (vi) chỉ nghĩa, 若 (nhược) gợi âm; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Ngụy nước Ngụy Tần nước Tần (魏𡈉魏秦𡈉秦)
- **秦 𡈉秦** /Tần - nước Tần/: tên nước và triều đại Trung Hoa. Hình thanh: 囗 (vi) chỉ nghĩa, 若 (nhược) gợi âm; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Ngụy nước Ngụy Tần nước Tần (魏𡈉魏秦𡈉秦)
- **裙** /quần - quần/: cái quần; 裙 cũng là váy. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Quần quần Khóa khố (裙袴)
- **袴** /khóa - khố/: cái khố, quần đùi. Mượn nguyên chữ Hán 袴 để ghi tiếng khố. Ví dụ: Quần quần Khóa khố (裙袴)
- **護** /hộ - hộ/: che chở, giúp đỡ. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Hộ hộ Phù vùa (護扶)
- **扶** /phù - vùa/: giúp đỡ, nâng đỡ. Mượn nguyên chữ Hán 扶 để ghi tiếng vùa. Ví dụ: Hộ hộ Phù vùa (護扶)
- **輸** /thâu - thua/: thua cuộc; chuyên chở. Mượn nguyên chữ Hán 輸 để ghi tiếng thua. Ví dụ: Thâu thua Hoạch được (輸獲得)
- **獲 得** /hoạch - được/: bắt lấy, thu về, đạt. Mượn nguyên chữ Hán 得 (đắc) để ghi tiếng được. Ví dụ: Thâu thua Hoạch được (輸獲得)
- **謀 酌** /mưu - chước/: mưu kế, kế sách; bàn tính. Giả tá: mượn chữ Hán 酌 (chước) để ghi âm chước. Ví dụ: Mưu chước Lự lo (謀酌慮𢥈)
- **慮 𢥈** /lự - lo/: nghĩ ngợi, suy tính, bận lòng. Hình thanh: 忄 (tâm) chỉ nghĩa, 盧 (lô) gợi âm. Ví dụ: Mưu chước Lự lo (謀酌慮𢥈)
- **粗 𡚢** /thô - to/: to, thô, không mịn. Hình thanh: 大 (đại) chỉ nghĩa, 蘇 (tô) gợi âm. Ví dụ: Thô to Tế nhỏ (粗𡚢細𡮈)
- **細 𡮈** /tế - nhỏ/: bé, mảnh mai, tỉ mỉ. Hình thanh: 小 (tiểu) chỉ nghĩa, 乳 (nhũ) gợi âm. Ví dụ: Thô to Tế nhỏ (粗𡚢細𡮈)
- **饌 𩜃** /soạn - cỗ/: mâm thức ăn, món ăn ngon. Hình thanh: 飠 (thực) chỉ nghĩa, 具 (cụ) gợi âm. Ví dụ: Soạn cỗ Tu đồ ăn (饌𩜃饈圖咹)
- **饈 圖咹** /tu - đồ ăn/: món ăn ngon, thức ăn. Giả tá: mượn chữ Hán 圖 (đồ) để ghi âm đồ; hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 安 (an) gợi âm. Ví dụ: Soạn cỗ Tu đồ ăn (饌𩜃饈圖咹)

### Đoạn 50: Cần rau cần Bặc cải củ - Úy quan úy Thừa quan (Cặp 981–1000) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về rau thơm hoa cỏ và quan chức phẩm hàm

- Rau cỏ: trong **蔞芹 rau cần**, 蔞 (lâu) ghi âm rau, 芹 mượn nguyên chữ Hán; trong **𦰦𬄃 cải củ**, 𦰦 lấy 艹 (thảo) chỉ nghĩa, 改 (cải) gợi âm.
- Hoa và quan chức mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa: **花 hoa**, **蘂 nhụy**, **官尉 quan úy**, **官 quan**.
- Việc canh giữ: **𠫾巡 đi tuần**, **𠫾戍 đi thú** chung 𠫾 (đi), lấy 去 (khứ) chỉ nghĩa, 多 (đa) gợi âm.

- **芹 蔞芹** /cần - rau cần/: loài rau thơm ưa chỗ nước. Giả tá: mượn chữ Hán 蔞 (lâu) để ghi âm rau; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Cần rau cần Bặc cải củ (芹蔞芹蔔𦰦𬄃)
- **蔔 𦰦𬄃** /bặc - cải củ/: củ cải, loài rau ăn củ. Hình thanh: 艹 (thảo) chỉ nghĩa, 改 (cải) gợi âm. Ví dụ: Cần rau cần Bặc cải củ (芹蔞芹蔔𦰦𬄃)
- **趣** /thú - thú/: ý vị, điều ưa thích. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Thú thú Tình tình (趣情)
- **情** /tình - tình/: cảm xúc, lòng thương yêu. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Thú thú Tình tình (趣情)
- **兵** /binh - binh/: người lính, quân lính. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Binh binh Ngũ ngũ (兵伍)
- **伍** /ngũ - ngũ/: đội năm người lính; hàng quân. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Binh binh Ngũ ngũ (兵伍)
- **膿** /nung - mũ/: mủ ở vết thương; sách ghi mũ. Mượn nguyên chữ Hán 膿 để ghi tiếng mũ. Ví dụ: Nung mũ Thũng sưng (膿腫𤷖)
- **腫 𤷖** /thũng - sưng/: chỗ thịt phồng to lên. Hình thanh: 疒 (nạch) chỉ nghĩa, 夌 (lăng) gợi âm. Ví dụ: Nung mũ Thũng sưng (膿腫𤷖)
- **層** /tằng - từng/: lớp chồng lên nhau, tầng. Mượn nguyên chữ Hán 層 để ghi tiếng từng. Ví dụ: Tằng từng Bệ bực (層陛堛)
- **陛 堛** /bệ - bực/: bực (bậc) thềm cung vua. Giả tá: mượn chữ Hán 堛 (bức) để ghi âm bực. Ví dụ: Tằng từng Bệ bực (層陛堛)
- **逼** /bức - bức/: ép buộc, dồn ép. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Bức bức Tuần thuần (逼馴)
- **馴** /tuần - thuần/: thú nuôi quen, dễ bảo. Mượn nguyên chữ Hán 馴 để ghi tiếng thuần. Ví dụ: Bức bức Tuần thuần (逼馴)
- **巡 𠫾巡** /tuần - đi tuần/: đi xem xét, canh giữ các nơi. Hình thanh: 去 (khứ) chỉ nghĩa, 多 (đa) gợi âm; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Tuần đi tuần Thú đi thú (巡𠫾巡戍𠫾戍)
- **戍 𠫾戍** /thú - đi thú/: đóng giữ nơi biên ải. Hình thanh: 去 (khứ) chỉ nghĩa, 多 (đa) gợi âm; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Tuần đi tuần Thú đi thú (巡𠫾巡戍𠫾戍)
- **嘴 㖼** /chủy - mỏ/: miệng chim; miệng, môi. Hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 某 (mỗ) gợi âm. Ví dụ: Chủy mỏ Phu da (嘴㖼膚䏧)
- **膚 䏧** /phu - da/: lớp bọc ngoài cơ thể. Hình thanh: 月 (bộ nhục) chỉ nghĩa, 多 (đa) gợi âm. Ví dụ: Chủy mỏ Phu da (嘴㖼膚䏧)
- **花** /hoa - hoa/: bông của cây cỏ. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Hoa hoa Nhụy nhụy (花蘂)
- **蘂** /nhụy - nhụy/: nhị hoặc nhụy của hoa. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Hoa hoa Nhụy nhụy (花蘂)
- **尉 官尉** /úy - quan úy/: chức quan võ thời xưa. Mượn nguyên chữ Hán 官, cả âm và nghĩa; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Úy quan úy Thừa quan (thừa) (尉官尉丞官)
- **丞 官** /thừa - quan/: chức quan phụ tá; giúp đỡ. Mượn nguyên chữ Hán 官, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Úy quan úy Thừa quan (thừa) (尉官尉丞官)

### Đoạn 51: Xỉ răng Mâu mắt - Dĩ lấy Cầu tìm (Cặp 1001–1020) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về răng mắt, no đói và tìm kiếm

- Bộ phận trên mặt: **𦝄 răng** lấy 月 (bộ nhục) chỉ nghĩa, 夌 (lăng) gợi âm; **𬑉 mắt** lấy 目 (mục) chỉ nghĩa, 末 (mạt) gợi âm.
- Cặp đối **𩛂 no**, **𩛜 đói** chung 飠 (thực) chỉ nghĩa; phần gợi âm là 奴 (nô) và 対 (đối).
- Việc tìm kiếm: chữ Hán 求 ở đây là mong được, kiếm cho có; **尋 tìm** mượn nguyên chữ Hán 尋 (tầm) để ghi tiếng tìm.

- **齒 𦝄** /xỉ - răng/: phần xương trong miệng để nhai. Hình thanh: 月 (bộ nhục) chỉ nghĩa, 夌 (lăng) gợi âm. Ví dụ: Xỉ răng Mâu mắt (ngươi) (齒𦝄眸𬑉)
- **眸 𬑉** /mâu - mắt/: con ngươi, tròng đen. Hình thanh: 目 (mục) chỉ nghĩa, 末 (mạt) gợi âm. Ví dụ: Xỉ răng Mâu mắt (ngươi) (齒𦝄眸𬑉)
- **售 𬥓𠿲** /thụ - bán đắt/: bán được hàng, bán chạy. Hình thanh: 貝 (bối) chỉ nghĩa, 半 (bán) gợi âm; hình thanh: 售 (thụ) chỉ nghĩa, 旦 (đán) gợi âm. Ví dụ: Thụ bán đắt Thiêm thêm (售𬥓𠿲添)
- **添** /thiêm - thêm/: tăng lên, cho vào. Mượn nguyên chữ Hán 添 để ghi tiếng thêm. Ví dụ: Thụ bán đắt Thiêm thêm (售𬥓𠿲添)
- **宵 𣎀** /tiêu - đêm/: ban tối, khoảng trời tối. Hình thanh: 月 (nguyệt) chỉ nghĩa, 店 (điếm) gợi âm. Ví dụ: Tiêu đêm Đán sớm (宵𣎀旦𣌋)
- **旦 𣌋** /đán - sớm/: lúc rạng đông, buổi sáng. Hình thanh: 日 (nhật) chỉ nghĩa, 歛 (liễm) gợi âm. Ví dụ: Tiêu đêm Đán sớm (宵𣎀旦𣌋)
- **妓 姂** /kỹ - bợm/: bợm (theo sách); 妓 vốn là gái hát, gái điếm. Hình thanh: 女 (nữ) chỉ nghĩa, 乏 (phạp) gợi âm. Ví dụ: Kỹ bợm Bài trò (妓姂俳𠻀)
- **俳 𠻀** /bài - trò/: phường hát, trò diễn vui. Hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 徒 (đồ) gợi âm. Ví dụ: Kỹ bợm Bài trò (妓姂俳𠻀)
- **飽 𩛂 / 𪥯** /bão - no/: ăn đầy bụng, ăn đủ. Hình thanh: 飠 (thực) chỉ nghĩa, 奴 (nô) gợi âm. Ví dụ: Bão no Cơ đói (飽𩛂饑𩛜)
- **饑 𩛜** /cơ - đói/: thiếu ăn, mất mùa. Hình thanh: 飠 (thực) chỉ nghĩa, 対 (đối) gợi âm. Ví dụ: Bão no Cơ đói (飽𩛂饑𩛜)
- **諸 每** /chư - mọi/: các, những, nhiều. Mượn nguyên chữ Hán 每 (mỗi) để ghi tiếng mọi. Ví dụ: Chư mọi Các đều (諸每各調)
- **各 調** /các - đều/: mỗi một, ai nấy. Giả tá: mượn chữ Hán 調 (điều) để ghi âm đều. Ví dụ: Chư mọi Các đều (諸每各調)
- **叫** /khiếu - kêu/: gọi to, la lớn. Mượn nguyên chữ Hán 叫 để ghi tiếng kêu. Ví dụ: Khiếu kêu Hàm ngậm (叫啣唅)
- **啣 唅** /hàm - ngậm/: giữ trong miệng. Hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 含 (hàm) gợi âm. Ví dụ: Khiếu kêu Hàm ngậm (叫啣唅)
- **禁** /cấm - cấm/: ngăn không cho làm. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Cấm cấm Nhưng nhưng (禁仍)
- **仍** /nhưng - nhưng/: vẫn, cứ theo như cũ. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Cấm cấm Nhưng nhưng (禁仍)
- **于 蒸** /vu - chưng/: ở, tại, ở nơi. Giả tá: mượn chữ Hán 蒸 (chưng) để ghi âm chưng. Ví dụ: Vu chưng Thử ấy (于蒸此𧘇)
- **此 𧘇** /thử - ấy/: cái này, nơi này. Ví dụ: Vu chưng Thử ấy (于蒸此𧘇)
- **以 𥙩** /dĩ - lấy/: dùng, đem dùng, bằng cách. Hình thanh: 以 (dĩ) chỉ nghĩa, 礼 (lễ) gợi âm. Ví dụ: Dĩ lấy Cầu tìm (以𥙩求尋)
- **求 尋** /cầu - tìm/: mong được, xin, kiếm cho có. Mượn nguyên chữ Hán 尋 (tầm) để ghi tiếng tìm. Ví dụ: Dĩ lấy Cầu tìm (以𥙩求尋)

### Đoạn 52: Cầm chim Mô ếch - Lịch trải Du qua (Cặp 1021–1040) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về thế giới muôn loài và vượt qua giới hạn

- Loài vật: **𪀄 chim** lấy 鳥 (điểu) chỉ nghĩa, 占 (chiêm) gợi âm; **螠 ếch** lấy 虫 (trùng) chỉ nghĩa, 益 (ích) gợi âm.
- Động tác tay: **𢮀 sờ**, **扲 cầm**, **𢴖 gãi** chung 扌 (thủ) chỉ nghĩa; riêng 捽 (tốt) trong chữ Nôm đọc được cả **捽 rút** và **捽 tuốt**.
- Hành động vượt qua: **過 qua** mượn nguyên chữ Hán 過 (quá) để ghi tiếng qua.

- **禽 𪀄** /cầm - chim/: chim, chim chóc. Hình thanh: 鳥 (điểu) chỉ nghĩa, 占 (chiêm) gợi âm. Ví dụ: Cầm chim Mô ếch (禽𪀄蟆螠)
- **蟆 螠** /mô - ếch/: ếch, cóc. Hình thanh: 虫 (trùng) chỉ nghĩa, 益 (ích) gợi âm. Ví dụ: Cầm chim Mô ếch (禽𪀄蟆螠)
- **磗 𥗩** /chuyên - gạch/: viên đất nung để xây. Hình thanh: 石 (thạch) chỉ nghĩa, 擊 (kích) gợi âm. Ví dụ: Chuyên gạch Thán than (磗𥗩炭)
- **炭** /thán - than/: than củi, than đá. Mượn nguyên chữ Hán 炭 để ghi tiếng than. Ví dụ: Chuyên gạch Thán than (磗𥗩炭)
- **貫** /quán - quan/: xâu tiền, đơn vị tiền xưa. Mượn nguyên chữ Hán 貫 để ghi tiếng quan. Ví dụ: Quán quan Lâu rút (貫摟捽)
- **摟 捽** /lâu - rút/: kéo lấy, vơ lại. Chữ Hán 捽 (tốt), trong chữ Nôm đọc là rút. Ví dụ: Quán quan Lâu rút (貫摟捽)
- **拔 捽** /bạt - tuốt/: rút ra, nhổ lên. Giả tá: mượn chữ Hán 捽 (tốt) để ghi âm tuốt. Ví dụ: Bạt tuốt Mô sờ (拔捽摸𢮀)
- **摸 𢮀** /mô - sờ/: dùng tay chạm, rờ, mò. Hình thanh: 扌 (thủ) chỉ nghĩa, 初 (sơ) gợi âm. Ví dụ: Bạt tuốt Mô sờ (拔捽摸𢮀)
- **藉 𢘾** /tạ - nhờ/: nương cậy, dựa vào. Hình thanh: 忄 (tâm) chỉ nghĩa, 如 (như) gợi âm. Ví dụ: Tạ nhờ Chi chống (藉𢘾支𢶢)
- **支 𢶢** /chi - chống/: đỡ cho khỏi đổ, nâng đỡ. Ví dụ: Tạ nhờ Chi chống (藉𢘾支𢶢)
- **萌 𦴋** /manh - mống/: mầm cây mới nhú. Ví dụ: Manh mống Nhưỡng gây (萌𦴋攘𢲧)
- **攘 𢲧** /nhưỡng - gây/: tranh cướp, quấy rối, rối loạn. Hình thanh: 扌 (thủ) chỉ nghĩa, 荄 (cai) gợi âm. Ví dụ: Manh mống Nhưỡng gây (萌𦴋攘𢲧)
- **素 齋** /tố - chay/: đồ ăn không thịt cá. Mượn nguyên chữ Hán 齋 (trai) để ghi tiếng chay. Ví dụ: Tố chay Huân tạp (素齋葷雜)
- **葷 雜** /huân - tạp/: ăn tạp, ăn mặn, đối với 素 tố là ăn chay; 葷 cũng là rau có mùi hăng. Mượn nguyên chữ Hán 雜, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Tố chay Huân tạp (素齋葷雜)
- **踐 踏** /tiễn - đạp/: giẫm lên, xéo lên. Mượn nguyên chữ Hán 踏, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Tiễn đạp Khóa cầm (踐踏挎扲)
- **挎 扲** /khóa - cầm/: xách, khoác trên tay; sách ghi cầm. Hình thanh: 扌 (thủ) chỉ nghĩa, 今 (kim) gợi âm. Ví dụ: Tiễn đạp Khóa cầm (踐踏挎扲)
- **探** /tham - thăm/: dò xét, hỏi han. Mượn nguyên chữ Hán 探 để ghi tiếng thăm. Ví dụ: Tham thăm Tao gãi (探搔𢴖)
- **搔 𢴖** /tao - gãi/: dùng móng cào lên da. Hình thanh: 扌 (thủ) chỉ nghĩa, 啓 (khải) gợi âm. Ví dụ: Tham thăm Tao gãi (探搔𢴖)
- **歷 𣦰** /lịch - trải/: đi qua, từng biết qua. Hình thanh: 歷 (lịch) chỉ nghĩa, 吏 (lại) gợi âm. Ví dụ: Lịch trải Du qua (歷𣦰逾過)
- **逾 過** /du - qua/: vượt qua, quá mức. Mượn nguyên chữ Hán 過 (quá) để ghi tiếng qua. Ví dụ: Lịch trải Du qua (歷𣦰逾過)

### Đoạn 53: Ma ma Quỉ quỉ - Mỹ tốt Vinh vang (Cặp 1041–1060) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về thế giới huyền bí và việc răn dạy

- Thế giới tâm linh: **魔 ma**, **鬼 quỉ** mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa.
- Lời răn dạy lấy 口 (khẩu) chỉ nghĩa: **𠰺 dạy** có 代 (đại) gợi âm, **噒 răn** có 粦 (lân) gợi âm.
- Danh tiếng: **榮 vang** mượn nguyên chữ Hán 榮 để ghi tiếng vang, nghĩa là rạng rỡ, tiếng tăm vẻ vang.

- **魔** /ma - ma/: quỷ dữ, yêu quái. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Ma ma Quỉ quỉ (魔鬼)
- **鬼** /quỉ - quỉ/: hồn người chết, loài ma. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Ma ma Quỉ quỉ (魔鬼)
- **息 𱎢** /tức - nghỉ/: thôi, dừng việc; hơi thở. Ví dụ: Tức nghỉ Tư nay (息𱎢茲𫢩)
- **茲 𫢩** /tư - nay/: bây giờ, đây, này. Hình thanh: 今 (kim) chỉ nghĩa, 尼 (ni) gợi âm. Ví dụ: Tức nghỉ Tư nay (息𱎢茲𫢩)
- **霄 𩄲 / 雲** /tiêu - mây/: mây, tầng không trên trời. Hình thanh: 雨 (vũ) chỉ nghĩa, 迷 (mê) gợi âm. Ví dụ: Tiêu mây Lỗ mặn (霄𩄲鹵𪉽)
- **鹵 𪉽** /lỗ - mặn/: mặn, đất nhiễm muối, muối mỏ. Hình thanh: 鹵 (lỗ) chỉ nghĩa, 曼 (mạn) gợi âm. Ví dụ: Tiêu mây Lỗ mặn (霄𩄲鹵𪉽)
- **齧 哏** /khiết - cắn/: dùng răng gặm, nhai. Hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 艮 (cấn) gợi âm. Ví dụ: Khiết cắn Hào kêu (齧哏號叫)
- **號 叫** /hào - kêu/: gào to, la khóc. Mượn nguyên chữ Hán 叫 (khiếu) để ghi tiếng kêu. Ví dụ: Khiết cắn Hào kêu (齧哏號叫)
- **撩** /liêu - trêu/: chọc ghẹo, khêu, kích. Mượn nguyên chữ Hán 撩 để ghi tiếng trêu. Ví dụ: Liêu trêu Nhiễu quấy (撩擾𢫞)
- **擾 𢫞** /nhiễu - quấy/: làm rối, gây phiền. Ví dụ: Liêu trêu Nhiễu quấy (撩擾𢫞)
- **敎 𠰺** /giáo - dạy/: chỉ bảo, truyền điều hay. Hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 代 (đại) gợi âm. Ví dụ: Giáo dạy Trừng răn (敎𠰺懲噒)
- **懲 噒** /trừng - răn/: trừng trị để đừng tái phạm. Hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 粦 (lân) gợi âm. Ví dụ: Giáo dạy Trừng răn (敎𠰺懲噒)
- **蚺 𡥵螓** /nhiễm - con trăn/: rắn lớn không độc. Hình thanh: 子 (tử) chỉ nghĩa, 昆 (côn) gợi âm; hình thanh: 虫 (trùng) chỉ nghĩa, 秦 (tần) gợi âm. Ví dụ: Nhiễm con trăn Vị con nhiếm (蚺𡥵螓蝟𡥵蝟)
- **蝟 𡥵蝟** /vị - con nhiếm/: con nhím có lông gai; sách ghi nhiếm. Hình thanh: 子 (tử) chỉ nghĩa, 昆 (côn) gợi âm; mượn nguyên chữ Hán 蝟 để ghi tiếng nhiếm. Ví dụ: Nhiễm con trăn Vị con nhiếm (蚺𡥵螓蝟𡥵蝟)
- **餂 𦧷** /thiểm - liếm/: liếm, dùng lưỡi chạm hoặc nếm; câu nhử. Hình thanh: 舌 (thiệt) chỉ nghĩa, 廉 (liêm) gợi âm. Ví dụ: Thiểm liếm Xan ăn (餂𦧷餐咹)
- **餐 咹** /xan - ăn/: bữa cơm, đưa thức ăn vào miệng. Hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 安 (an) gợi âm. Ví dụ: Thiểm liếm Xan ăn (餂𦧷餐咹)
- **腳 蹎** /cước - chân/: chân, phần dưới, gốc. Hình thanh: 𧾷 (túc) chỉ nghĩa, 真 (chân) gợi âm. Ví dụ: Cước chân Căn gót (腳蹎跟𨃴)
- **跟 𨃴** /căn - gót/: phần sau bàn chân. Hình thanh: 𧾷 (túc) chỉ nghĩa, 骨 (cốt) gợi âm. Ví dụ: Cước chân Căn gót (腳蹎跟𨃴)
- **美 𡨧** /mỹ - tốt/: đẹp, hay, lành. Hình thanh: 宀 (miên) chỉ nghĩa, 卒 (tốt) gợi âm. Ví dụ: Mỹ tốt Vinh vang (美𡨧榮)
- **榮** /vinh - vang/: rạng rỡ, tiếng tăm vẻ vang. Mượn nguyên chữ Hán 榮 để ghi tiếng vang. Ví dụ: Mỹ tốt Vinh vang (美𡨧榮)

### Đoạn 54: Cương gang Thổ đất - Trào ghẹo Sọa chơi (Cặp 1061–1080) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về luyện kim gang thép và vui chơi tiêu khiển

- Kim loại cứng: **鋼 gang** mượn nguyên chữ Hán 鋼 để ghi tiếng gang; sách giải là gang, còn 鋼 vốn là thép.
- Vui chơi trêu đùa: **𨔈 chơi** lấy 辶 (sước) chỉ nghĩa, 制 (chế) gợi âm; **嘺 ghẹo** lấy 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 喬 (kiều) gợi âm.
- Nhiều chỗ sách giải khác nghĩa thường: **𪂲 cò** ứng với 鶩 vốn là con vịt, **𩌂 giày** ứng với 靴 vốn là ủng cao cổ, **𡇸 quây** ứng với 規 vốn là compa, phép tắc.

- **鋼** /cương - gang/: gang; 鋼 cũng là thép. Mượn nguyên chữ Hán 鋼 để ghi tiếng gang. Ví dụ: Cương gang Thổ đất (鋼土坦)
- **土 坦 / 𡐙** /thổ - đất/: đất, đất đai; đồ bằng đất. Chữ Hán 坦 (thản), trong chữ Nôm đọc là đất. Ví dụ: Cương gang Thổ đất (鋼土坦)
- **拾 抇** /thập - nhặt/: lượm lên, thu lấy. Hình thanh: 扌 (thủ) chỉ nghĩa, 日 (nhật) gợi âm. Ví dụ: Thập nhặt Sưu tìm (拾抇搜尋)
- **搜 尋** /sưu - tìm/: lục soát, dò kiếm. Mượn nguyên chữ Hán 尋 (tầm) để ghi tiếng tìm. Ví dụ: Thập nhặt Sưu tìm (拾抇搜尋)
- **嫌** /hiềm - hiềm/: ngờ vực, không ưa. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Hiềm hiềm Tật ghét (嫌嫉恄)
- **嫉 恄** /tật - ghét/: ghen ghét, đố kỵ. Hình thanh: 忄 (tâm) chỉ nghĩa, 吉 (cát) gợi âm. Ví dụ: Hiềm hiềm Tật ghét (嫌嫉恄)
- **按 𥌀** /án - xét/: tra cứu, đối chiếu; ấn xuống. Hình thanh: 目 (mục) chỉ nghĩa, 察 (sát) gợi âm. Ví dụ: Án xét Lao mò (按𥌀撈摸)
- **撈 摸** /lao - mò/: vớt lấy từ dưới nước. Mượn nguyên chữ Hán 摸 (mô) để ghi tiếng mò. Ví dụ: Án xét Lao mò (按𥌀撈摸)
- **鶩 𪂲** /vụ - cò/: con cò (theo sách); 鶩 vốn là con vịt trời, con le le. Hình thanh: 鳥 (điểu) chỉ nghĩa, 孤 (cô) gợi âm. Ví dụ: Vụ cò Quyên cuốc (鶩𪂲鵑𪅦)
- **鵑 𪅦** /quyên - cuốc/: chim đỗ quyên. Hình thanh: 鳥 (điểu) chỉ nghĩa, 國 (quốc) gợi âm. Ví dụ: Vụ cò Quyên cuốc (鶩𪂲鵑𪅦)
- **屧 槶** /tiết - guốc/: đế giày gỗ, dép gỗ; âm theo sách, từ điển đọc tiệp. Hình thanh: 木 (mộc) chỉ nghĩa, 國 (quốc) gợi âm. Ví dụ: Tiết guốc Ngoa giày (屧槶靴𩌂)
- **靴 𩌂** /ngoa - giày/: giày ống, giày cao cổ, cái ủng. Hình thanh: 革 (cách) chỉ nghĩa, 苔 (đài) gợi âm. Ví dụ: Tiết guốc Ngoa giày (屧槶靴𩌂)
- **規 𡇸** /qui - quây/: quây (theo sách); 規 vốn là cái khuôn tròn, khuôn phép. Hình thanh: 囗 (vi) chỉ nghĩa, 乖 (quai) gợi âm. Ví dụ: Qui quây Củ thước (規𡇸矩𡱩)
- **矩 𡱩** /củ - thước/: đồ đo góc vuông; phép tắc. Hình thanh: 尺 (xích) chỉ nghĩa, 托 (thác) gợi âm. Ví dụ: Qui quây Củ thước (規𡇸矩𡱩)
- **篦 𥳂** /tỳ - lược/: đồ chải tóc răng dày. Hình thanh: 竹 (trúc) chỉ nghĩa, 畧 (lược) gợi âm. Ví dụ: Tỳ lược Kính gương (篦𥳂鏡𦎛)
- **鏡 𦎛** /kính - gương/: đồ soi mặt; thấu kính. Ghép 姜 (khương) với 司 (tư), 姜 gợi âm. Ví dụ: Tỳ lược Kính gương (篦𥳂鏡𦎛)
- **楊** /dương - dương/: loài cây họ liễu. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Dương dương Liễu liễu (楊柳)
- **柳** /liễu - liễu/: cây cành mềm rủ xuống. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Dương dương Liễu liễu (楊柳)
- **嘲 嘺** /trào - ghẹo/: chế giễu, trêu chọc. Hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 喬 (kiều) gợi âm. Ví dụ: Trào ghẹo Sọa chơi (嘲嘺耍𨔈)
- **耍 𨔈** /sọa - chơi/: đùa giỡn, vui đùa. Hình thanh: 辶 (sước) chỉ nghĩa, 制 (chế) gợi âm. Ví dụ: Trào ghẹo Sọa chơi (嘲嘺耍𨔈)

### Đoạn 55: Lân ma trơi Lân đóm - Giá gác Gian ngăn (Cặp 1081–1100) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về ma trơi, đom đóm và việc ngăn cách

- Ánh sáng đêm tối: trong **魔𩳳 ma trơi**, 魔 mượn nguyên chữ Hán; **𧍈 đóm** lấy 虫 (trùng) chỉ nghĩa, 店 (điếm) gợi âm.
- Động tác tay lấy 扌 (thủ) chỉ nghĩa: **抋 tóm** có 心 (tâm) gợi âm, **扲 cầm** có 今 (kim) gợi âm, **𢯏 bẻ** có 彼 (bỉ) gợi âm.
- Việc ngăn cách: **拫 ngăn** cũng lấy 扌 (thủ) chỉ nghĩa, 艮 (cấn) gợi âm, ứng với chữ Hán 間 nghĩa là ngăn, gian, khoảng giữa.

- **燐 魔𩳳** /lân - ma trơi/: ma trơi, chất phốt pho. Mượn nguyên chữ Hán 魔, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Lân ma trơi Lân đóm (燐魔𩳳䗲𧍈)
- **䗲 𧍈** /lân - đóm/: loài bọ đêm phát sáng. Hình thanh: 虫 (trùng) chỉ nghĩa, 店 (điếm) gợi âm. Ví dụ: Lân ma trơi Lân đóm (燐魔𩳳䗲𧍈)
- **總 抋** /tổng - tóm/: gom lại, thâu về một mối. Hình thanh: 扌 (thủ) chỉ nghĩa, 心 (tâm) gợi âm. Ví dụ: Tổng tóm Trì cầm (總抋持扲)
- **持 扲** /trì - cầm/: giữ lấy, nắm chặt. Hình thanh: 扌 (thủ) chỉ nghĩa, 今 (kim) gợi âm. Ví dụ: Tổng tóm Trì cầm (總抋持扲)
- **潭** /đàm - đầm/: vực sâu, chỗ nước sâu. Mượn nguyên chữ Hán 潭 để ghi tiếng đầm. Ví dụ: Đàm đầm Hức rãnh (潭洫𤃡)
- **洫 𤃡** /hức - rãnh/: đường nước trong ruộng; hào. Hình thanh: 氵 (thủy) chỉ nghĩa, 穎 (dĩnh) gợi âm. Ví dụ: Đàm đầm Hức rãnh (潭洫𤃡)
- **景** /cảnh - cảnh/: quang cảnh, tình cảnh. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Cảnh cảnh Trang trang (景庄)
- **庄** /trang - trang/: xóm làng; nhà ở thôn quê. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Cảnh cảnh Trang trang (景庄)
- **咫 𡬼** /chỉ - gang/: thước đời Chu; rất gần. Hình thanh: 寸 (thốn) chỉ nghĩa, 剛 (cương) gợi âm. Ví dụ: Chỉ gang Chích lẻ (咫𡬼隻𥛭)
- **隻 𥛭** /chích - lẻ/: đơn chiếc; chiếc, con. Hình thanh: 隻 (chích) chỉ nghĩa, 礼 (lễ) gợi âm. Ví dụ: Chỉ gang Chích lẻ (咫𡬼隻𥛭)
- **折 𢯏** /chiết - bẻ/: làm gãy, gập lại. Hình thanh: 扌 (thủ) chỉ nghĩa, 彼 (bỉ) gợi âm. Ví dụ: Chiết bẻ Phan vin (折𢯏攀援)
- **攀 援** /phan - vin/: bám lấy mà leo lên. Mượn nguyên chữ Hán 援 (viện) để ghi tiếng vin. Ví dụ: Chiết bẻ Phan vin (折𢯏攀援)
- **綿 𢅧** /miên - mền/: cái mền (chăn) (theo sách); 綿 vốn là tơ bông. Hình thanh: 巾 (cân) chỉ nghĩa, 綿 (miên) gợi âm. Ví dụ: Miên mền Phức kép (綿𢅧複夾)
- **複 夾** /phức - kép/: áo hai lớp; nhiều lớp. Mượn nguyên chữ Hán 夾 (giáp) để ghi tiếng kép. Ví dụ: Miên mền Phức kép (綿𢅧複夾)
- **法** /pháp - phép/: luật lệ, khuôn mẫu. Mượn nguyên chữ Hán 法 để ghi tiếng phép. Ví dụ: Pháp phép Ân ơn (法恩)
- **恩** /ân - ơn/: điều tốt làm cho người khác. Mượn nguyên chữ Hán 恩 để ghi tiếng ơn. Ví dụ: Pháp phép Ân ơn (法恩)
- **狎 㦦** /hiệp - lờn/: quá quen mà thiếu kính. Ví dụ: Hiệp lờn Dong nhác (狎㦦慵𢣅)
- **慵 𢣅** /dong - nhác/: lười biếng, uể oải. Hình thanh: 忄 (tâm) chỉ nghĩa, 落 (lạc) gợi âm. Ví dụ: Hiệp lờn Dong nhác (狎㦦慵𢣅)
- **架 閣** /giá - gác/: cái giá, giàn; đặt lên. Mượn nguyên chữ Hán 閣 (các) để ghi tiếng gác. Ví dụ: Giá gác Gian ngăn (架閣間拫)
- **間 拫** /gian - ngăn/: ngăn, gian; khoảng giữa. Hình thanh: 扌 (thủ) chỉ nghĩa, 艮 (cấn) gợi âm. Ví dụ: Giá gác Gian ngăn (架閣間拫)

### Đoạn 56: Mục chăn Tiều hái củi - Chửng vớt Đầu gieo (Cặp 1101–1120) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về việc chăn thả, hái củi và gieo mình

- Việc đồng quê: **𤛇 chăn** lấy 牛 (ngưu) chỉ nghĩa, 真 (chân) gợi âm; trong **𢲨檜 hái củi**, 𢲨 lấy 扌 (thủ) chỉ nghĩa, 海 (hải) gợi âm, còn 檜 (cối) được mượn để ghi âm củi.
- Chuyện nước: **㲸 ướt**, **𣾼 vớt** chung 氵 (thủy) chỉ nghĩa; phần gợi âm là 乙 (ất) và 越 (việt).
- Hành động gieo mình: **招 gieo** là chữ Hán 招 (chiêu), trong chữ Nôm đọc là gieo, ứng với chữ Hán 投 nghĩa là ném, quăng, lao mình.

- **牧 𤛇** /mục - chăn/: chăn nuôi gia súc. Hình thanh: 牛 (ngưu) chỉ nghĩa, 真 (chân) gợi âm. Ví dụ: Mục chăn Tiều hái củi (牧𤛇樵𢲨檜)
- **樵 𢲨檜** /tiều - hái củi/: đốn gỗ đun bếp; người đốn gỗ. Hình thanh: 扌 (thủ) chỉ nghĩa, 海 (hải) gợi âm; giả tá: mượn chữ Hán 檜 (cối) để ghi âm củi. Ví dụ: Mục chăn Tiều hái củi (牧𤛇樵𢲨檜)
- **準 𦡠𪖫** /chuẩn - sống mũi/: sống mũi, mũi cao; 準 cũng là chuẩn mực, bằng phẳng. Hình thanh: 脊 (tích) chỉ nghĩa, 弄 (lộng) gợi âm sống; 鼻 (tỵ) chỉ nghĩa, 每 (mỗi) gợi âm mũi. Ví dụ: Chuẩn sống mũi Đồng con ngươi (準𦡠𪖫瞳𡥵𥇹)
- **瞳 𡥵𥇹** /đồng - con ngươi/: lỗ tròn giữa tròng mắt. Hình thanh: 子 (tử) chỉ nghĩa, 昆 (côn) gợi âm. Ví dụ: Chuẩn sống mũi Đồng con ngươi (準𦡠𪖫瞳𡥵𥇹)
- **氣 唏** /khí - hơi/: khí, luồng thở; khí trời. Giả tá: mượn chữ Hán 唏 (hy) để ghi âm hơi. Ví dụ: Khí hơi Thanh tiếng (氣唏聲㗂)
- **聲 㗂** /thanh - tiếng/: âm thanh, giọng nói. Hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 省 (tỉnh) gợi âm. Ví dụ: Khí hơi Thanh tiếng (氣唏聲㗂)
- **翔 𫅤** /tường - liệng/: bay lượn, chao cánh. Hình thanh: 羽 (vũ) chỉ nghĩa, 令 (lệnh) gợi âm; từ điển ghi 𫅤 đọc lượn. Ví dụ: Tường liệng Nhiễu quanh (翔𫅤繞𨒺)
- **繞 𨒺** /nhiễu - quanh/: quấn, vòng bao lấy. Hình thanh: 辶 (sước) chỉ nghĩa, 光 (quang) gợi âm. Ví dụ: Tường liệng Nhiễu quanh (翔𫅤繞𨒺)
- **爭** /tranh - tranh/: giành nhau, cãi lẽ. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Tranh tranh Chiến đánh (爭戰打)
- **戰 打** /chiến - đánh/: giao chiến, chiến tranh. Mượn nguyên chữ Hán 打 (đả) để ghi tiếng đánh. Ví dụ: Tranh tranh Chiến đánh (爭戰打)
- **翎 𣰳𦑃** /linh - lông cánh/: lông vũ dài ở cánh chim. Hình thanh: 毛 (mao) chỉ nghĩa, 篭 (lung) gợi âm lông; 羽 (vũ) chỉ nghĩa, 更 (canh) gợi âm cánh. Ví dụ: Linh lông cánh Vũ lông (翎𣰳𦑃羽𣰳)
- **羽 𣰳** /vũ - lông/: lông chim; cánh chim. Hình thanh: 毛 (mao) chỉ nghĩa, 篭 (lung) gợi âm. Ví dụ: Linh lông cánh Vũ lông (翎𣰳𦑃羽𣰳)
- **松** /tòng - tòng/: cây thông, cây lá kim. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Tòng tòng Bách bách (松栢)
- **栢** /bách - bách/: cây bách, cây trắc bách. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Tòng tòng Bách bách (松栢)
- **冊** /sách - sách/: tập giấy viết, sổ ghi. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Sách sách Đồ bản đồ (冊圖版圖)
- **圖 版圖** /đồ - bản đồ/: hình vẽ đất đai, tranh vẽ. Mượn nguyên chữ Hán 版, cả âm và nghĩa; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Sách sách Đồ bản đồ (冊圖版圖)
- **枯** /khô - khô/: héo, cạn hết nước. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Khô khô Thấp ướt (枯濕㲸)
- **濕 㲸** /thấp - ướt/: thấm nước, ẩm. Hình thanh: 氵 (thủy) chỉ nghĩa, 乙 (ất) gợi âm. Ví dụ: Khô khô Thấp ướt (枯濕㲸)
- **拯 𣾼** /chửng - vớt/: cứu giúp, kéo khỏi nước. Hình thanh: 氵 (thủy) chỉ nghĩa, 越 (việt) gợi âm. Ví dụ: Chửng vớt Đầu gieo (拯𣾼投招)
- **投 招** /đầu - gieo/: ném, quăng; lao mình. Chữ Hán 招 (chiêu), trong chữ Nôm đọc là gieo. Ví dụ: Chửng vớt Đầu gieo (拯𣾼投招)

### Đoạn 57: Giao keo Tiết mạt - Giá cấy Canh cày (Cặp 1121–1140) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về chất kết dính và công việc cày cấy

- Chất kết dính: **膠 keo** mượn nguyên chữ Hán 膠 để ghi tiếng keo, nghĩa là chất dính, nhựa dán.
- Hai việc của nghề nông: **𦔙 cấy**, **𦓿 cày** chung 耒 (lỗi) chỉ nghĩa; phần gợi âm là 既 (ký) và 其 (kỳ).
- 京 là kinh đô, tiếng Việt xưa gọi là kẻ chợ; **𢄂 chợ** lấy 市 (thị) chỉ nghĩa, 助 (trợ) gợi âm.

- **膠** /giao - keo/: chất dính, nhựa dán. Mượn nguyên chữ Hán 膠 để ghi tiếng keo. Ví dụ: Giao keo Tiết mạt (膠屑末)
- **屑 末** /tiết - mạt/: vụn nhỏ, bột vụn. Mượn nguyên chữ Hán 末, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Giao keo Tiết mạt (膠屑末)
- **核 曷** /hạch - hạt/: nhân, hột trong trái. Giả tá: mượn chữ Hán 曷 (hạt) để ghi âm hạt. Ví dụ: Hạch hạt Đằng giây (核曷藤𦀊)
- **藤 𦀊** /đằng - giây/: loài cây thân leo; song mây. Hình thanh: 糹 (mịch) chỉ nghĩa, 夷 (di) gợi âm. Ví dụ: Hạch hạt Đằng giây (核曷藤𦀊)
- **樹 𣘃** /thụ - cây/: cây cối; trồng, dựng lên. Hình thanh: 木 (mộc) chỉ nghĩa, 荄 (cai) gợi âm. Ví dụ: Thụ cây Sài củi (樹𣘃柴檜)
- **柴 檜** /sài - củi/: cành gỗ dùng đun bếp. Giả tá: mượn chữ Hán 檜 (cối) để ghi âm củi. Ví dụ: Thụ cây Sài củi (樹𣘃柴檜)
- **換 𢷮** /hoán - đổi/: thay thế, trao qua lại. Hình thanh: 扌 (thủ) chỉ nghĩa, 對 (đối) gợi âm. Ví dụ: Hoán đổi Thiên dời (換𢷮遷移)
- **遷 移** /thiên - dời/: chuyển chỗ, thay đổi. Mượn nguyên chữ Hán 移 (di) để ghi tiếng dời. Ví dụ: Hoán đổi Thiên dời (換𢷮遷移)
- **世 𠁀** /thế - đời/: thời đại, thế hệ. Hình thanh: 世 (thế) chỉ nghĩa, 代 (đại) gợi âm. Ví dụ: Thế đời Kinh chợ (世𠁀京𢄂)
- **京 𢄂** /kinh - chợ/: chợ, như kẻ chợ là nơi kinh đô; 京 là kinh đô. Hình thanh: 市 (thị) chỉ nghĩa, 助 (trợ) gợi âm. Ví dụ: Thế đời Kinh chợ (世𠁀京𢄂)
- **毋 𠤆** /vô - chớ/: đừng, không được. Hình thanh: 勿 (vật) chỉ nghĩa, 渚 (chử) gợi âm. Ví dụ: Vô chớ Phất chăng (毋𠤆弗庄)
- **弗 庄** /phất - chăng/: không, chẳng. Giả tá: mượn chữ Hán 庄 (trang) để ghi âm chăng. Ví dụ: Vô chớ Phất chăng (毋𠤆弗庄)
- **云 浪** /vân - rằng/: nói, bảo là. Giả tá: mượn chữ Hán 浪 (lãng) để ghi âm rằng. Ví dụ: Vân rằng Vị bảo (云浪謂𠸒)
- **謂 𠸒** /vị - bảo/: nói với, gọi là. Hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 保 (bảo) gợi âm. Ví dụ: Vân rằng Vị bảo (云浪謂𠸒)
- **訴 告** /tố - cáo/: kêu oan, tố giác. Mượn nguyên chữ Hán 告, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Tố cáo Xưng xưng (訴告稱)
- **稱** /xưng - xưng/: gọi tên, tự nhận. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Tố cáo Xưng xưng (訴告稱)
- **纆 繩** /mặc - thừng/: dây to bện chắc. Mượn nguyên chữ Hán 繩 (thằng) để ghi tiếng thừng. Ví dụ: Mặc thừng Bổng gậy (纆繩棒梞)
- **棒 梞** /bổng - gậy/: đòn gỗ, côn đánh. Hình thanh: 木 (mộc) chỉ nghĩa, 忌 (kỵ) gợi âm. Ví dụ: Mặc thừng Bổng gậy (纆繩棒梞)
- **稼 𦔙** /giá - cấy/: gieo trồng lúa. Hình thanh: 耒 (lỗi) chỉ nghĩa, 既 (ký) gợi âm. Ví dụ: Giá cấy Canh cày (稼𦔙耕𦓿)
- **耕 𦓿** /canh - cày/: lật đất trồng trọt. Hình thanh: 耒 (lỗi) chỉ nghĩa, 其 (kỳ) gợi âm. Ví dụ: Giá cấy Canh cày (稼𦔙耕𦓿)

### Đoạn 58: Nhựt ngày Kỳ hẹn - Dị lạ Đồng cùng (Cặp 1141–1160) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về chu kỳ thời gian và tính chất đồng dị

- Thời gian: **𣈜 ngày** lấy 日 (nhật) chỉ nghĩa, 㝵 (ngại) gợi âm; **𭉑 hẹn** lấy 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 限 (hạn) gợi âm.
- Cặp giống và khác: **共 cùng** mượn nguyên chữ Hán 共 (cộng) để ghi tiếng cùng; **𤳧 lạ** lấy 異 (dị) chỉ nghĩa, 呂 (lữ) gợi âm.
- 濂 là suối Liêm; **溪 khe** mượn nguyên chữ Hán 溪 (khê) để ghi tiếng khe.

- **日 𣈜** /nhựt - ngày/: mặt trời; ngày, ban ngày. Hình thanh: 日 (nhật) chỉ nghĩa, 㝵 (ngại) gợi âm. Ví dụ: Nhựt ngày Kỳ hẹn (日𣈜期𭉑)
- **期 𭉑** /kỳ - hẹn/: thời hạn đã định. Hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 限 (hạn) gợi âm. Ví dụ: Nhựt ngày Kỳ hẹn (日𣈜期𭉑)
- **完 院** /hoàn - vẹn/: trọn, đầy đủ, xong. Giả tá: mượn chữ Hán 院 (viện) để ghi âm vẹn. Ví dụ: Hoàn vẹn Tiến lên (完院進𨖲)
- **進 𨖲** /tiến - lên/: tiến tới, đi tới. Hình thanh: 升 (thăng) chỉ nghĩa, 連 (liên) gợi âm. Ví dụ: Hoàn vẹn Tiến lên (完院進𨖲)
- **屏 𬌌** /bình - phên/: bức chắn, bình phong. Hình thanh: 爿 (tường) chỉ nghĩa, 番 (phiên) gợi âm. Ví dụ: Bình phên Ly giậu (屏𬌌籬𥭛)
- **籬 𥭛** /ly - giậu/: hàng rào tre, gỗ. Hình thanh: 竹 (trúc) chỉ nghĩa, 酉 (dậu) gợi âm. Ví dụ: Bình phên Ly giậu (屏𬌌籬𥭛)
- **藏 𢭳** /tàng - giấu/: cất kín, chứa. Hình thanh: 扌 (thủ) chỉ nghĩa, 酉 (dậu) gợi âm. Ví dụ: Tàng giấu Yểm che (藏𢭳掩𩂏)
- **掩 𩂏** /yểm - che/: lấy tay đậy; phủ kín. Hình thanh: 雨 (vũ) chỉ nghĩa, 支 (chi) gợi âm. Ví dụ: Tàng giấu Yểm che (藏𢭳掩𩂏)
- **濂 溪** /liêm - khe/: khe suối, suối Liêm. Mượn nguyên chữ Hán 溪 (khê) để ghi tiếng khe. Ví dụ: Liêm khe Khiếu lỗ (濂溪竅𡓇)
- **竅 𡓇** /khiếu - lỗ/: hốc, chỗ thủng. Hình thanh: 土 (thổ) chỉ nghĩa, 魯 (lỗ) gợi âm. Ví dụ: Liêm khe Khiếu lỗ (濂溪竅𡓇)
- **補 𦀪** /bổ - vá/: khâu chỗ rách; bù đắp. Hình thanh: 糹 (mịch) chỉ nghĩa, 伯 (bá) gợi âm. Ví dụ: Bổ vá Điều hòa (補𦀪調和)
- **調 和** /điều - hòa/: làm cho vừa, ổn thỏa. Mượn nguyên chữ Hán 和, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Bổ vá Điều hòa (補𦀪調和)
- **科** /khoa - khoa/: môn học; kỳ thi tuyển. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Khoa khoa Đệ thứ (科第次)
- **第 次** /đệ - thứ/: bậc, hạng, trật tự. Mượn nguyên chữ Hán 次, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Khoa khoa Đệ thứ (科第次)
- **奴 𠀲** /nô - đứa/: đầy tớ, kẻ hầu. Hình thanh: 丁 (đinh) chỉ nghĩa, 多 (đa) gợi âm. Ví dụ: Nô đứa (tớ) Đồng tiểu đồng (奴𠀲僮小僮)
- **僮 小僮** /đồng - tiểu đồng/: trẻ hầu, đầy tớ nhỏ. Mượn nguyên chữ Hán 小, cả âm và nghĩa; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Nô đứa (tớ) Đồng tiểu đồng (奴𠀲僮小僮)
- **冀 懞** /ký - mong/: trông đợi, ước muốn. Giả tá: mượn chữ Hán 懞 (mông) để ghi âm mong. Ví dụ: Ký mong Hy họa (冀懞希和)
- **希 和** /hy - họa/: ít, hiếm; trông đợi. Giả tá: mượn chữ Hán 和 (hòa) để ghi âm họa. Ví dụ: Ký mong Hy họa (冀懞希和)
- **異 𤳧** /dị - lạ/: khác thường, kỳ quái. Hình thanh: 異 (dị) chỉ nghĩa, 呂 (lữ) gợi âm. Ví dụ: Dị lạ Đồng cùng (異𤳧同共)
- **同 共** /đồng - cùng/: chung, giống nhau. Mượn nguyên chữ Hán 共 (cộng) để ghi tiếng cùng. Ví dụ: Dị lạ Đồng cùng (異𤳧同共)

### Đoạn 59: Trùng trùng Điệp điệp - Biến biến Thường thường (Cặp 1161–1180) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về tầng lớp trùng điệp và cặp biến, thường

- Sự chồng lớp: **重 trùng**, **疊 điệp** mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa.
- Cặp đối **變 biến**, **常 thường** cũng mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa: một bên là đổi khác, một bên là lâu dài, không đổi.
- Việc vun trồng: **槞 trồng** lấy 木 (mộc) chỉ nghĩa, 竜 (long) gợi âm; **㙮 đắp** lấy 土 (thổ) chỉ nghĩa, 答 (đáp) gợi âm.

- **重** /trùng - trùng/: lặp lại, chồng lớp. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Trùng trùng Điệp điệp (重疊)
- **疊** /điệp - điệp/: chồng chất, xếp lớp. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Trùng trùng Điệp điệp (重疊)
- **業** /nghiệp - nghiệp/: nghề làm ăn; việc lớn. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Nghiệp nghiệp Huân công (業勲功)
- **勲 功** /huân - công/: thành tích lớn, việc lớn. Mượn nguyên chữ Hán 功, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Nghiệp nghiệp Huân công (業勲功)
- **植 槞** /thực - trồng/: gieo, cắm cây xuống đất. Hình thanh: 木 (mộc) chỉ nghĩa, 竜 (long) gợi âm. Ví dụ: Thực trồng Bồi đắp (植槞培㙮)
- **培 㙮** /bồi - đắp/: vun đất vào gốc; bồi thêm. Hình thanh: 土 (thổ) chỉ nghĩa, 答 (đáp) gợi âm. Ví dụ: Thực trồng Bồi đắp (植槞培㙮)
- **輔 𠢞** /phụ - giúp/: trợ lực, phò tá. Hình thanh: 助 (trợ) chỉ nghĩa, 执 (chấp) gợi âm. Ví dụ: Phụ giúp Trù toan (輔𠢞籌筭)
- **籌 筭** /trù - toan/: thẻ đếm; trù liệu, tính toán. Mượn nguyên chữ Hán 筭 (toán) để ghi tiếng toan. Ví dụ: Phụ giúp Trù toan (輔𠢞籌筭)
- **閒** /nhàn - nhàn/: rảnh rỗi, thong thả. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Nhàn nhàn Tản tán (閒散)
- **散** /tản - tán/: rời ra, tan rã. Mượn nguyên chữ Hán 散 để ghi tiếng tán. Ví dụ: Nhàn nhàn Tản tán (閒散)
- **柯 幹** /kha - cán/: tay cầm rìu; cành cây. Mượn nguyên chữ Hán 幹, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Kha cán Bính chuôi (柯幹柄𣙯)
- **柄 𣙯** /bính - chuôi/: tay cầm; quyền hành. Hình thanh: 木 (mộc) chỉ nghĩa, 堆 (đôi) gợi âm. Ví dụ: Kha cán Bính chuôi (柯幹柄𣙯)
- **味** /vị - mùi/: vị nếm; hơi ngửi. Mượn nguyên chữ Hán 味 để ghi tiếng mùi. Ví dụ: Vị mùi Phong thói (味風𩘬)
- **風 𩘬** /phong - thói/: phong tục, nếp sống. Hình thanh: 風 (phong) chỉ nghĩa, 退 (thoái) gợi âm. Ví dụ: Vị mùi Phong thói (味風𩘬)
- **卜 𧴤** /bốc - bói/: bói, đoán điềm lành dữ. Hình thanh: 卜 (bốc) chỉ nghĩa, 貝 (bối) gợi âm. Ví dụ: Bốc bói Chiêm xem (卜𧴤占䀡)
- **占 䀡** /chiêm - xem/: đoán điềm, coi quẻ. Hình thanh: 目 (mục) chỉ nghĩa, 占 (chiêm) gợi âm. Ví dụ: Bốc bói Chiêm xem (卜𧴤占䀡)
- **押 兼** /áp - kèm/: giữ chặt, áp giải; cầm cố. Mượn nguyên chữ Hán 兼 (kiêm) để ghi tiếng kèm. Ví dụ: Áp kèm Khiển khiến (押兼遣)
- **遣** /khiển - khiến/: sai phái, đưa đi. Mượn nguyên chữ Hán 遣 để ghi tiếng khiến. Ví dụ: Áp kèm Khiển khiến (押兼遣)
- **變** /biến - biến/: thay đổi, đổi khác. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Biến biến Thường thường (變常)
- **常** /thường - thường/: lâu dài, không đổi; bình dị. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Biến biến Thường thường (變常)

### Đoạn 60: Nhượng nhường Khiêm tốn - Giả dối Không không (Cặp 1181–1200) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về đức khiêm nhường, việc bắt tha và đường thủy bộ

- Đức khiêm cung: **讓 nhường** mượn nguyên chữ Hán 讓 để ghi tiếng nhường; **遜 tốn** mượn nguyên chữ Hán 遜, cả âm và nghĩa.
- Cặp đối **扒 bắt**, **赦 tha**: 扒 (bát) được mượn để ghi âm bắt, còn chữ Hán 赦 được mượn nguyên để ghi tiếng tha.
- Đi lại: **船 thuyền**, **步 bộ** mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa.

- **讓** /nhượng - nhường/: nhún, để phần cho người. Mượn nguyên chữ Hán 讓 để ghi tiếng nhường. Ví dụ: Nhượng nhường Khiêm tốn (讓謙遜)
- **謙 遜** /khiêm - tốn/: nhún nhường, không tự cao. Mượn nguyên chữ Hán 遜, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Nhượng nhường Khiêm tốn (讓謙遜)
- **處 准** /xứ - chốn/: nơi, chỗ. Giả tá: mượn chữ Hán 准 (chuẩn) để ghi âm chốn. Ví dụ: Xứ chốn Khu khu (處准區)
- **區** /khu - khu/: vùng đất, miền. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Xứ chốn Khu khu (處准區)
- **度 𢵋** /đạc - đo/: đo lường; suy xét. Hình thanh: 扌 (thủ) chỉ nghĩa, 都 (đô) gợi âm. Ví dụ: Đạc đo Tuyệt dứt (度𢵋絕𠞹)
- **絕 𠞹** /tuyệt - dứt/: cắt đứt, chấm hết. Hình thanh: 刂 (đao) chỉ nghĩa, 悉 (tất) gợi âm. Ví dụ: Đạc đo Tuyệt dứt (度𢵋絕𠞹)
- **擒 扒** /cầm - bắt/: tóm lấy, giữ lại. Giả tá: mượn chữ Hán 扒 (bát) để ghi âm bắt. Ví dụ: Cầm bắt Xá tha (擒扒赦)
- **赦** /xá - tha/: miễn tội, xóa tội. Mượn nguyên chữ Hán 赦 để ghi tiếng tha. Ví dụ: Cầm bắt Xá tha (擒扒赦)
- **遐 賒** /hà - xa/: không gần, lâu dài. Mượn nguyên chữ Hán 賒, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Hà xa Bách ngặt (遐賒迫𪽨)
- **迫 𪽨** /bách - ngặt/: ép buộc; gấp rút. Hình thanh: 疒 (nạch) chỉ nghĩa, 歹 (ngạt) gợi âm. Ví dụ: Hà xa Bách ngặt (遐賒迫𪽨)
- **乙 干乙** /ất - can ất/: can thứ hai trong mười can. Mượn nguyên chữ Hán 干, cả âm và nghĩa; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Ất can ất Nhâm can nhâm (乙干乙壬干壬)
- **壬 干壬** /nhâm - can nhâm/: can thứ chín trong mười can. Mượn nguyên chữ Hán 干, cả âm và nghĩa; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Ất can ất Nhâm can nhâm (乙干乙壬干壬)
- **刺 𠜭** /thích - đâm/: dùng mũi nhọn xuyên vào. Hình thanh: 刀 (đao) chỉ nghĩa, 抌 gợi âm. Ví dụ: Thích đâm Công đánh (刺𠜭攻打)
- **攻 打** /công - đánh/: tấn công, công kích. Mượn nguyên chữ Hán 打 (đả) để ghi tiếng đánh. Ví dụ: Thích đâm Công đánh (刺𠜭攻打)
- **配 𤯭** /phối - sánh/: kết đôi, ngang hàng. Hình thanh: 並 (tịnh) chỉ nghĩa, 生 (sinh) gợi âm. Ví dụ: Phối sánh Liên liền (配𤯭連)
- **連 / 𫢧** /liên - liền/: nối nhau, tiếp nối. Mượn nguyên chữ Hán 連 để ghi tiếng liền. Ví dụ: Phối sánh Liên liền (配𤯭連)
- **舸 船** /kha - thuyền/: tàu lớn đi sông biển. Mượn nguyên chữ Hán 船, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Kha thuyền Lục bộ (舸船陸步)
- **陸 步** /lục - bộ/: đất liền, đường đất. Mượn nguyên chữ Hán 步, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Kha thuyền Lục bộ (舸船陸步)
- **假 嚉** /giả - dối/: giả, không thật. Hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 對 (đối) gợi âm. Ví dụ: Giả dối Không không (假嚉空)
- **空** /không - không/: rỗng, trống trơn. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Giả dối Không không (假嚉空)

## Phần 5 (Cặp 1201–1500) (300 mục)

### Đoạn 61: Sính giong Trì ruổi - Cấn quẻ cấn Khôn quẻ khôn (Cặp 1201–1220) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về thả buông tự do và bốn quẻ Kinh Dịch

- Việc đi lại có phần nghĩa khác nhau: **𨄿 giong** có 𧾷 (túc), **𩧍 ruổi** có 馬 (mã), **𨒻 đuổi** có 辶 (sước). Việc của bàn tay như **捹 buông**, **𢴑 dắt** có 扌 (thủ).
- Bốn thẻ quẻ ghi hai chữ: 卦 (quái) mượn nguyên để ghi tiếng quẻ, chữ sau là tên quẻ mượn nguyên chữ Hán: **卦乾 quẻ càn**, **卦震 quẻ chấn**, **卦艮 quẻ cấn**, **卦坤 quẻ khôn**.
- Thẻ **𨄿 giong** ghi nghĩa theo sách: 逞 vốn là thỏa ý, phóng túng.

- **逞 𨄿** /sính - giong/: giong (theo sách); 逞 vốn là sướng ý, buông tuồng, tỏ ra. Hình thanh: 𧾷 (túc) chỉ nghĩa, 終 (chung) gợi âm. Ví dụ: Sính giong Trì ruổi (逞𨄿馳𩧍)
- **馳 𩧍** /trì - ruổi/: phóng ngựa chạy nhanh. Hình thanh: 馬 (mã) chỉ nghĩa, 磊 (lỗi) gợi âm. Ví dụ: Sính giong Trì ruổi (逞𨄿馳𩧍)
- **驅 𨒻** /khu - đuổi/: thúc ngựa; xua đi. Hình thanh: 辶 (sước) chỉ nghĩa, 対 (đối) gợi âm. Ví dụ: Khu đuổi Khước duồng (驅𨒻却拥)
- **却 拥** /khước - duồng/: lùi lại; từ chối, gạt bỏ. Hình thanh: 扌 (thủ) chỉ nghĩa, 用 (dụng) gợi âm. Ví dụ: Khu đuổi Khước duồng (驅𨒻却拥)
- **放 捹** /phóng - buông/: thả ra, phóng đi. Hình thanh: 扌 (thủ) chỉ nghĩa, 奔 (bôn) gợi âm. Ví dụ: Phóng buông Khiên dắt (放捹牽𢴑)
- **牽 𢴑** /khiên - dắt/: kéo đi, dẫn theo. Hình thanh: 扌 (thủ) chỉ nghĩa, 悉 (tất) gợi âm. Ví dụ: Phóng buông Khiên dắt (放捹牽𢴑)
- **服 𧞾** /phục - mặc/: quần áo; khoác lên người. Hình thanh: 衤 (y) chỉ nghĩa, 默 (mặc) gợi âm. Ví dụ: Phục mặc Bô ăn (服𧞾餔咹)
- **餔 咹** /bô - ăn/: bữa xế chiều; dùng bữa. Hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 安 (an) gợi âm. Ví dụ: Phục mặc Bô ăn (服𧞾餔咹)
- **皴 𤶑** /thuân - nhăn/: da nứt nẻ, sần. Hình thanh: 疒 (nạch) chỉ nghĩa, 因 (nhân) gợi âm. Ví dụ: Thuân (da) nhăn Miễn cúi (皴𤶑俛𣍋)
- **俛 𣍋** /miễn - cúi/: gục đầu xuống. Hình thanh: 下 (hạ) chỉ nghĩa, 會 (hội) gợi âm. Ví dụ: Thuân (da) nhăn Miễn cúi (皴𤶑俛𣍋)
- **鬆 𦇒** /tung - rối/: lỏng, tơi, bù xù. Hình thanh: 糹 (mịch) chỉ nghĩa, 磊 (lỗi) gợi âm. Ví dụ: Tung rối Hoạt trơn (鬆𦇒滑𣹗)
- **滑 𣹗** /hoạt - trơn/: nhẵn, dễ trượt. Hình thanh: 氵 (thủy) chỉ nghĩa, 珍 (trân) gợi âm. Ví dụ: Tung rối Hoạt trơn (鬆𦇒滑𣹗)
- **惠 恩** /huệ - ơn/: lòng tốt, điều giúp ích. Mượn nguyên chữ Hán 恩 (ân) để ghi tiếng ơn. Ví dụ: Huệ ơn Hy phúc (惠恩禧福)
- **禧 福** /hy - phúc/: điều may, tốt lành. Mượn nguyên chữ Hán 福, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Huệ ơn Hy phúc (惠恩禧福)
- **督 𠽖** /đốc - giục/: đốc thúc, coi sóc. Hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 逐 (trục) gợi âm. Ví dụ: Đốc giục Thư khoan (督𠽖舒寬)
- **舒 寬** /thư - khoan/: thư thái, giãn ra. Mượn nguyên chữ Hán 寬, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Đốc giục Thư khoan (督𠽖舒寬)
- **乾 卦乾** /càn - quẻ càn/: quẻ càn, trời; khô. Mượn nguyên chữ Hán 卦 (quái) để ghi tiếng quẻ; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Càn quẻ càn Chấn quẻ chấn (乾卦乾震卦震)
- **震 卦震** /chấn - quẻ chấn/: rung động; quẻ tượng sấm. Mượn nguyên chữ Hán 卦 (quái) để ghi tiếng quẻ; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Càn quẻ càn Chấn quẻ chấn (乾卦乾震卦震)
- **艮 卦艮** /cấn - quẻ cấn/: quẻ Kinh Dịch tượng núi. Mượn nguyên chữ Hán 卦 (quái) để ghi tiếng quẻ; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Cấn quẻ cấn Khôn quẻ khôn (艮卦艮坤卦坤)
- **坤 卦坤** /khôn - quẻ khôn/: quẻ Kinh Dịch tượng đất. Mượn nguyên chữ Hán 卦 (quái) để ghi tiếng quẻ; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Cấn quẻ cấn Khôn quẻ khôn (艮卦艮坤卦坤)

### Đoạn 62: Hồn hồn Phách vía - Cự đuốc Lô lò (Cặp 1221–1240) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về hồn vía và việc dùng lửa

- **魂 hồn** mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa; **𩴬 vía** là chữ hình thanh: 鬼 (quỷ) chỉ nghĩa, 買 (mãi) gợi âm.
- Nhiều chữ về lửa có 火 (hỏa) chỉ nghĩa: **炪 đốt**, **𤍇 nấu**, **𤐝 sôi**, **𤒘 đuốc**. Riêng **爐 lò** mượn nguyên chữ Hán 爐 để ghi tiếng lò.
- Vài thẻ ghi nghĩa theo sách: **𤐝 sôi** ứng với 爛, chữ vốn là nát nhừ, mục nát; **𧿆 nhảy** ứng với 跑, chữ vốn là chạy, đào bới.

- **魂** /hồn - hồn/: phần tinh thần của người. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Hồn hồn Phách vía (魂魄𩴬)
- **魄 𩴬** /phách - vía/: phần tinh khí gắn với thân. Hình thanh: 鬼 (quỷ) chỉ nghĩa, 買 (mãi) gợi âm. Ví dụ: Hồn hồn Phách vía (魂魄𩴬)
- **紫** /tử - tía/: màu đỏ pha lam. Mượn nguyên chữ Hán 紫 để ghi tiếng tía. Ví dụ: Tử tía Thanh xanh (紫青)
- **青** /thanh - xanh/: màu lam, màu lục. Mượn nguyên chữ Hán 青 để ghi tiếng xanh. Ví dụ: Tử tía Thanh xanh (紫青)
- **臧 𫅜** /tang - lành/: tốt, hiền, phải đạo. Hình thanh: 善 (thiện) chỉ nghĩa, 令 (lệnh) gợi âm. Ví dụ: Tang lành Hảo tốt (臧𫅜好𡄰)
- **好 𡄰** /hảo - tốt/: hay, đẹp, lành. Hình thanh: 善 (thiện) chỉ nghĩa, 卒 (tốt) gợi âm. Ví dụ: Tang lành Hảo tốt (臧𫅜好𡄰)
- **燒 炪** /thiêu - đốt/: thiêu cháy, nung. Hình thanh: 火 (hỏa) chỉ nghĩa, 出 (xuất) gợi âm. Ví dụ: Thiêu đốt Bồi vùi (燒炪焙𢮏)
- **焙 𢮏** /bồi - vùi/: sấy, lùi trong than nóng. Hình thanh: 手 (thủ) chỉ nghĩa, 咅 (phẫu) gợi âm. Ví dụ: Thiêu đốt Bồi vùi (燒炪焙𢮏)
- **贓 𠻽** /tang - mồi/: mồi (theo sách); 贓 vốn là của gian, tang vật. Hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 梅 (mai) gợi âm. Ví dụ: Tang mồi Tích dấu (贓𠻽跡𨁪)
- **跡 𨁪** /tích - dấu/: vết chân, vết cũ. Hình thanh: 𧾷 (túc) chỉ nghĩa, 酉 (dậu) gợi âm. Ví dụ: Tang mồi Tích dấu (贓𠻽跡𨁪)
- **烹 𤍇** /phanh - nấu/: luộc, đun chín thức ăn. Hình thanh: 火 (hỏa) chỉ nghĩa, 辱 (nhục) gợi âm. Ví dụ: Phanh nấu Lạn sôi (烹𤍇爛𤐝)
- **爛 𤐝** /lạn - sôi/: sôi (theo sách); 爛 vốn là nát nhừ, mục nát. Hình thanh: 火 (hỏa) chỉ nghĩa, 雷 (lôi) gợi âm. Ví dụ: Phanh nấu Lạn sôi (烹𤍇爛𤐝)
- **坐 𡎥** /tọa - ngồi/: đặt mông xuống; đi xe. Hình thanh: 坐 (tọa) chỉ nghĩa, 外 (ngoại) gợi âm. Ví dụ: Tọa ngồi Bào nhảy (坐𡎥跑𧿆)
- **跑 𧿆** /bào - nhảy/: nhảy cẫng; 跑 cũng là chạy. Hình thanh: 𧾷 (túc) chỉ nghĩa, 已 (dĩ) gợi âm. Ví dụ: Tọa ngồi Bào nhảy (坐𡎥跑𧿆)
- **洩 沚** /tiết - chảy/: rỉ ra, tuôn ra. Giả tá: mượn chữ Hán 沚 (chỉ) để ghi âm chảy. Ví dụ: Tiết chảy Phiêu trôi (洩沚漂㵢)
- **漂 㵢** /phiêu - trôi/: nổi trên nước, dạt đi. Hình thanh: 氵 (thủy) chỉ nghĩa, 雷 (lôi) gợi âm. Ví dụ: Tiết chảy Phiêu trôi (洩沚漂㵢)
- **賠** /bồi - bồi/: đền bù, đền trả. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Bồi bồi Thục chuộc (賠贖)
- **贖** /thục - chuộc/: đem của đổi lại; bù tội. Mượn nguyên chữ Hán 贖 để ghi tiếng chuộc. Ví dụ: Bồi bồi Thục chuộc (賠贖)
- **炬 𤒘** /cự - đuốc/: bó cháy để soi. Hình thanh: 火 (hỏa) chỉ nghĩa, 篤 (đốc) gợi âm. Ví dụ: Cự đuốc Lô lò (炬𤒘爐)
- **爐** /lô - lò/: bếp lửa; đồ đốt lửa. Mượn nguyên chữ Hán 爐 để ghi tiếng lò. Ví dụ: Cự đuốc Lô lò (炬𤒘爐)

### Đoạn 63: Tẩn tro Trần bụi - Tráng khoẻ Si ngây (Cặp 1241–1260) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về tro bụi, bốn loại ngọc và lời nói

- **𬊐 tro** lấy 灰 (hôi) chỉ nghĩa, 卢 (lô) gợi âm; **𡏧 bụi** lấy 土 (thổ) chỉ nghĩa, 倍 (bội) gợi âm.
- Bốn loại ngọc ghi hai chữ, 玉 đứng trước tên ngọc, cả hai chữ mượn nguyên chữ Hán: **玉璋 ngọc chương**, **玉琬 ngọc uyển**, **玉璉 ngọc liễn**, **玉瑤 ngọc dao**.
- Nhóm lời nói có 口 (khẩu) chỉ nghĩa: **哰 rao**, **𠳨 hỏi**, **呐 nói**, **𡂑 bàn**. Cuối đoạn, **𤷙 ngây** có 疒 (nạch) chỉ nghĩa, 㝵 (ngại) gợi âm.

- **燼 𬊐** /tẩn - tro/: phần cháy còn lại; đồ thừa. Hình thanh: 灰 (hôi) chỉ nghĩa, 卢 (lô) gợi âm. Ví dụ: Tẩn tro Trần bụi (燼𬊐塵𡏧)
- **塵 𡏧** /trần - bụi/: đất cát bay, cát mịn. Hình thanh: 土 (thổ) chỉ nghĩa, 倍 (bội) gợi âm. Ví dụ: Tẩn tro Trần bụi (燼𬊐塵𡏧)
- **俯 𣍋** /phủ - cúi/: gục đầu, nhìn xuống. Hình thanh: 下 (hạ) chỉ nghĩa, 會 (hội) gợi âm. Ví dụ: Phủ cúi Sân giương (俯𣍋瞋𥆀)
- **瞋 𥆀** /sân - giương/: trợn mắt giận. Hình thanh: 目 (mục) chỉ nghĩa, 江 (giang) gợi âm. Ví dụ: Phủ cúi Sân giương (俯𣍋瞋𥆀)
- **璋 玉璋** /chương - ngọc chương/: ngọc hình nửa hốt. Mượn nguyên chữ Hán 玉, cả âm và nghĩa; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Chương ngọc chương Uyển ngọc uyển (璋玉璋琬玉琬)
- **琬 玉琬** /uyển - ngọc uyển/: ngọc hốt đầu tròn. Mượn nguyên chữ Hán 玉, cả âm và nghĩa; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Chương ngọc chương Uyển ngọc uyển (璋玉璋琬玉琬)
- **璉 玉璉** /liễn - ngọc liễn/: đồ ngọc đựng xôi cúng. Mượn nguyên chữ Hán 玉, cả âm và nghĩa; mượn nguyên chữ Hán 璉, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Liễn ngọc liễn Dao ngọc dao (璉玉璉瑤玉瑤)
- **瑤 玉瑤** /dao - ngọc dao/: loại ngọc đẹp quý. Mượn nguyên chữ Hán 玉, cả âm và nghĩa; mượn nguyên chữ Hán 瑤, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Liễn ngọc liễn Dao ngọc dao (璉玉璉瑤玉瑤)
- **募 哰** /mộ - rao/: chiêu mộ, kêu gọi. Hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 牢 (lao) gợi âm. Ví dụ: Mộ rao Phỏng hỏi (募哰訪𠳨)
- **訪 𠳨** /phỏng - hỏi/: hỏi, thăm viếng, dò tìm. Hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 每 (mỗi) gợi âm. Ví dụ: Mộ rao Phỏng hỏi (募哰訪𠳨)
- **語 呐** /ngứ - nói/: nói năng, lời nói. Hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 内 (nội) gợi âm. Ví dụ: Ngứ nói Bình bàn (語呐評𡂑)
- **評 𡂑** /bình - bàn/: bình phẩm, bàn luận. Hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 盤 (bàn) gợi âm. Ví dụ: Ngứ nói Bình bàn (語呐評𡂑)
- **欄 𣠰** /lan - giàn/: giàn (theo sách); 欄 vốn là lan can, chuồng. Hình thanh: 木 (mộc) chỉ nghĩa, 簡 (giản) gợi âm. Ví dụ: Lan giàn Xưởng xưởng (欄𣠰廠)
- **廠** /xưởng - xưởng/: nơi chế tạo; lán trại. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Lan giàn Xưởng xưởng (欄𣠰廠)
- **蕩 放蕩** /đãng - phóng đãng/: phóng túng, buông thả. Mượn nguyên chữ Hán 放 và 蕩, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Đãng phóng đãng Phiền phiền (蕩放蕩煩)
- **煩** /phiền - phiền/: buồn bực, quấy rầy. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Đãng phóng đãng Phiền phiền (蕩放蕩煩)
- **扳 援** /phan - vin/: vin lấy, níu kéo. Mượn nguyên chữ Hán 援 (viện) để ghi tiếng vin. Ví dụ: Phan vin Lạp bẻ (扳援拉𢯏)
- **拉 𢯏** /lạp - bẻ/: bẻ gãy; lôi kéo. Hình thanh: 扌 (thủ) chỉ nghĩa, 彼 (bỉ) gợi âm. Ví dụ: Phan vin Lạp bẻ (扳援拉𢯏)
- **壯 跬** /tráng - khoẻ/: mạnh khoẻ, cường tráng. Giả tá: mượn chữ Hán 跬 (khuể) để ghi âm khoẻ. Ví dụ: Tráng khoẻ Si ngây (壯跬癡𤷙)
- **癡 𤷙** /si - ngây/: ngây dại, si mê. Hình thanh: 疒 (nạch) chỉ nghĩa, 㝵 (ngại) gợi âm. Ví dụ: Tráng khoẻ Si ngây (壯跬癡𤷙)

### Đoạn 64: Vi vây Tập úp - Tiễn cắt Chàng đâm (Cặp 1261–1280) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về vây đánh, hai con sông và cặp rảnh bận

- **圍 vây** mượn nguyên chữ Hán 圍 để ghi tiếng vây. **挹 úp** có 扌 (thủ) chỉ nghĩa, 邑 (ấp) gợi âm; **𠜭 đâm** có 刀 (đao) chỉ nghĩa, 抌 gợi âm.
- Tên sông ghi hai chữ: 滝 có 氵 (thủy) chỉ nghĩa, 竜 (long) gợi âm, chữ sau mượn nguyên chữ Hán: **滝溱 sông Trăn**, **滝洧 sông Vĩ**.
- Cặp **耒 rồi** (nhàn rỗi) và **倍 vội** (bận rộn) là chữ giả tá: mượn 耒 (lỗi) ghi âm rồi, 倍 (bội) ghi âm vội.

- **圍** /vi - vây/: bao vây, vòng quanh. Mượn nguyên chữ Hán 圍 để ghi tiếng vây. Ví dụ: Vi vây Tập úp (圍襲挹)
- **襲 挹** /tập - úp/: đánh úp, đánh bất ngờ. Hình thanh: 扌 (thủ) chỉ nghĩa, 邑 (ấp) gợi âm. Ví dụ: Vi vây Tập úp (圍襲挹)
- **啜 𠸂** /chuyết - nút/: mút, húp, nếm. Hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 突 (đột) gợi âm. Ví dụ: Chuyết nút (nếm) Cúc răn (啜𠸂鞠噒)
- **鞠 噒** /cúc - răn/: răn bảo; nuôi nấng. Hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 粦 (lân) gợi âm. Ví dụ: Chuyết nút (nếm) Cúc răn (啜𠸂鞠噒)
- **溱 滝溱** /Trăn - sông Trăn/: tên sông ở Hà Nam. 滝: Hình thanh: 氵 (thủy) chỉ nghĩa, 竜 (long) gợi âm; 溱: Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Trăn sông Trăn Vĩ sông Vĩ (溱滝溱洧滝洧)
- **洧 滝洧** /Vĩ - sông Vĩ/: tên sông ở Hà Nam. 滝: Hình thanh: 氵 (thủy) chỉ nghĩa, 竜 (long) gợi âm; 洧: Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Trăn sông Trăn Vĩ sông Vĩ (溱滝溱洧滝洧)
- **椅** /ỷ - ỷ/: cái ghế tựa. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Ỷ ỷ Dư xe (椅輿車)
- **輿 車** /dư - xe/: cỗ xe, cái kiệu. Mượn nguyên chữ Hán 車 (xa) để ghi tiếng xe. Ví dụ: Ỷ ỷ Dư xe (椅輿車)
- **聽 𦖑** /thính - nghe/: nghe; nghe theo. Hình thanh: 耳 (nhĩ) chỉ nghĩa, 宜 (nghi) gợi âm. Ví dụ: Thính nghe Tuân hỏi (聽𦖑詢𠳨)
- **詢 𠳨** /tuân - hỏi/: hỏi ý kiến, tra hỏi. Hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 每 (mỗi) gợi âm. Ví dụ: Thính nghe Tuân hỏi (聽𦖑詢𠳨)
- **疲 痗** /bì - mỏi/: mệt mỏi, rã rời. Hình thanh: 疒 (nạch) chỉ nghĩa, 每 (mỗi) gợi âm. Ví dụ: Bì mỏi Lạc vui (疲痗樂𢝙)
- **樂 𢝙** /lạc - vui/: vui thích, vui vẻ. Hình thanh: 忄 (tâm) chỉ nghĩa, 盃 (bôi) gợi âm. Ví dụ: Bì mỏi Lạc vui (疲痗樂𢝙)
- **暇 耒** /hạ - rồi/: nhàn rỗi, thong thả. Giả tá: mượn chữ Hán 耒 (lỗi) để ghi âm rồi. Ví dụ: Hạ rồi Mang vội (暇耒忙倍)
- **忙 倍** /mang - vội/: bận rộn, vội vàng. Giả tá: mượn chữ Hán 倍 (bội) để ghi âm vội. Ví dụ: Hạ rồi Mang vội (暇耒忙倍)
- **沐 澮** /mộc - gội/: gội đầu. Hình thanh: 氵 (thủy) chỉ nghĩa, 會 (hội) gợi âm. Ví dụ: Mộc gội Nhu dầm (沐澮濡淫)
- **濡 淫** /nhu - dầm/: thấm ướt, dầm nước. Giả tá: mượn chữ Hán 淫 (dâm) để ghi âm dầm. Ví dụ: Mộc gội Nhu dầm (沐澮濡淫)
- **撕 扲** /tê - cầm/: cầm (theo sách); 撕 vốn là nhắc nhở, xé rách. Hình thanh: 扌 (thủ) chỉ nghĩa, 今 (kim) gợi âm. Ví dụ: Tê cầm Thố đặt (撕扲措撻)
- **措 撻** /thố - đặt/: đặt để, sắp xếp. Hình thanh: 扌 (thủ) chỉ nghĩa, 達 (đạt) gợi âm. Ví dụ: Tê cầm Thố đặt (撕扲措撻)
- **翦 割** /tiễn - cắt/: cắt, xén; tiêu diệt. Mượn nguyên chữ Hán 割 (cát) để ghi tiếng cắt. Ví dụ: Tiễn cắt Chàng đâm (翦割撞𠜭)
- **撞 𠜭** /chàng - đâm/: đâm vào, va đập. Hình thanh: 刀 (đao) chỉ nghĩa, 抌 gợi âm. Ví dụ: Tiễn cắt Chàng đâm (翦割撞𠜭)

### Đoạn 65: Lãm cầm Huy vẫy - Sát xát Xoa thoa (Cặp 1281–1300) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về thao tác bàn tay cầm nắm và xoa xát

- Một chữ **扲 cầm** (扌 thủ chỉ nghĩa, 今 kim gợi âm) dùng cho cả 攬 và 操 trong đoạn. **捤 vẫy** cũng có 扌 (thủ), với 尾 (vĩ) gợi âm; **𢶷 cổi** là hội ý: 扌 (thủ) + 解 (giải).
- **擦 xát** mượn nguyên chữ Hán 擦 để ghi tiếng xát. **捘 thoa** là chữ Hán 捘 (tuấn), trong chữ Nôm đọc là thoa; thẻ ghi nghĩa theo sách: 叉 vốn là cái chĩa, bắt chéo.
- Nhóm nước có **㵢 trôi**, **浽 nổi** với 氵 (thủy) chỉ nghĩa. **沚 chảy** mượn chữ Hán 沚 để ghi âm; **𤐝 sôi** có 火 (hỏa) chỉ nghĩa.

- **攬 扲** /lãm - cầm/: nắm lấy, thâu tóm. Hình thanh: 扌 (thủ) chỉ nghĩa, 今 (kim) gợi âm. Ví dụ: Lãm cầm Huy vẫy (lui) (攬扲麾捤)
- **麾 捤** /huy - vẫy/: vẫy gọi; cờ lệnh. Hình thanh: 扌 (thủ) chỉ nghĩa, 尾 (vĩ) gợi âm. Ví dụ: Lãm cầm Huy vẫy (lui) (攬扲麾捤)
- **溶 沚** /dung - chảy/: tan chảy, hoà tan. Giả tá: mượn chữ Hán 沚 (chỉ) để ghi âm chảy. Ví dụ: Dung chảy (tan) Phí sôi (溶沚沸𤐝)
- **沸 𤐝** /phí - sôi/: nước sôi, sôi sục. Hình thanh: 火 (hỏa) chỉ nghĩa, 雷 (lôi) gợi âm. Ví dụ: Dung chảy (tan) Phí sôi (溶沚沸𤐝)
- **汎 㵢** /phiếm - trôi/: trôi nổi, lênh đênh. Hình thanh: 氵 (thủy) chỉ nghĩa, 雷 (lôi) gợi âm. Ví dụ: Phiếm trôi Phù nổi (汎㵢浮浽)
- **浮 浽** /phù - nổi/: nổi trên mặt nước. Hình thanh: 氵 (thủy) chỉ nghĩa, 妥 (thỏa) gợi âm. Ví dụ: Phiếm trôi Phù nổi (汎㵢浮浽)
- **解 𢶷** /giải - cổi/: cởi ra, tháo gỡ. Hội ý: 扌 (thủ) + 解 (giải). Ví dụ: Giải cổi Thao cầm (解𢶷操扲)
- **操 扲** /thao - cầm/: cầm nắm, điều khiển. Hình thanh: 扌 (thủ) chỉ nghĩa, 今 (kim) gợi âm. Ví dụ: Giải cổi Thao cầm (解𢶷操扲)
- **望 𦝃** /vọng - rằm/: ngày rằm; nhìn xa, mong ngóng. Hình thanh: 月 (nguyệt) chỉ nghĩa, 林 (lâm) gợi âm. Ví dụ: Vọng (ngày) rằm Sóc (mồng) một (望𦝃朔𠬠)
- **朔 𠬠** /sóc - một/: mồng một âm lịch; phương bắc. Ví dụ: Vọng (ngày) rằm Sóc (mồng) một (望𦝃朔𠬠)
- **漏 𣔻** /lậu - dột/: rò rỉ, dột nước. Hình thanh: 木 (mộc) chỉ nghĩa, 突 (đột) gợi âm; từ điển ghi 𣔻 đọc đót, vọt. Ví dụ: Lậu dột Luân chìm (漏𣔻淪沉)
- **淪 沉** /luân - chìm/: chìm đắm, sa vào. Mượn nguyên chữ Hán 沉 (trầm) để ghi tiếng chìm. Ví dụ: Lậu dột Luân chìm (漏𣔻淪沉)
- **覓 尋** /mịch - tìm/: tìm kiếm. Mượn nguyên chữ Hán 尋 (tầm) để ghi tiếng tìm. Ví dụ: Mịch tìm Luân chọn (覓尋掄撰)
- **掄 撰 / 譔** /luân - chọn/: kén chọn; vung, múa. Giả tá: mượn chữ Hán 撰 (soạn) để ghi âm chọn; bản 1831 ghi chữ khác. Ví dụ: Mịch tìm Luân chọn (覓尋掄撰)
- **尖 𡭻** /tiêm - nhọn/: nhọn, sắc. Hình thanh: 尖 (tiêm) chỉ nghĩa, 屯 (truân) gợi âm. Ví dụ: Tiêm nhọn Đột lồi (尖𡭻凸𡋃)
- **凸 𡋃** /đột - lồi/: lồi lên, nhô ra. Hình thanh: 土 (thổ) chỉ nghĩa, 耒 (lỗi) gợi âm. Ví dụ: Tiêm nhọn Đột lồi (尖𡭻凸𡋃)
- **嘻 喂** /hy! - ôi!/: tiếng than; cười vui. Chữ Hán 喂 (uy), trong chữ Nôm đọc là ôi. Ví dụ: Hy! ôi! Sất quát (嘻喂叱𠸓)
- **叱 𠸓** /sất - quát/: quát mắng, la rầy. Hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 括 (quát) gợi âm. Ví dụ: Hy! ôi! Sất quát (嘻喂叱𠸓)
- **擦** /sát - xát/: chà xát, lau chùi. Mượn nguyên chữ Hán 擦 để ghi tiếng xát. Ví dụ: Sát xát Xoa thoa (擦叉捘)
- **叉 捘** /xoa - thoa/: thoa (theo sách); 叉 vốn là cái chĩa, bắt chéo. Chữ Hán 捘 (tuấn), trong chữ Nôm đọc là thoa. Ví dụ: Sát xát Xoa thoa (擦叉捘)

### Đoạn 66: La mã-la Khánh cái khánh - Từ tế Đảo cầu (Cặp 1301–1320) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về nhạc khí nghi lễ và lời cầu khấn

- Hai nhạc khí: **鑼 mã-la** mượn nguyên chữ Hán 鑼 để ghi tiếng la trong mã-la; **丐磬 cái khánh** ghi hai chữ, 丐 (cái) mượn để ghi âm cái, 磬 mượn nguyên chữ Hán.
- Phần chỉ nghĩa có khi là một chữ trọn vẹn: **𥛭 lẻ** có 隻 (chích), **𨤔 vẻ** có 采 (thái), **𤳧 lạ** có 異 (dị).
- Cuối đoạn, **祭 tế** và **求 cầu** mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa, nói về việc tế lễ và cầu khấn thần linh.

- **鑼** /la - mã-la/: thanh la, chiêng nhỏ. Mượn nguyên chữ Hán 鑼 để ghi tiếng la trong mã-la. Ví dụ: La mã-la Khánh cái khánh (鑼磬丐磬)
- **磬 丐磬** /khánh - cái khánh/: nhạc khí bằng đá hoặc đồng. Giả tá: mượn chữ Hán 丐 (cái) để ghi âm cái; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: La mã-la Khánh cái khánh (鑼磬丐磬)
- **令** /lệnh - lịnh/: mệnh lệnh, sai khiến. Mượn nguyên chữ Hán 令 để ghi tiếng lịnh. Ví dụ: Lệnh lịnh Đề bài (令題排)
- **題 排** /đề - bài/: bài văn (theo sách); 題 vốn là đầu đề, đề mục. Giả tá: mượn chữ Hán 排 (bài) để ghi âm bài. Ví dụ: Lệnh lịnh Đề bài (令題排)
- **外** /ngoại - ngoài/: phía ngoài, bên ngoài. Mượn nguyên chữ Hán 外 để ghi tiếng ngoài. Ví dụ: Ngoại ngoài Linh lẻ (外零𥛭)
- **零 𥛭** /linh - lẻ/: lẻ loi, số lẻ. Hình thanh: 隻 (chích) chỉ nghĩa, 礼 (lễ) gợi âm. Ví dụ: Ngoại ngoài Linh lẻ (外零𥛭)
- **彩 𨤔** /thái - vẻ/: màu sắc, vẻ đẹp. Hình thanh: 采 (thái) chỉ nghĩa, 尾 (vĩ) gợi âm. Ví dụ: Thái vẻ Cơ nền (彩𨤔基𡋂)
- **基 𡋂** /cơ - nền/: nền móng, cơ sở. Hình thanh: 土 (thổ) chỉ nghĩa, 年 (niên) gợi âm. Ví dụ: Thái vẻ Cơ nền (彩𨤔基𡋂)
- **慣 涓** /quán - quen/: quen thuộc, thói quen. Giả tá: mượn chữ Hán 涓 (quyên) để ghi âm quen. Ví dụ: Quán quen Kỳ lạ (慣涓奇𤳧)
- **奇 𤳧** /kỳ - lạ/: lạ lùng, khác thường. Hình thanh: 異 (dị) chỉ nghĩa, 呂 (lữ) gợi âm. Ví dụ: Quán quen Kỳ lạ (慣涓奇𤳧)
- **諾 㖡** /nặc - dạ/: tiếng dạ; ưng thuận. Hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 夜 (dạ) gợi âm. Ví dụ: Nặc dạ Thừa vâng (諾㖡承𠳐)
- **承 𠳐** /thừa - vâng/: vâng theo, tiếp nhận. Hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 邦 (bang) gợi âm. Ví dụ: Nặc dạ Thừa vâng (諾㖡承𠳐)
- **嘗 曾** /thường - từng/: đã từng; nếm thử. Mượn nguyên chữ Hán 曾 (tằng) để ghi tiếng từng. Ví dụ: Thường từng Cái tượng (嘗曾蓋象)
- **蓋 象** /cái - tượng/: có lẽ, đại khái; che đậy. Giả tá: mượn chữ Hán 象 (tượng) để ghi âm tượng. Ví dụ: Thường từng Cái tượng (嘗曾蓋象)
- **旺** /vượng - vượng/: thịnh vượng, hưng thịnh. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Vượng vượng Ninh an (旺寧安)
- **寧 安** /ninh - an/: yên ổn, an lành. Mượn nguyên chữ Hán 安, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Vượng vượng Ninh an (旺寧安)
- **干** /can - can/: dính líu, liên quan. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Can can Hệ hệ (干係)
- **係** /hệ - hệ/: ràng buộc, liên quan. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Can can Hệ hệ (干係)
- **祠 祭** /từ - tế/: tế lễ; đền thờ. Mượn nguyên chữ Hán 祭, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Từ tế Đảo cầu (祠祭禱求)
- **禱 求** /đảo - cầu/: cầu khấn thần linh. Mượn nguyên chữ Hán 求, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Từ tế Đảo cầu (祠祭禱求)

### Đoạn 67: Tấu tâu Tư hỏi - Kiếp kiếp Thân mình (Cặp 1321–1340) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về lời tâu, các con vật và thân mình

- **奏 tâu** mượn nguyên chữ Hán 奏 để ghi tiếng tâu; **𠳨 hỏi** có 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 每 (mỗi) gợi âm.
- Chữ con vật có phần nghĩa riêng: **㺧 heo (lợn)** có 犭 (khuyển), 囂 (hiêu) gợi âm; **𤛠 trâu** có 牛 (ngưu), 婁 (lâu) gợi âm. Thẻ trâu ghi nghĩa theo sách: 犢 vốn là con bê, con nghé.
- **𨉟 mình** lấy 身 (thân) chỉ nghĩa, 命 (mệnh) gợi âm. **𥺊𬗂 gạo nếp** ghi hai chữ, chữ nào cũng có 米 (mễ) chỉ nghĩa.

- **奏** /tấu - tâu/: tâu vua, dâng lên vua. Mượn nguyên chữ Hán 奏 để ghi tiếng tâu. Ví dụ: Tấu tâu Tư hỏi (奏咨𠳨)
- **咨 𠳨** /tư - hỏi/: hỏi han, bàn bạc. Hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 每 (mỗi) gợi âm. Ví dụ: Tấu tâu Tư hỏi (奏咨𠳨)
- **倦 痗** /quyện - mỏi/: mệt mỏi, chán nản. Hình thanh: 疒 (nạch) chỉ nghĩa, 每 (mỗi) gợi âm. Ví dụ: Quyện mỏi Chuyên chuyên (倦痗專)
- **專** /chuyên - chuyên/: chuyên nhất, dốc vào một việc. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Quyện mỏi Chuyên chuyên (倦痗專)
- **邊 外邊** /biên - ngoài biên/: biên giới, ven bờ. Mượn nguyên chữ Hán 外 (ngoại) để ghi tiếng ngoài; mượn nguyên chữ Hán 邊, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Biên ngoài biên Quận ngoài quận (邊外邊郡外郡)
- **郡 外郡** /quận - ngoài quận/: đơn vị hành chính. Mượn nguyên chữ Hán 外 (ngoại) để ghi tiếng ngoài; mượn nguyên chữ Hán 郡, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Biên ngoài biên Quận ngoài quận (邊外邊郡外郡)
- **論** /luận - luận/: bàn bạc, nghị luận. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Luận luận Phê phê (論批)
- **批** /phê - phê/: bình phẩm, duyệt xét. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Luận luận Phê phê (論批)
- **羖 羝** /cổ - dê/: con dê đực. Mượn nguyên chữ Hán 羝 (đê) để ghi tiếng dê. Ví dụ: Cổ dê Trư heo (lợn) (羖羝豬㺧)
- **豬 㺧** /trư - heo (lợn)/: con heo (lợn). Hình thanh: 犭 (khuyển) chỉ nghĩa, 囂 (hiêu) gợi âm. Ví dụ: Cổ dê Trư heo (lợn) (羖羝豬㺧)
- **猿** /viên - vượn/: con vượn. Mượn nguyên chữ Hán 猿 để ghi tiếng vượn. Ví dụ: Viên vượn Độc trâu (nghé) (猿犢𤛠)
- **犢 𤛠** /độc - trâu/: con trâu non, con nghé. Hình thanh: 牛 (ngưu) chỉ nghĩa, 婁 (lâu) gợi âm. Ví dụ: Viên vượn Độc trâu (nghé) (猿犢𤛠)
- **厩 槽** /cứu - tàu/: tàu ngựa, chuồng ngựa. Mượn nguyên chữ Hán 槽 (tào) để ghi tiếng tàu. Ví dụ: Cứu tàu Bào bếp (厩槽庖𤇮)
- **庖 𤇮** /bào - bếp/: nhà bếp, người nấu ăn. Hình thanh: 火 (hỏa) chỉ nghĩa, 乏 (phạp) gợi âm. Ví dụ: Cứu tàu Bào bếp (厩槽庖𤇮)
- **糯 𥺊𬗂** /nhu - gạo nếp/: gạo nếp, lúa nếp. Hình thanh: 𥺊 có 米 (mễ) chỉ nghĩa, 告 (cáo) gợi âm; 𬗂 có 米 (mễ) chỉ nghĩa, 聶 (nhiếp) gợi âm. Ví dụ: Nhu gạo nếp Mạch lúa chiêm (糯𥺊𬗂麥穭秥)
- **麥 穭秥** /mạch - lúa chiêm/: lúa chiêm (theo sách); 麥 vốn là lúa mạch, lúa tẻ. Hình thanh: 禾 (hòa) chỉ nghĩa, 魯 (lỗ) gợi âm; hình thanh: 禾 (hòa) chỉ nghĩa, 占 (chiêm) gợi âm. Ví dụ: Nhu gạo nếp Mạch lúa chiêm (糯𥺊𬗂麥穭秥)
- **籤 丐籤** /tiêm - cái tiêm/: thẻ tre, cái thăm. Giả tá: mượn chữ Hán 丐 (cái) để ghi âm cái; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Tiêm cái tiêm Thiếp cái thiếp (籤丐籤帖丐帖)
- **帖 丐帖** /thiếp - cái thiếp/: tấm thiếp, tờ giấy viết. Giả tá: mượn chữ Hán 丐 (cái) để ghi âm cái; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Tiêm cái tiêm Thiếp cái thiếp (籤丐籤帖丐帖)
- **劫** /kiếp - kiếp/: kiếp số; cướp đoạt. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Kiếp kiếp (cướp) Thân mình (劫身𨉟)
- **身 𨉟** /thân - mình/: thân mình, thân thể. Hình thanh: 身 (thân) chỉ nghĩa, 命 (mệnh) gợi âm. Ví dụ: Kiếp kiếp (cướp) Thân mình (劫身𨉟)

### Đoạn 68: Tứ rình Kiều ngóng - Dụ dỗ Căng thương (Cặp 1341–1360) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về rình rập ngóng trông và lòng thương xót

- **侱 rình** có 亻 (nhân) chỉ nghĩa, 呈 (trình) gợi âm; **𥈿 ngóng** có 目 (mục) chỉ nghĩa, 貢 (cống) gợi âm.
- **傷 thương** mượn nguyên chữ Hán 傷, cả âm và nghĩa, để giải 矜 là thương xót.
- Hai thẻ ghi nghĩa theo sách: **求𫅜 cầu lành** ứng với 鬮, chữ vốn là rút thăm, lá thăm; **舘 quán** ứng với 驛, chữ vốn là trạm dịch.

- **伺 侱** /tứ - rình/: rình mò, dò xét. Hình thanh: 亻 (nhân) chỉ nghĩa, 呈 (trình) gợi âm. Ví dụ: Tứ rình Kiều ngóng (伺侱翹𥈿)
- **翹 𥈿** /kiều - ngóng/: ngẩng cao, ngóng trông. Hình thanh: 目 (mục) chỉ nghĩa, 貢 (cống) gợi âm. Ví dụ: Tứ rình Kiều ngóng (伺侱翹𥈿)
- **迅 𫏢** /tấn - chóng/: nhanh chóng, mau lẹ. Hình thanh: 𧾷 (túc) chỉ nghĩa, 衆 (chúng) gợi âm. Ví dụ: Tấn chóng Kê lâu (迅𫏢稽𥹰)
- **稽 𥹰** /kê - lâu/: chậm trễ, lưu lại lâu. Hình thanh: 久 (cửu) chỉ nghĩa, 娄 (lâu) gợi âm. Ví dụ: Tấn chóng Kê lâu (迅𫏢稽𥹰)
- **艚 隻艚** /tàu - chiếc tàu/: tàu thuyền chở hàng. Mượn nguyên chữ Hán 隻 (chích) để ghi tiếng chiếc; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Tàu chiếc tàu Trục lái (艚隻艚舳梩)
- **舳 梩** /trục - lái/: đuôi thuyền, chỗ cầm lái. Hình thanh: 木 (mộc) chỉ nghĩa, 里 (lý) gợi âm. Ví dụ: Tàu chiếc tàu Trục lái (艚隻艚舳梩)
- **駭** /hãi - hãi/: sợ hãi, kinh sợ. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Hãi hãi Kinh kinh (駭驚)
- **驚** /kinh - kinh/: sợ hãi; ngựa hoảng. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Hãi hãi Kinh kinh (駭驚)
- **鬮 求𫅜** /cưu - cầu lành/: cầu điều lành (theo sách); 鬮 vốn là rút thẻ để bói xem nên chăng. Mượn nguyên chữ Hán 求, cả âm và nghĩa; hình thanh: 善 (thiện) chỉ nghĩa, 令 (lệnh) gợi âm. Ví dụ: Cưu cầu lành Dịch quán (鬮求𫅜驛舘)
- **驛 舘** /dịch - quán/: quán trọ (theo sách); 驛 vốn là trạm dịch. Mượn nguyên chữ Hán 舘, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Cưu cầu lành Dịch quán (鬮求𫅜驛舘)
- **板** /bản - ván/: tấm ván, tấm gỗ. Mượn nguyên chữ Hán 板 để ghi tiếng ván. Ví dụ: Bản ván Đinh đinh (板釘)
- **釘** /đinh - đinh/: cái đinh; đóng đinh. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Bản ván Đinh đinh (板釘)
- **善 𫅜** /thiện - lành/: hiền lành, việc tốt. Hình thanh: 善 (thiện) chỉ nghĩa, 令 (lệnh) gợi âm. Ví dụ: Thiện lành Huy tốt (善𫅜徽𡄰)
- **徽 𡄰** /huy - tốt/: tốt đẹp; huy hiệu. Hình thanh: 善 (thiện) chỉ nghĩa, 卒 (tốt) gợi âm. Ví dụ: Thiện lành Huy tốt (善𫅜徽𡄰)
- **燎 炪** /liệu - đốt/: đốt lửa, thiêu; soi sáng. Hình thanh: 火 (hỏa) chỉ nghĩa, 出 (xuất) gợi âm. Ví dụ: Liệu đốt Sao rang (燎炪炒灴)
- **炒 灴** /sao - rang/: rang, xào, sao khô. Hình thanh: 火 (hỏa) chỉ nghĩa, 工 (công) gợi âm. Ví dụ: Liệu đốt Sao rang (燎炪炒灴)
- **巖 𧯄** /nham - hang/: hang núi, vách đá cao. Hình thanh: 谷 (cốc) chỉ nghĩa, 香 (hương) gợi âm. Ví dụ: Nham hang Huyệt lỗ (巖𧯄穴𡓇)
- **穴 𡓇** /huyệt - lỗ/: hang lỗ, huyệt. Hình thanh: 土 (thổ) chỉ nghĩa, 魯 (lỗ) gợi âm. Ví dụ: Nham hang Huyệt lỗ (巖𧯄穴𡓇)
- **誘 𠴗** /dụ - dỗ/: dụ dỗ, khuyên dẫn. Hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 杜 (đỗ) gợi âm. Ví dụ: Dụ dỗ Căng thương (誘𠴗矜傷)
- **矜 傷** /căng - thương/: thương xót; khoe khoang. Mượn nguyên chữ Hán 傷, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Dụ dỗ Căng thương (誘𠴗矜傷)

### Đoạn 69: Ương ương Hoạch gặt - Thùy rũ Tứ cho (Cặp 1361–1380) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về mạ non, gặt lúa, trợ từ và ơn ban cho

- Việc đồng áng: **秧 ương** mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa; **𥢫 gặt** có 禾 (hòa) chỉ nghĩa, 割 (cát) gợi âm.
- Nhóm từ chỉ định và trợ từ: **丕 vậy** là chữ Hán 丕 (phi), trong chữ Nôm đọc là vậy, còn **台 thay** mượn 台 (thai) để ghi âm.
- **朱 cho** ở cuối đoạn là giả tá: mượn 朱 (chu) để ghi âm cho, nghĩa là ban cho, người trên cho dưới.

- **秧** /ương - ương/: mạ non, cây giống. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Ương ương Hoạch gặt (秧穫𥢫)
- **穫 𥢫** /hoạch - gặt/: gặt lúa, thu hoạch. Hình thanh: 禾 (hòa) chỉ nghĩa, 割 (cát) gợi âm. Ví dụ: Ương ương Hoạch gặt (秧穫𥢫)
- **剞 割** /kỳ - cắt/: cắt (theo sách); 剞 vốn là khắc chạm. Mượn nguyên chữ Hán 割 (cát) để ghi tiếng cắt. Ví dụ: Kỳ cắt Cứ cưa (剞割鋸)
- **鋸** /cứ - cưa/: cái cưa; cưa xẻ. Mượn nguyên chữ Hán 鋸 để ghi tiếng cưa. Ví dụ: Kỳ cắt Cứ cưa (剞割鋸)
- **送 迻** /tống - đưa/: đưa tiễn, gửi đi. Hình thanh: 辶 (sước) chỉ nghĩa, 多 (đa) gợi âm. Ví dụ: Tống đưa Phùng gặp (送迻逢﨤)
- **逢 﨤** /phùng - gặp/: gặp gỡ, tình cờ gặp. Hình thanh: 辶 (sước) chỉ nghĩa, 及 (cập) gợi âm. Ví dụ: Tống đưa Phùng gặp (送迻逢﨤)
- **築 㙮** /trúc - đắp/: đắp đất, xây dựng. Hình thanh: 土 (thổ) chỉ nghĩa, 答 (đáp) gợi âm. Ví dụ: Trúc đắp Toàn giùi (築㙮鑽錐)
- **鑽 錐** /toàn - giùi/: khoan, dùi lỗ. Mượn nguyên chữ Hán 錐 (chùy) để ghi tiếng giùi. Ví dụ: Trúc đắp Toàn giùi (築㙮鑽錐)
- **惟** /duy - duy/: chỉ có; suy nghĩ. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Duy duy Khởi há (惟豈𧯶)
- **豈 𧯶** /khởi - há/: há, lẽ nào. Hình thanh: 豈 (khởi) chỉ nghĩa, 可 (khả) gợi âm. Ví dụ: Duy duy Khởi há (惟豈𧯶)
- **嫁** /giá - gả/: gả con gái, lấy chồng. Mượn nguyên chữ Hán 嫁 để ghi tiếng gả. Ví dụ: Giá gả Hân mừng (嫁訢𢜠)
- **訢 𢜠** /hân - mừng/: vui mừng, hân hoan. Hình thanh: 忄 (tâm) chỉ nghĩa, 明 (minh) gợi âm. Ví dụ: Giá gả Hân mừng (嫁訢𢜠)
- **僅 仍** /cẩn - nhưng/: chỉ, vỏn vẹn, vừa đủ. Giả tá: mượn chữ Hán 仍 (nhưng) để ghi âm nhưng. Ví dụ: Cẩn nhưng Tư ấy (僅仍斯𧘇)
- **斯 𧘇** /tư - ấy/: ấy, này, thế. Ví dụ: Cẩn nhưng Tư ấy (僅仍斯𧘇)
- **矣 丕** /hỹ - vậy/: vậy, rồi (trợ từ). Chữ Hán 丕 (phi), trong chữ Nôm đọc là vậy. Ví dụ: Hỹ vậy Dư thay (矣丕歟台)
- **歟 台** /dư - thay/: trợ từ cảm thán, nghi vấn. Giả tá: mượn chữ Hán 台 (thai) để ghi âm thay. Ví dụ: Hỹ vậy Dư thay (矣丕歟台)
- **醉 醝** /túy - say/: say rượu, mê đắm. Hình thanh: 酉 (dậu) chỉ nghĩa, 差 (sai) gợi âm. Ví dụ: Túy say Miên ngủ (醉醝眠𥄬)
- **眠 𥄬** /miên - ngủ/: nhắm mắt ngủ, giấc ngủ. Hình thanh: 目 (mục) chỉ nghĩa, 五 (ngũ) gợi âm. Ví dụ: Túy say Miên ngủ (醉醝眠𥄬)
- **垂 𢷀** /thùy - rũ/: rủ xuống, buông xuống. Hình thanh: 扌 (thủ) chỉ nghĩa, 愈 (dũ) gợi âm. Ví dụ: Thùy rũ Tứ cho (垂𢷀賜朱)
- **賜 朱** /tứ - cho/: ban cho, người trên cho dưới. Giả tá: mượn chữ Hán 朱 (chu) để ghi âm cho. Ví dụ: Thùy rũ Tứ cho (垂𢷀賜朱)

### Đoạn 70: Lộ cò Thanh vạc - Sắt đàn sắt Cầm đàn cầm (Cặp 1381–1400) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về các loài chim và nhạc cụ đàn sắt đàn cầm

- Chữ chim có 鳥 (điểu) chỉ nghĩa: **𪂲 cò** với 孤 (cô) gợi âm, **𪂱 vạc** với 卓 (trác) gợi âm. Thẻ hai chữ cũng vậy: 𪀄 trong **𪀄鴻 chim hồng** có 占 (chiêm) gợi âm, 𪁄 trong **蒲𪁄 bồ cắt** có 吉 (cát) gợi âm.
- Cặp đàn ghi hai chữ: 彈 (đàn) mượn để ghi âm đàn, chữ sau mượn nguyên chữ Hán: **彈瑟 đàn sắt**, **彈琴 đàn cầm**.
- Vài chữ mượn nguyên chữ Hán để ghi tiếng Việt khác âm Hán Việt: **誇 khoe**, **掉 chèo**, **衝 xông**.

- **鷺 𪂲** /lộ - cò/: con cò trắng. Hình thanh: 鳥 (điểu) chỉ nghĩa, 孤 (cô) gợi âm. Ví dụ: Lộ cò Thanh vạc (鷺𪂲鶄𪂱)
- **鶄 𪂱** /thanh - vạc/: chim vạc, loài chim nước. Hình thanh: 鳥 (điểu) chỉ nghĩa, 卓 (trác) gợi âm. Ví dụ: Lộ cò Thanh vạc (鷺𪂲鶄𪂱)
- **吐 𠸧** /thổ - khạc/: nhổ ra, nôn ra. Hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 恪 (khác) gợi âm. Ví dụ: Thổ khạc Linh nghe (吐𠸧聆𦖑)
- **聆 𦖑** /linh - nghe/: lắng nghe, nghe rõ. Hình thanh: 耳 (nhĩ) chỉ nghĩa, 宜 (nghi) gợi âm. Ví dụ: Thổ khạc Linh nghe (吐𠸧聆𦖑)
- **誇** /khoa - khoe/: khoe khoang, nói phóng đại. Mượn nguyên chữ Hán 誇 để ghi tiếng khoe. Ví dụ: Khoa khoe Kiểu dối (誇矯𠲝)
- **矯 𠲝** /kiểu - dối/: giả mạo, dối trá; uốn nắn. Hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 対 (đối) gợi âm. Ví dụ: Khoa khoe Kiểu dối (誇矯𠲝)
- **叩 𠳨** /khấu - hỏi/: hỏi; gõ; cúi lạy. Hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 每 (mỗi) gợi âm. Ví dụ: Khấu hỏi Xai ngờ (叩𠳨猜疑)
- **猜 疑** /xai - ngờ/: nghi ngờ, phỏng đoán. Mượn nguyên chữ Hán 疑 (nghi) để ghi tiếng ngờ. Ví dụ: Khấu hỏi Xai ngờ (叩𠳨猜疑)
- **防 𡐚** /phòng - ngừa/: đề phòng, ngăn ngừa. Hình thanh: 土 (thổ) chỉ nghĩa, 魚 (ngư) gợi âm. Ví dụ: Phòng ngừa Bả giữ (防𡐚把𡨺)
- **把 𡨺** /bả - giữ/: nắm giữ, cầm chặt. Hình thanh: 守 (thủ) chỉ nghĩa, 宁 (trữ) gợi âm. Ví dụ: Phòng ngừa Bả giữ (防𡐚把𡨺)
- **禦** /ngự - ngự/: chống giữ, ngăn cản. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Ngự ngự Truy theo (禦追蹺)
- **追 蹺** /truy - theo/: đuổi theo, truy đuổi. Hình thanh: 𧾷 (túc) chỉ nghĩa, 堯 (nghiêu) gợi âm. Ví dụ: Ngự ngự Truy theo (禦追蹺)
- **掉** /trạo - chèo/: chèo, khua, lay động. Mượn nguyên chữ Hán 掉 để ghi tiếng chèo. Ví dụ: Trạo chèo Thôi đẩy (掉推𢱜)
- **推 𢱜** /thôi - đẩy/: đẩy, xô; suy xét. Hình thanh: 扌 (thủ) chỉ nghĩa, 待 (đãi) gợi âm. Ví dụ: Trạo chèo Thôi đẩy (掉推𢱜)
- **漲 𣲆** /trướng - dẫy/: nước dâng lên, tràn đầy. Hình thanh: 氵 (thủy) chỉ nghĩa, 己 (kỷ) gợi âm. Ví dụ: Trướng dẫy Xung xông (漲𣲆衝)
- **衝** /xung - xông/: xông pha, xung đột. Mượn nguyên chữ Hán 衝 để ghi tiếng xông. Ví dụ: Trướng dẫy Xung xông (漲𣲆衝)
- **鴻 𪀄鴻** /hồng - chim hồng/: chim hồng, ngỗng trời lớn. Hình thanh: 鳥 (điểu) chỉ nghĩa, 占 (chiêm) gợi âm; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Hồng chim hồng Chí bồ cắt (鴻𪀄鴻鷙蒲𪁄)
- **鷙 蒲𪁄** /chí - bồ cắt/: chim cắt, loài chim dữ. Giả tá: mượn chữ Hán 蒲 (bồ) để ghi âm bồ; hình thanh: 鳥 (điểu) chỉ nghĩa, 吉 (cát) gợi âm. Ví dụ: Hồng chim hồng Chí bồ cắt (鴻𪀄鴻鷙蒲𪁄)
- **瑟 彈瑟** /sắt - đàn sắt/: loại đàn cổ nhiều dây. Giả tá: mượn chữ Hán 彈 (đàn) để ghi âm đàn; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Sắt đàn sắt Cầm đàn cầm (瑟彈瑟琴彈琴)
- **琴 彈琴** /cầm - đàn cầm/: đàn cầm, đàn dây cổ. Giả tá: mượn chữ Hán 彈 (đàn) để ghi âm đàn; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Sắt đàn sắt Cầm đàn cầm (瑟彈瑟琴彈琴)

### Đoạn 71: Ngộ lầm Vân rối - Cố chỉn Viên bèn (Cặp 1401–1420) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về lầm lẫn rối ren, tên cá và hai hư từ

- **𦇒 rối** và **䋦 mối** có 糹 (mịch) chỉ nghĩa, gợi âm lần lượt bằng 磊 (lỗi) và 每 (mỗi).
- Tên cá ghi hai chữ: 𩵜 có 魚 (ngư) chỉ nghĩa, 亇 (cá) gợi âm, chữ sau mượn nguyên chữ Hán: **𩵜鯤 cá côn**, **𩵜鱷 cá ngạc**.
- Cuối đoạn là hai hư từ viết bằng chữ giả tá: **㐱 chỉn** (vốn, quả thật) mượn 㐱 (chẩn), **卞 bèn** (thế là, do đó) mượn 卞 (biện) để ghi âm.

- **誤 𪩦** /ngộ - lầm/: sai lầm, nhầm lẫn. Ghép 巨 (cự) với 林 (lâm), 林 gợi âm. Ví dụ: Ngộ lầm Vân rối (誤𪩦紜𦇒)
- **紜 𦇒** /vân - rối/: rối rắm, lộn xộn. Hình thanh: 糹 (mịch) chỉ nghĩa, 磊 (lỗi) gợi âm. Ví dụ: Ngộ lầm Vân rối (誤𪩦紜𦇒)
- **統 䋦** /thống - mối/: đầu mối tơ; cai quản, thống lĩnh. Hình thanh: 糹 (mịch) chỉ nghĩa, 每 (mỗi) gợi âm. Ví dụ: Thống mối Quần bầy (統䋦群𠍣)
- **群 𠍣** /quần - bầy/: bầy đàn, đám đông. Hình thanh: 亻 (nhân) chỉ nghĩa, 排 (bài) gợi âm. Ví dụ: Thống mối Quần bầy (統䋦群𠍣)
- **代 𠊝** /đại - thay/: thay thế; đời, thế hệ. Hình thanh: 代 (đại) chỉ nghĩa, 台 (thai) gợi âm. Ví dụ: Đại thay Tao gặp (代𠊝遭﨤)
- **遭 﨤** /tao - gặp/: gặp phải, gặp nhằm. Hình thanh: 辶 (sước) chỉ nghĩa, 及 (cập) gợi âm. Ví dụ: Đại thay Tao gặp (代𠊝遭﨤)
- **習** /tập - tập/: học đi học lại, luyện cho quen. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Tập tập Ôn ôn (習溫)
- **溫** /ôn - ôn/: ôn lại điều đã học; ấm áp. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Tập tập Ôn ôn (習溫)
- **鯤 𩵜鯤** /côn - cá côn/: loài cá khổng lồ trong truyền thuyết. Hình thanh: 魚 (ngư) chỉ nghĩa, 亇 (cá) gợi âm; mượn nguyên chữ Hán 鯤, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Côn cá côn Ngạc cá ngạc (鯤𩵜鯤鱷𩵜鱷)
- **鱷 𩵜鱷** /ngạc - cá ngạc/: cá sấu. Hình thanh: 魚 (ngư) chỉ nghĩa, 亇 (cá) gợi âm; mượn nguyên chữ Hán 鱷, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Côn cá côn Ngạc cá ngạc (鯤𩵜鯤鱷𩵜鱷)
- **惰 𢣅** /nọa - nhác/: lười biếng, trễ nải. Hình thanh: 忄 (tâm) chỉ nghĩa, 落 (lạc) gợi âm. Ví dụ: Nọa nhác Tần năng (惰𢣅頻能)
- **頻 能** /tần - năng/: thường xuyên, nhiều lần. Giả tá: mượn chữ Hán 能 (năng) để ghi âm năng. Ví dụ: Nọa nhác Tần năng (惰𢣅頻能)
- **曰 哴** /viết - rằng/: nói rằng. Hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 良 (lương) gợi âm. Ví dụ: Viết rằng Đàm nói (曰哴談呐)
- **談 呐** /đàm - nói/: bàn luận, trò chuyện. Hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 内 (nội) gợi âm. Ví dụ: Viết rằng Đàm nói (曰哴談呐)
- **菅 檜** /quan - cối/: loài cỏ thô lá dài. Giả tá: mượn chữ Hán 檜 (cối) để ghi âm cối. Ví dụ: Quan cối Địch lau (菅檜荻𦰤)
- **荻 𦰤** /địch - lau/: cây lau mọc ven nước. Hình thanh: 艹 (thảo) chỉ nghĩa, 牢 (lao) gợi âm. Ví dụ: Quan cối Địch lau (菅檜荻𦰤)
- **顰 皋 / 皐** /tần - cau/: nhíu mày, cau mày. Giả tá: mượn chữ Hán 皋 (cao) để ghi âm cau. Ví dụ: Tần cau (mày) Hoản mỉm (cười) (顰皋莞𠲶)
- **莞 𠲶** /hoản - mỉm/: mỉm cười; cây cói. Hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 免 (miễn) gợi âm. Ví dụ: Tần cau (mày) Hoản mỉm (cười) (顰皋莞𠲶)
- **固 㐱** /cố - chỉn/: vốn, quả thật; bền chắc. Giả tá: mượn chữ Hán 㐱 (chẩn) để ghi âm chỉn. Ví dụ: Cố chỉn Viên bèn (固㐱爰卞)
- **爰 卞** /viên - bèn/: bèn, thế là, do đó. Giả tá: mượn chữ Hán 卞 (biện) để ghi âm bèn. Ví dụ: Cố chỉn Viên bèn (固㐱爰卞)

### Đoạn 72: Giang đèn Táo bếp - Trinh hến Dư sam (Cặp 1421–1440) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về đèn bếp và loài thủy sản vỏ cứng

- Nhóm lửa có 火 (hỏa) chỉ nghĩa: **畑 đèn** với 田 (điền) gợi âm, **𤇮 bếp** với 乏 (phạp) gợi âm, **𤐝 soi** với 雷 (lôi) gợi âm.
- Hai loài vỏ cứng có 虫 (trùng) chỉ nghĩa: **䘆 hến** với 憲 (hiến) gợi âm, **𧏰 sam** với 耽 (đam) gợi âm. Thẻ hến ghi nghĩa theo sách: 蟶 vốn là con sò móng tay.
- Họ người ghi hai chữ: 户 (hộ) mượn để ghi âm họ, chữ sau mượn nguyên chữ Hán: **户劉 họ Lưu**, **户阮 họ Nguyễn**.

- **釭 畑** /giang - đèn/: cái đèn; vòng sắt đầu trục xe. Hình thanh: 火 (hỏa) chỉ nghĩa, 田 (điền) gợi âm. Ví dụ: Giang đèn Táo bếp (釭畑灶𤇮)
- **灶 𤇮** /táo - bếp/: bếp lò, bếp nấu. Hình thanh: 火 (hỏa) chỉ nghĩa, 乏 (phạp) gợi âm. Ví dụ: Giang đèn Táo bếp (釭畑灶𤇮)
- **狹** /hiệp - hẹp/: chật hẹp, không rộng. Mượn nguyên chữ Hán 狹 để ghi tiếng hẹp. Ví dụ: Hiệp hẹp Long cao (狹窿高)
- **窿 高** /long - cao/: vòm cao khum khum; hang hầm. Mượn nguyên chữ Hán 高, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Hiệp hẹp Long cao (狹窿高)
- **授 𢭂** /thọ - trao/: trao cho, truyền cho. Hình thanh: 扌 (thủ) chỉ nghĩa, 牢 (lao) gợi âm. Ví dụ: Thọ trao Phi mở (授𢭂披𨷑)
- **披 𨷑** /phi - mở/: vạch ra, mở ra; khoác lên. Hình thanh: 開 (khai) chỉ nghĩa, 美 (mỹ) gợi âm. Ví dụ: Thọ trao Phi mở (授𢭂披𨷑)
- **破 𥖑** /phá - vỡ/: làm vỡ, phá hỏng. Hình thanh: 破 (phá) chỉ nghĩa, 尾 (vĩ) gợi âm. Ví dụ: Phá vỡ Tàn tàn (破𥖑殘)
- **殘** /tàn - tàn/: hư hại, tàn hại; còn sót lại. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Phá vỡ Tàn tàn (破𥖑殘)
- **嘆** /thán - than/: than thở, thở dài. Mượn nguyên chữ Hán 嘆 để ghi tiếng than. Ví dụ: Thán than Hoa dức (嘆譁𠲧)
- **譁 𠲧** /hoa - dức/: ồn ào, huyên náo. Hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 式 (thức) gợi âm. Ví dụ: Thán than Hoa dức (嘆譁𠲧)
- **力 飭** /lực - sức/: sức lực, sức mạnh. Giả tá: mượn chữ Hán 飭 (sức) để ghi âm sức. Ví dụ: Lực sức Du mưu (力飭猷謀)
- **猷 謀** /du - mưu/: mưu kế, kế sách. Mượn nguyên chữ Hán 謀, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Lực sức Du mưu (力飭猷謀)
- **劉 户劉** /Lưu - họ Lưu/: họ Lưu; giết, tàn hại. Giả tá: mượn chữ Hán 户 (hộ) để ghi âm họ; 劉 mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Lưu họ Lưu Nguyễn họ Nguyễn (劉户劉阮户阮)
- **阮 户阮** /Nguyễn - họ Nguyễn/: họ Nguyễn; tên nước cổ. Giả tá: mượn chữ Hán 户 (hộ) để ghi âm họ; 阮 mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Lưu họ Lưu Nguyễn họ Nguyễn (劉户劉阮户阮)
- **轉** /chuyển - chuyển/: xoay vần, dời đổi. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Chuyển chuyển Tuần noi (轉循𫏙)
- **循 𫏙** /tuần - noi/: noi theo, tuân theo. Hình thanh: 𧾷 (túc) chỉ nghĩa, 挼 (noa) gợi âm. Ví dụ: Chuyển chuyển Tuần noi (轉循𫏙)
- **照 𤐝** /chiếu - soi/: chiếu sáng, rọi vào. Hình thanh: 火 (hỏa) chỉ nghĩa, 雷 (lôi) gợi âm. Ví dụ: Chiếu soi Lâm đến (照𤐝臨𦤾)
- **臨 𦤾** /lâm - đến/: đến nơi; từ trên nhìn xuống. Hình thanh: 至 (chí) chỉ nghĩa, 旦 (đán) gợi âm. Ví dụ: Chiếu soi Lâm đến (照𤐝臨𦤾)
- **蟶 䘆** /trinh - hến/: con hến (theo sách); 蟶 vốn là con trùng trục, con hàu nhỏ. Hình thanh: 虫 (trùng) chỉ nghĩa, 憲 (hiến) gợi âm. Ví dụ: Trinh hến Dư sam (蟶䘆鱟𧏰)
- **鱟 𧏰** /dư - sam/: con sam biển, mai tròn đuôi nhọn. Hình thanh: 虫 (trùng) chỉ nghĩa, 耽 (đam) gợi âm. Ví dụ: Trinh hến Dư sam (蟶䘆鱟𧏰)

### Đoạn 73: Lam tham Thị muốn - Trá dối Gian gian (Cặp 1441–1460) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về thói tham lam và kẻ gian dối

- **貪 tham** mượn nguyên chữ Hán 貪, cả âm và nghĩa; **㦖 muốn** có 忄 (tâm) chỉ nghĩa, 悶 (muộn) gợi âm.
- Thói gian dối: **奸 gian** mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa; **讒 gièm** mượn nguyên chữ Hán 讒 để ghi tiếng gièm; **𠲝 dối** có 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 対 (đối) gợi âm.
- Thẻ hai chữ về con vật và địa chi: **𡥵獅 con sư**, **馭驥 ngựa ký**, **支巳 chi tỵ**, **支辰 chi thìn**. Trong đó 馭 (ngự) mượn để ghi âm ngựa.

- **婪 貪** /lam - tham/: tham lam, ham của. Mượn nguyên chữ Hán 貪, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Lam tham Thị muốn (婪貪嗜㦖)
- **嗜 㦖** /thị - muốn/: ham thích, thèm muốn. Hình thanh: 忄 (tâm) chỉ nghĩa, 悶 (muộn) gợi âm. Ví dụ: Lam tham Thị muốn (婪貪嗜㦖)
- **費 損** /phí - tốn/: tiêu tốn, phí tổn. Giả tá: mượn chữ Hán 損 (tổn) để ghi âm tốn. Ví dụ: Phí tốn Doanh dư (費損贏餘)
- **贏 餘** /doanh - dư/: có thừa, dôi ra; tiền lời. Mượn nguyên chữ Hán 餘, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Phí tốn Doanh dư (費損贏餘)
- **獅 𡥵獅** /sư - con sư/: con sư tử. Hình thanh: 子 (tử) chỉ nghĩa, 昆 (côn) gợi âm; mượn nguyên chữ Hán 獅, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Sư con sư Ký ngựa ký (獅𡥵獅驥馭驥)
- **驥 馭驥** /ký - ngựa ký/: ngựa hay, ngựa quý. Giả tá: mượn chữ Hán 馭 (ngự) để ghi âm ngựa; 驥 mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Sư con sư Ký ngựa ký (獅𡥵獅驥馭驥)
- **巳 支巳** /tỵ - chi tỵ/: chi thứ sáu trong mười hai chi. Mượn nguyên chữ Hán 支 và 巳, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Tỵ chi tỵ Thìn chi thìn (巳支巳辰支辰)
- **辰 支辰** /thìn - chi thìn/: chi Thìn; buổi sớm. Mượn nguyên chữ Hán 支 và 辰, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Tỵ chi tỵ Thìn chi thìn (巳支巳辰支辰)
- **緻 𥾽** /trí - bền/: bền, khít kĩ; 緻 cũng là tỉ mỉ, mịn. Hình thanh: 糹 (mịch) chỉ nghĩa, 卞 (biện) gợi âm. Ví dụ: Trí bền Di phẳng (緻𥾽夷𢆕)
- **夷 𢆕** /di - phẳng/: bằng phẳng; san bằng; rợ phương Đông. Hình thanh: 平 (bình) chỉ nghĩa, 反 (phản) gợi âm. Ví dụ: Trí bền Di phẳng (緻𥾽夷𢆕)
- **戇 僘** /chướng - xẳng/: ngu dại; thô thẳng, cộc cằn. Hình thanh: 亻 (nhân) chỉ nghĩa, 敞 (sưởng) gợi âm. Ví dụ: Chướng xẳng Sàm gièm (戇僘讒)
- **讒** /sàm - gièm/: nói xấu, gièm pha. Mượn nguyên chữ Hán 讒 để ghi tiếng gièm. Ví dụ: Chướng xẳng Sàm gièm (戇僘讒)
- **簾** /liêm - rèm/: tấm rèm, màn che. Mượn nguyên chữ Hán 簾 để ghi tiếng rèm. Ví dụ: Liêm rèm Dũ cửa (sổ) (簾牖𨷯)
- **牖 𨷯** /dũ - cửa/: cửa sổ. Hình thanh: 門 (môn) chỉ nghĩa, 舉 (cử) gợi âm. Ví dụ: Liêm rèm Dũ cửa (sổ) (簾牖𨷯)
- **洗 𤀗** /tẩy - rửa/: gột rửa, giặt rửa. Hình thanh: 洗 (tẩy) chỉ nghĩa, 呂 (lữ) gợi âm. Ví dụ: Tẩy rửa Trầm chìm (洗𤀗沈沉)
- **沈 沉** /trầm - chìm/: chìm xuống nước. Mượn nguyên chữ Hán 沉 để ghi tiếng chìm. Ví dụ: Tẩy rửa Trầm chìm (洗𤀗沈沉)
- **夜 𣎀** /dạ - đêm/: ban đêm. Hình thanh: 月 (nguyệt) chỉ nghĩa, 店 (điếm) gợi âm. Ví dụ: Dạ đêm Hôn tối (夜𣎀昏𣋁)
- **昏 𣋁** /hôn - tối/: chập tối, mờ tối. Hình thanh: 日 (nhật) chỉ nghĩa, 最 (tối) gợi âm. Ví dụ: Dạ đêm Hôn tối (夜𣎀昏𣋁)
- **詐 𠲝** /trá - dối/: lừa dối, giả trá. Hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 対 (đối) gợi âm. Ví dụ: Trá dối Gian gian (詐𠲝奸)
- **奸** /gian - gian/: gian tà, xảo trá. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Trá dối Gian gian (詐𠲝奸)

### Đoạn 74: Yên cái yên Bí dây khấu - Ngại ngại Khoan khoan (Cặp 1461–1480) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về yên cương ngựa và các chữ mượn nguyên

- Đồ cưỡi ngựa ghi hai chữ: **丐鞍 cái yên** có 丐 (cái) mượn để ghi âm cái; **𦀊扣 dây khấu** có 𦀊 với 糹 (mịch) chỉ nghĩa, 夷 (di) gợi âm. Chữ sau của hai thẻ mượn nguyên chữ Hán.
- Hơn nửa đoạn mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa, như **透 thấu**, **驕 kiêu**, **傲 ngạo**, **春 xuân**, **舜 Thuấn**, **堯 Nghiêu**, **寬 khoan**.
- **𡥵𩢬 con lừa** và **𡥵豺 con sài** mở đầu bằng 𡥵 (子 tử chỉ nghĩa, 昆 côn gợi âm). Thẻ con sài ghi nghĩa theo sách: 豸 vốn là loài sâu không chân.

- **鞍 丐鞍** /yên - cái yên/: yên đặt trên lưng ngựa. Giả tá: mượn chữ Hán 丐 (cái) để ghi âm cái; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Yên cái yên Bí dây khấu (鞍丐鞍轡𦀊扣)
- **轡 𦀊扣** /bí - dây khấu/: dây cương ngựa. Hình thanh: 糹 (mịch) chỉ nghĩa, 夷 (di) gợi âm; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Yên cái yên Bí dây khấu (鞍丐鞍轡𦀊扣)
- **透** /thấu - thấu/: suốt qua, xuyên suốt. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Thấu thấu Tiêu tiêu (透消)
- **消** /tiêu - tiêu/: tan mất, tiêu tan. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Thấu thấu Tiêu tiêu (透消)
- **驕** /kiêu - kiêu/: kiêu căng, tự đắc. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Kiêu kiêu Ngạo ngạo (驕傲)
- **傲** /ngạo - ngạo/: tự cao, coi thường người. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Kiêu kiêu Ngạo ngạo (驕傲)
- **冒** /mạo - mạo/: liều lĩnh, xông pha; giả mạo. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Mạo mạo Nhân nhân (冒因)
- **因** /nhân - nhân/: nguyên do; nhân vì. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Mạo mạo Nhân nhân (冒因)
- **春** /xuân - xuân/: mùa xuân; tuổi trẻ. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Xuân xuân Nhuận nhuận (春閏)
- **閏** /nhuận - nhuận/: phần lịch dôi ra; tháng nhuận. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Xuân xuân Nhuận nhuận (春閏)
- **舜** /Thuấn - Thuấn/: vua Thuấn thời cổ Trung Hoa. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Thuấn Thuấn Nghiêu Nghiêu (舜堯)
- **堯** /Nghiêu - Nghiêu/: vua Nghiêu thời cổ Trung Hoa. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Thuấn Thuấn Nghiêu Nghiêu (舜堯)
- **嬖 𢞅** /bế - yêu/: được sủng ái, được yêu chiều. Hình thanh: 忄 (tâm) chỉ nghĩa, 要 (yếu) gợi âm. Ví dụ: Bế yêu Sùng chuộng (嬖𢞅崇𡮶)
- **崇 𡮶** /sùng - chuộng/: tôn sùng, quý trọng. Hình thanh: 重 (trọng) chỉ nghĩa, 尚 (thượng) gợi âm. Ví dụ: Bế yêu Sùng chuộng (嬖𢞅崇𡮶)
- **徒 隴** /đồ - luống/: uổng, suông; môn đồ; đi bộ. Giả tá: mượn chữ Hán 隴 (lũng) để ghi âm luống. Ví dụ: Đồ luống Kháp vừa (徒隴恰𣃣)
- **恰 𣃣** /kháp - vừa/: vừa đúng, vừa vặn. Hình thanh: 方 (phương) chỉ nghĩa, 皮 (bì) gợi âm. Ví dụ: Đồ luống Kháp vừa (徒隴恰𣃣)
- **驢 𡥵𩢬** /lư - con lừa/: loài thú giống ngựa, tai dài. Hình thanh: 子 (tử) chỉ nghĩa, 昆 (côn) gợi âm; hình thanh: 馬 (mã) chỉ nghĩa, 卢 (lô) gợi âm. Ví dụ: Lư con lừa Sài con sài (驢𡥵𩢬豸𡥵豺)
- **豸 𡥵豺** /sài - con sài/: con sài (theo sách); 豸 vốn là loài sâu không chân; âm theo sách, từ điển đọc trãi, trĩ, trại. Hình thanh: 子 (tử) chỉ nghĩa, 昆 (côn) gợi âm; mượn nguyên chữ Hán 豺, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Lư con lừa Sài con sài (驢𡥵𩢬豸𡥵豺)
- **礙** /ngại - ngại/: ngăn trở, vướng mắc. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Ngại ngại Khoan khoan (礙寬)
- **寬** /khoan - khoan/: rộng rãi, độ lượng. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Ngại ngại Khoan khoan (礙寬)

### Đoạn 75: Đàn đàn Viện viện - Trợ đỡ Thoan chừa (Cặp 1481–1500) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về đàn tế và đức tính sửa mình chừa lỗi

- **壇 đàn** mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa, chỉ nền đất cao để tế lễ.
- Nhóm răn sửa: **噒 răn** có 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 粦 (lân) gợi âm; **𢯢 sửa** có 扌 (thủ) chỉ nghĩa, 所 (sở) gợi âm.
- Đoạn này khép lại bằng **扡 đỡ**, chữ Hán 扡 (tha) trong chữ Nôm đọc là đỡ, và **除 chừa**, mượn nguyên 除 (trừ) để ghi tiếng chừa, giúp đỡ người và bỏ lỗi cũ.

- **壇** /đàn - đàn/: nền đất cao để tế lễ. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Đàn đàn Viện viện (壇院)
- **院** /viện - viện/: nhà có sân tường; cơ quan, học viện. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Đàn đàn Viện viện (壇院)
- **便** /tiện - tiện/: thuận lợi, tiện lợi. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Tiện tiện Hoan vui (便歡𢝙)
- **歡 𢝙** /hoan - vui/: vui mừng, hân hoan. Hình thanh: 忄 (tâm) chỉ nghĩa, 盃 (bôi) gợi âm. Ví dụ: Tiện tiện Hoan vui (便歡𢝙)
- **荽 蒌味** /tuy - rau mùi/: ngò rí (rau mùi). Hình thanh: 蒌 có 艹 (thảo) chỉ nghĩa, 娄 (lâu) gợi âm; 味 mượn nguyên chữ Hán để ghi tiếng mùi. Ví dụ: Tuy rau mùi Cử rau diếp (荽蒌味苣蒌葉)
- **苣 蒌葉** /cử - rau diếp/: xà lách (rau diếp). Hình thanh: 艹 (thảo) chỉ nghĩa, 娄 (lâu) gợi âm; giả tá: mượn chữ Hán 葉 (diệp) để ghi âm diếp. Ví dụ: Tuy rau mùi Cử rau diếp (荽蒌味苣蒌葉)
- **叶** /hiệp - hiệp/: hòa hợp, hợp lại. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Hiệp hiệp Tư đều (叶胥調)
- **胥 調** /tư - đều/: tất cả, cùng nhau. Giả tá: mượn chữ Hán 調 (điều) để ghi âm đều. Ví dụ: Hiệp hiệp Tư đều (叶胥調)
- **貂 𡥵貂** /điêu - con điêu/: con chồn lông quý. Hình thanh: 子 (tử) chỉ nghĩa, 昆 (côn) gợi âm; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Điêu con điêu Thỉ con heo (lợn) (貂𡥵貂豕𡥵㺧)
- **豕 𡥵㺧** /thỉ - con heo (lợn)/: con heo (lợn). Hình thanh: 子 (tử) chỉ nghĩa, 昆 (côn) gợi âm; hình thanh: 犭 (khuyển) chỉ nghĩa, 囂 (hiêu) gợi âm. Ví dụ: Điêu con điêu Thỉ con heo (lợn) (貂𡥵貂豕𡥵㺧)
- **鉅 𡘯** /cự - lớn/: to lớn; thép, sắt. Hình thanh: 大 (đại) chỉ nghĩa, 吝 (lận) gợi âm. Ví dụ: Cự lớn Tư thêm (鉅𡘯滋添)
- **滋 添** /tư - thêm/: thêm nhiều, sinh sôi, tươi tốt. Mượn nguyên chữ Hán 添 để ghi tiếng thêm. Ví dụ: Cự lớn Tư thêm (鉅𡘯滋添)
- **瑞 恬** /thụy - điềm/: điềm lành, ngọc làm tin. Giả tá: mượn chữ Hán 恬 (điềm) để ghi âm điềm. Ví dụ: Thụy điềm Yêu gở (瑞恬妖𪡽)
- **妖 𪡽** /yêu - gở/: quái lạ, điềm xấu. Ví dụ: Thụy điềm Yêu gở (瑞恬妖𪡽)
- **阻** /trở - trở/: ngăn trở, hiểm trở. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Trở trở Lan ngăn (阻闌拫)
- **闌 拫** /lan - ngăn/: ngăn lại; bức chắn cửa. Hình thanh: 扌 (thủ) chỉ nghĩa, 艮 (cấn) gợi âm. Ví dụ: Trở trở Lan ngăn (阻闌拫)
- **戒 噒** /giái - răn/: răn bảo, cảnh cáo. Hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 粦 (lân) gợi âm. Ví dụ: Giái răn Ly sửa (戒噒釐𢯢)
- **釐 𢯢** /ly - sửa/: sửa sang, chỉnh trị. Hình thanh: 扌 (thủ) chỉ nghĩa, 所 (sở) gợi âm. Ví dụ: Giái răn Ly sửa (戒噒釐𢯢)
- **助 扡** /trợ - đỡ/: giúp đỡ, trợ giúp. Chữ Hán 扡 (tha), trong chữ Nôm đọc là đỡ. Ví dụ: Trợ đỡ Thoan chừa (助扡悛除)
- **悛 除** /thoan - chừa/: ăn năn, bỏ lỗi cũ. Mượn nguyên chữ Hán 除 (trừ) để ghi tiếng chừa. Ví dụ: Trợ đỡ Thoan chừa (助扡悛除)

## Phần 6 (Cặp 1501–1800) (300 mục)

### Đoạn 76: Bị ngừa Đồn đóng - Thắng được Ưu hơn (Cặp 1501–1520) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về việc đồng áng, bờ bãi và cách nhìn ngóng

- Việc đồng áng: **耚 bừa** lấy 耒 (lỗi) chỉ nghĩa, 皮 (bì) gợi âm; **捤 vãi** lấy 扌 (thủ) chỉ nghĩa, 尾 (vĩ) gợi âm.
- Ven nước: **𡓁 bãi** lấy 土 (thổ) chỉ nghĩa, 罷 (bãi) gợi âm; **坡 bờ** thì mượn chữ Hán 坡 (pha) để ghi âm bờ.
- Mắt nhìn và bước đi: **𥈿 ngóng**, **䀡 xem** chung 目 (mục) chỉ nghĩa; **迻 đưa**, **𨒺 quanh** chung 辶 (sước) chỉ nghĩa.

- **備 𡐚** /bị - ngừa/: đề phòng, phòng bị trước. Hình thanh: 土 (thổ) chỉ nghĩa, 魚 (ngư) gợi âm. Ví dụ: Bị ngừa Đồn đóng (備𡐚屯㨂)
- **屯 㨂** /đồn - đóng/: đóng quân, đồn trú. Hình thanh: 扌 (thủ) chỉ nghĩa, 東 (đông) gợi âm. Ví dụ: Bị ngừa Đồn đóng (備𡐚屯㨂)
- **盱 𥈿** /hu - ngóng/: mở to mắt trông ngóng. Hình thanh: 目 (mục) chỉ nghĩa, 貢 (cống) gợi âm. Ví dụ: Hu ngóng Thị xem (盱𥈿視䀡)
- **視 䀡 / 占** /thị - xem/: nhìn, xem xét. Hình thanh: 目 (mục) chỉ nghĩa, 占 (chiêm) gợi âm. Ví dụ: Hu ngóng Thị xem (盱𥈿視䀡)
- **齎 抌 / 冘** /tê - đem/: đem cho, mang tặng. Hình thanh: 扌 (thủ) chỉ nghĩa, 冘 (dâm) gợi âm. Ví dụ: Tê đem Hiến hiến (齎抌獻)
- **獻** /hiến - hiến/: dâng lên, dâng tặng. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Tê đem Hiến hiến (齎抌獻)
- **伻 遣** /bằng - khiến/: sai khiến, người được sai. Mượn nguyên chữ Hán 遣 (khiển) để ghi tiếng khiến. Ví dụ: Bằng khiến Đệ đưa (伻遣遞迻)
- **遞 迻** /đệ - đưa/: chuyển đi, đưa tới. Hình thanh: 辶 (sước) chỉ nghĩa, 多 (đa) gợi âm. Ví dụ: Bằng khiến Đệ đưa (伻遣遞迻)
- **耘 耚** /vân - bừa/: bừa, bừa cỏ; 耘 cũng là làm cỏ. Hình thanh: 耒 (lỗi) chỉ nghĩa, 皮 (bì) gợi âm. Ví dụ: Vân bừa Bá vãi (耘耚播捤)
- **播 捤** /bá - vãi/: gieo hạt, rắc ra; bản 1959 ghi vải. Hình thanh: 扌 (thủ) chỉ nghĩa, 尾 (vĩ) gợi âm. Ví dụ: Vân bừa Bá vãi (耘耚播捤)
- **渚 𡓁** /chử - bãi/: cồn nhỏ, bãi cát giữa sông. Hình thanh: 土 (thổ) chỉ nghĩa, 罷 (bãi) gợi âm. Ví dụ: Chử bãi Nhai bờ (渚𡓁涯坡)
- **涯 坡** /nhai - bờ/: bờ nước, ven sông. Giả tá: mượn chữ Hán 坡 (pha) để ghi âm bờ. Ví dụ: Chử bãi Nhai bờ (渚𡓁涯坡)
- **事 𠄜** /sự - thờ/: thờ, phụng sự; việc. Hình thanh: 事 (sự) chỉ nghĩa, 余 (dư) gợi âm. Ví dụ: Sự thờ Khâm kính (事𠄜欽敬)
- **欽 敬** /khâm - kính/: kính trọng, tôn kính. Mượn nguyên chữ Hán 敬, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Sự thờ Khâm kính (事𠄜欽敬)
- **政** /chính - chính/: việc cai trị, chính sự. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Chính chính Hình hình (政刑)
- **刑** /hình - hình/: hình phạt, phép trị tội. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Chính chính Hình hình (政刑)
- **迴 𨒺** /hồi - quanh/: xoay quanh, quanh co. Hình thanh: 辶 (sước) chỉ nghĩa, 光 (quang) gợi âm. Ví dụ: Hồi quanh Tố ngược (迴𨒺遡逆)
- **遡 逆** /tố - ngược/: đi ngược dòng nước. Mượn nguyên chữ Hán 逆 (nghịch) để ghi tiếng ngược. Ví dụ: Hồi quanh Tố ngược (迴𨒺遡逆)
- **勝 得** /thắng - được/: thắng, hơn được. Mượn nguyên chữ Hán 得 (đắc) để ghi tiếng được. Ví dụ: Thắng được Ưu hơn (勝得優欣)
- **優 欣** /ưu - hơn/: hơn hẳn, trội; đầy đủ. Giả tá: mượn chữ Hán 欣 (hân) để ghi âm hơn. Ví dụ: Thắng được Ưu hơn (勝得優欣)

### Đoạn 77: Tiết nhờn (lờn) Cung kính - Hề vậy Nhược bằng (Cặp 1521–1540) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về uốn cong, tính lanh lợi và những từ nhỏ trong câu

- Uốn cong: **𢏣 cong** lấy 曲 (khúc) chỉ nghĩa, 弓 (cung) gợi âm; **捥 uốn** lấy 扌 (thủ) chỉ nghĩa, 宛 (uyển) gợi âm.
- Những từ nhỏ trong câu mượn chữ Hán để ghi âm: **卞 bèn** từ 卞 (biện), **意 ấy** từ 意 (ý), **朋 bằng** từ 朋 (bằng); riêng **丕 vậy** là chữ Hán 丕 (phi), trong chữ Nôm đọc là vậy.
- **𨅸 đứng** lấy 𧾷 (túc) chỉ nghĩa, 等 (đẳng) gợi âm. Sách giải 槃 là đứng, còn 槃 vốn là cái mâm gỗ, cũng là lớn, vui vầy.

- **褻 𢡿** /tiết - nhờn (lờn)/: khinh nhờn, suồng sã. Hình thanh: 忄 (tâm) chỉ nghĩa, 閑 (nhàn) gợi âm. Ví dụ: Tiết nhờn (lờn) Cung kính (褻𢡿龔敬)
- **龔 敬** /cung - kính/: cung kính, kính cẩn. Mượn nguyên chữ Hán 敬, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Tiết nhờn (lờn) Cung kính (褻𢡿龔敬)
- **詠** /vịnh - vịnh/: ngâm thơ, vịnh thơ. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Vịnh vịnh Ngâm ngâm (詠吟)
- **吟** /ngâm - ngâm/: ngâm nga, đọc thơ. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Vịnh vịnh Ngâm ngâm (詠吟)
- **浸 㨔** /tẩm - giầm/: ngâm, thấm nước. Hình thanh: 扌 (thủ) chỉ nghĩa, 咸 (hàm) gợi âm. Ví dụ: Tẩm giầm Trừng lóng (浸㨔澄弄)
- **澄 弄** /trừng - lóng/: lắng trong, nước tĩnh lặng và trong. Giả tá: mượn chữ Hán 弄 (lộng) để ghi âm lóng. Ví dụ: Tẩm giầm Trừng lóng (浸㨔澄弄)
- **槃 𨅸 / 等** /bàn - đứng/: đứng (theo sách); 槃 vốn là cái mâm gỗ, cũng là lớn, vui vầy. Hình thanh: 𧾷 (túc) chỉ nghĩa, 等 (đẳng) gợi âm. Ví dụ: Bàn đứng Nhiễu quanh (槃𨅸遶𨒺)
- **遶 𨒺** /nhiễu - quanh/: vòng quanh, vây quanh. Hình thanh: 辶 (sước) chỉ nghĩa, 光 (quang) gợi âm. Ví dụ: Bàn đứng Nhiễu quanh (槃𨅸遶𨒺)
- **伶** /linh - lanh/: lanh lợi, nhanh trí; con hát. Mượn nguyên chữ Hán 伶 để ghi tiếng lanh. Ví dụ: Linh lanh Lợi lợi (伶俐)
- **俐** /lợi - lợi/: lanh lẹ, nhanh nhẹn. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Linh lanh Lợi lợi (伶俐)
- **待** /đãi - đợi/: đợi, chờ; tiếp đãi. Mượn nguyên chữ Hán 待 để ghi tiếng đợi. Ví dụ: Đãi đợi Dung dong (待容)
- **容** /dung - dong/: dung thứ, bao dung; dáng vẻ. Mượn nguyên chữ Hán 容 để ghi tiếng dong. Ví dụ: Đãi đợi Dung dong (待容)
- **彎 𢏣** /loan - cong/: cong, uốn cong. Hình thanh: 曲 (khúc) chỉ nghĩa, 弓 (cung) gợi âm. Ví dụ: Loan cong Nhu uốn (彎𢏣揉捥)
- **揉 捥 / 𢏿** /nhu - uốn/: uốn nắn; xoa, nhào. Hình thanh: 扌 (thủ) chỉ nghĩa, 宛 (uyển) gợi âm. Ví dụ: Loan cong Nhu uốn (彎𢏣揉捥)
- **欲 悶** /dục - muốn/: mong muốn, ham thích. Giả tá: mượn chữ Hán 悶 (muộn) để ghi âm muốn. Ví dụ: Dục muốn Am quen (欲悶諳涓)
- **諳 涓** /am - quen/: thông thuộc, quen biết rõ. Giả tá: mượn chữ Hán 涓 (quyên) để ghi âm quen. Ví dụ: Dục muốn Am quen (欲悶諳涓)
- **乃 卞 / 乃** /nãi - bèn/: bèn, thì, là. Giả tá: mượn chữ Hán 卞 (biện) để ghi âm bèn. Ví dụ: Nãi bèn Y ấy (乃卞伊意)
- **伊 意 / 𧘇** /y - ấy/: người đó, việc đó. Giả tá: mượn chữ Hán 意 (ý) để ghi âm ấy. Ví dụ: Nãi bèn Y ấy (乃卞伊意)
- **兮 丕** /hề - vậy/: trợ từ trong câu thơ. Chữ Hán 丕 (phi), trong chữ Nôm đọc là vậy. Ví dụ: Hề vậy Nhược bằng (兮丕若朋)
- **若 朋** /nhược - bằng/: nếu, bằng như; giống như. Giả tá: mượn chữ Hán 朋 (bằng) để ghi âm bằng. Ví dụ: Hề vậy Nhược bằng (兮丕若朋)

### Đoạn 78: Mạc chăng Hy ít - Dã nội Đình triều đình (Cặp 1541–1560) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về tên các loài chim, đồ dệt vải và chuyện sống lâu

- Tên chim: **𪀄猫 chim mèo**, **𪀄燕 chim yến** chung chữ 𪀄 chim, lấy 鳥 (điểu) chỉ nghĩa, 占 (chiêm) gợi âm. **𪃲𪁃 chà chiện**, **𪅧𪅧 choi choi** cũng lấy 鳥 chỉ nghĩa. Sách giải 鴒 là chim choi choi, còn 鴒 vốn là chim chìa vôi.
- Đồ dệt vải: **丐梭 cái thoi** mượn 丐 (cái) để ghi âm cái, mượn nguyên 梭 để ghi tiếng thoi; trong **捲𦀿 cuốn vải**, chữ 𦀿 lấy 糹 (mịch) chỉ nghĩa, 尾 (vĩ) gợi âm.
- **𤯨𥹰 sống lâu** ghép hai chữ hình thanh: 𤯨 lấy 生 (sinh) chỉ nghĩa, 弄 (lộng) gợi âm; 𥹰 lấy 久 (cửu) chỉ nghĩa, 娄 (lâu) gợi âm.

- **莫 庄** /mạc - chăng/: chớ, chẳng, không. Giả tá: mượn chữ Hán 庄 (trang) để ghi âm chăng. Ví dụ: Mạc chăng Hy ít (莫庄稀𠃣)
- **稀 𠃣** /hy - ít/: thưa, ít, hiếm. Hình thanh: 少 (thiểu) chỉ nghĩa, 乙 (ất) gợi âm. Ví dụ: Mạc chăng Hy ít (莫庄稀𠃣)
- **盡 歇 / 𥃞 / 𣍊** /tận - hết/: hết, cạn kiệt. Giả tá: mượn chữ Hán 歇 (hiết) để ghi âm hết. Ví dụ: Tận hết Trù nhiều (盡歇稠𡗉)
- **稠 𡗉 / 饒** /trù - nhiều/: đông đúc, dày đặc. Hình thanh: 多 (đa) chỉ nghĩa, 堯 (nghiêu) gợi âm. Ví dụ: Tận hết Trù nhiều (盡歇稠𡗉)
- **梟 𪀄猫** /hiêu - chim mèo/: chim cú, cú mèo. Hình thanh: 鳥 (điểu) chỉ nghĩa, 占 (chiêm) gợi âm; hình thanh: 犭 (khuyển) chỉ nghĩa, 苗 (miêu) gợi âm. Ví dụ: Hiêu chim mèo Yến chim yến (梟𪀄猫燕𪀄燕)
- **燕 𪀄燕** /yến - chim yến/: chim yến, chim én. Hình thanh: 鳥 (điểu) chỉ nghĩa, 占 (chiêm) gợi âm; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Hiêu chim mèo Yến chim yến (梟𪀄猫燕𪀄燕)
- **鳺 𪃲𪁃** /phù - chà chiện/: chim chà chiện, tên một loài chim. Hình thanh: 鳥 (điểu) chỉ nghĩa, 者 (giả) gợi âm; hình thanh: 鳥 (điểu) chỉ nghĩa, 件 (kiện) gợi âm. Ví dụ: Phù chà chiện Linh choi choi (鳺𪃲𪁃鴒𪅧𪅧)
- **鴒 𪅧𪅧** /linh - choi choi/: chim choi choi (theo sách); 鴒 vốn là chim chìa vôi. Hình thanh: 鳥 (điểu) chỉ nghĩa, 堆 (đôi) gợi âm; hình thanh: 鳥 (điểu) chỉ nghĩa, 堆 (đôi) gợi âm. Ví dụ: Phù chà chiện Linh choi choi (鳺𪃲𪁃鴒𪅧𪅧)
- **梭 丐梭** /thoan - cái thoi/: con thoi dệt vải. Giả tá: mượn chữ Hán 丐 (cái) để ghi âm cái; mượn nguyên chữ Hán 梭 để ghi tiếng thoi. Ví dụ: Thoan cái thoi Trục cuốn vải (梭丐梭柚捲𦀿)
- **柚 捲𦀿** /trục - cuốn vải/: trục cuốn vải ở khung cửi. Mượn nguyên chữ Hán 捲 (quyển) để ghi tiếng cuốn; hình thanh: 糹 (mịch) chỉ nghĩa, 尾 (vĩ) gợi âm. Ví dụ: Thoan cái thoi Trục cuốn vải (梭丐梭柚捲𦀿)
- **寄 𢭮 / 改** /ký - gởi/: gởi (gửi), nhờ chuyển đi. Hình thanh: 扌 (thủ) chỉ nghĩa, 改 (cải) gợi âm. Ví dụ: Ký gởi Kỳ cầu (寄𢭮祈求)
- **祈 求** /kỳ - cầu/: cầu xin, cầu khấn. Mượn nguyên chữ Hán 求, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Ký gởi Kỳ cầu (寄𢭮祈求)
- **壽 𤯨𥹰** /thọ - sống lâu/: sống lâu, tuổi thọ. Hình thanh: 生 (sinh) chỉ nghĩa, 弄 (lộng) gợi âm; hình thanh: 久 (cửu) chỉ nghĩa, 娄 (lâu) gợi âm. Ví dụ: Thọ sống lâu Khang mạnh khỏe (壽𤯨𥹰康孟劸)
- **康 孟劸** /khang - mạnh khỏe/: khỏe mạnh, yên vui. Giả tá: mượn chữ Hán 孟 (mạnh) để ghi âm mạnh; hình thanh: 力 (lực) chỉ nghĩa, 圭 (khuê) gợi âm. Ví dụ: Thọ sống lâu Khang mạnh khỏe (壽𤯨𥹰康孟劸)
- **賦 税** /phú - thuế/: thuế, thu thuế; bài phú. Mượn nguyên chữ Hán 税, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Phú thuế Thuyên lường (賦税銓量)
- **銓 量** /thuyên - lường/: cân đo; chọn người làm quan. Mượn nguyên chữ Hán 量 (lượng) để ghi tiếng lường. Ví dụ: Phú thuế Thuyên lường (賦税銓量)
- **汪 溟忙** /uông - mênh mang/: nước sâu rộng mênh mông. Giả tá: mượn chữ Hán 溟 (minh) để ghi âm mênh; giả tá: mượn chữ Hán 忙 (mang) để ghi âm mang. Ví dụ: Uông mênh mang Du lội (汪溟忙游洡)
- **游 洡** /du - lội/: lội, bơi; 游 cũng là dạo chơi. Hình thanh: 氵 (thủy) chỉ nghĩa, 耒 (lỗi) gợi âm. Ví dụ: Uông mênh mang Du lội (汪溟忙游洡)
- **野 㘨** /dã - nội/: đồng nội, nơi đồng ruộng. Hình thanh: 土 (thổ) chỉ nghĩa, 内 (nội) gợi âm. Ví dụ: Dã nội Đình triều đình (野㘨廷朝廷)
- **廷 朝廷** /đình - triều đình/: sân chầu, nơi vua ngự. Mượn nguyên chữ Hán 朝, cả âm và nghĩa; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Dã nội Đình triều đình (野㘨廷朝廷)

### Đoạn 79: Kình cá kình Nhạn chim nhạn - Ách nấc Xi cười (Cặp 1561–1580) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về tên cá, tên chim, mùi tanh thối và tiếng nấc cười

- Tên loài ghép với chữ Hán: **𩵜鯨 cá kình** có 𩵜 lấy 魚 (ngư) chỉ nghĩa, 亇 (cá) gợi âm; **𪀄鴈 chim nhạn** có 𪀄 lấy 鳥 (điểu) chỉ nghĩa, 占 (chiêm) gợi âm. Phần sau là 鯨 và 鴈 mượn nguyên chữ Hán.
- Mùi khó chịu: **腥 tanh** mượn nguyên chữ Hán 腥 để ghi tiếng tanh; **𦤮 thối** lấy 臭 (xú) chỉ nghĩa, 退 (thoái) gợi âm.
- Tiếng phát ra từ miệng: **𠽋 nấc**, **唭 cười** chung 口 (khẩu) chỉ nghĩa; phần gợi âm là 匿 (nặc) và 其 (kỳ).

- **鯨 𩵜鯨** /kình - cá kình/: cá voi lớn, cá kình. Hình thanh: 魚 (ngư) chỉ nghĩa, 亇 (cá) gợi âm; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Kình cá kình Nhạn chim nhạn (鯨𩵜鯨鴈𪀄鴈)
- **鴈 𪀄鴈** /nhạn - chim nhạn/: chim nhạn, ngỗng trời. Hình thanh: 鳥 (điểu) chỉ nghĩa, 占 (chiêm) gợi âm; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Kình cá kình Nhạn chim nhạn (鯨𩵜鯨鴈𪀄鴈)
- **朋 伴** /bằng - bạn/: bạn bè, người cùng chí. Mượn nguyên chữ Hán 伴, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Bằng bạn Phụ cha (朋伴父𤕔)
- **父 𤕔 / 吒** /phụ - cha/: cha, người sinh ra mình. Hình thanh: 父 (phụ) chỉ nghĩa, 吒 (trá) gợi âm. Ví dụ: Bằng bạn Phụ cha (朋伴父𤕔)
- **遙 賒** /dao - xa/: xa, xa xôi. Giả tá: mượn chữ Hán 賒 (xa) để ghi âm xa. Ví dụ: Dao xa Mạc vẳng (遙賒邈咏)
- **邈 咏** /mạc - vẳng/: xa thẳm, xa vời. Giả tá: mượn chữ Hán 咏 (vịnh) để ghi âm vẳng. Ví dụ: Dao xa Mạc vẳng (遙賒邈咏)
- **坦 𢆕** /thản - phẳng/: bằng phẳng; lòng thanh thản. Hình thanh: 平 (bình) chỉ nghĩa, 反 (phản) gợi âm. Ví dụ: Thản phẳng Oanh quanh (坦𢆕縈𨒺)
- **縈 𨒺** /oanh - quanh/: quấn quanh, vấn vít. Hình thanh: 辶 (sước) chỉ nghĩa, 光 (quang) gợi âm. Ví dụ: Thản phẳng Oanh quanh (坦𢆕縈𨒺)
- **腥** /tinh - tanh/: mùi tanh; thịt sống. Mượn nguyên chữ Hán 腥 để ghi tiếng tanh. Ví dụ: Tinh tanh Xú thối (腥臭𦤮)
- **臭 𦤮** /xú - thối/: mùi hôi thối. Hình thanh: 臭 (xú) chỉ nghĩa, 退 (thoái) gợi âm. Ví dụ: Tinh tanh Xú thối (腥臭𦤮)
- **隊** /đội - đội/: đội ngũ, toán người. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Đội đội Đoàn đoàn (隊團)
- **團** /đoàn - đoàn/: đoàn, nhóm người; vo tròn. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Đội đội Đoàn đoàn (隊團)
- **僚 官** /liêu - quan/: đồng liêu, quan lại. Mượn nguyên chữ Hán 官, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Liêu quan Lại thuộc (僚官吏屬)
- **吏 屬 / 属** /lại - thuộc/: người thuộc quyền, viên lại. Mượn nguyên chữ Hán 屬, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Liêu quan Lại thuộc (僚官吏屬)
- **麗 𫃚** /lệ - buộc/: buộc (theo sách); 麗 vốn là đẹp đẽ, cũng là dính bám. Hình thanh: 糸 (mịch) chỉ nghĩa, 卜 (bốc) gợi âm. Ví dụ: Lệ buộc Triền đi (麗𫃚躔𠫾)
- **躔 𠫾 / 多** /triền - đi/: đi theo vết; vòng đi của sao. Hình thanh: 去 (khứ) chỉ nghĩa, 多 (đa) gợi âm. Ví dụ: Lệ buộc Triền đi (麗𫃚躔𠫾)
- **厘** /ly - ly/: đơn vị rất nhỏ; sửa sang. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Ly ly Thốn tấc (厘寸𡬷)
- **寸 𡬷** /thốn - tấc/: tấc, một phần mười thước. Hình thanh: 寸 (thốn) chỉ nghĩa, 則 (tắc) gợi âm. Ví dụ: Ly ly Thốn tấc (厘寸𡬷)
- **呃 𠽋** /ách - nấc/: nấc, ợ. Hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 匿 (nặc) gợi âm. Ví dụ: Ách nấc Xi cười (呃𠽋嗤唭)
- **嗤 唭** /xi - cười/: cười nhạo, chê cười. Hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 其 (kỳ) gợi âm. Ví dụ: Ách nấc Xi cười (呃𠽋嗤唭)

### Đoạn 80: Tinh đười ươi Sạt chim vạc - Cự há Tuy tuy (Cặp 1581–1600) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về đười ươi, đồ bằng kim loại và bến sông

- Thú và chim: hai chữ của **𤢬𤠱 đười ươi** chung 犭 (khuyển) chỉ nghĩa; phần gợi âm là 臺 (đài) và 埃 (ai). Sách giải 鷟 là chim vạc, còn 鷟 vốn là một loài phượng.
- Kim loại: **鉑 bạc** mượn chữ Hán 鉑 (bạc) để ghi âm bạc; **𨦩 vòng** lấy 金 (kim) chỉ nghĩa, 妄 (vọng) gợi âm.
- Sông nước: **滝 sông**, **𣷷 bến** chung 氵 (thủy) chỉ nghĩa; phần gợi âm là 竜 (long) và 变 (biến).

- **猩 𤢬𤠱** /tinh - đười ươi/: con đười ươi. Hình thanh: 犭 (khuyển) chỉ nghĩa, 臺 (đài) gợi âm; hình thanh: 犭 (khuyển) chỉ nghĩa, 埃 (ai) gợi âm. Ví dụ: Tinh đười ươi Sạt chim vạc (猩𤢬𤠱鷟𪀄𪂱)
- **鷟 𪀄𪂱** /sạt - chim vạc/: chim vạc (theo sách); 鷟 vốn là một loài phượng. Hình thanh: 鳥 (điểu) chỉ nghĩa, 占 (chiêm) gợi âm; hình thanh: 鳥 (điểu) chỉ nghĩa, 卓 (trác) gợi âm. Ví dụ: Tinh đười ươi Sạt chim vạc (猩𤢬𤠱鷟𪀄𪂱)
- **銀 鉑** /ngân - bạc/: bạc, kim loại trắng quý. Giả tá: mượn chữ Hán 鉑 (bạc) để ghi âm bạc. Ví dụ: Ngân bạc Xuyến vòng (銀鉑釧𨦩)
- **釧 𨦩** /xuyến - vòng/: vòng đeo tay, xuyến. Hình thanh: 金 (kim) chỉ nghĩa, 妄 (vọng) gợi âm. Ví dụ: Ngân bạc Xuyến vòng (銀鉑釧𨦩)
- **江 滝 / 瀧** /giang - sông/: sông lớn; sông Trường Giang. Hình thanh: 氵 (thủy) chỉ nghĩa, 竜 (long) gợi âm. Ví dụ: Giang sông Hử bến (江滝滸𣷷)
- **滸 𣷷 / 變** /hử - bến/: bến nước, bờ sông. Hình thanh: 氵 (thủy) chỉ nghĩa, 变 (biến) gợi âm. Ví dụ: Giang sông Hử bến (江滝滸𣷷)
- **致 𦤾 / 典** /trí - đến/: đưa đến, khiến cho đến. Hình thanh: 至 (chí) chỉ nghĩa, 旦 (đán) gợi âm. Ví dụ: Trí đến Xiêm lên (致𦤾暹𨖲)
- **暹 𨖲** /xiêm - lên/: mặt trời mọc lên; tiến lên. Hình thanh: 升 (thăng) chỉ nghĩa, 連 (liên) gợi âm. Ví dụ: Trí đến Xiêm lên (致𦤾暹𨖲)
- **殿 𡑴 / 𡊰** /điện - đền/: đền, cung điện lớn. Hình thanh: 土 (thổ) chỉ nghĩa, 殿 (điện) gợi âm. Ví dụ: Điện đền Quan ải (殿𡑴關隘)
- **關 隘** /quan - ải/: cửa ải; then cửa; liên quan. Mượn nguyên chữ Hán 隘, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Điện đền Quan ải (殿𡑴關隘)
- **息 𥚥** /tức - lãi/: tiền lãi; hơi thở; nghỉ. Hình thanh: 利 (lợi) chỉ nghĩa, 礼 (lễ) gợi âm. Ví dụ: Tức lãi Nguyên nguyên (息𥚥原)
- **原** /nguyên - nguyên/: nguồn gốc, gốc; đồng bằng. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Tức lãi Nguyên nguyên (息𥚥原)
- **勸** /khuyến - khuyên/: khuyên bảo, khuyến khích. Mượn nguyên chữ Hán 勸 để ghi tiếng khuyên. Ví dụ: Khuyến khuyên Xu hỏi (勸諏𠳨)
- **諏 𠳨** /xu - hỏi/: hỏi ý kiến, bàn hỏi; âm theo sách, từ điển đọc tưu. Hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 每 (mỗi) gợi âm. Ví dụ: Khuyến khuyên Xu hỏi (勸諏𠳨)
- **脫 塊** /thoát - khỏi/: cởi ra, thoát khỏi. Giả tá: mượn chữ Hán 塊 (khối) để ghi âm khỏi. Ví dụ: Thoát khỏi Nhiêu tha (脫塊饒赦)
- **饒 赦** /nhiêu - tha/: tha thứ, khoan dung; dồi dào. Mượn nguyên chữ Hán 赦 (xá) để ghi tiếng tha. Ví dụ: Thoát khỏi Nhiêu tha (脫塊饒赦)
- **而 𦓡** /nhi - mà/: mà, nhưng mà, và. Hình thanh: 而 (nhi) chỉ nghĩa, 麻 (ma) gợi âm. Ví dụ: Nhi mà Thả vã (而𦓡且𡲤)
- **且 𡲤** /thả - vã/: vả lại, hơn nữa; sách ghi vã. Hình thanh: 且 (thả) chỉ nghĩa, 尾 (vĩ) gợi âm. Ví dụ: Nhi mà Thả vã (而𦓡且𡲤)
- **詎 𧯶** /cự - há/: há, lẽ nào, sao lại. Hình thanh: 豈 (khởi) chỉ nghĩa, 可 (khả) gợi âm. Ví dụ: Cự há Tuy tuy (詎𧯶雖)
- **雖** /tuy - tuy/: tuy, dù, mặc dù. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Cự há Tuy tuy (詎𧯶雖)

### Đoạn 81: Kỳ sông Kỳ Dĩ sông Dĩ - Liễn xe liễn Dư xe (Cặp 1601–1620) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về tên sông, ngòi rãnh và các loài sâu bọ, ốc sò

- Tên sông: **滝淇 sông Kỳ**, **滝汜 sông Dĩ**, **滝渭 sông Vị**, **滝涇 sông Kinh** chung chữ 滝 sông, lấy 氵 (thủy) chỉ nghĩa, 竜 (long) gợi âm; chữ sau mượn nguyên chữ Hán.
- Đường nước nhỏ: **𤃡 rãnh**, **𣳢 ngòi** chung 氵 (thủy) chỉ nghĩa; phần gợi âm là 穎 (dĩnh) và 外 (ngoại).
- Các con vật: **𧎷 sò**, **𧎜 ốc**, **蛦 dơi**, **蝒 nhện** chung 虫 (trùng) chỉ nghĩa; phần gợi âm là 芻 (sô), 屋 (ốc), 夷 (di), 面 (diện). Sách giải 螟 là nhện, còn 螟 vốn là sâu đục thân lúa.

- **淇 滝淇** /Kỳ - sông Kỳ/: tên một con sông ở Trung Hoa. Hình thanh: 氵 (thủy) chỉ nghĩa, 竜 (long) gợi âm; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Kỳ sông Kỳ Dĩ sông Dĩ (淇滝淇汜滝汜)
- **汜 滝汜** /Dĩ - sông Dĩ/: nhánh sông rẽ ra rồi nhập lại. Hình thanh: 氵 (thủy) chỉ nghĩa, 竜 (long) gợi âm; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Kỳ sông Kỳ Dĩ sông Dĩ (淇滝淇汜滝汜)
- **渭 滝渭** /Vị - sông Vị/: tên một con sông ở Trung Hoa. Hình thanh: 氵 (thủy) chỉ nghĩa, 竜 (long) gợi âm; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Vị sông Vị Kinh sông Kinh (渭滝渭涇滝涇)
- **涇 滝涇** /Kinh - sông Kinh/: tên một con sông ở Trung Hoa. Hình thanh: 氵 (thủy) chỉ nghĩa, 竜 (long) gợi âm; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Vị sông Vị Kinh sông Kinh (渭滝渭涇滝涇)
- **營** /dinh - dinh/: doanh trại, dinh quan; lo liệu. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Dinh dinh Tỉnh tỉnh (營省)
- **省** /tỉnh - tỉnh/: đơn vị hành chính; bớt, tiết kiệm. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Dinh dinh Tỉnh tỉnh (營省)
- **溝 𤃡** /câu - rãnh/: ngòi nước, rãnh nước. Hình thanh: 氵 (thủy) chỉ nghĩa, 穎 (dĩnh) gợi âm. Ví dụ: Câu rãnh Khoái ngòi (溝𤃡澮𣳢)
- **澮 𣳢** /khoái - ngòi/: ngòi nước trong đồng ruộng. Hình thanh: 氵 (thủy) chỉ nghĩa, 外 (ngoại) gợi âm. Ví dụ: Câu rãnh Khoái ngòi (溝𤃡澮𣳢)
- **鞭 𩍢 / 檑** /tiên - roi/: cái roi; quất roi. Hình thanh: 革 (cách) chỉ nghĩa, 雷 (lôi) gợi âm. Ví dụ: Tiên roi Lặc khấu (鞭𩍢勒扣)
- **勒 扣** /lặc - khấu/: dàm ngựa, ghìm cương; khắc chữ. Mượn nguyên chữ Hán 扣, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Tiên roi Lặc khấu (鞭𩍢勒扣)
- **蜋 蛛䖡** /lang - châu chấu/: châu chấu (theo sách); 蜋 vốn là bọ ngựa, bọ hung. Giả tá: mượn chữ Hán 蛛 (chu) để ghi âm châu; hình thanh: 虫 (trùng) chỉ nghĩa, 丑 (sửu) gợi âm. Ví dụ: Lang châu chấu Quả tò vò (蜋蛛䖡蜾徂虶)
- **蜾 徂虶** /quả - tò vò/: con tò vò, ong bầu đất. Giả tá: mượn chữ Hán 徂 (tồ) để ghi âm tò; hình thanh: 虫 (trùng) chỉ nghĩa, 于 (vu) gợi âm. Ví dụ: Lang châu chấu Quả tò vò (蜋蛛䖡蜾徂虶)
- **蛤 𧎷** /cáp - sò/: con sò, con nghêu (ngao). Hình thanh: 虫 (trùng) chỉ nghĩa, 芻 (sô) gợi âm. Ví dụ: Cáp sò Loa ốc (蛤𧎷螺𧎜)
- **螺 𧎜** /loa - ốc/: con ốc, vỏ xoắn. Hình thanh: 虫 (trùng) chỉ nghĩa, 屋 (ốc) gợi âm. Ví dụ: Cáp sò Loa ốc (蛤𧎷螺𧎜)
- **蚪 𧓅蝳** /đẩu - nòng nọc/: con nòng nọc; bản 1959 ghi nong nóc. Hình thanh: 虫 (trùng) chỉ nghĩa, 農 (nông) gợi âm; hình thanh: 虫 (trùng) chỉ nghĩa, 毒 (độc) gợi âm. Ví dụ: Đẩu nòng nọc Nga con ngài (蚪𧓅蝳蛾𡥵蛾)
- **蛾 𡥵蛾** /nga - con ngài/: con ngài, bướm tằm. Hình thanh: 子 (tử) chỉ nghĩa, 昆 (côn) gợi âm; mượn nguyên chữ Hán 蛾 để ghi tiếng ngài. Ví dụ: Đẩu nòng nọc Nga con ngài (蚪𧓅蝳蛾𡥵蛾)
- **蝠 蛦 / 𧐹** /bức - dơi/: con dơi. Hình thanh: 虫 (trùng) chỉ nghĩa, 夷 (di) gợi âm. Ví dụ: Bức dơi Minh nhện (蝠蛦螟蝒)
- **螟 蝒** /minh - nhện/: nhện (theo sách); 螟 vốn là sâu đục thân lúa. Hình thanh: 虫 (trùng) chỉ nghĩa, 面 (diện) gợi âm. Ví dụ: Bức dơi Minh nhện (蝠蛦螟蝒)
- **輦 車輦** /liễn - xe liễn/: xe tay kéo, xe vua đi. Mượn nguyên chữ Hán 車 (xa) để ghi tiếng xe; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Liễn xe liễn Dư xe (輦車輦轝車)
- **轝 車** /dư - xe/: cỗ xe, kiệu khiêng. Mượn nguyên chữ Hán 車 (xa) để ghi tiếng xe. Ví dụ: Liễn xe liễn Dư xe (輦車輦轝車)

### Đoạn 82: Mính chè Tiêu chuối - Lãm cây trám Chi dành dành (Cặp 1621–1640) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về cây cỏ, việc bắn săn và chuyện thêm bớt

- Cây cỏ: **𦹵苓 cỏ linh** có 𦹵 lấy 草 (thảo) chỉ nghĩa, 古 (cổ) gợi âm; **𣘃欖 cây trám** có 𣘃 lấy 木 (mộc) chỉ nghĩa, 荄 (cai) gợi âm; **𦱊𦱊 dành dành** lặp một chữ, lấy 艹 (thảo) chỉ nghĩa, 争 (tranh) gợi âm.
- Bắn và săn: **𡭉 bắn** lấy 射 (xạ) chỉ nghĩa, 半 (bán) gợi âm; **𤞓 săn** lấy 犭 (khuyển) chỉ nghĩa, 先 (tiên) gợi âm.
- Thêm và bớt: **添 thêm** mượn nguyên chữ Hán 添 (thiêm) để ghi tiếng thêm; **𣼪 bớt** lấy 減 (giảm) chỉ nghĩa, 八 (bát) gợi âm.

- **茗 茶** /mính - chè/: cây trà (chè), đọt non pha uống. Mượn nguyên chữ Hán 茶 (trà) để ghi tiếng chè. Ví dụ: Mính chè Tiêu chuối (茗茶蕉樶)
- **蕉 樶** /tiêu - chuối/: cây chuối, trái chuối (quả chuối). Hình thanh: 木 (mộc) chỉ nghĩa, 最 (tối) gợi âm. Ví dụ: Mính chè Tiêu chuối (茗茶蕉樶)
- **瓦** /ngõa - ngói/: ngói lợp nhà; đồ đất nung. Mượn nguyên chữ Hán 瓦 để ghi tiếng ngói. Ví dụ: Ngõa ngói Mao tranh (瓦茅𦽰)
- **茅 𦽰 / 𦱊** /mao - tranh/: cỏ tranh, cỏ lợp nhà. Hình thanh: 茅 (mao) chỉ nghĩa, 爭 (tranh) gợi âm. Ví dụ: Ngõa ngói Mao tranh (瓦茅𦽰)
- **苓 𦹵苓** /linh - cỏ linh/: loài cỏ thuốc, phục linh. Hình thanh: 草 (thảo) chỉ nghĩa, 古 (cổ) gợi âm; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Linh cỏ linh Cát dây sắn (苓𦹵苓葛𦀊𦼛)
- **葛 𦀊𦼛** /cát - dây sắn/: cây sắn dây, loài dây leo. Hình thanh: 糹 (mịch) chỉ nghĩa, 夷 (di) gợi âm; hình thanh: 艹 (thảo) chỉ nghĩa, 趁 (sấn) gợi âm. Ví dụ: Linh cỏ linh Cát dây sắn (苓𦹵苓葛𦀊𦼛)
- **射 𡭉 / 𢏑** /xạ - bắn/: bắn tên, bắn cung. Hình thanh: 射 (xạ) chỉ nghĩa, 半 (bán) gợi âm. Ví dụ: Xạ bắn Điền săn (射𡭉佃𤞓)
- **佃 𤞓** /điền - săn/: đi săn; làm ruộng thuê. Hình thanh: 犭 (khuyển) chỉ nghĩa, 先 (tiên) gợi âm. Ví dụ: Xạ bắn Điền săn (射𡭉佃𤞓)
- **麟** /lân - lân/: con kỳ lân. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Lân lân Hộc chim hộc (麟鵠𪀄鵠)
- **鵠 𪀄鵠** /hộc - chim hộc/: chim hộc, thiên nga; đích bắn. Hình thanh: 鳥 (điểu) chỉ nghĩa, 占 (chiêm) gợi âm; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Lân lân Hộc chim hộc (麟鵠𪀄鵠)
- **稜 𧣳** /lăng - góc/: góc cạnh, gờ nhọn. Hình thanh: 角 (giác) chỉ nghĩa, 谷 (cốc) gợi âm. Ví dụ: Lăng góc Chỉ thềm (稜𧣳址㙴)
- **址 㙴** /chỉ - thềm/: thềm (theo sách); 址 vốn là nền nhà, nền móng. Hình thanh: 土 (thổ) chỉ nghĩa, 詹 (chiêm) gợi âm. Ví dụ: Lăng góc Chỉ thềm (稜𧣳址㙴)
- **増 添** /tăng - thêm/: tăng thêm, nhiều lên. Mượn nguyên chữ Hán 添 (thiêm) để ghi tiếng thêm. Ví dụ: Tăng thêm Tổn bớt (増添損𣼪)
- **損 𣼪** /tổn - bớt/: bớt đi, giảm; hao tổn. Hình thanh: 減 (giảm) chỉ nghĩa, 八 (bát) gợi âm. Ví dụ: Tăng thêm Tổn bớt (増添損𣼪)
- **援 𣾼** /viện - vớt/: cứu giúp, kéo lên. Hình thanh: 氵 (thủy) chỉ nghĩa, 越 (việt) gợi âm. Ví dụ: Viện vớt Môn sờ (援𣾼捫𢮀)
- **捫 𢮀** /môn - sờ/: sờ, rờ bằng tay. Hình thanh: 扌 (thủ) chỉ nghĩa, 初 (sơ) gợi âm. Ví dụ: Viện vớt Môn sờ (援𣾼捫𢮀)
- **蜉 蜉蝣** /phù - phù du/: con phù du, côn trùng đời ngắn. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa; mượn nguyên chữ Hán 蝣, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Phù phù du Điệp bướm (蜉蜉蝣蝶𧊉)
- **蝶 𧊉** /điệp - bướm/: con bướm. Hình thanh: 虫 (trùng) chỉ nghĩa, 乏 (phạp) gợi âm. Ví dụ: Phù phù du Điệp bướm (蜉蜉蝣蝶𧊉)
- **欖 𣘃欖** /lãm - cây trám/: cây trám, trái trám (quả trám). Hình thanh: 木 (mộc) chỉ nghĩa, 荄 (cai) gợi âm; mượn nguyên chữ Hán 欖 để ghi tiếng trám. Ví dụ: Lãm cây trám Chi dành dành (欖𣘃欖梔𦱊𦱊)
- **梔 𦱊𦱊** /chi - dành dành/: cây dành dành, hoa trắng thơm. Hình thanh: 艹 (thảo) chỉ nghĩa, 争 (tranh) gợi âm; hình thanh: 艹 (thảo) chỉ nghĩa, 争 (tranh) gợi âm. Ví dụ: Lãm cây trám Chi dành dành (欖𣘃欖梔𦱊𦱊)

### Đoạn 83: Lam chàm Hiệp níp - Tiết đốt Hành cộng rơm (Cặp 1641–1660) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về đồ đựng, nhạc khí và gạo cơm

- Đồ đựng: **䈫 níp** lấy 竹 (trúc) chỉ nghĩa, 納 (nạp) gợi âm; **盒 hộp** mượn nguyên chữ Hán 盒 để ghi tiếng hộp.
- Nhạc khí: **彈 đờn** mượn chữ Hán 彈 (đàn) để ghi âm đờn; **𥱫 sáo** lấy 竹 (trúc) chỉ nghĩa, 套 (sáo) gợi âm.
- Gạo và cơm: **𥺊 gạo** lấy 米 (mễ) chỉ nghĩa, 告 (cáo) gợi âm; **𩚵 cơm** lấy 飠 (thực) chỉ nghĩa, 甘 (cam) gợi âm. Sách giải 粲 là cơm, còn 粲 vốn là gạo đã giã kĩ, gạo trắng tinh.

- **藍 𪷞** /lam - chàm/: cây chàm; màu xanh lam; bản 1959 ghi rành. Ví dụ: Lam chàm Hiệp níp (藍𪷞篋䈫)
- **篋 䈫** /hiệp - níp/: cái tráp, rương nhỏ. Hình thanh: 竹 (trúc) chỉ nghĩa, 納 (nạp) gợi âm. Ví dụ: Lam chàm Hiệp níp (藍𪷞篋䈫)
- **盒 / 匣** /hạp - hộp/: cái hộp nhỏ có nắp. Mượn nguyên chữ Hán 盒 để ghi tiếng hộp. Ví dụ: Hạp hộp Liêm hộp gương (盒奩盒𦎛)
- **奩 盒𦎛** /liêm - hộp gương/: hộp gương lược, đồ trang điểm. Mượn nguyên chữ Hán 盒 (hạp) để ghi tiếng hộp; ghép 姜 (khương) với 司 (tư), 姜 gợi âm. Ví dụ: Hạp hộp Liêm hộp gương (盒奩盒𦎛)
- **箏 彈** /tranh - đờn/: cây đờn (đàn) tranh. Giả tá: mượn chữ Hán 彈 (đàn) để ghi âm đờn. Ví dụ: Tranh đờn Quản sáo (箏彈管𥱫)
- **管 𥱫** /quản - sáo/: ống sáo, nhạc khí ống. Hình thanh: 竹 (trúc) chỉ nghĩa, 套 (sáo) gợi âm. Ví dụ: Tranh đờn Quản sáo (箏彈管𥱫)
- **粢 𥺊** /tư - gạo/: gạo, lúa dùng để cúng tế. Hình thanh: 米 (mễ) chỉ nghĩa, 告 (cáo) gợi âm. Ví dụ: Tư gạo Xán cơm (粢𥺊粲𩚵)
- **粲 𩚵** /xán - cơm/: cơm (theo sách); 粲 vốn là gạo đã giã kĩ, gạo trắng tinh. Hình thanh: 飠 (thực) chỉ nghĩa, 甘 (cam) gợi âm. Ví dụ: Tư gạo Xán cơm (粢𥺊粲𩚵)
- **芳 𦹳** /phương - thơm/: mùi thơm; cỏ thơm. Hình thanh: 艹 (thảo) chỉ nghĩa, 貪 (tham) gợi âm. Ví dụ: Phương thơm Bảo báu (芳𦹳寶)
- **寶 / 宝** /bảo - báu/: của báu, vật quý. Mượn nguyên chữ Hán 寶 để ghi tiếng báu. Ví dụ: Phương thơm Bảo báu (芳𦹳寶)
- **陋** /lậu - lậu/: hẹp hòi, quê mùa, xấu. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Lậu lậu Tử chê (陋訾吱)
- **訾 吱** /tử - chê/: chê bai, nói xấu. Giả tá: mượn chữ Hán 吱 (chi) để ghi âm chê. Ví dụ: Lậu lậu Tử chê (陋訾吱)
- **梨 𣘃梨** /lê - cây lê/: cây lê, gỗ dùng khắc ván. Hình thanh: 木 (mộc) chỉ nghĩa, 荄 (cai) gợi âm; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Lê cây lê Lật cây lật (梨𣘃梨栗𣘃栗)
- **栗 𣘃栗** /lật - cây lật/: cây dẻ, hạt ăn được. Hình thanh: 木 (mộc) chỉ nghĩa, 荄 (cai) gợi âm; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Lê cây lê Lật cây lật (梨𣘃梨栗𣘃栗)
- **忤 逆** /ngỗ - nghịch/: ngỗ ngược, làm trái ý. Mượn nguyên chữ Hán 逆, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Ngỗ nghịch Yêm giầm (忤逆淹霪)
- **淹 霪 / 㨔** /yêm - giầm/: ngâm lâu trong nước. Giả tá: mượn chữ Hán 霪 (dâm) để ghi âm giầm. Ví dụ: Ngỗ nghịch Yêm giầm (忤逆淹霪)
- **扛 扲** /giang - cầm/: cầm (theo sách); 扛 vốn là khiêng, vác. Hình thanh: 扌 (thủ) chỉ nghĩa, 今 (kim) gợi âm. Ví dụ: Giang cầm Nhiên vuốt (扛扲撚捽)
- **撚 捽 / 𢴩** /nhiên - vuốt/: vê, se bằng ngón tay. Hình thanh: 扌 (thủ) chỉ nghĩa, 卒 (tốt) gợi âm. Ví dụ: Giang cầm Nhiên vuốt (扛扲撚捽)
- **節 𥯝 / 茁** /tiết - đốt/: đốt tre, khớp, lóng. Hình thanh: 竹 (trúc) chỉ nghĩa, 突 (đột) gợi âm. Ví dụ: Tiết đốt Hành cộng rơm (節𥯝莖共薕)
- **莖 共薕** /hành - cộng rơm/: cọng, thân cây cỏ. Giả tá: mượn chữ Hán 共 (cộng) để ghi âm cộng; hình thanh: 艹 (thảo) chỉ nghĩa, 廉 (liêm) gợi âm. Ví dụ: Tiết đốt Hành cộng rơm (節𥯝莖共薕)

### Đoạn 84: Lâu ôm Bão ấp - Trấp nước cốt Cam nước cơm (Cặp 1661–1680) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về động tác của tay, tên cây rau và các thứ nước

- Động tác của tay: **揞 ôm**, **𢲩 cắp**, **𢬥 giương** chung 扌 (thủ) chỉ nghĩa; phần gợi âm là 音 (âm), 級 (cấp), 江 (giang). **揖 ấp** thì mượn chữ Hán 揖 (ấp) để ghi âm ấp.
- Tên cây và rau: **𣘃梧 cây ngô**, **𣘃枳 cây chỉ** mở đầu bằng 𣘃 cây, lấy 木 (mộc) chỉ nghĩa, 荄 (cai) gợi âm; **蔞蓴 rau thuần**, **蔞荇 rau hạnh** mở đầu bằng 蔞 rau, lấy 艹 (thảo) chỉ nghĩa, 婁 (lâu) gợi âm.
- Các thứ nước: **渃骨 nước cốt**, **渃𩚵 nước cơm** chung chữ 渃 nước, lấy 氵 (thủy) chỉ nghĩa, 若 (nhược) gợi âm.

- **摟 揞 / 掩** /lâu - ôm/: ôm, kéo về phía mình. Hình thanh: 扌 (thủ) chỉ nghĩa, 音 (âm) gợi âm. Ví dụ: Lâu ôm Bão ấp (摟揞抱揖)
- **抱 揖** /bão - ấp/: ôm, ấp, bồng bế. Giả tá: mượn chữ Hán 揖 (ấp) để ghi âm ấp. Ví dụ: Lâu ôm Bão ấp (摟揞抱揖)
- **掖 𢲩** /dịch - cắp/: cắp dưới nách, nâng đỡ. Hình thanh: 扌 (thủ) chỉ nghĩa, 級 (cấp) gợi âm. Ví dụ: Dịch cắp Dương giương (掖𢲩揚𢬥)
- **揚 𢬥 / 張** /dương - giương/: giơ cao, tung lên. Hình thanh: 扌 (thủ) chỉ nghĩa, 江 (giang) gợi âm. Ví dụ: Dịch cắp Dương giương (掖𢲩揚𢬥)
- **弔 傷** /điếu - thương/: viếng, thương xót người mất. Mượn nguyên chữ Hán 傷, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Điếu thương Quyên bỏ vô (弔傷捐𠬃𠓺)
- **捐 𠬃𠓺** /quyên - bỏ vô/: bỏ ra, góp tiền của. Hình thanh: 去 (khứ) chỉ nghĩa, 甫 (phủ) gợi âm; hình thanh: 入 (nhập) chỉ nghĩa, 無 (vô) gợi âm. Ví dụ: Điếu thương Quyên bỏ vô (弔傷捐𠬃𠓺)
- **餱 𩚵枯** /hầu - cơm khô/: lương khô, cơm sấy khô. Hình thanh: 飠 (thực) chỉ nghĩa, 甘 (cam) gợi âm; mượn nguyên chữ Hán 枯, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Hầu cơm khô Hồ hồ (餱𩚵枯糊)
- **糊** /hồ - hồ/: bột hồ để dán. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Hầu cơm khô Hồ hồ (餱𩚵枯糊)
- **梧 𣘃梧** /ngô - cây ngô/: cây ngô đồng. Hình thanh: 木 (mộc) chỉ nghĩa, 荄 (cai) gợi âm; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Ngô cây ngô Chỉ cây chỉ (梧𣘃梧枳𣘃枳)
- **枳 𣘃枳** /chỉ - cây chỉ/: cây cùng họ cam, có gai. Hình thanh: 木 (mộc) chỉ nghĩa, 荄 (cai) gợi âm; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Ngô cây ngô Chỉ cây chỉ (梧𣘃梧枳𣘃枳)
- **苡 𣘃苡** /dĩ - cây dĩ/: cây ý dĩ, hạt làm thuốc. Hình thanh: 木 (mộc) chỉ nghĩa, 荄 (cai) gợi âm; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Dĩ cây dĩ Vân cây vân (苡𣘃苡芸𣘃芸)
- **芸 𣘃芸** /vân - cây vân/: cỏ thơm trừ mọt sách. Hình thanh: 木 (mộc) chỉ nghĩa, 荄 (cai) gợi âm; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Dĩ cây dĩ Vân cây vân (苡𣘃苡芸𣘃芸)
- **蓴 蔞蓴** /thuần - rau thuần/: loài rau mọc dưới nước. Hình thanh: 艹 (thảo) chỉ nghĩa, 婁 (lâu) gợi âm; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Thuần rau thuần Hạnh rau hạnh (蓴蔞蓴荇蔞荇)
- **荇 蔞荇** /hạnh - rau hạnh/: loài rau lá nổi trên nước. Hình thanh: 艹 (thảo) chỉ nghĩa, 婁 (lâu) gợi âm; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Thuần rau thuần Hạnh rau hạnh (蓴蔞蓴荇蔞荇)
- **臂 𦑃** /tý - cánh/: cánh tay. Hình thanh: 羽 (vũ) chỉ nghĩa, 更 (canh) gợi âm. Ví dụ: Tý cánh Chi chơn tay (臂𦑃肢真𢬣)
- **肢 真𢬣** /chi - chơn tay/: chân tay, tứ chi. Giả tá: mượn chữ Hán 真 (chân) để ghi âm chơn; hình thanh: 手 (thủ) chỉ nghĩa, 西 (tây) gợi âm. Ví dụ: Tý cánh Chi chơn tay (臂𦑃肢真𢬣)
- **葶 蔞𦰣** /đình - rau đay/: rau đay (theo sách); bản 1959 ghi rau day; 葶 vốn là cỏ đình lịch. Hình thanh: 艹 (thảo) chỉ nghĩa, 婁 (lâu) gợi âm; hình thanh: 艹 (thảo) chỉ nghĩa, 低 (đê) gợi âm. Ví dụ: Đình rau đay Cẩn dâm bụt (葶蔞𦰣槿𦹻𠍤)
- **槿 𦹻𠍤** /cẩn - dâm bụt/: cây dâm bụt, hoa đỏ. Hình thanh: 艹 (thảo) chỉ nghĩa, 淫 (dâm) gợi âm; hình thanh: 亻 (nhân) chỉ nghĩa, 荸 (bột) gợi âm. Ví dụ: Đình rau đay Cẩn dâm bụt (葶蔞𦰣槿𦹻𠍤)
- **汁 渃骨** /trấp - nước cốt/: nước ép, chất nước cốt. Hình thanh: 氵 (thủy) chỉ nghĩa, 若 (nhược) gợi âm; giả tá: mượn chữ Hán 骨 (cốt) để ghi âm cốt. Ví dụ: Trấp nước cốt Cam nước cơm (汁渃骨泔渃𩚵)
- **泔 渃𩚵** /cam - nước cơm/: nước vo gạo, nước cơm. Hình thanh: 氵 (thủy) chỉ nghĩa, 若 (nhược) gợi âm; hình thanh: 飠 (thực) chỉ nghĩa, 甘 (cam) gợi âm. Ví dụ: Trấp nước cốt Cam nước cơm (汁渃骨泔渃𩚵)

### Đoạn 85: Phức thơm Điềm ngọt - Điệt con đỉa Kheo con giun (Cặp 1681–1700) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về mùi vị, nước trên cơ thể và con đỉa, con giun

- Mùi vị: **𦹳 thơm** lấy 艹 (thảo) chỉ nghĩa, 貪 (tham) gợi âm; **𤮾 ngọt** lấy 甘 (cam) chỉ nghĩa, 兀 (ngột) gợi âm.
- Nước trên cơ thể: **渃浡 nước bọt** có 渃 lấy 氵 (thủy) chỉ nghĩa, 若 (nhược) gợi âm, còn 浡 (bột) mượn để ghi âm bọt; hai chữ của **𣳡洃 mồ hôi** chung 氵 (thủy) chỉ nghĩa, phần gợi âm là 戊 (mậu) và 灰 (hôi).
- Con đỉa, con giun: **𡥵𧋘 con đỉa**, **𡥵𧑒 con giun** chung chữ 𡥵 con, lấy 子 (tử) chỉ nghĩa, 昆 (côn) gợi âm; chữ sau lấy 虫 (trùng) chỉ nghĩa, phần gợi âm là 弟 (đệ) và 敦 (đôn).

- **馥 𦹳** /phức - thơm/: mùi thơm ngào ngạt. Hình thanh: 艹 (thảo) chỉ nghĩa, 貪 (tham) gợi âm. Ví dụ: Phức thơm Điềm ngọt (馥𦹳甜𤮾)
- **甜 𤮾** /điềm - ngọt/: vị ngọt, ngon ngọt. Hình thanh: 甘 (cam) chỉ nghĩa, 兀 (ngột) gợi âm. Ví dụ: Phức thơm Điềm ngọt (馥𦹳甜𤮾)
- **津 渃浡** /tân - nước bọt/: nước bọt; bến đò. Hình thanh: 氵 (thủy) chỉ nghĩa, 若 (nhược) gợi âm; giả tá: mượn chữ Hán 浡 (bột) để ghi âm bọt. Ví dụ: Tân nước bọt Hãn mồ hôi (津渃浡汗𣳡洃)
- **汗 𣳡洃** /hãn - mồ hôi/: nước từ da tiết ra. Hình thanh: 氵 (thủy) chỉ nghĩa, 戊 (mậu) gợi âm; hình thanh: 氵 (thủy) chỉ nghĩa, 灰 (hôi) gợi âm. Ví dụ: Tân nước bọt Hãn mồ hôi (津渃浡汗𣳡洃)
- **茴 𣘃茴** /hồi - cây hồi/: cây hồi hương làm gia vị. Hình thanh: 木 (mộc) chỉ nghĩa, 荄 (cai) gợi âm; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Hồi cây hồi Giáp bồ kết (茴𣘃茴莢蒲結)
- **莢 蒲結** /giáp - bồ kết/: cây bồ kết, như 皂莢 tạo giáp; 莢 cũng là quả các loài đậu. Giả tá: mượn chữ Hán 蒲 (bồ) để ghi âm bồ; giả tá: mượn chữ Hán 結 (kết) để ghi âm kết. Ví dụ: Hồi cây hồi Giáp bồ kết (茴𣘃茴莢蒲結)
- **蕨 蔞蕨** /quyết - rau quyết/: loài dương xỉ, đọt ăn được. Hình thanh: 艹 (thảo) chỉ nghĩa, 婁 (lâu) gợi âm; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Quyết rau quyết Vi rau vi (蕨蔞蕨薇蔞薇)
- **薇 蔞薇** /vi - rau vi/: loài rau dại mọc hoang. Hình thanh: 艹 (thảo) chỉ nghĩa, 婁 (lâu) gợi âm; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Quyết rau quyết Vi rau vi (蕨蔞蕨薇蔞薇)
- **芝 𦹵芝** /chi - cỏ chi/: nấm linh chi, cỏ thơm. Hình thanh: 草 (thảo) chỉ nghĩa, 古 (cổ) gợi âm; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Chi cỏ chi Lựu cây lựu (芝𦹵芝榴𣘃榴)
- **榴 𣘃榴** /lựu - cây lựu/: cây lựu hoa đỏ, nhiều hạt. Hình thanh: 木 (mộc) chỉ nghĩa, 荄 (cai) gợi âm; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Chi cỏ chi Lựu cây lựu (芝𦹵芝榴𣘃榴)
- **趙 𡈉趙** /Triệu - nước Triệu/: tên nước thời Chiến Quốc. Hình thanh: 囗 (vi) chỉ nghĩa, 若 (nhược) gợi âm; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Triệu nước Triệu Hy vua Hy (趙𡈉趙羲𤤰羲)
- **羲 𤤰羲** /Hy - vua Hy/: vua Phục Hy thời thượng cổ. Hình thanh: 王 (vương) chỉ nghĩa, 布 (bố) gợi âm; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Triệu nước Triệu Hy vua Hy (趙𡈉趙羲𤤰羲)
- **徙 𠫾** /tỹ - đi/: dời chỗ ở, dời đi. Hình thanh: 去 (khứ) chỉ nghĩa, 多 (đa) gợi âm. Ví dụ: Tỹ đi Dục tắm (徙𠫾浴沁)
- **浴 沁** /dục - tắm/: tắm rửa, gội rửa. Giả tá: mượn chữ Hán 沁 (thấm) để ghi âm tắm. Ví dụ: Tỹ đi Dục tắm (徙𠫾浴沁)
- **飾 嘇 / 攕** /sức - sắm/: sắm sửa (theo sách); 飾 vốn là trang sức, tô điểm. Ghép 口 (khẩu) với 參 (sâm), 參 gợi âm. Ví dụ: Sức sắm Trang giồi (飾嘇粧𢬗)
- **粧 𢬗** /trang - giồi/: trang điểm, đánh phấn. Hình thanh: 扌 (thủ) chỉ nghĩa, 耒 (lỗi) gợi âm. Ví dụ: Sức sắm Trang giồi (飾嘇粧𢬗)
- **匕 媒** /chủy - môi (muổng)/: cái muỗng (thìa); dao găm. Giả tá: mượn chữ Hán 媒 (môi) để ghi âm môi. Ví dụ: Chủy môi (muổng) Từ dĩa (匕媒磁𥐦)
- **磁 𥐦** /từ - dĩa/: cái dĩa (đĩa) (theo sách); 磁 vốn là đồ sứ, đá nam châm. Hình thanh: 石 (thạch) chỉ nghĩa, 己 (kỷ) gợi âm. Ví dụ: Chủy môi (muổng) Từ dĩa (匕媒磁𥐦)
- **蛭 𡥵𧋘** /điệt - con đỉa/: con đỉa hút máu. Hình thanh: 子 (tử) chỉ nghĩa, 昆 (côn) gợi âm; hình thanh: 虫 (trùng) chỉ nghĩa, 弟 (đệ) gợi âm. Ví dụ: Điệt con đỉa Kheo con giun (蛭𡥵𧋘蚯𡥵𧑒)
- **蚯 𡥵𧑒** /kheo - con giun/: con giun đất. Hình thanh: 子 (tử) chỉ nghĩa, 昆 (côn) gợi âm; hình thanh: 虫 (trùng) chỉ nghĩa, 敦 (đôn) gợi âm. Ví dụ: Điệt con đỉa Kheo con giun (蛭𡥵𧋘蚯𡥵𧑒)

### Đoạn 86: Huân hun Chước đốt - Cập níp Câu lồng (Cặp 1701–1720) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về lửa khói, con trùn con dế và dáng méo tròn

- Lửa khói: **燻 hun** mượn nguyên chữ Hán 燻 để ghi tiếng hun; **炪 đốt** lấy 火 (hỏa) chỉ nghĩa, 出 (xuất) gợi âm.
- Con trùn (giun), con dế: **𧉙 trùn**, **𧍝 dế** chung 虫 (trùng) chỉ nghĩa; phần gợi âm là 屯 (đồn) và 帝 (đế).
- Hình dáng: **𠰭 méo** lấy 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 卯 (mão) gợi âm; **𧷺 tròn** lấy 員 (viên) chỉ nghĩa, 侖 (luân) gợi âm; **𡉕 hòn** lấy 土 (thổ) chỉ nghĩa, 丸 (hoàn) gợi âm.

- **燻 / 焝 / 熏** /huân - hun/: hun khói, xông khói. Mượn nguyên chữ Hán 燻 để ghi tiếng hun. Ví dụ: Huân hun Chước đốt (燻灼炪)
- **灼 炪** /chước - đốt/: đốt cháy, nung, soi sáng. Hình thanh: 火 (hỏa) chỉ nghĩa, 出 (xuất) gợi âm. Ví dụ: Huân hun Chước đốt (燻灼炪)
- **漚 浡** /âu - bọt/: bọt nước; ngâm lâu. Giả tá: mượn chữ Hán 浡 (bột) để ghi âm bọt. Ví dụ: Âu bọt Náo bùn (漚浡淖𡎛)
- **淖 𡎛** /náo - bùn/: bùn lầy, bùn nhão. Hình thanh: 土 (thổ) chỉ nghĩa, 盆 (bồn) gợi âm. Ví dụ: Âu bọt Náo bùn (漚浡淖𡎛)
- **蚓 𧉙 / 蝩** /dẫn - trùn/: con trùn (giun) đất. Hình thanh: 虫 (trùng) chỉ nghĩa, 屯 (đồn) gợi âm. Ví dụ: Dẫn trùn Cùng dế (蚓𧉙蛩𧍝)
- **蛩 𧍝** /cùng - dế/: con dế. Hình thanh: 虫 (trùng) chỉ nghĩa, 帝 (đế) gợi âm. Ví dụ: Dẫn trùn Cùng dế (蚓𧉙蛩𧍝)
- **股 髀 / 𦟼** /cổ - vế/: bắp đùi, vế đùi. Giả tá: mượn chữ Hán 髀 (bễ) để ghi âm vế. Ví dụ: Cổ vế Cung mình (股髀躬𨉟)
- **躬 𨉟 / 𨉓** /cung - mình/: thân mình, tự mình. Hình thanh: 身 (thân) chỉ nghĩa, 命 (mệnh) gợi âm. Ví dụ: Cổ vế Cung mình (股髀躬𨉟)
- **哲 𫅜** /triết - lành/: lành (theo sách); 哲 vốn là sáng suốt, người hiền trí. Hình thanh: 善 (thiện) chỉ nghĩa, 令 (lệnh) gợi âm. Ví dụ: Triết lành Công khéo (哲𫅜工窖)
- **工 窖** /công - khéo/: khéo léo; người thợ. Chữ Hán 窖 (giáo), trong chữ Nôm đọc là khéo. Ví dụ: Triết lành Công khéo (哲𫅜工窖)
- **窳 𠰭** /dũ - méo/: méo (theo sách); 窳 vốn là đồ gốm xấu, tồi, lười biếng. Hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 卯 (mão) gợi âm. Ví dụ: Dũ méo Loan tròn (窳𠰭圞𧷺)
- **圞 𧷺** /loan - tròn/: tròn trịa, trọn vẹn. Hình thanh: 員 (viên) chỉ nghĩa, 侖 (luân) gợi âm. Ví dụ: Dũ méo Loan tròn (窳𠰭圞𧷺)
- **丸 𡉕 / 丸** /hoàn - hòn/: viên tròn, hòn nhỏ. Hình thanh: 土 (thổ) chỉ nghĩa, 丸 (hoàn) gợi âm. Ví dụ: Hoàn hòn Phiến tấm (丸𡉕片𬌓)
- **片 𬌓 / 𤗲** /phiến - tấm/: mảnh mỏng, tấm dẹt. Hình thanh: 片 (phiến) chỉ nghĩa, 心 (tâm) gợi âm. Ví dụ: Hoàn hòn Phiến tấm (丸𡉕片𬌓)
- **涉 沁** /thiệp - thấm/: thấm (theo sách); 涉 vốn là lội qua nước. Mượn nguyên chữ Hán 沁, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Thiệp thấm Tuất thương (涉沁恤傷)
- **恤 傷** /tuất - thương/: thương xót, cứu giúp. Mượn nguyên chữ Hán 傷, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Thiệp thấm Tuất thương (涉沁恤傷)
- **榻 床 / 牀** /tháp - giường/: giường hẹp, ghế dài nằm. Mượn nguyên chữ Hán 床 (sàng) để ghi tiếng giường. Ví dụ: Tháp giường Ba liếp (榻床笆𥸆)
- **笆 𥸆 / 䉭** /ba - liếp/: phên tre, rào tre. Hình thanh: 竹 (trúc) chỉ nghĩa, 臘 (lạp) gợi âm. Ví dụ: Tháp giường Ba liếp (榻床笆𥸆)
- **芨 䈫** /cập - níp/: hòm níp (theo sách); 芨 vốn là cỏ bạch cập. Hình thanh: 竹 (trúc) chỉ nghĩa, 納 (nạp) gợi âm. Ví dụ: Cập níp Câu lồng (芨䈫篝籠)
- **篝 籠** /câu - lồng/: lồng tre, giỏ tre. Mượn nguyên chữ Hán 籠 (lung) để ghi tiếng lồng. Ví dụ: Cập níp Câu lồng (芨䈫篝籠)

### Đoạn 87: Khung xuyên khung Cúc hoa cúc - Lễ rượu lễ Thuần rượu thuần (Cặp 1721–1740) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về vị thuốc, rượu ngon và trò lừa dối

- Hai thứ làm thuốc: **川芎 xuyên khung**, **茯苓 phục linh** mượn nguyên chữ Hán cả hai chữ, cả âm và nghĩa.
- Rượu: **𨢇醴 rượu lễ**, **𨢇醇 rượu thuần** chung chữ 𨢇 rượu, lấy 酉 (dậu) chỉ nghĩa, 留 (lưu) gợi âm; chữ sau mượn nguyên chữ Hán.
- Lừa dối: **𠲝 dối** lấy 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 対 (đối) gợi âm; **𣛠𠲝 máy dối** là con rối, bù nhìn gỗ, ghép thêm 𣛠 lấy 木 (mộc) chỉ nghĩa, 買 (mãi) gợi âm.

- **芎 川芎** /khung - xuyên khung/: cây cỏ có rễ làm thuốc. Mượn nguyên chữ Hán 川, cả âm và nghĩa; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Khung xuyên khung Cúc hoa cúc (芎川芎菊花菊)
- **菊 花菊** /cúc - hoa cúc/: cây hoa mùa thu, cánh nhỏ. Mượn nguyên chữ Hán 花, cả âm và nghĩa; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Khung xuyên khung Cúc hoa cúc (芎川芎菊花菊)
- **茯 茯苓** /phục - phục linh/: loài nấm mọc ở rễ thông, làm thuốc. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa; mượn nguyên chữ Hán 苓, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Phục phục linh Man dây man (茯茯苓蔓𦀊蔓)
- **蔓 𦀊蔓** /man - dây man/: dây leo bò lan. Hình thanh: 糹 (mịch) chỉ nghĩa, 夷 (di) gợi âm; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Phục phục linh Man dây man (茯茯苓蔓𦀊蔓)
- **絍 撣 / 單** /nhâm - đan/: dệt, mắc sợi dọc. Hình thanh: 扌 (thủ) chỉ nghĩa, 單 (đơn) gợi âm. Ví dụ: Nhâm đan Tu sửa (絍撣修𢯢)
- **修 𢯢** /tu - sửa/: sửa sang, tu bổ, rèn luyện. Hình thanh: 扌 (thủ) chỉ nghĩa, 所 (sở) gợi âm. Ví dụ: Nhâm đan Tu sửa (絍撣修𢯢)
- **貯** /trữ - chứa/: cất giữ, tích trữ. Mượn nguyên chữ Hán 貯 để ghi tiếng chứa. Ví dụ: Trữ chứa Bồi bồi (貯培)
- **培** /bồi - bồi/: đắp thêm đất, vun đắp. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Trữ chứa Bồi bồi (貯培)
- **衰 催 / 傕** /suy - thôi/: thôi (theo sách); 衰 vốn là suy yếu, đọc thôi là áo tang. Giả tá: mượn chữ Hán 催 (thôi) để ghi âm thôi. Ví dụ: Suy thôi Duyệt hớn hở (衰催悅𡁚𢠇)
- **悅 𡁚𢠇** /duyệt - hớn hở/: vui mừng, vui vẻ. Hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 漢 (hán) gợi âm; hình thanh: 忄 (tâm) chỉ nghĩa, 許 (hứa) gợi âm. Ví dụ: Suy thôi Duyệt hớn hở (衰催悅𡁚𢠇)
- **試** /thí - thử/: kiểm tra, dùng thử, thi. Mượn nguyên chữ Hán 試 để ghi tiếng thử. Ví dụ: Thí thử Khiếm đánh lừa (試賺打嚧)
- **賺 打嚧** /khiếm - đánh lừa/: lừa gạt để kiếm lời. Mượn nguyên chữ Hán 打 (đả) để ghi tiếng đánh; hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 盧 (lô) gợi âm. Ví dụ: Thí thử Khiếm đánh lừa (試賺打嚧)
- **佯 假徒** /dương - giả đò/: giả vờ, giả bộ. Mượn nguyên chữ Hán 假, cả âm và nghĩa; giả tá: mượn chữ Hán 徒 (đồ) để ghi âm đò. Ví dụ: Dương giả đò Biển dối (佯假徒騙𠲝)
- **騙 𠲝** /biển - dối/: lừa gạt, gạt người. Hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 対 (đối) gợi âm. Ví dụ: Dương giả đò Biển dối (佯假徒騙𠲝)
- **儡 𣛠𠲝** /lỗi - máy dối/: con rối, bù nhìn gỗ. Hình thanh: 木 (mộc) chỉ nghĩa, 買 (mãi) gợi âm; hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 対 (đối) gợi âm. Ví dụ: Lỗi máy dối Khôi làm trò (儡𣛠𠲝詼𫜵𠻀)
- **詼 𫜵𠻀** /khôi - làm trò/: nói đùa, pha trò, giễu cợt. Hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 徒 (đồ) gợi âm. Ví dụ: Lỗi máy dối Khôi làm trò (儡𣛠𠲝詼𫜵𠻀)
- **籜 𥷺 / 模** /thác - mo/: bẹ măng, mo nang. Hình thanh: 竹 (trúc) chỉ nghĩa, 謨 (mô) gợi âm. Ví dụ: Thác mo Cai rễ (籜𥷺荄𣑶)
- **荄 𣑶** /cai - rễ/: rễ cỏ, rễ cây. Hình thanh: 木 (mộc) chỉ nghĩa, 礼 (lễ) gợi âm. Ví dụ: Thác mo Cai rễ (籜𥷺荄𣑶)
- **醴 𨢇醴** /lễ - rượu lễ/: rượu ngọt, rượu nếp ngọt. Hình thanh: 酉 (dậu) chỉ nghĩa, 留 (lưu) gợi âm; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Lễ rượu lễ Thuần rượu thuần (醴𨢇醴醇𨢇醇)
- **醇 𨢇醇** /thuần - rượu thuần/: rượu ngon, rượu nồng. Hình thanh: 酉 (dậu) chỉ nghĩa, 留 (lưu) gợi âm; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Lễ rượu lễ Thuần rượu thuần (醴𨢇醴醇𨢇醇)

### Đoạn 88: Khiên xăn quần Đản xăn áo - Xan thổi (cơm) Bộc phơi (Cặp 1741–1760) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về xăn áo quần, việc của miệng và chuyện lửa nắng

- Xăn áo quần: **搷裙 xăn quần**, **搷襖 xăn áo** chung chữ 搷 xăn, lấy 扌 (thủ) chỉ nghĩa, 真 (chân) gợi âm; 裙 và 襖 mượn nguyên chữ Hán.
- Việc của miệng: **嗎 mửa**, **𠻵 mắng**, **𠸦 khen** chung 口 (khẩu) chỉ nghĩa; phần gợi âm là 馬 (mã), 莽 (mãng), 看 (khán).
- Lửa và nắng: **煺 thổi (cơm)** lấy 火 (hỏa) chỉ nghĩa, 退 (thoái) gợi âm; **𣆏 phơi** lấy 日 (nhật) chỉ nghĩa, 丕 (phi) gợi âm. Sách giải 餐 là thổi cơm, còn 餐 vốn là ăn, bữa cơm.

- **褰 搷裙** /khiên - xăn quần/: vén quần, vén xiêm. Hình thanh: 扌 (thủ) chỉ nghĩa, 真 (chân) gợi âm; mượn nguyên chữ Hán 裙, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Khiên xăn quần Đản xăn áo (褰搷裙袒搷襖)
- **袒 搷襖** /đản - xăn áo/: vén áo, để lộ thân. Hình thanh: 扌 (thủ) chỉ nghĩa, 真 (chân) gợi âm; mượn nguyên chữ Hán 襖, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Khiên xăn quần Đản xăn áo (褰搷裙袒搷襖)
- **饘 𥹙** /chiên - cháo/: cháo đặc. Hình thanh: 米 (mễ) chỉ nghĩa, 召 (triệu) gợi âm. Ví dụ: Chiên cháo Xú lương (饘𥹙糗糧)
- **糗 糧 / 粮** /xú - lương/: lương khô, gạo rang. Mượn nguyên chữ Hán 糧, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Chiên cháo Xú lương (饘𥹙糗糧)
- **糖** /đường - đường/: đường ăn, kẹo ngọt. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Đường đường Mật mật (糖蜜)
- **蜜** /mật - mật/: mật ong, vị ngọt. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Đường đường Mật mật (糖蜜)
- **結 紩 / 𢫅** /kết - thắt/: thắt nút, buộc, kết lại. Hình thanh: 糹 (mịch) chỉ nghĩa, 失 (thất) gợi âm. Ví dụ: Kết thắt Câu cầm (結紩拘擒)
- **拘 擒** /câu - cầm/: bắt giữ, giam giữ. Mượn nguyên chữ Hán 擒, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Kết thắt Câu cầm (結紩拘擒)
- **剽 𠜭 / 𠛌** /phiếu - đâm/: cướp bóc; đâm, chém. Hình thanh: 刀 (đao) chỉ nghĩa, 抌 (thẩm) gợi âm. Ví dụ: Phiếu đâm Khuê mổ (剽𠜭刲𠝺)
- **刲 𠝺 / 𠝼** /khuê - mổ/: cắt, xẻ, mổ thịt. Hình thanh: 刂 (đao) chỉ nghĩa, 某 (mỗ) gợi âm. Ví dụ: Phiếu đâm Khuê mổ (剽𠜭刲𠝺)
- **吐 嗎** /thổ - mửa/: nôn, nhả ra. Hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 馬 (mã) gợi âm. Ví dụ: Thổ mửa Tần cười (吐嗎嚬唭)
- **嚬 唭** /tần - cười/: cười (theo sách); 嚬 vốn là nhíu mày. Hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 其 (kỳ) gợi âm. Ví dụ: Thổ mửa Tần cười (吐嗎嚬唭)
- **嚏 𢩧唏** /đế - hắt hơi/: nhảy mũi, bật hơi. Hình thanh: 扌 (thủ) chỉ nghĩa, 乙 (ất) gợi âm; giả tá: mượn chữ Hán 唏 (hy) để ghi âm hơi. Ví dụ: Đế hắt hơi Siêu đằng hắng (嚏𢩧唏𠰉噔𠶁)
- **𠰉 噔𠶁** /siêu - đằng hắng/: hắng giọng, tiếng đằng hắng. Hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 登 (đăng) gợi âm; hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 𭁈 (khẳng) gợi âm. Ví dụ: Đế hắt hơi Siêu đằng hắng (嚏𢩧唏𠰉噔𠶁)
- **訶 𠻵 / 罵** /ha - mắng/: quát mắng, trách mắng. Hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 莽 (mãng) gợi âm. Ví dụ: Ha mắng Tán khen (訶𠻵讚𠸦)
- **讚 𠸦** /tán - khen/: khen ngợi, tán dương. Hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 看 (khán) gợi âm. Ví dụ: Ha mắng Tán khen (訶𠻵讚𠸦)
- **檠 真畑** /kình - chơn đèn/: chân đèn, đế đèn. Giả tá: mượn chữ Hán 真 (chân) để ghi âm chơn; hình thanh: 火 (hỏa) chỉ nghĩa, 田 (điền) gợi âm. Ví dụ: Kình chơn đèn Tuệ chổi (檠真畑篲箒)
- **篲 箒** /tuệ - chổi/: cái chổi. Mượn nguyên chữ Hán 箒 (trửu) để ghi tiếng chổi. Ví dụ: Kình chơn đèn Tuệ chổi (檠真畑篲箒)
- **餐 煺** /xan - thổi (cơm)/: thổi cơm (theo sách); 餐 vốn là ăn, bữa cơm. Hình thanh: 火 (hỏa) chỉ nghĩa, 退 (thoái) gợi âm. Ví dụ: Xan thổi (cơm) Bộc phơi (餐煺曝𣆏)
- **曝 𣆏** /bộc - phơi/: phơi nắng, phơi khô. Hình thanh: 日 (nhật) chỉ nghĩa, 丕 (phi) gợi âm. Ví dụ: Xan thổi (cơm) Bộc phơi (餐煺曝𣆏)

### Đoạn 89: Thôi áo tơi Lạp nón - Phúc bụng Ưng lòng (Cặp 1761–1780) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về đồ che mưa nắng, người trong nhà và thân thể

- Đồ che mưa nắng: **𥶄 nón** lấy 竹 (trúc) chỉ nghĩa, 嫩 (nộn) gợi âm; trong **襖𥵖 áo tơi**, 襖 mượn nguyên chữ Hán, 𥵖 lấy 竹 (trúc) chỉ nghĩa, 腮 (tai) gợi âm.
- Người trong nhà: **㛪 em**, **𡞕 (lấy) vợ** chung 女 (nữ) chỉ nghĩa; phần gợi âm là 奄 (yểm) và 备 (bị). **𡥙 cháu** lấy 子 (tử) chỉ nghĩa, 召 (triệu) gợi âm; **𫯰 (lấy) chồng** lấy 夫 (phu) chỉ nghĩa, 重 (trọng) gợi âm.
- Thân thể: **𧖱 máu** lấy 血 (huyết) chỉ nghĩa, 卯 (mão) gợi âm; **𣰵 lông** lấy 毛 (mao) chỉ nghĩa, 龍 (long) gợi âm; **䏾 bụng** lấy 月 (bộ nhục) chỉ nghĩa, 奉 (phụng) gợi âm.

- **簑 襖𥵖** /thôi - áo tơi/: áo lá che mưa; âm theo sách, từ điển đọc thoa, xoa. Mượn nguyên chữ Hán 襖, cả âm và nghĩa; hình thanh: 竹 (trúc) chỉ nghĩa, 腮 (tai) gợi âm. Ví dụ: Thôi áo tơi Lạp nón (簑襖𥵖笠𥶄)
- **笠 𥶄 / 笠** /lạp - nón/: nón tre, nón lá. Hình thanh: 竹 (trúc) chỉ nghĩa, 嫩 (nộn) gợi âm. Ví dụ: Thôi áo tơi Lạp nón (簑襖𥵖笠𥶄)
- **截 迍** /tiệt - đón (ngăn)/: chặn, cắt ngang, ngăn lại. Hình thanh: 辶 (sước) chỉ nghĩa, 屯 (đồn) gợi âm. Ví dụ: Tiệt đón (ngăn) Trừu đem (截迍抽𨑻)
- **抽 𨑻** /trừu - đem/: đem (theo sách); 抽 vốn là rút ra, kéo ra. Hình thanh: 辶 (sước) chỉ nghĩa, 冘 (dâm) gợi âm. Ví dụ: Tiệt đón (ngăn) Trừu đem (截迍抽𨑻)
- **弟 㛪 / 俺** /đệ - em/: em trai, phận em. Hình thanh: 女 (nữ) chỉ nghĩa, 奄 (yểm) gợi âm. Ví dụ: Đệ em Sanh cháu (弟㛪甥𡥙)
- **甥 𡥙** /sanh - cháu/: con của chị em gái. Hình thanh: 子 (tử) chỉ nghĩa, 召 (triệu) gợi âm. Ví dụ: Đệ em Sanh cháu (弟㛪甥𡥙)
- **血 𧖱 / 𧖰** /huyết - máu/: huyết, dòng máu đỏ. Hình thanh: 血 (huyết) chỉ nghĩa, 卯 (mão) gợi âm. Ví dụ: Huyết máu Mao lông (血𧖱毛𣰵)
- **毛 𣰵 / 𣰳** /mao - lông/: lông thú, lông tóc. Hình thanh: 毛 (mao) chỉ nghĩa, 龍 (long) gợi âm. Ví dụ: Huyết máu Mao lông (血𧖱毛𣰵)
- **嬪 𫯰** /tân - (lấy) chồng/: lấy chồng; nữ quan trong cung. Hình thanh: 夫 (phu) chỉ nghĩa, 重 (trọng) gợi âm. Ví dụ: Tân (lấy) chồng Thú (lấy) vợ (嬪𫯰娶𡞕)
- **娶 𡞕** /thú - (lấy) vợ/: cưới vợ, rước vợ về. Hình thanh: 女 (nữ) chỉ nghĩa, 备 (bị) gợi âm. Ví dụ: Tân (lấy) chồng Thú (lấy) vợ (嬪𫯰娶𡞕)
- **狄 𤞩 / 𤞪** /địch - rợ/: dân tộc phương bắc thời xưa. Hình thanh: 犭 (khuyển) chỉ nghĩa, 助 (trợ) gợi âm. Ví dụ: Địch rợ Manh dân (狄𤞩氓民)
- **氓 民** /manh - dân/: dân thường, người dân. Mượn nguyên chữ Hán 民, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Địch rợ Manh dân (狄𤞩氓民)
- **脛 𨇹蹎** /hĩnh - ống chân/: cẳng chân. Hình thanh: 𧾷 (túc) chỉ nghĩa, 甕 (ủng) gợi âm; hình thanh: 𧾷 (túc) chỉ nghĩa, 真 (chân) gợi âm. Ví dụ: Hĩnh ống chân Khoan đầu trối (脛𨇹蹎髖頭誄)
- **髖 頭誄** /khoan - đầu trối/: đầu trối (theo sách); 髖 vốn là xương chậu, xương hông. Mượn nguyên chữ Hán 頭, cả âm và nghĩa; giả tá: mượn chữ Hán 誄 (lỗi) để ghi âm trối. Ví dụ: Hĩnh ống chân Khoan đầu trối (脛𨇹蹎髖頭誄)
- **幹 檜 / 桧** /cán - cội/: thân cây, gốc cây. Giả tá: mượn chữ Hán 檜 (cối) để ghi âm cội, từ điển chưa ghi cách đọc này. Ví dụ: Cán cội Tiêu ngành (幹檜梢梗)
- **梢 梗** /tiêu - ngành/: ngọn cành, cành nhỏ. Giả tá: mượn chữ Hán 梗 (ngạnh) để ghi âm ngành. Ví dụ: Cán cội Tiêu ngành (幹檜梢梗)
- **敏 𨗜 / 𠴌** /mẫn - nhanh (lanh)/: nhanh nhẹn, lanh lợi, sáng dạ. Hình thanh: 速 (tốc) chỉ nghĩa, 令 (lệnh) gợi âm. Ví dụ: Mẫn nhanh (lanh) Tiệp chóng (敏𨗜捷𫏢)
- **捷 𫏢** /tiệp - chóng/: nhanh chóng; thắng trận. Hình thanh: 𧾷 (túc) chỉ nghĩa, 衆 (chúng) gợi âm. Ví dụ: Mẫn nhanh (lanh) Tiệp chóng (敏𨗜捷𫏢)
- **腹 䏾** /phúc - bụng/: phần thân dưới ngực. Hình thanh: 月 (bộ nhục) chỉ nghĩa, 奉 (phụng) gợi âm. Ví dụ: Phúc bụng Ưng lòng (腹䏾膺𢚸)
- **膺 𢚸** /ưng - lòng/: ngực, tấm lòng; gánh vác. Hình thanh: 心 (tâm) chỉ nghĩa, 弄 (lộng) gợi âm. Ví dụ: Phúc bụng Ưng lòng (腹䏾膺𢚸)

### Đoạn 90: Cát bọ hung Huỳnh đom đóm - Giản chọn Phao buông (Cặp 1781–1800) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về loài bọ, loài rồng rắn và chuyện chọn buông

- Loài bọ: trong **𧏳凶 bọ hung**, 𧏳 lấy 虫 (trùng) chỉ nghĩa, 捕 (bộ) gợi âm, còn 凶 (hung) mượn để ghi âm hung. **㶩𧍈 đom đóm** có 㶩 lấy 火 (hỏa) chỉ nghĩa, 冘 (dâm) gợi âm; 𧍈 lấy 虫 (trùng) chỉ nghĩa, 店 (điếm) gợi âm.
- Rồng rắn: **𡥵螭 con ly**, **𡥵蟒 con mãng** chung chữ 𡥵 con, lấy 子 (tử) chỉ nghĩa, 昆 (côn) gợi âm; 螭 và 蟒 mượn nguyên chữ Hán.
- Chọn và buông: **撰 chọn** mượn chữ Hán 撰 (soạn) để ghi âm chọn; **捹 buông** lấy 扌 (thủ) chỉ nghĩa, 奔 (bôn) gợi âm.

- **蛣 𧏳凶** /cát - bọ hung/: loài bọ lăn phân. Hình thanh: 虫 (trùng) chỉ nghĩa, 捕 (bộ) gợi âm; giả tá: mượn chữ Hán 凶 (hung) để ghi âm hung. Ví dụ: Cát bọ hung Huỳnh đom đóm (蛣𧏳凶螢㶩𧍈)
- **螢 㶩𧍈** /huỳnh - đom đóm/: loài bọ đêm phát sáng. Hình thanh: 火 (hỏa) chỉ nghĩa, 冘 (dâm) gợi âm; hình thanh: 虫 (trùng) chỉ nghĩa, 店 (điếm) gợi âm. Ví dụ: Cát bọ hung Huỳnh đom đóm (蛣𧏳凶螢㶩𧍈)
- **盜 𠑈 / 𥂉** /đạo - trộm/: lấy cắp; kẻ cắp. Hình thanh: 亻 (nhân) chỉ nghĩa, 濫 (lạm) gợi âm. Ví dụ: Đạo trộm Đỉnh say (盜𠑈酊醝)
- **酊 醝** /đỉnh - say/: say mèm, say khướt. Hình thanh: 酉 (dậu) chỉ nghĩa, 差 (sai) gợi âm. Ví dụ: Đạo trộm Đỉnh say (盜𠑈酊醝)
- **腕 股𢬣** /uyển - cổ tay/: chỗ nối bàn tay, cánh tay. Giả tá: mượn chữ Hán 股 (cổ) để ghi âm cổ; hình thanh: 手 (thủ) chỉ nghĩa, 西 (tây) gợi âm. Ví dụ: Uyển cổ tay Tỳ lá lách (腕股𢬣脾蘿𫇀)
- **脾 蘿𫇀** /tỳ - lá lách/: tỳ tạng trong bụng. Hình thanh: 艹 (thảo) chỉ nghĩa, 羅 (la) gợi âm; hình thanh: 月 (bộ nhục) chỉ nghĩa, 歷 (lịch) gợi âm. Ví dụ: Uyển cổ tay Tỳ lá lách (腕股𢬣脾蘿𫇀)
- **客** /khách - khách/: người ngoài đến thăm. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Khách khách Thân thân (客親)
- **親** /thân - thân/: người thân, gần gũi. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Khách khách Thân thân (客親)
- **運** /vận - vần/: xoay chuyển, chuyên chở. Mượn nguyên chữ Hán 運 để ghi tiếng vần. Ví dụ: Vận vần Phục lại (運復吏)
- **復 吏** /phục - lại/: trở lại, lặp lại. Giả tá: mượn chữ Hán 吏 (lại) để ghi âm lại. Ví dụ: Vận vần Phục lại (運復吏)
- **顧 𥆟 / 祱** /cố - đoái/: ngoảnh nhìn, đoái hoài. Hình thanh: 目 (mục) chỉ nghĩa, 兌 (đoài) gợi âm. Ví dụ: Cố đoái Sán chê (顧𥆟訕吱)
- **訕 吱** /sán - chê/: chê cười, nói xấu. Giả tá: mượn chữ Hán 吱 (chi) để ghi âm chê. Ví dụ: Cố đoái Sán chê (顧𥆟訕吱)
- **螭 𡥵螭** /ly - con ly/: loài rồng chưa mọc sừng. Hình thanh: 子 (tử) chỉ nghĩa, 昆 (côn) gợi âm; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Ly con ly Mãng con mãng (螭𡥵螭蟒𡥵蟒)
- **蟒 𡥵蟒** /mãng - con mãng/: rắn lớn, loài trăn. Hình thanh: 子 (tử) chỉ nghĩa, 昆 (côn) gợi âm; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Ly con ly Mãng con mãng (螭𡥵螭蟒𡥵蟒)
- **榜** /bảng - bảng/: tấm yết tên người thi đỗ. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Bảng bảng Bình tranh (榜屏幀)
- **屏 幀 / 𢂰** /bình - tranh/: tranh, như 四屏 tứ bình là bộ tranh bốn bức; 屏 vốn là bức bình phong. Mượn nguyên chữ Hán 幀, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Bảng bảng Bình tranh (榜屏幀)
- **灣 𨒺** /loan - quanh/: khúc sông quanh co, vịnh. Hình thanh: 辶 (sước) chỉ nghĩa, 光 (quang) gợi âm. Ví dụ: Loan quanh Diếu ngọn (灣𨒺杪𦰟)
- **杪 𦰟** /diếu - ngọn/: ngọn cây, cành nhỏ. Hình thanh: 艹 (thảo) chỉ nghĩa, 阮 (nguyễn) gợi âm. Ví dụ: Loan quanh Diếu ngọn (灣𨒺杪𦰟)
- **揀 撰 / 譔** /giản - chọn/: chọn lựa, nhặt ra. Giả tá: mượn chữ Hán 撰 (soạn) để ghi âm chọn. Ví dụ: Giản chọn Phao buông (揀撰拋捹)
- **拋 捹** /phao - buông/: vứt, ném bỏ. Hình thanh: 扌 (thủ) chỉ nghĩa, 奔 (bôn) gợi âm. Ví dụ: Giản chọn Phao buông (揀撰拋捹)

## Phần 7 (Cặp 1801–2100) (300 mục)

### Đoạn 91: Thú muông Lư chó - Sính lễ cưới Cầu đôi (Cặp 1801–1820) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về muông chó, rau bí và lưới chài

- Muông và chó: **𪺿 muông**, **㹥 chó** chung 犭 (khuyển) chỉ nghĩa; phần gợi âm là 門 (môn) và 主 (chủ).
- Rau và cây ăn được: **蔞 rau**, **𦷬 bí** chung 艹 (thảo) chỉ nghĩa, gợi âm bằng 婁 (lâu) và 秘 (bí); riêng **𣖙 mía** lấy 木 (mộc) chỉ nghĩa, 美 (mỹ) gợi âm.
- Đồ đánh cá: **𦄴 chài**, **䋥 lưới** chung 糹 (mịch) chỉ nghĩa; phần gợi âm là 斎 (trai) và 里 (lý).

- **獸 𪺿 / 𤡌 / 獴** /thú - muông/: thú, loài bốn chân. Hình thanh: 犭 (khuyển) chỉ nghĩa, 門 (môn) gợi âm. Ví dụ: Thú muông Lư chó (獸𪺿獹㹥)
- **獹 㹥** /lư - chó/: chó săn giống tốt. Hình thanh: 犭 (khuyển) chỉ nghĩa, 主 (chủ) gợi âm. Ví dụ: Thú muông Lư chó (獸𪺿獹㹥)
- **摩 挅** /ma - xóa/: xóa, làm tan mất; 摩 cũng là xoa, xát, mài. Hình thanh: 扌 (thủ) chỉ nghĩa, 朶 (đóa) gợi âm. Ví dụ: Ma xóa Soái đo (摩挅揣𢵋)
- **揣 𢵋** /soái - đo/: đo lường, ước lượng, suy đoán. Hình thanh: 扌 (thủ) chỉ nghĩa, 都 (đô) gợi âm. Ví dụ: Ma xóa Soái đo (摩挅揣𢵋)
- **婆 / 𱙘** /bà - bà/: bà già, bà nội, bà ngoại. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Bà bà Nãi (nễ) vú (婆嬭𦜘)
- **嬭 𦜘 / 布** /nãi - (nễ) vú/: vú, sữa; cho con bú. Hội ý: 月 (bộ nhục) + 乳 (nhũ). Ví dụ: Bà bà Nãi (nễ) vú (婆嬭𦜘)
- **姥 𠋦 / 姥** /mẫu - mụ/: bà già; bà đỡ đẻ; âm theo sách, từ điển đọc lão, mỗ, mụ. Hình thanh: 亻 (nhân) chỉ nghĩa, 某 (mỗ) gợi âm. Ví dụ: Mẫu mụ Già cha (姥𠋦㸙吒)
- **㸙 吒 / 𤕔** /già - cha/: cha (tiếng địa phương); chồng vú nuôi. Giả tá: mượn chữ Hán 吒 (trá) để ghi âm cha. Ví dụ: Mẫu mụ Già cha (姥𠋦㸙吒)
- **予 𢧲 / 些** /dư - ta/: ta, tôi; trao cho. Hình thanh: 我 (ngã) chỉ nghĩa, 些 (ta) gợi âm. Ví dụ: Dư ta Ta ấy (予𢧲些𧘇)
- **些 𧘇 / 意** /ta - ấy/: ấy (theo sách); 些 vốn là ít, chút, vài. Ví dụ: Dư ta Ta ấy (予𢧲些𧘇)
- **覲 𧡊** /cận - thấy/: thấy (theo sách); 覲 vốn là yết kiến, đến hầu người trên. Hình thanh: 見 (kiến) chỉ nghĩa, 体 (thể) gợi âm. Ví dụ: Cận thấy Tân chầu (覲𧡊賓𠎫)
- **賓 𠎫 / 朝** /tân - chầu/: vào chầu, quy phục; khách quý. Hình thanh: 亻 (nhân) chỉ nghĩa, 朝 (triều) gợi âm. Ví dụ: Cận thấy Tân chầu (覲𧡊賓𠎫)
- **蔬 蔞** /sơ - rau/: rau, các loại rau. Hình thanh: 艹 (thảo) chỉ nghĩa, 婁 (lâu) gợi âm. Ví dụ: Sơ rau Lỏa bí (蔬蔞蓏𦷬)
- **蓏 𦷬 / 苾** /lỏa - bí/: trái (quả) dây leo như bầu bí. Hình thanh: 艹 (thảo) chỉ nghĩa, 秘 (bí) gợi âm. Ví dụ: Sơ rau Lỏa bí (蔬蔞蓏𦷬)
- **藷 𣖙** /chử - mía/: cây mía (theo sách); 藷 vốn là củ khoai; âm theo sách, từ điển đọc thự. Hình thanh: 木 (mộc) chỉ nghĩa, 美 (mỹ) gợi âm. Ví dụ: Chử mía Thự củ mài (藷𣖙薯矩𦷯)
- **薯 矩𦷯** /thự - củ mài/: loài khoai củ dài, ăn được. Giả tá: mượn chữ Hán 矩 (củ) để ghi âm củ; hình thanh: 艹 (thảo) chỉ nghĩa, 埋 (mai) gợi âm. Ví dụ: Chử mía Thự củ mài (藷𣖙薯矩𦷯)
- **罟 𦄴 / 䊷** /cổ - chài/: lưới đánh cá. Hình thanh: 糹 (mịch) chỉ nghĩa, 斎 (trai) gợi âm. Ví dụ: Cổ chài Võng lưới (罟𦄴網䋥)
- **網 䋥** /võng - lưới/: lưới; mạng lưới. Hình thanh: 糹 (mịch) chỉ nghĩa, 里 (lý) gợi âm. Ví dụ: Cổ chài Võng lưới (罟𦄴網䋥)
- **聘 禮𡠣** /sính - lễ cưới/: lễ vật dẫn cưới; mời đón. Mượn nguyên chữ Hán 禮, cả âm và nghĩa; hình thanh: 女 (nữ) chỉ nghĩa, 既 (ký) gợi âm. Ví dụ: Sính lễ cưới Cầu đôi (聘禮𡠣逑堆)
- **逑 堆** /cầu - đôi/: bạn đôi, lứa đôi. Giả tá: mượn chữ Hán 堆 (đôi) để ghi âm đôi. Ví dụ: Sính lễ cưới Cầu đôi (聘禮𡠣逑堆)

### Đoạn 92: Thối đùi (mông đít) Thu vế - Nhũng quấy Thuần thuần (Cặp 1821–1840) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về thuế tô, cỏ rêu và việc của tay

- Khoản nộp: **稅 thuế**, **租 tô** mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa; 租 là thuế ruộng, tiền thuê.
- Cỏ rêu: **𦼔 rêu**, **𦾢 rậm** chung 艹 (thảo) chỉ nghĩa; phần gợi âm là 尞 (liêu) và 椹 (thậm).
- Hai việc của tay ghi theo hai cách: **㩒 cắm** lấy 扌 (thủ) chỉ nghĩa, 禁 (cấm) gợi âm; **扲 cầm** lấy 扌 (thủ) chỉ nghĩa, 今 (kim) gợi âm.

- **腿 𦟿** /thối - đùi (mông đít)/: đùi, phần trên của chân. Hình thanh: 月 (bộ nhục) chỉ nghĩa, 堆 (đôi) gợi âm. Ví dụ: Thối đùi (mông đít) Thu vế (腿𦟿䐐髀)
- **䐐 髀 / 𦟼** /thu - vế/: vế đùi (theo sách); 䐐 vốn là khoeo chân. Giả tá: mượn chữ Hán 髀 (bễ) để ghi âm vế. Ví dụ: Thối đùi (mông đít) Thu vế (腿𦟿䐐髀)
- **稅 / 税** /thuế - thuế/: thuế, khoản nộp nhà nước. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Thuế thuế Tô tô (稅租)
- **租** /tô - tô/: thuế ruộng; tiền thuê. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Thuế thuế Tô tô (稅租)
- **湖** /hồ - hồ/: vùng nước lớn trong đất liền. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Hồ hồ Chỉ bến (湖沚𣷷)
- **沚 𣷷 / 變** /chỉ - bến/: bến, bờ nước nhỏ; 沚 cũng là bãi nhỏ giữa sông. Hình thanh: 氵 (thủy) chỉ nghĩa, 变 (biến) gợi âm. Ví dụ: Hồ hồ Chỉ bến (湖沚𣷷)
- **瑕 𧿭** /hà - vết/: vết tì trên ngọc; lỗi nhỏ. Hình thanh: 𧾷 (túc) chỉ nghĩa, 日 (nhật) gợi âm. Ví dụ: Hà vết Trạm trong (瑕𧿭湛𤁘)
- **湛 𤁘** /trạm - trong/: nước trong; sâu, đầy. Hình thanh: 氵 (thủy) chỉ nghĩa, 𥪝 (trong) gợi âm. Ví dụ: Hà vết Trạm trong (瑕𧿭湛𤁘)
- **佇 懞** /trữ - mong/: đứng đợi, trông mong. Giả tá: mượn chữ Hán 懞 (mông) để ghi âm mong. Ví dụ: Trữ mong Mai kể (佇懞枚計)
- **枚 計 / 𠸥** /mai - kể/: kể từng cái; thân cây. Giả tá: mượn chữ Hán 計 (kế) để ghi âm kể. Ví dụ: Trữ mong Mai kể (佇懞枚計)
- **描 𦘧 / 𡳒** /miêu - vẽ/: vẽ, đồ theo nét. Hình thanh: 畫 (họa) chỉ nghĩa, 尾 (vĩ) gợi âm. Ví dụ: Miêu vẽ Tú thêu (描𦘧繡絩)
- **繡 絩** /tú - thêu/: thêu; đồ thêu. Hình thanh: 糹 (mịch) chỉ nghĩa, 兆 (triệu) gợi âm. Ví dụ: Miêu vẽ Tú thêu (描𦘧繡絩)
- **蘚 𦼔** /tiển - rêu/: loài rêu mọc nơi ẩm. Hình thanh: 艹 (thảo) chỉ nghĩa, 尞 (liêu) gợi âm. Ví dụ: Tiển rêu Vu rậm (蘚𦼔蕪𦾢)
- **蕪 𦾢 / 葚** /vu - rậm/: cỏ mọc rậm, đất hoang. Hình thanh: 艹 (thảo) chỉ nghĩa, 椹 (thậm) gợi âm. Ví dụ: Tiển rêu Vu rậm (蘚𦼔蕪𦾢)
- **掛 㩒** /quải - cắm/: cắm, treo; 掛 vốn là treo. Hình thanh: 扌 (thủ) chỉ nghĩa, 禁 (cấm) gợi âm. Ví dụ: Quải cắm Huề cầm (掛㩒攜扲)
- **攜 扲** /huề - cầm/: xách, dắt, mang theo. Hình thanh: 扌 (thủ) chỉ nghĩa, 今 (kim) gợi âm. Ví dụ: Quải cắm Huề cầm (掛㩒攜扲)
- **澤 沉** /trạch - chằm/: đầm lầy, chằm nước; ơn huệ. Giả tá: mượn chữ Hán 沉 (trầm) để ghi âm chằm. Ví dụ: Trạch chằm Sưu đái (澤沉溲滯)
- **溲 滯 / 帶** /sưu - đái/: đi tiểu; ngâm, vo. Chữ Hán 滯 (trệ), trong chữ Nôm đọc là đái. Ví dụ: Trạch chằm Sưu đái (澤沉溲滯)
- **冗 𢫞** /nhũng - quấy/: quấy rối, phiền nhiễu; 冗 cũng là thừa, rườm rà. Ví dụ: Nhũng quấy Thuần thuần (冗𢫞淳)
- **淳** /thuần - thuần/: thuần hậu, chất phác. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Nhũng quấy Thuần thuần (冗𢫞淳)

### Đoạn 93: Tuần tuần Tiết tiết - Thí ví Thuyên bàn (Cặp 1841–1860) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về hàm thiếc, mũi tên và cỏ sen

- Đồ ngựa: **銜錫 hàm thiếc** mượn nguyên chữ Hán 銜, cả âm và nghĩa, rồi mượn nguyên 錫 (tích) để ghi tiếng thiếc.
- Vật có mũi: **𥏌 tên** lấy 矢 (thỉ) chỉ nghĩa, 先 (tiên) gợi âm; **鎇𡭻 mũi nhọn** có 鎇 với 金 (kim) chỉ nghĩa, 眉 (mi) gợi âm, và 𡭻 với 尖 (tiêm) chỉ nghĩa, 屯 (truân) gợi âm.
- Cỏ và sen: **𦹵蒿 cỏ cao** có 𦹵 với 草 (thảo) chỉ nghĩa, 古 (cổ) gợi âm, còn 蒿 mượn nguyên chữ Hán; **𦲼 ngó** lấy 艹 (thảo) chỉ nghĩa, 妬 (đố) gợi âm.

- **旬** /tuần - tuần/: khoảng mười ngày. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Tuần tuần Tiết tiết (旬節)
- **節** /tiết - tiết/: đốt tre; khí tiết; tiết trời. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Tuần tuần Tiết tiết (旬節)
- **鑣 銜錫** /biều - hàm thiếc/: hàm thiếc ngựa. Mượn nguyên chữ Hán 銜, cả âm và nghĩa; mượn nguyên chữ Hán 錫 (tích) để ghi tiếng thiếc. Ví dụ: Biều hàm thiếc Quyền vòng khuyên (鑣銜錫圈𥿺圈)
- **圈 𥿺圈** /quyền - vòng khuyên/: vòng tròn; chuồng nuôi thú. Hình thanh: 糹 (mịch) chỉ nghĩa, 妄 (vọng) gợi âm; mượn nguyên chữ Hán 圈 để ghi tiếng khuyên. Ví dụ: Biều hàm thiếc Quyền vòng khuyên (鑣銜錫圈𥿺圈)
- **箭 𥏌 / 𢏡** /tiễn - tên/: mũi tên; loại tre làm tên. Hình thanh: 矢 (thỉ) chỉ nghĩa, 先 (tiên) gợi âm. Ví dụ: Tiễn tên Mang mũi nhọn (箭𥏌芒鎇𡭻)
- **芒 鎇𡭻** /mang - mũi nhọn/: mũi nhọn, râu lúa; cỏ chè vè. Hình thanh: 金 (kim) chỉ nghĩa, 眉 (mi) gợi âm; hình thanh: 尖 (tiêm) chỉ nghĩa, 屯 (truân) gợi âm. Ví dụ: Tiễn tên Mang mũi nhọn (箭𥏌芒鎇𡭻)
- **選 撰 / 譔** /tuyển - chọn/: chọn lựa, tuyển chọn. Giả tá: mượn chữ Hán 撰 (soạn) để ghi âm chọn. Ví dụ: Tuyển chọn Trinh thám (選撰偵探)
- **偵 探** /trinh - thám/: dò xét, do thám. Mượn nguyên chữ Hán 探, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Tuyển chọn Trinh thám (選撰偵探)
- **瞪 𥆂** /trừng - nhắm/: nhắm nhìn (theo sách); 瞪 vốn là trừng mắt nhìn. Hình thanh: 目 (mục) chỉ nghĩa, 任 (nhiệm) gợi âm. Ví dụ: Trừng nhắm Chiểu sáng (瞪𥆂炤𤏬)
- **炤 𤏬** /chiểu - sáng/: soi sáng, chiếu rọi. Hình thanh: 火 (hỏa) chỉ nghĩa, 創 (sáng) gợi âm. Ví dụ: Trừng nhắm Chiểu sáng (瞪𥆂炤𤏬)
- **倘** /thảng - thảng/: nếu, giả như. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Thảng thảng Hà sao (倘何牢)
- **何 牢 / 𫳵 / 𡫡** /hà - sao/: sao, thế nào, vì sao. Giả tá: mượn chữ Hán 牢 (lao) để ghi âm sao. Ví dụ: Thảng thảng Hà sao (倘何牢)
- **蒿 𦹵蒿** /cao - cỏ cao/: cỏ ngải, cỏ thanh hao; âm theo sách, từ điển đọc hao. Hình thanh: 草 (thảo) chỉ nghĩa, 古 (cổ) gợi âm; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Cao cỏ cao Ngẫu ngó (蒿𦹵蒿藕𦲼)
- **藕 𦲼 / 藕** /ngẫu - ngó/: ngó sen, củ sen. Hình thanh: 艹 (thảo) chỉ nghĩa, 妬 (đố) gợi âm. Ví dụ: Cao cỏ cao Ngẫu ngó (蒿𦹵蒿藕𦲼)
- **奧 𡏣 / 𨻬** /áo - xó/: góc trong nhà; sâu kín. Hình thanh: 土 (thổ) chỉ nghĩa, 臭 (xú) gợi âm. Ví dụ: Áo xó Phòng buồng (奧𡏣房𢩣)
- **房 𢩣 / 房** /phòng - buồng/: gian buồng, căn phòng. Hình thanh: 房 (phòng) chỉ nghĩa, 蓬 (bồng) gợi âm. Ví dụ: Áo xó Phòng buồng (奧𡏣房𢩣)
- **狂** /cuồng - cuồng/: điên rồ, ngông cuồng. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Cuồng cuồng Trí trí (狂智)
- **智** /trí - trí/: sáng suốt, hiểu biết. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Cuồng cuồng Trí trí (狂智)
- **譬 啻 / 譬 / 𠸠** /thí - ví/: so sánh, ví dụ. Chữ Hán 啻 (thí), trong chữ Nôm đọc là ví. Ví dụ: Thí ví Thuyên bàn (譬啻詮𡂑)
- **詮 𡂑** /thuyên - bàn/: bàn luận, giải thích. Hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 盤 (bàn) gợi âm. Ví dụ: Thí ví Thuyên bàn (譬啻詮𡂑)

### Đoạn 94: Toán toan Âm ngầm - Điền lấp Cố cấm (Cặp 1861–1880) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về giống cái, chim non và việc lấp lấn

- Giống cái: **𥠭丐 giống cái** có 𥠭 với 禾 (hòa) chỉ nghĩa, 重 (trọng) gợi âm, rồi mượn 丐 (cái) để ghi âm cái; **㜥 mái** lấy 女 (nữ) chỉ nghĩa, 買 (mãi) gợi âm.
- Con non: **嫩 non** mượn nguyên chữ Hán 嫩 (nộn) để ghi tiếng non; **𪀄𡥵 chim con** có 𪀄 với 鳥 (điểu) chỉ nghĩa, 占 (chiêm) gợi âm, và 𡥵 với 子 (tử) chỉ nghĩa, 昆 (côn) gợi âm.
- **垃 lấp** lấy 土 (thổ) chỉ nghĩa, 立 (lập) gợi âm; **𢭹 lấn** lấy 扌 (thủ) chỉ nghĩa, 吝 (lận) gợi âm. Sách giải 圬 là đất nát, còn 圬 vốn là cái bay, trát vách.

- **算 筭 / 算** /toán - toan/: tính toán, trù tính. Mượn nguyên chữ Hán 筭 (toán) để ghi tiếng toan. Ví dụ: Toán toan Âm ngầm (算筭陰吟)
- **陰 吟** /âm - ngầm/: ngầm, kín; phần âm, tối. Giả tá: mượn chữ Hán 吟 (ngâm) để ghi âm ngầm. Ví dụ: Toán toan Âm ngầm (算筭陰吟)
- **㧓 𠜭** /qua - đâm/: đâm, giã; đánh, gõ. Hình thanh: 刀 (đao) chỉ nghĩa, 抌 (thẩm) gợi âm. Ví dụ: Qua đâm Lôi nghiền (㧓𠜭擂研)
- **擂 研 / 𥒃** /lôi - nghiền/: nghiền, mài; đánh trống. Mượn nguyên chữ Hán 研 (nghiên) để ghi tiếng nghiền. Ví dụ: Qua đâm Lôi nghiền (㧓𠜭擂研)
- **屬 連** /chúc - liền/: nối liền; thuộc về. Mượn nguyên chữ Hán 連 (liên) để ghi tiếng liền. Ví dụ: Chúc liền Kỳ lối khác (屬連岐𨇒恪)
- **岐 𨇒恪** /kỳ - lối khác/: đường rẽ, lối rẽ. Hình thanh: 𧾷 (túc) chỉ nghĩa, 磊 (lỗi) gợi âm; giả tá: mượn chữ Hán 恪 (khác) để ghi âm khác. Ví dụ: Chúc liền Kỳ lối khác (屬連岐𨇒恪)
- **圬 坦涅** /ô - đất Nát/: đất nát (theo sách); 圬 vốn là cái bay, trát vách. Chữ Hán 坦 (thản), trong chữ Nôm đọc là đất; giả tá: mượn chữ Hán 涅 (niết) để ghi âm nát. Ví dụ: Ô đất Nát Tất sơn (圬坦涅漆杣)
- **漆 杣** /tất - sơn/: cây sơn, nhựa sơn. Hình thanh: 木 (mộc) chỉ nghĩa, 山 (sơn) gợi âm. Ví dụ: Ô đất Nát Tất sơn (圬坦涅漆杣)
- **昵 㦦** /nặc - lờn/: thân gần quá mức, nhờn. Ví dụ: Nặc lờn Lăng lấn (昵㦦陵𢭹)
- **陵 𢭹 / 吝** /lăng - lấn/: lấn lướt; gò đống, lăng mộ. Hình thanh: 扌 (thủ) chỉ nghĩa, 吝 (lận) gợi âm. Ví dụ: Nặc lờn Lăng lấn (昵㦦陵𢭹)
- **恚 恨** /nhuế - (khuể) giận/: giận, tức giận; âm theo sách, từ điển đọc huệ, khuể. Mượn nguyên chữ Hán 恨 (hận) để ghi tiếng giận. Ví dụ: Nhuế (khuể) giận Lân thương (恚恨憐傷)
- **憐 傷** /lân - thương/: thương xót, thương yêu. Mượn nguyên chữ Hán 傷, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Nhuế (khuể) giận Lân thương (恚恨憐傷)
- **陽 氣陽** /dương - khí dương/: khí dương; mặt trời, sáng. Mượn nguyên chữ Hán 氣, cả âm và nghĩa; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Dương khí dương Tẫn giống cái (陽氣陽牝𥠭丐)
- **牝 𥠭丐** /tẫn - giống cái/: con cái của loài thú. Hình thanh: 禾 (hòa) chỉ nghĩa, 重 (trọng) gợi âm; giả tá: mượn chữ Hán 丐 (cái) để ghi âm cái. Ví dụ: Dương khí dương Tẫn giống cái (陽氣陽牝𥠭丐)
- **雌 㜥** /thư - mái/: giống cái của loài chim. Hình thanh: 女 (nữ) chỉ nghĩa, 買 (mãi) gợi âm. Ví dụ: Thư mái Trĩ non (雌㜥稚嫩)
- **稚 嫩** /trĩ - non/: non trẻ, còn nhỏ. Mượn nguyên chữ Hán 嫩 (nộn) để ghi tiếng non. Ví dụ: Thư mái Trĩ non (雌㜥稚嫩)
- **雛 𪀄𡥵** /sồ - chim con/: chim non, gà con. Hình thanh: 鳥 (điểu) chỉ nghĩa, 占 (chiêm) gợi âm; hình thanh: 子 (tử) chỉ nghĩa, 昆 (côn) gợi âm. Ví dụ: Sồ chim con Phục nấp (雛𪀄𡥵伏納)
- **伏 納 / 𩄵** /phục - nấp/: nằm rạp, ẩn nấp. Giả tá: mượn chữ Hán 納 (nạp) để ghi âm nấp. Ví dụ: Sồ chim con Phục nấp (雛𪀄𡥵伏納)
- **填 垃** /điền - lấp/: lấp đầy, điền vào. Hình thanh: 土 (thổ) chỉ nghĩa, 立 (lập) gợi âm. Ví dụ: Điền lấp Cố cấm (填垃錮禁)
- **錮 禁** /cố - cấm/: giam cấm; hàn kín chỗ hở. Mượn nguyên chữ Hán 禁, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Điền lấp Cố cấm (填垃錮禁)

### Đoạn 95: Nhương hãn Ách chẹn - Lan sóng dợn Lại reo (Cặp 1881–1900) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về đầu cổ, cây cối và vật nuôi

- Đầu và cổ: **股 cổ** mượn chữ Hán 股 (cổ) để ghi âm cổ; **頭 đầu**, **喉 hầu** mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa; **𦧜 lưỡi** lấy 舌 (thiệt) chỉ nghĩa, 吏 (lại) gợi âm.
- Cây: **𣞻 bưởi**, **橷 dâu** chung 木 (mộc) chỉ nghĩa; phần gợi âm là 罷 (bãi) và 兠 (đâu).
- Vật nuôi: **𤛠 trâu** lấy 牛 (ngưu) chỉ nghĩa, 婁 (lâu) gợi âm; **𤞼 lợn**, nghĩa là con heo (lợn), lấy 犭 (khuyển) chỉ nghĩa, 吝 (lận) gợi âm. Sách giải 犧 là trâu, còn 犧 vốn là con vật tế.

- **攘 捍** /nhương - hãn/: đẩy lùi, chống giữ; cướp lấy. Mượn nguyên chữ Hán 捍, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Nhương hãn Ách chẹn (攘捍扼𢸢)
- **扼 𢸢** /ách - chẹn/: nắm chặt, bóp chẹn. Hình thanh: 扌 (thủ) chỉ nghĩa, 篆 (triện) gợi âm. Ví dụ: Nhương hãn Ách chẹn (攘捍扼𢸢)
- **慚 𢢆 / 𠾺** /tàm - thẹn/: xấu hổ, hổ thẹn. Hình thanh: 忄 (tâm) chỉ nghĩa, 善 (thiện) gợi âm. Ví dụ: Tàm thẹn Thỏa an (慚𢢆妥安)
- **妥 安** /thỏa - an/: yên ổn, thỏa đáng. Mượn nguyên chữ Hán 安, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Tàm thẹn Thỏa an (慚𢢆妥安)
- **諫 干** /gián - can/: khuyên can, can ngăn. Giả tá: mượn chữ Hán 干 (can) để ghi âm can. Ví dụ: Gián can Châm (răn) sửa (諫干箴𢯢)
- **箴 𢯢** /châm - (răn) sửa/: răn sửa, khuyên răn; cây kim. Hình thanh: 扌 (thủ) chỉ nghĩa, 所 (sở) gợi âm. Ví dụ: Gián can Châm (răn) sửa (諫干箴𢯢)
- **偃 𠑕 / 語** /yển - ngửa/: nằm ngửa, ngã; thôi, dẹp. Hình thanh: 仰 (ngưỡng) chỉ nghĩa, 語 (ngữ) gợi âm. Ví dụ: Yển ngửa Ngang cao (偃𠑕昂高)
- **昂 高** /ngang - cao/: ngẩng cao, vút lên. Mượn nguyên chữ Hán 高, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Yển ngửa Ngang cao (偃𠑕昂高)
- **嘯 哰** /tiếu - rao/: rao (theo sách); 嘯 vốn là huýt, kêu, hò. Hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 牢 (lao) gợi âm. Ví dụ: Tiếu rao Dụ dỗ (嘯哰諭𠴗)
- **諭 𠴗** /dụ - dỗ/: bảo ban, dạy bảo. Hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 杜 (đỗ) gợi âm. Ví dụ: Tiếu rao Dụ dỗ (嘯哰諭𠴗)
- **頸 股 / 𦙶** /cảnh - cổ/: cái cổ, phần cổ. Giả tá: mượn chữ Hán 股 (cổ) để ghi âm cổ. Ví dụ: Cảnh cổ Lư đầu (頸股顱頭)
- **顱 頭** /lư - đầu/: xương sọ, đầu lâu. Mượn nguyên chữ Hán 頭, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Cảnh cổ Lư đầu (頸股顱頭)
- **喉** /hầu - hầu/: cuống họng, yết hầu. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Hầu hầu Thiệt lưỡi (喉舌𦧜)
- **舌 𦧜 / 𦧽** /thiệt - lưỡi/: cái lưỡi trong miệng. Hình thanh: 舌 (thiệt) chỉ nghĩa, 吏 (lại) gợi âm. Ví dụ: Hầu hầu Thiệt lưỡi (喉舌𦧜)
- **柚 𣞻 / 𣘓** /du - bưởi/: cây bưởi, trái bưởi (quả bưởi). Hình thanh: 木 (mộc) chỉ nghĩa, 罷 (bãi) gợi âm. Ví dụ: Du bưởi Giá dâu (柚𣞻柘橷)
- **柘 橷** /giá - dâu/: cây giá, loài dâu nuôi tằm. Hình thanh: 木 (mộc) chỉ nghĩa, 兠 (đâu) gợi âm. Ví dụ: Du bưởi Giá dâu (柚𣞻柘橷)
- **犧 𤛠** /hy - trâu/: trâu (theo sách); 犧 vốn là con vật tế. Hình thanh: 牛 (ngưu) chỉ nghĩa, 婁 (lâu) gợi âm. Ví dụ: Hy trâu Trệ lợn (犧𤛠彘𤞼)
- **彘 𤞼** /trệ - lợn/: con heo (lợn). Hình thanh: 犭 (khuyển) chỉ nghĩa, 吝 (lận) gợi âm. Ví dụ: Hy trâu Trệ lợn (犧𤛠彘𤞼)
- **瀾 㳥𣼹** /lan - sóng dợn/: sóng lớn, gợn sóng. Hình thanh: 氵 (thủy) chỉ nghĩa, 弄 (lộng) gợi âm; hình thanh: 氵 (thủy) chỉ nghĩa, 眼 (nhãn) gợi âm. Ví dụ: Lan sóng dợn Lại reo (瀾㳥𣼹籟嗂)
- **籟 嗂 / 招** /lại - reo/: tiếng sáo; tiếng gió reo. Hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 䍃 (dao) gợi âm. Ví dụ: Lan sóng dợn Lại reo (瀾㳥𣼹籟嗂)

### Đoạn 96: Biều bèo Mãng rậm - Thụy ngủ Đam say (Cặp 1901–1920) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về thức ngủ, việc của miệng và tay

- Thức và ngủ: **𥅞 thức**, **𥄬 ngủ** chung 目 (mục) chỉ nghĩa; phần gợi âm là 式 (thức) và 五 (ngũ).
- Việc của miệng: **𠲧 dức**, **𠺙 thổi**, **啂 nhủ** chung 口 (khẩu) chỉ nghĩa; phần gợi âm là 式 (thức), 退 (thoái) và 乳 (nhũ).
- Việc của tay: **捻 (ốc) nắm**, **𢷮 đổi**, **𢭸 dựa** chung 扌 (thủ) chỉ nghĩa; phần gợi âm là 念 (niệm), 對 (đối) và 序 (tự).

- **䕯 / 瓢** /biều - bèo/: cây bèo nổi trên nước. Mượn nguyên chữ Hán 䕯 để ghi tiếng bèo. Ví dụ: Biều bèo Mãng rậm (䕯莾𦾢)
- **莾 𦾢 / 葚** /mãng - rậm/: cỏ rậm, um tùm. Hình thanh: 艹 (thảo) chỉ nghĩa, 椹 (thậm) gợi âm. Ví dụ: Biều bèo Mãng rậm (䕯莾𦾢)
- **握 捻 / 揇** /ác - (ốc) nắm/: nắm chặt, cầm trong tay. Hình thanh: 扌 (thủ) chỉ nghĩa, 念 (niệm) gợi âm. Ví dụ: Ác (ốc) nắm Khiêu khêu (握捻挑)
- **挑** /khiêu - khêu/: khêu, gảy; gánh. Mượn nguyên chữ Hán 挑 để ghi tiếng khêu. Ví dụ: Ác (ốc) nắm Khiêu khêu (握捻挑)
- **喊 叫** /hảm - kêu/: kêu to, gào, la lớn. Mượn nguyên chữ Hán 叫 (khiếu) để ghi tiếng kêu. Ví dụ: Hảm kêu Hoan dức (喊叫讙𠲧)
- **讙 𠲧** /hoan - dức/: ồn ào, huyên náo, như dức lác. Hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 式 (thức) gợi âm. Ví dụ: Hảm kêu Hoan dức (喊叫讙𠲧)
- **寤 𥅞 / 𠲧** /ngộ - thức/: thức dậy, tỉnh ngủ. Hình thanh: 目 (mục) chỉ nghĩa, 式 (thức) gợi âm. Ví dụ: Ngộ thức Cán chiều (寤𥅞旰𣊿)
- **旰 𣊿 / 𣋂** /cán - chiều/: chiều muộn, trời tối. Hình thanh: 日 (nhật) chỉ nghĩa, 朝 (triều) gợi âm. Ví dụ: Ngộ thức Cán chiều (寤𥅞旰𣊿)
- **俟 徐 / 䟻** /sĩ - chờ/: chờ, đợi. Chữ Hán 徐 (từ), trong chữ Nôm đọc là chờ. Ví dụ: Sĩ chờ Mậu đổi (俟徐貿𢷮)
- **貿 𢷮** /mậu - đổi/: đổi chác, buôn bán. Hình thanh: 扌 (thủ) chỉ nghĩa, 對 (đối) gợi âm. Ví dụ: Sĩ chờ Mậu đổi (俟徐貿𢷮)
- **吹 𠺙** /xuy - thổi/: thổi hơi; khoác lác. Hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 退 (thoái) gợi âm. Ví dụ: Xuy thổi Phún phun (吹𠺙噴)
- **噴** /phún - phun/: phun ra, phì ra. Mượn nguyên chữ Hán 噴 để ghi tiếng phun. Ví dụ: Xuy thổi Phún phun (吹𠺙噴)
- **慓 惇 / 𢟦** /lật - run/: run (theo sách); 慓 vốn là nhanh nhẹn; âm theo sách, từ điển đọc phiêu, phiếu. Giả tá: mượn chữ Hán 惇 (đôn) để ghi âm run. Ví dụ: Lật run Kháo dựa (慓惇靠𢭸)
- **靠 𢭸 / 預** /kháo - dựa/: dựa vào, nương tựa. Hình thanh: 扌 (thủ) chỉ nghĩa, 序 (tự) gợi âm. Ví dụ: Lật run Kháo dựa (慓惇靠𢭸)
- **蓄 貯** /súc - chứa/: chứa, tích trữ. Mượn nguyên chữ Hán 貯 (trữ) để ghi tiếng chứa. Ví dụ: Súc chứa Mai chôn (蓄貯埋墫)
- **埋 墫** /mai - chôn/: chôn, vùi lấp. Hình thanh: 土 (thổ) chỉ nghĩa, 尊 (tôn) gợi âm. Ví dụ: Súc chứa Mai chôn (蓄貯埋墫)
- **溫 温** /ôn - ôn/: ấm; ôn hòa; ôn lại. Mượn nguyên chữ Hán 温, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Ôn ôn Huấn nhủ (溫温訓啂)
- **訓 啂 / 喻** /huấn - nhủ/: dạy bảo, khuyên răn. Hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 乳 (nhũ) gợi âm. Ví dụ: Ôn ôn Huấn nhủ (溫温訓啂)
- **睡 𥄬** /thụy - ngủ/: ngủ, giấc ngủ. Hình thanh: 目 (mục) chỉ nghĩa, 五 (ngũ) gợi âm. Ví dụ: Thụy ngủ Đam say (睡𥄬酖醝)
- **酖 醝** /đam - say/: say đắm rượu; rượu độc. Hình thanh: 酉 (dậu) chỉ nghĩa, 差 (sai) gợi âm. Ví dụ: Thụy ngủ Đam say (睡𥄬酖醝)

### Đoạn 97: Mãn đầy Đê thấp - Môi mối Á đồng hao (Cặp 1921–1940) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về nói năng, khóa cửa và các phần của nhà

- Nói năng: **呐㕸 nói lắp**, **呐𠽉 nói thầm** chung 呐 với 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 内 (nội) gợi âm; tiếng sau cũng lấy 口 (khẩu) chỉ nghĩa, gợi âm bằng 立 (lập) và 深 (thâm).
- Khóa cửa: **鈘銙 chìa khóa** có hai chữ chung 金 (kim) chỉ nghĩa, gợi âm bằng 支 (chi) và 夸 (khoa); **𣏿 (khu) then** lấy 木 (mộc) chỉ nghĩa, 天 (thiên) gợi âm.
- Phần của nhà: **㙴 thềm** lấy 土 (thổ) chỉ nghĩa, 詹 (chiêm) gợi âm; **𣙷𣻇 máng xối** có 𣙷 với 木 (mộc) chỉ nghĩa, 莽 (mãng) gợi âm, và 𣻇 với 氵 (thủy) chỉ nghĩa, 退 (thoái) gợi âm. Sách giải 堧 là thềm, còn 堧 vốn là đất ven tường, ven sông.

- **滿 𣹓** /mãn - đầy/: đầy, tràn đầy. Hình thanh: 氵 (thủy) chỉ nghĩa, 苔 (đài) gợi âm. Ví dụ: Mãn đầy Đê thấp (滿𣹓低𥰊)
- **低 𥰊** /đê - thấp/: thấp, cúi xuống. Hình thanh: 下 (hạ) chỉ nghĩa, 答 (đáp) gợi âm. Ví dụ: Mãn đầy Đê thấp (滿𣹓低𥰊)
- **吃 呐㕸** /ngật - nói lắp/: nói lắp; ăn. Hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 内 (nội) gợi âm; hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 立 (lập) gợi âm. Ví dụ: Ngật nói lắp Nam nói thầm (吃呐㕸諵呐𠽉)
- **諵 呐𠽉** /nam - nói thầm/: nói thầm, lầm rầm. Hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 内 (nội) gợi âm; hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 深 (thâm) gợi âm. Ví dụ: Ngật nói lắp Nam nói thầm (吃呐㕸諵呐𠽉)
- **凡** /phàm - phàm/: tầm thường; hễ là, mọi. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Phàm phàm Tục tục (凡俗)
- **俗** /tục - tục/: thói tục, phong tục; tầm thường. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Phàm phàm Tục tục (凡俗)
- **觸 𠽖** /xúc - giục/: giục (theo sách); 觸 vốn là chạm, húc. Hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 逐 (trục) gợi âm. Ví dụ: Xúc giục Xao xua (觸𠽖敲摳)
- **敲 摳** /xao - xua/: xua (theo sách); 敲 vốn là gõ, đánh. Hình thanh: 扌 (thủ) chỉ nghĩa, 區 (khu) gợi âm. Ví dụ: Xúc giục Xao xua (觸𠽖敲摳)
- **王 𤤰** /vương - vua/: vua, người đứng đầu nước. Hình thanh: 王 (vương) chỉ nghĩa, 布 (bố) gợi âm. Ví dụ: Vương vua Bá bá (王𤤰霸)
- **霸** /bá - bá/: xưng bá, chúa chư hầu. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Vương vua Bá bá (王𤤰霸)
- **鑰 鈘銙** /thược - chìa khóa/: chìa khóa; ổ khóa. Hình thanh: 金 (kim) chỉ nghĩa, 支 (chi) gợi âm; hình thanh: 金 (kim) chỉ nghĩa, 夸 (khoa) gợi âm. Ví dụ: Thược chìa khóa Xu (khu) then (鑰鈘銙樞𣏿)
- **樞 𣏿 / 杄** /xu - (khu) then/: then cửa, trục cửa; then chốt. Hình thanh: 木 (mộc) chỉ nghĩa, 天 (thiên) gợi âm. Ví dụ: Thược chìa khóa Xu (khu) then (鑰鈘銙樞𣏿)
- **俑 蒲𥆾** /dõng - bù nhìn/: hình nộm, tượng gỗ chôn theo người chết. Giả tá: mượn chữ Hán 蒲 (bồ) để ghi âm bù; hình thanh: 目 (mục) chỉ nghĩa, 忍 (nhẫn) gợi âm. Ví dụ: Dõng bù nhìn Kỳ xấu dáng (俑蒲𥆾魌醜𠍵)
- **魌 醜𠍵** /kỳ - xấu dáng/: dáng vẻ xấu xí. Mượn nguyên chữ Hán 醜 (xú) để ghi tiếng xấu; hình thanh: 亻 (nhân) chỉ nghĩa, 羕 (dạng) gợi âm. Ví dụ: Dõng bù nhìn Kỳ xấu dáng (俑蒲𥆾魌醜𠍵)
- **向** /hướng - hướng/: phía, phương; nhắm về. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Hướng hướng Đà đem (向拖𨑻)
- **拖 𨑻** /đà - đem/: kéo lê, lôi đi, đem theo. Hình thanh: 辶 (sước) chỉ nghĩa, 冘 (dâm) gợi âm. Ví dụ: Hướng hướng Đà đem (向拖𨑻)
- **堧 㙴** /nhuyên - thềm/: thềm (theo sách); 堧 vốn là đất ven tường, ven sông. Hình thanh: 土 (thổ) chỉ nghĩa, 詹 (chiêm) gợi âm. Ví dụ: Nhuyên thềm Lựu máng xối (堧㙴霤𣙷𣻇)
- **霤 𣙷𣻇** /lựu - máng xối/: máng hứng nước mưa. Hình thanh: 木 (mộc) chỉ nghĩa, 莽 (mãng) gợi âm; hình thanh: 氵 (thủy) chỉ nghĩa, 退 (thoái) gợi âm. Ví dụ: Nhuyên thềm Lựu máng xối (堧㙴霤𣙷𣻇)
- **媒** /môi - mối/: người làm mối, mai mối. Mượn nguyên chữ Hán 媒 để ghi tiếng mối. Ví dụ: Môi mối Á đồng hao (媒婭同哮)
- **婭 同哮** /á - đồng hao/: anh em cột chèo. Mượn nguyên chữ Hán 同, cả âm và nghĩa; giả tá: mượn chữ Hán 哮 (hao) để ghi âm hao. Ví dụ: Môi mối Á đồng hao (媒婭同哮)

### Đoạn 98: Tuấn đào Nhân lấp - Mòng rợp Chướng che (Cặp 1941–1960) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về che rợp, thùng ống và đất đắp

- Che phủ: **𩆏 rợp**, **𩂏 che** chung 雨 (vũ) chỉ nghĩa; phần gợi âm là 葉 (diệp) và 支 (chi).
- Đồ đựng: **桶 thùng** mượn nguyên chữ Hán 桶 để ghi tiếng thùng; **䈵 ống** lấy 竹 (trúc) chỉ nghĩa, 翁 (ông) gợi âm.
- Việc và vật bằng đất: **垃 lấp**, **𡐚 ngừa**, **埬 đống** chung 土 (thổ) chỉ nghĩa; phần gợi âm là 立 (lập), 魚 (ngư) và 東 (đông).

- **浚 淘** /tuấn - đào/: khơi sâu, nạo vét sông. Mượn nguyên chữ Hán 淘, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Tuấn đào Nhân lấp (浚淘堙垃)
- **堙 垃** /nhân - lấp/: lấp kín, chôn vùi. Hình thanh: 土 (thổ) chỉ nghĩa, 立 (lập) gợi âm. Ví dụ: Tuấn đào Nhân lấp (浚淘堙垃)
- **卑 𥰊** /ty - thấp/: thấp hèn, khiêm nhường. Hình thanh: 下 (hạ) chỉ nghĩa, 答 (đáp) gợi âm. Ví dụ: Ty thấp Thừa thừa (卑𥰊剩丞)
- **剩 丞 / 剩** /thừa - thừa/: thừa, còn dư lại. Giả tá: mượn chữ Hán 丞 (thừa) để ghi âm thừa. Ví dụ: Ty thấp Thừa thừa (卑𥰊剩丞)
- **隄 𡐚** /đê - ngừa/: bờ đê; ngăn ngừa. Hình thanh: 土 (thổ) chỉ nghĩa, 魚 (ngư) gợi âm. Ví dụ: Đê ngừa Dõng nhảy (隄𡐚踊𬦮)
- **踊 𬦮** /dõng - nhảy/: nhảy lên, vọt lên. Hình thanh: 𧾷 (túc) chỉ nghĩa, 耳 (nhĩ) gợi âm. Ví dụ: Đê ngừa Dõng nhảy (隄𡐚踊𬦮)
- **適 𬐂 / 侈** /thích - xảy/: vừa lúc, chợt; đi đến; hợp. Ví dụ: Thích xảy Cộng cùng (適𬐂共)
- **共** /cộng - cùng/: cùng, chung; tổng cộng. Mượn nguyên chữ Hán 共 để ghi tiếng cùng. Ví dụ: Thích xảy Cộng cùng (適𬐂共)
- **桶** /dõng - thùng/: cái thùng, cái xô. Mượn nguyên chữ Hán 桶 để ghi tiếng thùng. Ví dụ: Dõng thùng Đồng ống (桶筒䈵)
- **筒 䈵** /đồng - ống/: ống tre, cái ống. Hình thanh: 竹 (trúc) chỉ nghĩa, 翁 (ông) gợi âm. Ví dụ: Dõng thùng Đồng ống (桶筒䈵)
- **阜 埬 / 棟** /phụ - đống/: gò đất; dồi dào. Hình thanh: 土 (thổ) chỉ nghĩa, 東 (đông) gợi âm. Ví dụ: Phụ đống Khê khe (阜埬溪)
- **溪** /khê - khe/: khe suối, suối nhỏ. Mượn nguyên chữ Hán 溪 để ghi tiếng khe. Ví dụ: Phụ đống Khê khe (阜埬溪)
- **然 雙囄** /nhiên - song le/: song le, nhưng mà; như thế. Giả tá: mượn chữ Hán 雙 (song) để ghi âm song; hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 離 (ly) gợi âm. Ví dụ: Nhiên song le Cố vậy (然雙囄故丕)
- **故 丕 / 𲏷** /cố - vậy/: vì vậy, cho nên; cớ. Chữ Hán 丕 (phi), trong chữ Nôm đọc là vậy. Ví dụ: Nhiên song le Cố vậy (然雙囄故丕)
- **起 𧻭 / 曳** /khởi - dậy/: dậy, đứng lên, nổi lên. Hình thanh: 走 (tẩu) chỉ nghĩa, 曳 (duệ) gợi âm. Ví dụ: Khởi dậy Thăng lên (起𧻭昇𨖲)
- **昇 𨖲** /thăng - lên/: lên cao, mặt trời mọc. Hình thanh: 升 (thăng) chỉ nghĩa, 連 (liên) gợi âm. Ví dụ: Khởi dậy Thăng lên (起𧻭昇𨖲)
- **即 卞** /tức - bèn/: liền, ngay, bèn. Giả tá: mượn chữ Hán 卞 (biện) để ghi âm bèn. Ví dụ: Tức bèn Nghi hợp (即卞宜合)
- **宜 合** /nghi - hợp/: nên, phải lẽ, thích hợp. Mượn nguyên chữ Hán 合, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Tức bèn Nghi hợp (即卞宜合)
- **蒙 𩆏 / 𣜿** /mòng - rợp/: che trùm, phủ kín. Hình thanh: 雨 (vũ) chỉ nghĩa, 葉 (diệp) gợi âm. Ví dụ: Mòng rợp Chướng che (蒙𩆏障𩂏)
- **障 𩂏** /chướng - che/: ngăn cách, che chắn. Hình thanh: 雨 (vũ) chỉ nghĩa, 支 (chi) gợi âm. Ví dụ: Mòng rợp Chướng che (蒙𩆏障𩂏)

### Đoạn 99: Áp đè Thôi nén - Vạn vạn (chài) Thuyền thuyền (Cặp 1961–1980) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về cá chim, buôn bán và xóm chài

- Cá và chim: **𩵜 cá** lấy 魚 (ngư) chỉ nghĩa, 亇 (cá) gợi âm; **𪀄 chim** lấy 鳥 (điểu) chỉ nghĩa, 占 (chiêm) gợi âm.
- Buôn bán: **𧶭 buôn** lấy 貝 (bối) chỉ nghĩa, 奔 (bôn) gợi âm; **𧸝 bán** lấy 賣 (mại) chỉ nghĩa, 半 (bán) gợi âm.
- Sông nước: **澫 vạn (chài)**, **船 thuyền** mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa; 澫 là xóm chài, làng chài.

- **壓 提 / 䶶** /áp - đè/: đè xuống, ép, nén. Giả tá: mượn chữ Hán 提 (đề) để ghi âm đè. Ví dụ: Áp đè Thôi nén (壓提催𥗾)
- **催 𥗾 / 𥗨 / 𢺖** /thôi - nén/: đè nén, ép (theo sách); 催 vốn là thúc giục, ép buộc. Hình thanh: 石 (thạch) chỉ nghĩa, 囊 (nang) gợi âm. Ví dụ: Áp đè Thôi nén (壓提催𥗾)
- **接 𤓩 / 𤊰 / 𫽕** /tiếp - bén/: nối liền, chạm tới. Hình thanh: 火 (hỏa) chỉ nghĩa, 變 (biến) gợi âm. Ví dụ: Tiếp bén Lư tỏ ra (接𤓩攄訴𫥨)
- **攄 訴𫥨** /lư - tỏ ra/: bày tỏ, phô ra; âm theo sách, từ điển đọc sư. Giả tá: mượn chữ Hán 訴 (tố) để ghi âm tỏ. Ví dụ: Tiếp bén Lư tỏ ra (接𤓩攄訴𫥨)
- **吾 𢧲 / 些** /ngô - ta/: ta, tôi. Hình thanh: 我 (ngã) chỉ nghĩa, 些 (ta) gợi âm. Ví dụ: Ngô ta Cá ấy (吾𢧲個𧘇)
- **個 𧘇** /cá - ấy/: ấy (theo sách); 個 vốn là cái, chiếc. Ví dụ: Ngô ta Cá ấy (吾𢧲個𧘇)
- **焉 丕** /yên - vậy/: vậy, trợ từ cuối câu. Chữ Hán 丕 (phi), trong chữ Nôm đọc là vậy. Ví dụ: Yên vậy Tắc thì (焉丕則𪰛)
- **則 𪰛** /tắc - thì/: thì, ắt; phép tắc. Hình thanh: 日 (nhật) chỉ nghĩa, 寺 (tự) gợi âm. Ví dụ: Yên vậy Tắc thì (焉丕則𪰛)
- **蔽 𩂏** /tế - che/: che lấp, che khuất. Hình thanh: 雨 (vũ) chỉ nghĩa, 支 (chi) gợi âm. Ví dụ: Tế che Khả khá (蔽𩂏可)
- **可** /khả - khá/: đáng, nên, có thể. Mượn nguyên chữ Hán 可 để ghi tiếng khá. Ví dụ: Tế che Khả khá (蔽𩂏可)
- **魚 𩵜** /ngư - cá/: con cá. Hình thanh: 魚 (ngư) chỉ nghĩa, 亇 (cá) gợi âm. Ví dụ: Ngư cá Điểu chim (魚𩵜鳥𪀄)
- **鳥 𪀄** /điểu - chim/: con chim, loài chim. Hình thanh: 鳥 (điểu) chỉ nghĩa, 占 (chiêm) gợi âm. Ví dụ: Ngư cá Điểu chim (魚𩵜鳥𪀄)
- **宿 𣎀** /túc - đêm/: nghỉ đêm, ngủ trọ. Hình thanh: 月 (nguyệt) chỉ nghĩa, 店 (điếm) gợi âm. Ví dụ: Túc đêm Hiểu sáng (宿𣎀曉𤏬)
- **曉 𤏬** /hiểu - sáng/: trời sáng, rạng đông. Hình thanh: 火 (hỏa) chỉ nghĩa, 創 (sáng) gợi âm. Ví dụ: Túc đêm Hiểu sáng (宿𣎀曉𤏬)
- **樣** /dạng - dạng/: hình dạng, kiểu mẫu. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Dạng dạng Mô khuôn (樣模𣟂)
- **模 𣟂 / 匡** /mô - khuôn/: khuôn, khuôn mẫu. Hình thanh: 木 (mộc) chỉ nghĩa, 寬 (khoan) gợi âm. Ví dụ: Dạng dạng Mô khuôn (樣模𣟂)
- **商 𧶭 / 奔** /thương - buôn/: buôn bán, người đi buôn. Hình thanh: 貝 (bối) chỉ nghĩa, 奔 (bôn) gợi âm. Ví dụ: Thương buôn Phán bán (商𧶭販𧸝)
- **販 𧸝** /phán - bán/: buôn bán nhỏ. Hình thanh: 賣 (mại) chỉ nghĩa, 半 (bán) gợi âm. Ví dụ: Thương buôn Phán bán (商𧶭販𧸝)
- **澫 / 伴** /vạn - vạn (chài)/: xóm chài, làng chài. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Vạn vạn (chài) Thuyền thuyền (澫船)
- **船** /thuyền - thuyền/: thuyền, tàu. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Vạn vạn (chài) Thuyền thuyền (澫船)

### Đoạn 100: Huyên quên Ức nhớ - Đoạn đứt Tài may (Cặp 1981–2000) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về quan chức, lề phép và việc cắt may

- Hai từ về quan: **官將 quan tướng**, **官員 quan viên** mượn nguyên chữ Hán ở cả hai tiếng, cả âm và nghĩa.
- Lề phép: **例 lề** mượn nguyên chữ Hán 例 để ghi tiếng lề; **法 phép** mượn nguyên chữ Hán 法 (pháp) để ghi tiếng phép; **劄 chép** mượn chữ Hán 劄 (tráp) để ghi âm chép.
- Cắt may: **𠝗 đứt** lấy 刀 (đao) chỉ nghĩa, 怛 (đát) gợi âm; **𦁼 may** lấy 糹 (mịch) chỉ nghĩa, 枚 (mai) gợi âm.

- **諼 悁** /huyên - quên/: quên; lừa dối. Giả tá: mượn chữ Hán 悁 (quyên) để ghi âm quên. Ví dụ: Huyên quên Ức nhớ (諼悁憶𢖵)
- **憶 𢖵** /ức - nhớ/: nhớ, nghĩ tới. Hình thanh: 忄 (tâm) chỉ nghĩa, 女 (nữ) gợi âm. Ví dụ: Huyên quên Ức nhớ (諼悁憶𢖵)
- **典 錮** /điển - cố/: cầm cố, đem đồ gán nợ. Giả tá: mượn chữ Hán 錮 (cố) để ghi âm cố. Ví dụ: Điển cố Dung thuê (典錮傭𠾔)
- **傭 𠾔 / 税** /dung - thuê/: làm thuê, thuê mướn. Hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 税 (thuế) gợi âm. Ví dụ: Điển cố Dung thuê (典錮傭𠾔)
- **例** /lệ - lề/: lệ, lề lối, phép tắc. Mượn nguyên chữ Hán 例 để ghi tiếng lề. Ví dụ: Lệ lề Nghi phép (例儀法)
- **儀 法** /nghi - phép/: dáng vẻ, phép tắc, lễ nghi. Mượn nguyên chữ Hán 法 (pháp) để ghi tiếng phép. Ví dụ: Lệ lề Nghi phép (例儀法)
- **錄 劄** /lục - chép/: chép, ghi lại. Giả tá: mượn chữ Hán 劄 (tráp) để ghi âm chép. Ví dụ: Lục chép Đằng đằng (錄劄謄)
- **謄** /đằng - đằng/: sao chép lại. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Lục chép Đằng đằng (錄劄謄)
- **如 平** /như - bằng/: như, bằng, tựa như. Giả tá: mượn chữ Hán 平 (bình) để ghi âm bằng. Ví dụ: Như bằng Khoái sướng (如平快暢)
- **快 暢** /khoái - sướng/: vui sướng, khoan khoái. Mượn nguyên chữ Hán 暢, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Như bằng Khoái sướng (如平快暢)
- **將 官將** /tướng - quan tướng/: tướng, người cầm quân. Mượn nguyên chữ Hán 官, cả âm và nghĩa; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Tướng quan tướng Viên quan viên (將官將員官員)
- **員 官員** /viên - quan viên/: người có chức, quan viên. Mượn nguyên chữ Hán 官, cả âm và nghĩa; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Tướng quan tướng Viên quan viên (將官將員官員)
- **斜 𬔌 / 串** /tà - xiên/: nghiêng, xiên, chéo. Hình thanh: 穿 (xuyên) chỉ nghĩa, 千 (thiên) gợi âm. Ví dụ: Tà xiên Khúc vạy (斜𬔌曲𣒠)
- **曲 𣒠** /khúc - vạy/: cong, không thẳng. Hình thanh: 曲 (khúc) chỉ nghĩa, 未 (vị) gợi âm. Ví dụ: Tà xiên Khúc vạy (斜𬔌曲𣒠)
- **紙** /chỉ - giấy/: tờ giấy, giấy viết. Mượn nguyên chữ Hán 紙 để ghi tiếng giấy. Ví dụ: Chỉ giấy Vi da (紙韋䏧)
- **韋 䏧 / 𤿦** /vi - da/: da thuộc. Hình thanh: 月 (bộ nhục) chỉ nghĩa, 多 (đa) gợi âm. Ví dụ: Chỉ giấy Vi da (紙韋䏧)
- **逖 賒** /địch - xa/: xa, cách xa. Giả tá: mượn chữ Hán 賒 (xa) để ghi âm xa. Ví dụ: Địch xa Cùng rất (逖賒窮慄)
- **窮 慄 / 窒** /cùng - rất/: rất, hết sức, cực kì; 窮 cũng là nghèo khốn, cùng cực. Giả tá: mượn chữ Hán 慄 (lật) để ghi âm rất. Ví dụ: Địch xa Cùng rất (逖賒窮慄)
- **斷 𠝗 / 𠛣** /đoạn - đứt/: cắt đứt, dứt hẳn. Hình thanh: 刀 (đao) chỉ nghĩa, 怛 (đát) gợi âm. Ví dụ: Đoạn đứt Tài may (斷𠝗裁𦁼)
- **裁 𦁼** /tài - may/: cắt áo, may áo. Hình thanh: 糹 (mịch) chỉ nghĩa, 枚 (mai) gợi âm. Ví dụ: Đoạn đứt Tài may (斷𠝗裁𦁼)

### Đoạn 101: Liệt bày Thao giấu - Ngạ đói Ưởng no (Cặp 2001–2020) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về vật quý, núi lớn và đói no

- Vật quý: **硨磲 xa cừ**, **琥珀 hổ phách** mượn nguyên chữ Hán ở cả hai tiếng, cả âm và nghĩa.
- Núi: **𡶀嵩 núi Tung**, **𡶀泰 núi Thái** chung 𡶀 với 山 (sơn) chỉ nghĩa, 内 (nội) gợi âm; tên núi mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa.
- Đói no: **𩛜 đói**, **𩛂 no** chung 飠 (thực) chỉ nghĩa; phần gợi âm là 対 (đối) và 奴 (nô). Sách giải 怏 là no, còn 怏 vốn là tấm tức, không vừa lòng.

- **列 排** /liệt - bày/: bày ra, xếp thành hàng. Mượn nguyên chữ Hán 排 (bài) để ghi tiếng bày. Ví dụ: Liệt bày Thao giấu (列排韜𢭳)
- **韜 𢭳** /thao - giấu/: giấu kín; bao cung. Hình thanh: 扌 (thủ) chỉ nghĩa, 酉 (dậu) gợi âm. Ví dụ: Liệt bày Thao giấu (列排韜𢭳)
- **救** /cứu - cứu/: cứu giúp, cứu vớt. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Cứu cứu Trừ trừ (救除)
- **除** /trừ - trừ/: trừ bỏ, dẹp đi. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Cứu cứu Trừ trừ (救除)
- **磲 硨磲** /cừ - xa cừ/: xa cừ, vỏ ngao lớn. Mượn nguyên chữ Hán 硨, cả âm và nghĩa; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Cừ xa cừ Phách hổ phách (磲硨磲珀琥珀)
- **珀 琥珀** /phách - hổ phách/: hổ phách, nhựa cây hóa đá. Mượn nguyên chữ Hán 琥, cả âm và nghĩa; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Cừ xa cừ Phách hổ phách (磲硨磲珀琥珀)
- **淨 瀝** /tịnh - sạch/: sạch, trong sạch. Chữ Hán 瀝 (lịch), trong chữ Nôm đọc là sạch. Ví dụ: Tịnh sạch Trang nghiêm (淨瀝莊嚴)
- **莊 嚴** /trang - nghiêm/: trang nghiêm, nghiêm chỉnh. Mượn nguyên chữ Hán 嚴, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Tịnh sạch Trang nghiêm (淨瀝莊嚴)
- **裳 襜 / 袩** /thường - xiêm/: xiêm, váy che thân dưới. Mượn nguyên chữ Hán 襜, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Thường xiêm Áo áo (裳襜襖)
- **襖** /áo - áo/: áo, áo bông. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Thường xiêm Áo áo (裳襜襖)
- **道** /đạo - đạo/: đường đi, đạo lý. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Đạo đạo Tâm lòng (道心𢚸)
- **心 𢚸** /tâm - lòng/: tim, tấm lòng. Hình thanh: 心 (tâm) chỉ nghĩa, 弄 (lộng) gợi âm. Ví dụ: Đạo đạo Tâm lòng (道心𢚸)
- **痀 𢏣 / 𢏢** /câu - cong/: gù lưng, lưng cong. Hội ý: 弓 (cung) + 曲 (khúc). Ví dụ: Câu cong Bả lệch (痀𢏣跛𣄬)
- **跛 𣄬 / 歷** /bả - lệch/: què chân; đứng lệch. Hình thanh: 旁 (bàng) chỉ nghĩa, 歷 (lịch) gợi âm. Ví dụ: Câu cong Bả lệch (痀𢏣跛𣄬)
- **劾** /hạch - hạch/: tố cáo tội, hạch tội. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Hạch hạch Cung cung (劾供)
- **供** /cung - cung/: cung cấp; lời khai. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Hạch hạch Cung cung (劾供)
- **嵩 𡶀嵩** /Tung - núi Tung/: núi cao; núi Tung. Hình thanh: 山 (sơn) chỉ nghĩa, 内 (nội) gợi âm; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Tung núi Tung Thái núi Thái (嵩𡶀嵩泰𡶀泰)
- **泰 𡶀泰** /Thái - núi Thái/: núi Thái; to lớn, yên ổn. Hình thanh: 山 (sơn) chỉ nghĩa, 内 (nội) gợi âm; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Tung núi Tung Thái núi Thái (嵩𡶀嵩泰𡶀泰)
- **餓 𩛜** /ngạ - đói/: đói, thiếu ăn. Hình thanh: 飠 (thực) chỉ nghĩa, 対 (đối) gợi âm. Ví dụ: Ngạ đói Ưởng no (餓𩛜怏𩛂)
- **怏 𩛂** /ưởng - no/: no (theo sách); 怏 vốn là tấm tức, không vừa lòng. Hình thanh: 飠 (thực) chỉ nghĩa, 奴 (nô) gợi âm. Ví dụ: Ngạ đói Ưởng no (餓𩛜怏𩛂)

### Đoạn 102: Nga núi Nga Hỗ núi Hỗ - Hạt chim hạt Cưu chim cưu (Cặp 2021–2040) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về tên núi, ma quỉ và hai loài chim

- Núi: **𡶀峨 núi Nga**, **𡶀岵 núi Hỗ** chung 𡶀 với 山 (sơn) chỉ nghĩa, 内 (nội) gợi âm; tên núi mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa.
- Ma quỉ: **鬼魑 quỉ Ly**, **鬼魅 quỉ Mỵ** mượn nguyên chữ Hán ở cả hai tiếng, cả âm và nghĩa.
- Chim: **𪀄鶡 chim hạt**, **𪀄鳩 chim cưu** chung 𪀄 với 鳥 (điểu) chỉ nghĩa, 占 (chiêm) gợi âm; tên chim mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa.

- **峨 𡶀峨** /Nga - núi Nga/: núi cao; núi Nga. Hình thanh: 山 (sơn) chỉ nghĩa, 内 (nội) gợi âm; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Nga núi Nga Hỗ núi Hỗ (峨𡶀峨岵𡶀岵)
- **岵 𡶀岵** /Hỗ - núi Hỗ/: núi có cây cỏ. Hình thanh: 山 (sơn) chỉ nghĩa, 内 (nội) gợi âm; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Nga núi Nga Hỗ núi Hỗ (峨𡶀峨岵𡶀岵)
- **簿 數 / 𢼂** /bạ - sổ/: sổ sách, sổ ghi chép. Giả tá: mượn chữ Hán 數 (số) để ghi âm sổ. Ví dụ: Bạ sổ Minh ghi (簿數銘𥱬)
- **銘 𥱬 / 記** /minh - ghi/: khắc ghi vào kim loại. Hình thanh: 竹 (trúc) chỉ nghĩa, 記 (ký) gợi âm. Ví dụ: Bạ sổ Minh ghi (簿數銘𥱬)
- **魑 鬼魑** /Ly - quỉ Ly/: yêu quái núi rừng. Mượn nguyên chữ Hán 鬼, cả âm và nghĩa; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Ly quỉ Ly Mỵ quỉ Mỵ (魑鬼魑魅鬼魅)
- **魅 鬼魅** /Mỵ - quỉ Mỵ/: ma quỉ, yêu quái. Mượn nguyên chữ Hán 鬼, cả âm và nghĩa; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Ly quỉ Ly Mỵ quỉ Mỵ (魑鬼魑魅鬼魅)
- **治** /trị - trị/: cai trị, sửa trị. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Trị trị An an (治安)
- **安** /an - an/: yên ổn, an lành. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Trị trị An an (治安)
- **潰 𣼼 / 𣹗** /hội - tràn/: vỡ đê, nước tràn. Hình thanh: 氵 (thủy) chỉ nghĩa, 陳 (trần) gợi âm. Ví dụ: Hội tràn Toàn hợp (潰𣼼攢合)
- **攢 合** /toàn - hợp/: gom lại, tụ họp. Mượn nguyên chữ Hán 合, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Hội tràn Toàn hợp (潰𣼼攢合)
- **歛 𢵰 / 給** /liễm - góp/: thu góp, gom lại. Hình thanh: 扌 (thủ) chỉ nghĩa, 給 (cấp) gợi âm. Ví dụ: Liễm góp Thôi đòi (歛𢵰催𠾕)
- **催 𠾕** /thôi - đòi/: thúc giục, đòi. Hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 隊 (đội) gợi âm. Ví dụ: Liễm góp Thôi đòi (歛𢵰催𠾕)
- **遵 𫏙** /tuân - noi/: noi theo, tuân theo. Hình thanh: 𧾷 (túc) chỉ nghĩa, 挼 (noa) gợi âm. Ví dụ: Tuân noi Thuật bắt chước (遵𫏙述扒勺)
- **述 扒勺** /thuật - bắt chước/: noi theo, bắt chước; thuật lại. Giả tá: mượn chữ Hán 扒 (bát) để ghi âm bắt; giả tá: mượn chữ Hán 勺 (chước) để ghi âm chước. Ví dụ: Tuân noi Thuật bắt chước (遵𫏙述扒勺)
- **先 𠓀** /tiên - trước/: trước, đầu tiên. Hình thanh: 先 (tiên) chỉ nghĩa, 畧 (lược) gợi âm. Ví dụ: Tiên trước Lý trong (先𠓀裡𥪝)
- **裡 𥪝** /lý - trong/: bên trong, lớp lót. Hình thanh: 中 (trung) chỉ nghĩa, 竜 (long) gợi âm. Ví dụ: Tiên trước Lý trong (先𠓀裡𥪝)
- **料 𢫝 / 冬** /liệu - đong/: đong, đo lường. Hình thanh: 扌 (thủ) chỉ nghĩa, 冬 (đông) gợi âm. Ví dụ: Liệu đong Biều bớt (料𢫝裒𣼪)
- **裒 𣼪** /biều - bớt/: bớt đi; gom lại. Hình thanh: 減 (giảm) chỉ nghĩa, 八 (bát) gợi âm. Ví dụ: Liệu đong Biều bớt (料𢫝裒𣼪)
- **鶡 𪀄鶡** /hạt - chim hạt/: loài chim hay đánh nhau. Hình thanh: 鳥 (điểu) chỉ nghĩa, 占 (chiêm) gợi âm; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Hạt chim hạt Cưu chim cưu (鶡𪀄鶡鳩𪀄鳩)
- **鳩 𪀄鳩** /cưu - chim cưu/: chim gáy; gom tụ. Hình thanh: 鳥 (điểu) chỉ nghĩa, 占 (chiêm) gợi âm; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Hạt chim hạt Cưu chim cưu (鶡𪀄鶡鳩𪀄鳩)

### Đoạn 103: Trừu trừu Đoạn vóc - Táng lấp Hân nâng (Cặp 2041–2060) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về lụa vóc, nhà cửa và cờ búa

- Hàng lụa: **紬 trừu** mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa; **𦄾 vóc** lấy 糹 (mịch) chỉ nghĩa, 菐 (bộc) gợi âm.
- Nhà cửa: **茹 nhà** mượn chữ Hán 茹 (nhự) để ghi âm nhà; **𨷯 cửa** lấy 門 (môn) chỉ nghĩa, 舉 (cử) gợi âm.
- Búa và cờ: **丐鉞 cái việt** mượn 丐 (cái) để ghi âm cái; **旗旄 cờ mao** mượn nguyên 旗 (kỳ) để ghi tiếng cờ; tiếng sau của hai thẻ mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa.

- **紬** /trừu - trừu/: loại lụa mỏng. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Trừu trừu Đoạn vóc (紬緞𦄾)
- **緞 𦄾** /đoạn - vóc/: lụa dày mặt bóng. Hình thanh: 糹 (mịch) chỉ nghĩa, 菐 (bộc) gợi âm. Ví dụ: Trừu trừu Đoạn vóc (紬緞𦄾)
- **勞 𠢑** /lao - nhọc/: khó nhọc, vất vả. Hình thanh: 力 (lực) chỉ nghĩa, 辱 (nhục) gợi âm. Ví dụ: Lao nhọc Dự vui (勞𠢑豫𢝙)
- **豫 𢝙** /dự - vui/: vui vẻ, yên vui. Hình thanh: 忄 (tâm) chỉ nghĩa, 盃 (bôi) gợi âm. Ví dụ: Lao nhọc Dự vui (勞𠢑豫𢝙)
- **錐 / 𨬉** /chùy - dùi/: cái dùi. Mượn nguyên chữ Hán 錐 để ghi tiếng dùi. Ví dụ: Chùy dùi Trác đẽo (錐琢𠜏)
- **琢 𠜏 / 㨶** /trác - đẽo/: mài ngọc, đẽo gọt. Hình thanh: 刂 (đao) chỉ nghĩa, 吊 (điếu) gợi âm. Ví dụ: Chùy dùi Trác đẽo (錐琢𠜏)
- **拽 𢫃** /duệ - kéo/: lôi, kéo. Hình thanh: 扌 (thủ) chỉ nghĩa, 叫 (khiếu) gợi âm. Ví dụ: Duệ kéo Quyên tha (拽𢫃蠲赦)
- **蠲 赦** /quyên - tha/: tha, miễn, trừ bỏ. Mượn nguyên chữ Hán 赦 (xá) để ghi tiếng tha. Ví dụ: Duệ kéo Quyên tha (拽𢫃蠲赦)
- **室 茹** /thất - nhà/: nhà, buồng. Giả tá: mượn chữ Hán 茹 (nhự) để ghi âm nhà. Ví dụ: Thất nhà Xương cửa (室茹閶𨷯)
- **閶 𨷯** /xương - cửa/: cửa trời, cổng lớn. Hình thanh: 門 (môn) chỉ nghĩa, 舉 (cử) gợi âm. Ví dụ: Thất nhà Xương cửa (室茹閶𨷯)
- **駒 馭** /câu - ngựa/: ngựa non. Giả tá: mượn chữ Hán 馭 (ngự) để ghi âm ngựa. Ví dụ: Câu ngựa Hiên xe (駒馭軒車)
- **軒 車** /hiên - xe/: xe có mui; mái hiên. Mượn nguyên chữ Hán 車 (xa) để ghi tiếng xe. Ví dụ: Câu ngựa Hiên xe (駒馭軒車)
- **附 𧗱 / 衛** /phụ - về/: bám theo, quy phụ. Ví dụ: Phụ về Siêu vượt (附𧗱超𨅿)
- **超 𨅿 / 越 / 𣾼** /siêu - vượt/: nhảy qua, vượt qua. Hình thanh: 𧾷 (túc) chỉ nghĩa, 越 (việt) gợi âm. Ví dụ: Phụ về Siêu vượt (附𧗱超𨅿)
- **鉞 丐鉞** /việt - cái việt/: búa lớn, rìu lớn. Giả tá: mượn chữ Hán 丐 (cái) để ghi âm cái; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Việt cái việt Mao cờ mao (鉞丐鉞旄旗旄)
- **旄 旗旄** /mao - cờ mao/: cờ cắm lông đuôi trâu. Mượn nguyên chữ Hán 旗 (kỳ) để ghi tiếng cờ; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Việt cái việt Mao cờ mao (鉞丐鉞旄旗旄)
- **夢 占包** /mộng - chiêm bao/: giấc mơ, mộng. Giả tá: mượn chữ Hán 占 (chiêm) để ghi âm chiêm; giả tá: mượn chữ Hán 包 (bao) để ghi âm bao. Ví dụ: Mộng chiêm bao Đơn nói vấp (夢占包𦧴呐趿)
- **𦧴 呐趿** /đơn - nói vấp/: nói vấp, nói líu lưỡi. Hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 内 (nội) gợi âm; hình thanh: 𧾷 (túc) chỉ nghĩa, 及 (cập) gợi âm. Ví dụ: Mộng chiêm bao Đơn nói vấp (夢占包𦧴呐趿)
- **葬 垃** /táng - lấp/: chôn cất, lấp đất. Hình thanh: 土 (thổ) chỉ nghĩa, 立 (lập) gợi âm. Ví dụ: Táng lấp Hân nâng (葬垃掀㨢)
- **掀 㨢 / 𢪲** /hân - nâng/: nâng lên, nhấc lên. Hình thanh: 扌 (thủ) chỉ nghĩa, 能 (năng) gợi âm. Ví dụ: Táng lấp Hân nâng (葬垃掀㨢)

### Đoạn 104: Hối ăn năn Văn nghe - Đế đế Hoàng hoàng (Cặp 2061–2080) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về bay liệng, đồ đất và cột rui

- Bay lượn: **𫅤 liệng** lấy 羽 (vũ) chỉ nghĩa, 令 (lệnh) gợi âm; **𠖤 bay** lấy 𠕻 chỉ nghĩa, 悲 (bi) gợi âm.
- Đồ đất: **𡓟 chĩnh**, **㘨 nồi** chung 土 (thổ) chỉ nghĩa; phần gợi âm là 整 (chỉnh) và 内 (nội).
- Cột rui: **榾 cột** mượn chữ Hán 榾 (cốt) để ghi âm cột; **𣙯 rui** lấy 木 (mộc) chỉ nghĩa, 堆 (đôi) gợi âm.

- **悔 咹𢥪** /hối - ăn năn/: hối hận, ăn năn. Hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 安 (an) gợi âm; hình thanh: 忄 (tâm) chỉ nghĩa, 難 (nan) gợi âm. Ví dụ: Hối ăn năn Văn nghe (悔咹𢥪聞𦖑)
- **聞 𦖑** /văn - nghe/: nghe, nghe tiếng; bản 1959 ghi mắng tiếng. Hình thanh: 耳 (nhĩ) chỉ nghĩa, 宜 (nghi) gợi âm. Ví dụ: Hối ăn năn Văn nghe (悔咹𢥪聞𦖑)
- **翱 𫅤** /ngao - liệng/: bay lượn, liệng. Hình thanh: 羽 (vũ) chỉ nghĩa, 令 (lệnh) gợi âm; từ điển ghi 𫅤 đọc lượn. Ví dụ: Ngao liệng Chử bay (翱𫅤翥𠖤)
- **翥 𠖤** /chử - bay/: bay vút lên. Hình thanh: 𠕻 chỉ nghĩa, 悲 (bi) gợi âm. Ví dụ: Ngao liệng Chử bay (翱𫅤翥𠖤)
- **酩 醝** /mính - say/: say rượu, say khướt. Hình thanh: 酉 (dậu) chỉ nghĩa, 差 (sai) gợi âm. Ví dụ: Mính say Tỉnh tỉnh (酩醝𢜫醒)
- **𢜫 醒** /tỉnh - tỉnh/: tỉnh, tỉnh táo. Mượn nguyên chữ Hán 醒, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Mính say Tỉnh tỉnh (酩醝𢜫醒)
- **㼳 𡓟 / 埕** /tỉnh - chĩnh/: vò sành, đồ đất nung. Hình thanh: 土 (thổ) chỉ nghĩa, 整 (chỉnh) gợi âm. Ví dụ: Tỉnh chĩnh Oa nồi (㼳𡓟堝㘨)
- **堝 㘨** /oa - nồi/: nồi nung, nồi đất. Hình thanh: 土 (thổ) chỉ nghĩa, 内 (nội) gợi âm. Ví dụ: Tỉnh chĩnh Oa nồi (㼳𡓟堝㘨)
- **耦 堆** /ngẫu - đôi/: hai người cày; đôi, cặp. Giả tá: mượn chữ Hán 堆 (đôi) để ghi âm đôi. Ví dụ: Ngẫu đôi Đơn một (耦堆單𠬠)
- **單 𠬠** /đơn - một/: một mình, đơn lẻ. Ví dụ: Ngẫu đôi Đơn một (耦堆單𠬠)
- **棟 榾** /đống - cột/: cột chính, rường nhà. Giả tá: mượn chữ Hán 榾 (cốt) để ghi âm cột. Ví dụ: Đống cột Thôi rui (棟榾榱𣙯)
- **榱 𣙯 / 檑** /thôi - rui/: rui nhà. Hình thanh: 木 (mộc) chỉ nghĩa, 堆 (đôi) gợi âm. Ví dụ: Đống cột Thôi rui (棟榾榱𣙯)
- **淬 / 焠** /thúy - tôi/: tôi thép, nhúng nước. Mượn nguyên chữ Hán 淬 để ghi tiếng tôi. Ví dụ: Thúy tôi Đào đúc (淬陶𨯹)
- **陶 𨯹** /đào - đúc/: đồ gốm; nung đúc. Hình thanh: 金 (kim) chỉ nghĩa, 篤 (đốc) gợi âm. Ví dụ: Thúy tôi Đào đúc (淬陶𨯹)
- **福** /phúc - phúc/: phúc lành, điều may. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Phúc phúc Trưng điềm (福徴恬)
- **徴 恬 / 兆** /trưng - điềm/: dấu hiệu, điềm báo. Giả tá: mượn chữ Hán 恬 (điềm) để ghi âm điềm. Ví dụ: Phúc phúc Trưng điềm (福徴恬)
- **益 添** /ích - thêm/: thêm, lợi ích. Mượn nguyên chữ Hán 添 (thiêm) để ghi tiếng thêm. Ví dụ: Ích thêm Trừ để (益添儲底)
- **儲 底** /trừ - để/: chứa, để dành. Giả tá: mượn chữ Hán 底 (để) để ghi âm để. Ví dụ: Ích thêm Trừ để (益添儲底)
- **帝** /đế - đế/: vua, hoàng đế. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Đế đế Hoàng hoàng (帝皇)
- **皇** /hoàng - hoàng/: vua, to lớn. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Đế đế Hoàng hoàng (帝皇)

### Đoạn 105: Di càng Thậm rất - Nhan giả Chơn ngay (Cặp 2081–2100) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về ngòi vũng, bổng lương và bữa ăn

- Nơi có nước: **𣳢 ngòi**, **淎 vũng** chung 氵 (thủy) chỉ nghĩa; phần gợi âm là 外 (ngoại) và 奉 (phụng).
- Bổng lương: **俸 bổng**, **糧 lương** mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa; 俸 là tiền lương của quan, 糧 là lương thực, đồ ăn.
- Bữa ăn: **𩛷𩚵 bữa cơm** có hai chữ chung 飠 (thực) chỉ nghĩa, gợi âm bằng 否 (phủ) và 甘 (cam); **𬛈 nem** lấy 肉 (nhục) chỉ nghĩa, 南 (nam) gợi âm.

- **彌 強 / 𪨈 / 乾** /di - càng/: càng, càng thêm. Giả tá: mượn chữ Hán 強 (cường) để ghi âm càng. Ví dụ: Di càng Thậm rất (彌強甚慄)
- **甚 慄 / 窒** /thậm - rất/: rất, lắm, quá. Giả tá: mượn chữ Hán 慄 (lật) để ghi âm rất. Ví dụ: Di càng Thậm rất (彌強甚慄)
- **失 𠅒 / 𠅍** /thất - mất/: mất, đánh mất. Hình thanh: 亡 (vong) chỉ nghĩa, 末 (mạt) gợi âm. Ví dụ: Thất mất Diên noi (失𠅒沿𫏙)
- **沿 𫏙** /diên - noi/: men theo, noi theo. Hình thanh: 𧾷 (túc) chỉ nghĩa, 挼 (noa) gợi âm. Ví dụ: Thất mất Diên noi (失𠅒沿𫏙)
- **渠 𣳢** /cừ - ngòi/: ngòi, kênh, rãnh. Hình thanh: 氵 (thủy) chỉ nghĩa, 外 (ngoại) gợi âm. Ví dụ: Cừ ngòi Bột vũng (渠𣳢渤淎)
- **渤 淎 / 漨** /bột - vũng/: vũng biển; biển Bột. Hình thanh: 氵 (thủy) chỉ nghĩa, 奉 (phụng) gợi âm. Ví dụ: Cừ ngòi Bột vũng (渠𣳢渤淎)
- **俸** /bổng - bổng/: tiền lương của quan. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Bổng bổng Lương lương (俸糧)
- **糧** /lương - lương/: lương thực, đồ ăn. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Bổng bổng Lương lương (俸糧)
- **亦 拱 / 共** /diệc - cũng/: cũng, cũng vậy. Giả tá: mượn chữ Hán 拱 (củng) để ghi âm cũng. Ví dụ: Diệc cũng Vưu nương thêm (亦拱尤𢭗添)
- **尤 𢭗添** /vưu - nương thêm/: nương thêm (theo sách); 尤 vốn là lạ, hơn, càng, cũng là oán trách. Hình thanh: 扌 (thủ) chỉ nghĩa, 良 (lương) gợi âm; mượn nguyên chữ Hán 添 (thiêm) để ghi tiếng thêm. Ví dụ: Diệc cũng Vưu nương thêm (亦拱尤𢭗添)
- **脯 𬛈** /bô - nem/: thịt khô, thịt ướp. Hình thanh: 肉 (nhục) chỉ nghĩa, 南 (nam) gợi âm. Ví dụ: Bô nem Thiện bữa cơm (脯𬛈膳𩛷𩚵)
- **膳 𩛷𩚵** /thiện - bữa cơm/: bữa ăn, cỗ ăn. Hình thanh: 飠 (thực) chỉ nghĩa, 否 (phủ) gợi âm; hình thanh: 飠 (thực) chỉ nghĩa, 甘 (cam) gợi âm. Ví dụ: Bô nem Thiện bữa cơm (脯𬛈膳𩛷𩚵)
- **芬 𦹳** /phân - thơm/: mùi thơm, hương thơm. Hình thanh: 艹 (thảo) chỉ nghĩa, 貪 (tham) gợi âm. Ví dụ: Phân thơm Túy tốt (芬𦹳粹𡄰)
- **粹 𡄰 / 𡨧** /túy - tốt/: thuần túy, tinh ròng. Hình thanh: 善 (thiện) chỉ nghĩa, 卒 (tốt) gợi âm. Ví dụ: Phân thơm Túy tốt (芬𦹳粹𡄰)
- **訥 / 𣖢** /nột - dốt/: dốt (theo sách); 訥 vốn là nói năng chậm chạp. Mượn nguyên chữ Hán 訥 để ghi tiếng dốt. Ví dụ: Nột dốt Năng hay (訥能)
- **能 / 𫨩** /năng - hay/: có thể, tài giỏi. Mượn nguyên chữ Hán 能 để ghi tiếng hay. Ví dụ: Nột dốt Năng hay (訥能)
- **汝 𡮠 / 眉** /nhữ - mầy/: mày, ngươi. Hình thanh: 尔 (nhĩ) chỉ nghĩa, 眉 (mi) gợi âm. Ví dụ: Nhữ mầy Sinh gã (汝𡮠生𡥚)
- **生 𡥚 / 哥** /sinh - gã/: gã trai trẻ, người học trò. Hình thanh: 子 (tử) chỉ nghĩa, 可 (khả) gợi âm. Ví dụ: Nhữ mầy Sinh gã (汝𡮠生𡥚)
- **贗 假** /nhan - giả/: đồ giả, hàng giả. Mượn nguyên chữ Hán 假, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Nhan giả Chơn ngay (贗假真𣦍)
- **真 𣦍** /chơn - ngay/: thật, chân thật. Hình thanh: 正 (chính) chỉ nghĩa, 宜 (nghi) gợi âm. Ví dụ: Nhan giả Chơn ngay (贗假真𣦍)

## Phần 8 (Cặp 2101–2400) (300 mục)

### Đoạn 106: Thế thay Thù trả - Trạch chọn Ban dời (Cặp 2101–2120) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về bã rượu và các tiếng phúc lành

- Cặn của rượu: **𥺕 bã**, **𥽎 hèm** chung 米 (mễ) chỉ nghĩa; phần gợi âm là 把 (bả) và 嫌 (hiềm).
- Phúc lành: **福 phúc**, **祿 lộc** mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa; **恬 điềm** chỉ mượn 恬 (điềm) để ghi âm; **𫅜 lành** lấy 善 (thiện) chỉ nghĩa, 令 (lệnh) gợi âm.
- Chỉ thời gian: **𫢩 nay** lấy 今 (kim) chỉ nghĩa, 尼 (ni) gợi âm; **𡤓 mới** lấy 始 (thủy) chỉ nghĩa, 買 (mãi) gợi âm.

- **替 𠊝** /thế - thay/: thay thế, thay cho. Hình thanh: 代 (đại) chỉ nghĩa, 台 (thai) gợi âm. Ví dụ: Thế thay Thù trả (替𠊝酬𫡽)
- **酬 𫡽** /thù - trả/: đáp trả, trả lại; mời rượu; bản 1959 ghi lả (trả). Hình thanh: 交 (giao) chỉ nghĩa, 呂 (lữ) gợi âm. Ví dụ: Thế thay Thù trả (替𠊝酬𫡽)
- **粕 𥺕 / 把** /bách - bã/: bã rượu, cặn bã. Hình thanh: 米 (mễ) chỉ nghĩa, 把 (bả) gợi âm. Ví dụ: Bách bã Tao hèm (粕𥺕糟𥽎)
- **糟 𥽎 / 𥻧** /tao - hèm/: bã rượu, hèm rượu. Hình thanh: 米 (mễ) chỉ nghĩa, 嫌 (hiềm) gợi âm. Ví dụ: Bách bã Tao hèm (粕𥺕糟𥽎)
- **禎 恬 / 兆** /trinh - điềm/: điềm lành, phúc lành. Giả tá: mượn chữ Hán 恬 (điềm) để ghi âm điềm. Ví dụ: Trinh điềm Khánh phúc (禎恬慶福)
- **慶 福** /khánh - phúc/: phúc lành, việc mừng. Mượn nguyên chữ Hán 福, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Trinh điềm Khánh phúc (禎恬慶福)
- **祿 / 禄** /lộc - lộc/: bổng lộc, phúc trời ban. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Lộc lộc Kỳ lành (祿祺𫅜)
- **祺 𫅜 / 令** /kỳ - lành/: tốt lành, may mắn. Hình thanh: 善 (thiện) chỉ nghĩa, 令 (lệnh) gợi âm. Ví dụ: Lộc lộc Kỳ lành (祿祺𫅜)
- **彭 𣱆彭** /Bành - họ Bành/: họ Bành; tên nước thời cổ. Hình thanh: 氏 (thị) chỉ nghĩa, 户 (hộ) gợi âm; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Bành họ Bành Yểu khốn (彭𣱆彭夭困)
- **夭 困** /yểu - khốn/: khốn khổ, tai vạ; 夭 cũng là chết non. Mượn nguyên chữ Hán 困, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Bành họ Bành Yểu khốn (彭𣱆彭夭困)
- **瀰 渃𡘯** /di - nước lớn/: nước đầy tràn, mênh mông. Hình thanh: 氵 (thủy) chỉ nghĩa, 若 (nhược) gợi âm; hình thanh: 大 (đại) chỉ nghĩa, 吝 (lận) gợi âm. Ví dụ: Di nước lớn Bật thơm thay (瀰渃𡘯苾𦹳咍)
- **苾 𦹳咍** /bật - thơm thay/: mùi thơm ngát. Hình thanh: 艹 (thảo) chỉ nghĩa, 貪 (tham) gợi âm; hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 台 (thai) gợi âm. Ví dụ: Di nước lớn Bật thơm thay (瀰渃𡘯苾𦹳咍)
- **今 𫢩 / 𠉞** /kim - nay/: bây giờ, hiện tại. Hình thanh: 今 (kim) chỉ nghĩa, 尼 (ni) gợi âm. Ví dụ: Kim nay Thủy mới (今𫢩始𡤓)
- **始 𡤓 / 買** /thủy - mới/: bắt đầu, mới đầu. Hình thanh: 始 (thủy) chỉ nghĩa, 買 (mãi) gợi âm. Ví dụ: Kim nay Thủy mới (今𫢩始𡤓)
- **利** /lợi - lợi/: lợi ích, có ích. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Lợi lợi Phồn nhiều (利蕃𡗉)
- **蕃 𡗉 / 饒** /phồn - nhiều/: tốt tươi, sinh sôi nhiều. Hình thanh: 多 (đa) chỉ nghĩa, 堯 (nghiêu) gợi âm. Ví dụ: Lợi lợi Phồn nhiều (利蕃𡗉)
- **均 調** /quân - đều/: ngang bằng, đều nhau. Giả tá: mượn chữ Hán 調 (điều) để ghi âm đều. Ví dụ: Quân đều Tạp lộn (均調雜論)
- **雜 論 / 𪵅** /tạp - lộn/: lẫn lộn, pha tạp. Giả tá: mượn chữ Hán 論 (luận) để ghi âm lộn. Ví dụ: Quân đều Tạp lộn (均調雜論)
- **擇 撰 / 譔 / 𢵬** /trạch - chọn/: kén chọn, lựa chọn. Giả tá: mượn chữ Hán 撰 (soạn) để ghi âm chọn. Ví dụ: Trạch chọn Ban dời (擇撰搬移)
- **搬 移** /ban - dời/: dọn đi, chuyển đi. Mượn nguyên chữ Hán 移 (di) để ghi tiếng dời. Ví dụ: Trạch chọn Ban dời (擇撰搬移)

### Đoạn 107: Cận bồi Phan huyệt - Sách giậu Bồng phên (Cặp 2121–2140) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về tiếng đôi chỉ tâm trạng và việc đục khoét

- Chung phần gợi âm 魯 (lỗ): **𡓇 lỗ** lấy 土 (thổ) chỉ nghĩa, **鑥 trổ** lấy 金 (kim) chỉ nghĩa.
- Tâm trạng ghi bằng hai chữ: **懓怩 áy náy** có 懓 lấy 忄 (tâm) chỉ nghĩa, 愛 (ái) gợi âm, còn 怩 (ni) mượn để ghi âm náy; **𢣇𢠇 hăm hở** có hai chữ chung 忄 (tâm) chỉ nghĩa, gợi âm bằng 歆 (hâm) và 許 (hứa).
- Mượn chữ Hán trọn hai tiếng: **龍從 luông tuồng** chỉ mượn âm của 龍 (long) và 從 (tòng); **徘徊 bồi hồi** mượn nguyên hai chữ, cả âm và nghĩa.

- **墐 培** /cận - bồi/: trát bùn, đắp đất. Mượn nguyên chữ Hán 培, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Cận bồi Phan huyệt (墐培墦穴)
- **墦 穴** /phan - huyệt/: mồ mả, hố chôn người chết. Mượn nguyên chữ Hán 穴, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Cận bồi Phan huyệt (墐培墦穴)
- **寒 𠗹 / 冽** /hàn - rét/: lạnh, giá rét. Hình thanh: 冫 (băng) chỉ nghĩa, 烈 (liệt) gợi âm. Ví dụ: Hàn rét Yếm no (寒𠗹饜𩛂)
- **饜 𩛂** /yếm - no/: ăn no, no nê. Hình thanh: 飠 (thực) chỉ nghĩa, 奴 (nô) gợi âm. Ví dụ: Hàn rét Yếm no (寒𠗹饜𩛂)
- **許 朱** /hứa - cho/: cho phép, chấp thuận. Giả tá: mượn chữ Hán 朱 (chu) để ghi âm cho. Ví dụ: Hứa cho Phúng dạy (許朱諷𠰺)
- **諷 𠰺** /phúng - dạy/: dạy bảo (theo sách); 諷 vốn là đọc tụng, nói bóng để người sửa lỗi. Hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 代 (đại) gợi âm. Ví dụ: Hứa cho Phúng dạy (許朱諷𠰺)
- **怛 懓怩** /đát - áy náy/: đau lòng, lo lắng không yên. Hình thanh: 忄 (tâm) chỉ nghĩa, 愛 (ái) gợi âm; giả tá: mượn chữ Hán 怩 (ni) để ghi âm náy. Ví dụ: Đát áy náy Tứ luông tuồng (怛懓怩恣龍從)
- **恣 龍從** /tứ - luông tuồng/: phóng túng, buông thả. Giả tá: mượn chữ Hán 龍 (long) để ghi âm luông; giả tá: mượn chữ Hán 從 (tòng) để ghi âm tuồng. Ví dụ: Đát áy náy Tứ luông tuồng (怛懓怩恣龍從)
- **園 / 𡑰** /viên - vườn/: vườn cây, khu trồng trọt. Mượn nguyên chữ Hán 園 để ghi tiếng vườn. Ví dụ: Viên vườn Quật lỗ (園窟𡓇)
- **窟 𡓇 / 𥩍 / 𥶇** /quật - lỗ/: hang, hốc, lỗ hổng. Hình thanh: 土 (thổ) chỉ nghĩa, 魯 (lỗ) gợi âm. Ví dụ: Viên vườn Quật lỗ (園窟𡓇)
- **鑿 鑥** /tạc - trổ/: đục, khoét, chạm trổ; bản 1959 ghi trỗ. Hình thanh: 金 (kim) chỉ nghĩa, 魯 (lỗ) gợi âm. Ví dụ: Tạc trổ Xuyên dùi (鑿鑥穿錐)
- **穿 錐 / 𨬉** /xuyên - dùi/: xuyên qua, đâm thủng. Mượn nguyên chữ Hán 錐 (chùy) để ghi tiếng dùi. Ví dụ: Tạc trổ Xuyên dùi (鑿鑥穿錐)
- **嗟 喂** /ta - ôi!/: tiếng than thở. Chữ Hán 喂 (uy), trong chữ Nôm đọc là ôi. Ví dụ: Ta ôi! Khái hăm hở (嗟喂慨𢣇𢠇)
- **慨 𢣇𢠇** /khái - hăm hở/: hăng hái, khảng khái. Hình thanh: 忄 (tâm) chỉ nghĩa, 歆 (hâm) gợi âm; hình thanh: 忄 (tâm) chỉ nghĩa, 許 (hứa) gợi âm. Ví dụ: Ta ôi! Khái hăm hở (嗟喂慨𢣇𢠇)
- **齬 側阻** /ngữ - trắc trở/: trắc trở, khó khăn; răng so le. Mượn nguyên chữ Hán 側, cả âm và nghĩa; mượn nguyên chữ Hán 阻, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Ngữ trắc trở Hồi bồi hồi (齬側阻徊徘徊)
- **徊 徘徊** /hồi - bồi hồi/: đi đi lại lại, lưỡng lự. Mượn nguyên chữ Hán 徘, cả âm và nghĩa; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Ngữ trắc trở Hồi bồi hồi (齬側阻徊徘徊)
- **怏 裴𠿯** /ưởng - bùi ngùi/: không vui, buồn trong lòng. Giả tá: mượn chữ Hán 裴 (bùi) để ghi âm bùi; hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 嵬 (ngôi) gợi âm. Ví dụ: Ưởng bùi ngùi Quyền đau đáu (怏裴𠿯惓𤴬𠴼)
- **惓 𤴬𠴼** /quyền - đau đáu/: tha thiết, day dứt mãi. Hình thanh: 疒 (nạch) chỉ nghĩa, 刀 (đao) gợi âm; hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 到 (đáo) gợi âm. Ví dụ: Ưởng bùi ngùi Quyền đau đáu (怏裴𠿯惓𤴬𠴼)
- **柵 𥭛** /sách - giậu/: hàng rào tre, gỗ. Hình thanh: 竹 (trúc) chỉ nghĩa, 酉 (dậu) gợi âm. Ví dụ: Sách giậu Bồng phên (柵𥭛篷𬌌)
- **篷 𬌌 / 䉒** /bồng - phên/: phên che, mui thuyền. Hình thanh: 爿 (tường) chỉ nghĩa, 番 (phiên) gợi âm. Ví dụ: Sách giậu Bồng phên (柵𥭛篷𬌌)

### Đoạn 108: Trắc lên Khiêu nhảy - Tặc giặc Trù loài (Cặp 2141–2160) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về che trùm, gò má và hai cách dùng chữ 和

- Che phủ: **𠆳 trùm** là hội ý, ghép 人 (nhân) với 上 (thượng); **挹 úp** lấy 扌 (thủ) chỉ nghĩa, 邑 (ấp) gợi âm.
- Trên mặt: **𦟐 má**, **𦝄 răng** chung 月 (bộ nhục) chỉ nghĩa; phần gợi âm là 馬 (mã) và 夌 (lăng).
- Một chữ hai cách dùng: **和 hòa** mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa; **和 họa** (may ra) chỉ mượn 和 (hòa) để ghi âm.

- **陟 𨖲** /trắc - lên/: lên cao, trèo lên. Hình thanh: 升 (thăng) chỉ nghĩa, 連 (liên) gợi âm. Ví dụ: Trắc lên Khiêu nhảy (陟𨖲跳𬦮)
- **跳 𬦮 / 𧿆** /khiêu - nhảy/: nhảy lên, nhảy vọt. Hình thanh: 𧾷 (túc) chỉ nghĩa, 耳 (nhĩ) gợi âm. Ví dụ: Trắc lên Khiêu nhảy (陟𨖲跳𬦮)
- **橐 袋** /thác - đãy/: túi đựng, bao hở hai đầu. Mượn nguyên chữ Hán 袋 (đại) để ghi tiếng đãy. Ví dụ: Thác đãy Thư đùm (橐袋苴𦅰)
- **苴 𦅰** /thư - đùm/: gói bọc, đệm lót. Hình thanh: 糹 (mịch) chỉ nghĩa, 覃 (đàm) gợi âm. Ví dụ: Thác đãy Thư đùm (橐袋苴𦅰)
- **帡 𠆳** /tinh - trùm/: màn che, che trùm. Hội ý: 人 (nhân) + 上 (thượng). Ví dụ: Tinh trùm Đảo úp (帡𠆳幬挹)
- **幬 挹** /đảo - úp/: màn che, phủ trùm lên. Hình thanh: 扌 (thủ) chỉ nghĩa, 邑 (ấp) gợi âm. Ví dụ: Tinh trùm Đảo úp (帡𠆳幬挹)
- **佐 𠢞 / 𠢟** /tá - giúp/: giúp đỡ, phụ tá. Hình thanh: 助 (trợ) chỉ nghĩa, 执 (chấp) gợi âm. Ví dụ: Tá giúp Liêu nhờ (佐𠢞聊𢘾)
- **聊 𢘾** /liêu - nhờ/: nương nhờ, tạm cậy. Hình thanh: 忄 (tâm) chỉ nghĩa, 如 (như) gợi âm. Ví dụ: Tá giúp Liêu nhờ (佐𠢞聊𢘾)
- **偶 情期** /ngẫu - tình cờ/: ngẫu nhiên, không định trước. Giả tá: mượn chữ Hán 情 (tình) để ghi âm tình; giả tá: mượn chữ Hán 期 (kỳ) để ghi âm cờ. Ví dụ: Ngẫu tình cờ Cơ họa (偶情期幾和)
- **幾 和** /cơ - họa/: ít, hiếm; may ra. Giả tá: mượn chữ Hán 和 (hòa) để ghi âm họa. Ví dụ: Ngẫu tình cờ Cơ họa (偶情期幾和)
- **臉 𦟐** /kiểm - má/: mặt, gò má. Hình thanh: 月 (bộ nhục) chỉ nghĩa, 馬 (mã) gợi âm. Ví dụ: Kiểm má Thiều răng (臉𦟐齠𦝄)
- **齠 𦝄 / 𪘵** /thiều - răng/: răng (theo sách); 齠 vốn là trẻ thay răng sữa. Hình thanh: 月 (bộ nhục) chỉ nghĩa, 夌 (lăng) gợi âm. Ví dụ: Kiểm má Thiều răng (臉𦟐齠𦝄)
- **恒 / 恆** /hằng - hằng/: thường, lâu dài không đổi. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Hằng hằng Thực thật (恒實寔)
- **實 寔** /thực - thật/: thật, có thực, chắc đặc. Mượn nguyên chữ Hán 寔 (thực) để ghi tiếng thật. Ví dụ: Hằng hằng Thực thật (恒實寔)
- **質 / 貭** /chất - chất/: thể chất, bản chất. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Chất chất Hoa hoa (質華)
- **華 / 花** /hoa - hoa/: vẻ rực rỡ, tốt đẹp. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Chất chất Hoa hoa (質華)
- **比 和** /tỷ - hòa/: hòa thuận, thân với nhau; 比 cũng là so sánh. Mượn nguyên chữ Hán 和, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Tỷ hòa Khắc khắc (比和尅)
- **尅 / 剋** /khắc - khắc/: thắng, chế ngự. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Tỷ hòa Khắc khắc (比和尅)
- **賊 / 弋** /tặc - giặc/: kẻ cướp, kẻ phản loạn. Mượn nguyên chữ Hán 賊 để ghi tiếng giặc. Ví dụ: Tặc giặc Trù loài (賊儔類)
- **儔 類** /trù - loài/: bè bạn, cùng loài. Mượn nguyên chữ Hán 類 (loại) để ghi tiếng loài. Ví dụ: Tặc giặc Trù loài (賊儔類)

### Đoạn 109: Ban dời Nhạ rước - Khí bỏ Hưu thôi (Cặp 2161–2180) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về bước đi và hai loại vải gai

- Việc của bàn chân: **𨀈 bước**, **𨀌 lánh** chung 𧾷 (túc) chỉ nghĩa; phần gợi âm là 北 (bắc) và 另 (lánh).
- Đi lại: **逴 rước**, **𨒺 quanh** chung 辶 (sước) chỉ nghĩa; phần gợi âm là 卓 (trác) và 光 (quang).
- Hai loại vải: **𦀿𡚢 vải to**, **𦀿𡮈 vải nhỏ** chung chữ 𦀿 ghi tiếng vải, gồm 糹 (mịch) chỉ nghĩa, 尾 (vĩ) gợi âm; tiếng sau lấy 大 (đại) hoặc 小 (tiểu) chỉ nghĩa, gợi âm bằng 蘇 (tô) và 乳 (nhũ).

- **般 移** /ban - dời/: dời đi, chuyển chỗ. Mượn nguyên chữ Hán 移 (di) để ghi tiếng dời. Ví dụ: Ban dời Nhạ rước (般移迓逴)
- **迓 逴** /nhạ - rước/: đón tiếp, ra đón. Hình thanh: 辶 (sước) chỉ nghĩa, 卓 (trác) gợi âm. Ví dụ: Ban dời Nhạ rước (般移迓逴)
- **跬 𨀈 / 北** /khuể - bước/: nửa bước chân. Hình thanh: 𧾷 (túc) chỉ nghĩa, 北 (bắc) gợi âm. Ví dụ: Khuể bước Biên quanh (跬𨀈蹁𨒺)
- **蹁 𨒺** /biên - quanh/: quanh quẩn, đi quanh co; 蹁 cũng là đi khập khiễng. Hình thanh: 辶 (sước) chỉ nghĩa, 光 (quang) gợi âm. Ví dụ: Khuể bước Biên quanh (跬𨀈蹁𨒺)
- **墉 城** /dung - thành/: tường thành, tường cao. Mượn nguyên chữ Hán 城, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Dung thành Hối vực (墉城滙淢)
- **滙 淢 / 域** /hối - vực/: vực nước (theo sách); 滙 vốn là nước đổ dồn về. Giả tá: mượn chữ Hán 淢 (vực) để ghi âm vực. Ví dụ: Dung thành Hối vực (墉城滙淢)
- **牡 特 / 𬌣** /mẫu - đực/: con đực, giống đực. Giả tá: mượn chữ Hán 特 (đặc) để ghi âm đực. Ví dụ: Mẫu đực Nhâm thai (牡特姙胎)
- **姙 胎** /nhâm - thai/: có mang, có thai. Mượn nguyên chữ Hán 胎, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Mẫu đực Nhâm thai (牡特姙胎)
- **嚼 啀 / 𠽎 / 𪘬** /tước - nhai/: nghiền thức ăn bằng răng. Giả tá: mượn chữ Hán 啀 (nhai) để ghi âm nhai. Ví dụ: Tước nhai Thôn nuốt (嚼啀吞𠽆)
- **吞 𠽆 / 𠺶** /thôn - nuốt/: nuốt chửng, thôn tính. Hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 訥 (nột) gợi âm. Ví dụ: Tước nhai Thôn nuốt (嚼啀吞𠽆)
- **爪 𤔯 / 爪** /trảo - vuốt/: móng vuốt loài thú. Hình thanh: 爪 (trảo) chỉ nghĩa, 筆 (bút) gợi âm. Ví dụ: Trảo vuốt Đồn mông (爪𤔯臀䑃)
- **臀 䑃 / 朦** /đồn - mông/: phần thịt phía sau hông. Hình thanh: ⺼ (nhục) chỉ nghĩa, 蒙 (mông) gợi âm. Ví dụ: Trảo vuốt Đồn mông (爪𤔯臀䑃)
- **突 衝** /đột - xông/: xông ra, đột ngột lao tới. Mượn nguyên chữ Hán 衝 (xung) để ghi tiếng xông. Ví dụ: Đột xông Chinh đánh (突衝征打)
- **征 打** /chinh - đánh/: đi đánh, chinh phạt. Mượn nguyên chữ Hán 打 (đả) để ghi tiếng đánh. Ví dụ: Đột xông Chinh đánh (突衝征打)
- **躱 𨀌 / 另** /đóa - lánh/: trốn tránh, ẩn núp. Hình thanh: 𧾷 (túc) chỉ nghĩa, 另 (lánh) gợi âm. Ví dụ: Đóa lánh Phô phô (躱𨀌鋪)
- **鋪 / 舖** /phô - phô/: bày ra, trải ra. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Đóa lánh Phô phô (躱𨀌鋪)
- **綌 𦀿𡚢** /khích - vải to/: vải sợi gai thô. Hình thanh: 糹 (mịch) chỉ nghĩa, 尾 (vĩ) gợi âm; hình thanh: 大 (đại) chỉ nghĩa, 蘇 (tô) gợi âm. Ví dụ: Khích vải to Hy vải nhỏ (綌𦀿𡚢絺𦀿𡮈)
- **絺 𦀿𡮈** /hy - vải nhỏ/: vải sợi gai mịn. Hình thanh: 糹 (mịch) chỉ nghĩa, 尾 (vĩ) gợi âm; hình thanh: 小 (tiểu) chỉ nghĩa, 乳 (nhũ) gợi âm. Ví dụ: Khích vải to Hy vải nhỏ (綌𦀿𡚢絺𦀿𡮈)
- **棄 𠬃 / 𠬕 / 補** /khí - bỏ/: vứt đi, ruồng rẫy. Hình thanh: 去 (khứ) chỉ nghĩa, 甫 (phủ) gợi âm. Ví dụ: Khí bỏ Hưu thôi (棄𠬃休催)
- **休 催 / 傕** /hưu - thôi/: nghỉ ngơi, dừng lại. Giả tá: mượn chữ Hán 催 (thôi) để ghi âm thôi. Ví dụ: Khí bỏ Hưu thôi (棄𠬃休催)

### Đoạn 110: Hu ôi! Phất bẻ - Chúc trối Di rơi (Cặp 2181–2200) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về lời nói, đồ trang sức và từ ghép mượn chữ Hán

- Việc của lời nói: **𠶎 bẻ**, **𠲝 dối**, **𡂳 trối** chung 口 (khẩu) chỉ nghĩa; phần gợi âm là 彼 (bỉ), 対 (đối) và 磊 (lỗi).
- Đồ trang sức: **𨦩釰 vòng nhẫn** có hai chữ chung 金 (kim) chỉ nghĩa, gợi âm bằng 妄 (vọng) và 刃 (nhận); **簪 trâm** mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa.
- Từ ghép mượn hai chữ Hán: **訂正 đính chính**, **謀謨 mưu mô** mượn cả âm và nghĩa; **阿諛 a dua** mượn 阿 cả âm và nghĩa, mượn 諛 để ghi tiếng dua.

- **吁 喂** /hu - ôi!/: tiếng than thở, lo buồn. Chữ Hán 喂 (uy), trong chữ Nôm đọc là ôi. Ví dụ: Hu ôi! Phất bẻ (吁喂咈𠶎)
- **咈 𠶎** /phất - bẻ/: bắt bẻ, làm trái ý. Hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 彼 (bỉ) gợi âm. Ví dụ: Hu ôi! Phất bẻ (吁喂咈𠶎)
- **理 / 𡅏 / 𨤰** /lý - lẽ/: đạo lý, điều đúng đắn. Mượn nguyên chữ Hán 理 để ghi tiếng lẽ. Ví dụ: Lý lẽ Thầm lòng (理忱𢚸)
- **忱 𢚸** /thầm - lòng/: lòng thành, thành thật. Hình thanh: 心 (tâm) chỉ nghĩa, 弄 (lộng) gợi âm. Ví dụ: Lý lẽ Thầm lòng (理忱𢚸)
- **釵 簪 / 簮** /thoa - trâm/: đồ cài tóc của phụ nữ. Mượn nguyên chữ Hán 簪, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Thoa trâm Hoàn vòng nhẫn (釵簪環𨦩釰)
- **環 𨦩釰** /hoàn - vòng nhẫn/: vòng, nhẫn; vòng ngọc. Hình thanh: 金 (kim) chỉ nghĩa, 妄 (vọng) gợi âm; hình thanh: 金 (kim) chỉ nghĩa, 刃 (nhận) gợi âm. Ví dụ: Thoa trâm Hoàn vòng nhẫn (釵簪環𨦩釰)
- **忿 恨 / 𢠣** /phẫn - giận/: giận dữ, phẫn nộ. Mượn nguyên chữ Hán 恨 (hận) để ghi tiếng giận. Ví dụ: Phẫn giận Sủng yêu (忿恨寵𢞅)
- **寵 𢞅** /sủng - yêu/: cưng chiều, sủng ái. Hình thanh: 忄 (tâm) chỉ nghĩa, 要 (yêu) gợi âm. Ví dụ: Phẫn giận Sủng yêu (忿恨寵𢞅)
- **躡 蹺** /nhiếp - theo/: giẫm lên, bám theo sau. Hình thanh: 𧾷 (túc) chỉ nghĩa, 堯 (nghiêu) gợi âm. Ví dụ: Nhiếp theo Khê đường tắt (躡蹺蹊塘𨄠)
- **蹊 塘𨄠** /khê - đường tắt/: đường mòn, lối nhỏ. Giả tá: mượn chữ Hán 塘 (đường) để ghi âm đường; hình thanh: 𧾷 (túc) chỉ nghĩa, 悉 (tất) gợi âm. Ví dụ: Nhiếp theo Khê đường tắt (躡蹺蹊塘𨄠)
- **捉 扒** /tróc - bắt/: nắm, tóm, giữ lại. Giả tá: mượn chữ Hán 扒 (bát) để ghi âm bắt. Ví dụ: Tróc bắt Bảo gìn (捉扒保𢷹)
- **保 𢷹 / 廛** /bảo - gìn/: bảo vệ, che chở. Hình thanh: 扌 (thủ) chỉ nghĩa, 廛 (triền) gợi âm. Ví dụ: Tróc bắt Bảo gìn (捉扒保𢷹)
- **虔 信** /kiền - tin/: tin tưởng (theo sách); 虔 vốn là kính cẩn, thành khẩn, bền chặt. Mượn nguyên chữ Hán 信 (tín) để ghi tiếng tin. Ví dụ: Kiền tin Túc kính (虔信肅敬)
- **肅 敬** /túc - kính/: cung kính, nghiêm trang. Mượn nguyên chữ Hán 敬, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Kiền tin Túc kính (虔信肅敬)
- **訂 訂正** /đính - đính chính/: sửa cho đúng, bàn định. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa; mượn nguyên chữ Hán 正, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Đính đính chính Mô mưu mô (訂訂正謨謀謨)
- **謨 謀謨** /mô - mưu mô/: mưu kế, kế hoạch lớn. Mượn nguyên chữ Hán 謀, cả âm và nghĩa; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Đính đính chính Mô mưu mô (訂訂正謨謀謨)
- **諛 阿諛** /du - a dua/: nịnh hót, xu nịnh. Mượn nguyên chữ Hán 阿, cả âm và nghĩa; mượn nguyên chữ Hán 諛 để ghi tiếng dua. Ví dụ: Du a dua Quỉ dối (諛阿諛詭𠲝)
- **詭 𠲝 / 嚉** /quỉ - dối/: lừa gạt, gian trá. Hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 対 (đối) gợi âm. Ví dụ: Du a dua Quỉ dối (諛阿諛詭𠲝)
- **囑 𡂳 / 𠶡 / 誄** /chúc - trối/: dặn dò, dặn lại. Hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 磊 (lỗi) gợi âm. Ví dụ: Chúc trối Di rơi (囑𡂳遺淶)
- **遺 淶** /di - rơi/: đánh rơi, bỏ sót, đánh mất. Hình thanh: 氵 (thủy) chỉ nghĩa, 來 (lai) gợi âm. Ví dụ: Chúc trối Di rơi (囑𡂳遺淶)

### Đoạn 111: Xuy roi Sách vọt - Mẫu bà vãi Tỳ con đòi (Cặp 2201–2220) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về roi vọt, cua rùa và tiếng gọi phụ nữ

- Roi đánh: **𩍢 roi** lấy 革 (cách) chỉ nghĩa, 雷 (lôi) gợi âm; **挬 vọt** lấy 扌 (thủ) chỉ nghĩa, 孛 (bột) gợi âm.
- Loài có mai: **𧑂 cáy**, **𧍏 cua**, **𧒌 rùa** chung 虫 (trùng) chỉ nghĩa; phần gợi âm là 既 (ký), 姑 (cô) và 路 (lộ). Riêng **解 giải** chỉ mượn 解 (giải) để ghi âm.
- Tiếng gọi phụ nữ: **婆娓 bà vãi** có 娓 lấy 女 (nữ) chỉ nghĩa, 尾 (vĩ) gợi âm; **𡥵𡡦 con đòi** có 𡡦 lấy 女 (nữ) chỉ nghĩa, 隊 (đội) gợi âm. Sách giải 姆 là bà vãi, còn 姆 vốn là bà dạy con gái.

- **笞 𩍢** /xuy - roi/: gậy tre để đánh phạt. Hình thanh: 革 (cách) chỉ nghĩa, 雷 (lôi) gợi âm. Ví dụ: Xuy roi Sách vọt (笞𩍢策挬)
- **策 挬** /sách - vọt/: roi ngựa, thúc ngựa. Hình thanh: 扌 (thủ) chỉ nghĩa, 孛 (bột) gợi âm. Ví dụ: Xuy roi Sách vọt (笞𩍢策挬)
- **滴 湥 / 𠸂** /trích - giọt/: hạt nước nhỏ, nhỏ xuống. Hình thanh: 氵 (thủy) chỉ nghĩa, 突 (đột) gợi âm. Ví dụ: Trích giọt Nguyên nguồn (滴湥源)
- **源** /nguyên - nguồn/: nơi nước bắt đầu chảy. Mượn nguyên chữ Hán 源 để ghi tiếng nguồn. Ví dụ: Trích giọt Nguyên nguồn (滴湥源)
- **悶 𢞂 / 盆** /muộn - buồn/: sầu muộn, bực bội. Hình thanh: 忄 (tâm) chỉ nghĩa, 盆 (bồn) gợi âm. Ví dụ: Muộn buồn Cường mạnh (悶𢞂彊孟)
- **彊 孟 / 猛** /cường - mạnh/: cứng cỏi, khỏe khoắn. Giả tá: mượn chữ Hán 孟 (mạnh) để ghi âm mạnh. Ví dụ: Muộn buồn Cường mạnh (悶𢞂彊孟)
- **昌 盛** /xương - thạnh/: thạnh (thịnh) vượng, tốt đẹp. Mượn nguyên chữ Hán 盛, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Xương thạnh Bật an (昌盛謐安)
- **謐 安** /bật - an/: yên lặng, an tĩnh. Mượn nguyên chữ Hán 安, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Xương thạnh Bật an (昌盛謐安)
- **頑** /ngoan - ngoan/: ương bướng, khó bảo. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Ngoan ngoan Lệ trái (頑戾債)
- **戾 債 / 賴** /lệ - trái/: ngang ngược, làm trái. Giả tá: mượn chữ Hán 債 (trái) để ghi âm trái. Ví dụ: Ngoan ngoan Lệ trái (頑戾債)
- **又 吏 / 又** /hựu - lại/: thêm lần nữa, và lại. Giả tá: mượn chữ Hán 吏 (lại) để ghi âm lại. Ví dụ: Hựu lại Tinh gồm (又吏幷𠁟)
- **幷 𠁟** /tinh - gồm/: gộp lại, kiêm cả. Hình thanh: 並 (tịnh) chỉ nghĩa, 兼 (kiêm) gợi âm. Ví dụ: Hựu lại Tinh gồm (又吏幷𠁟)
- **覦 𥆡** /du - dòm/: mong muốn, rình ngó. Hình thanh: 目 (mục) chỉ nghĩa, 含 (hàm) gợi âm. Ví dụ: Du dòm Địch thấy (覦𥆡覿𧡊)
- **覿 𧡊** /địch - thấy/: nhìn thấy, gặp mặt. Hình thanh: 見 (kiến) chỉ nghĩa, 体 (thể) gợi âm. Ví dụ: Du dòm Địch thấy (覦𥆡覿𧡊)
- **蟛 𧑂** /bành - cáy/: loài cua nhỏ ven bờ. Hình thanh: 虫 (trùng) chỉ nghĩa, 既 (ký) gợi âm. Ví dụ: Bành cáy Giải cua (蟛𧑂蟹𧍏)
- **蟹 𧍏 / 𧍆 / 蛄** /giải - cua/: loài giáp xác có càng. Hình thanh: 虫 (trùng) chỉ nghĩa, 姑 (cô) gợi âm. Ví dụ: Bành cáy Giải cua (蟛𧑂蟹𧍏)
- **龜 𧒌 / 𧒍** /qui - rùa/: loài bò sát có mai. Hình thanh: 虫 (trùng) chỉ nghĩa, 路 (lộ) gợi âm. Ví dụ: Qui rùa Biếc giải (龜𧒌鼈解)
- **鼈 解** /biếc - giải/: loài ba ba rất lớn. Giả tá: mượn chữ Hán 解 (giải) để ghi âm giải. Ví dụ: Qui rùa Biếc giải (龜𧒌鼈解)
- **姆 婆娓** /mẫu - bà vãi/: bà vãi (theo sách); 姆 vốn là bà dạy con gái. Mượn nguyên chữ Hán 婆, cả âm và nghĩa; hình thanh: 女 (nữ) chỉ nghĩa, 尾 (vĩ) gợi âm. Ví dụ: Mẫu bà vãi Tỳ con đòi (姆婆娓婢𡥵𡡦)
- **婢 𡥵𡡦** /tỳ - con đòi/: đứa hầu gái, nữ tỳ. Hình thanh: 子 (tử) chỉ nghĩa, 昆 (côn) gợi âm; hình thanh: 女 (nữ) chỉ nghĩa, 隊 (đội) gợi âm. Ví dụ: Mẫu bà vãi Tỳ con đòi (姆婆娓婢𡥵𡡦)

### Đoạn 112: Đỉnh thoi Mân lõi - Cống tiến cống Đam mê man (Cặp 2221–2240) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về lửa, đất đai và nước trong đục

- Chung phần chỉ nghĩa 火 (hỏa): **𤈠 sốt**, **炪 đốt**, **煺 thui**, **𤐝 soi** có phần gợi âm là 聿 (duật), 出 (xuất), 退 (thoái) và 雷 (lôi).
- Đất đai: **𡎝 cõi** lấy 土 (thổ) chỉ nghĩa, 癸 (quý) gợi âm; **𥗐 sỏi** lấy 石 (thạch) chỉ nghĩa, 磊 (lỗi) gợi âm; **𤀛 lầy** lấy 泥 (nê) chỉ nghĩa, 來 (lai) gợi âm.
- Nước trong đục: **𣵲 bợn**, **𤁘 trong** chung 氵 (thủy) chỉ nghĩa; phần gợi âm là 伴 (bạn) và 𥪝 (trong).

- **錠 𨮑 / 鏙** /đỉnh - thoi/: thỏi, nén kim loại. Hình thanh: 金 (kim) chỉ nghĩa, 催 (thôi) gợi âm. Ví dụ: Đỉnh thoi Mân lõi (錠𨮑緡𣑳)
- **緡 𣑳** /mân - lõi/: lõi (theo sách); 緡 vốn là dây xâu tiền, dây câu. Hình thanh: 木 (mộc) chỉ nghĩa, 耒 (lỗi) gợi âm. Ví dụ: Đỉnh thoi Mân lõi (錠𨮑緡𣑳)
- **索 𠳨** /sách - hỏi/: tìm tòi, đòi hỏi. Hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 每 (mỗi) gợi âm. Ví dụ: Sách hỏi Nhu chờ (索𠳨需徐)
- **需 徐 / 除 / 䟻** /nhu - chờ/: đợi; cần dùng. Chữ Hán 徐 (từ), trong chữ Nôm đọc là chờ. Ví dụ: Sách hỏi Nhu chờ (索𠳨需徐)
- **疆 坡** /cương - bờ/: ranh giới, biên cương. Giả tá: mượn chữ Hán 坡 (pha) để ghi âm bờ. Ví dụ: Cương bờ Giới cõi (疆坡界𡎝)
- **界 𡎝** /giới - cõi/: ranh giới, vùng đất. Hình thanh: 土 (thổ) chỉ nghĩa, 癸 (quý) gợi âm. Ví dụ: Cương bờ Giới cõi (疆坡界𡎝)
- **礫 𥗐 / 礌** /lịch - sỏi/: đá vụn, đá nhỏ. Hình thanh: 石 (thạch) chỉ nghĩa, 磊 (lỗi) gợi âm. Ví dụ: Lịch sỏi Như lầy (礫𥗐洳𤀛)
- **洳 𤀛 / 淶** /như - lầy/: đất ẩm thấp, nhão bùn. Hình thanh: 泥 (nê) chỉ nghĩa, 來 (lai) gợi âm. Ví dụ: Lịch sỏi Như lầy (礫𥗐洳𤀛)
- **瘦 𤷍** /sấu - gầy/: ốm (gầy), mảnh khảnh. Hình thanh: 疒 (nạch) chỉ nghĩa, 其 (kỳ) gợi âm. Ví dụ: Sấu gầy Bàn lớn (瘦𤷍胖𡘯)
- **胖 𡘯** /bàn - lớn/: to lớn, béo tốt. Hình thanh: 大 (đại) chỉ nghĩa, 吝 (lận) gợi âm. Ví dụ: Sấu gầy Bàn lớn (瘦𤷍胖𡘯)
- **汶 𣵲 / 泮** /vấn - bợn/: vết nhơ, như 汶汶 nhơ nhuốc; cũng là tên sông. Hình thanh: 氵 (thủy) chỉ nghĩa, 伴 (bạn) gợi âm. Ví dụ: Vấn bợn Quyên trong (汶𣵲涓𤁘)
- **涓 𤁘** /quyên - trong/: sạch, không vẩn đục; dòng nước nhỏ. Hình thanh: 氵 (thủy) chỉ nghĩa, 𥪝 (trong) gợi âm. Ví dụ: Vấn bợn Quyên trong (汶𣵲涓𤁘)
- **薰 冲** /huân - xông/: hun khói, ướp hương. Giả tá: mượn chữ Hán 冲 (xung) để ghi âm xông. Ví dụ: Huân xông Nhiệt sốt (薰冲熱𤈠)
- **熱 𤈠 / 焠** /nhiệt - sốt/: nóng, thân nhiệt tăng cao. Hình thanh: 火 (hỏa) chỉ nghĩa, 聿 (duật) gợi âm. Ví dụ: Huân xông Nhiệt sốt (薰冲熱𤈠)
- **燬 炪** /hủy - đốt/: thiêu cháy, lửa dữ. Hình thanh: 火 (hỏa) chỉ nghĩa, 出 (xuất) gợi âm. Ví dụ: Hủy đốt Thôi thui (燬炪𤍐煺)
- **𤍐 煺** /thôi - thui/: đốt cho cháy lông, thui. Hình thanh: 火 (hỏa) chỉ nghĩa, 退 (thoái) gợi âm. Ví dụ: Hủy đốt Thôi thui (燬炪𤍐煺)
- **鑑 𤐝** /giám - soi/: gương, nhìn vào gương. Hình thanh: 火 (hỏa) chỉ nghĩa, 雷 (lôi) gợi âm. Ví dụ: Giám soi Kình chống (鑑𤐝擎𢶢)
- **擎 𢶢** /kình - chống/: nâng đỡ, giơ lên. Ví dụ: Giám soi Kình chống (鑑𤐝擎𢶢)
- **貢 進貢** /cống - tiến cống/: dâng lễ vật cho vua. Mượn nguyên chữ Hán 進, cả âm và nghĩa; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Cống tiến cống Đam mê man (貢進貢眈迷瞞)
- **眈 迷瞞** /đam - mê man/: mê man, mê mải, đắm đuối; 眈 cũng là nhìn chăm chăm. Mượn nguyên chữ Hán 迷, cả âm và nghĩa; giả tá: mượn chữ Hán 瞞 (man) để ghi âm man. Ví dụ: Cống tiến cống Đam mê man (貢進貢眈迷瞞)

### Đoạn 113: Thoán nấu cơm Thung giã gạo - Hãi con hãi Đà lạc đà (Cặp 2241–2260) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về nấu cơm giã gạo, binh khí và tai họa

- Việc bếp núc: **𤍇𩚵 nấu cơm** có 𤍇 lấy 火 (hỏa) chỉ nghĩa, 𩚵 lấy 飠 (thực) chỉ nghĩa; **㨋𥺊 giã gạo** có 㨋 lấy 扌 (thủ) chỉ nghĩa, 𥺊 lấy 米 (mễ) chỉ nghĩa. Phần gợi âm là 辱 (nhục), 甘 (cam), 者 (giả) và 告 (cáo).
- Binh khí: **𨬊 giáo** lấy 金 (kim) chỉ nghĩa, 教 (giáo) gợi âm; **銅 đòng** chỉ mượn 銅 (đồng) để ghi âm.
- Tai họa: **災 tai**, **禍 họa**, **傷 thương**, **害 hại** mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa.

- **爨 𤍇𩚵** /thoán - nấu cơm/: nấu ăn; bếp lò. Hình thanh: 火 (hỏa) chỉ nghĩa, 辱 (nhục) gợi âm; hình thanh: 飠 (thực) chỉ nghĩa, 甘 (cam) gợi âm. Ví dụ: Thoán nấu cơm Thung giã gạo (爨𤍇𩚵舂㨋𥺊)
- **舂 㨋𥺊** /thung - giã gạo/: đâm trong cối cho trắng. Hình thanh: 扌 (thủ) chỉ nghĩa, 者 (giả) gợi âm; hình thanh: 米 (mễ) chỉ nghĩa, 告 (cáo) gợi âm. Ví dụ: Thoán nấu cơm Thung giã gạo (爨𤍇𩚵舂㨋𥺊)
- **矟 𨬊 / 槊** /sóc - giáo/: cây thương dài. Hình thanh: 金 (kim) chỉ nghĩa, 教 (giáo) gợi âm. Ví dụ: Sóc giáo Qua đòng (矟𨬊戈銅)
- **戈 銅** /qua - đòng/: cái mác, binh khí xưa. Giả tá: mượn chữ Hán 銅 (đồng) để ghi âm đòng. Ví dụ: Sóc giáo Qua đòng (矟𨬊戈銅)
- **驟 𨄿 / 𩢦** /sậu - giong/: ngựa chạy nhanh, phi gấp. Hình thanh: 𧾷 (túc) chỉ nghĩa, 終 (chung) gợi âm. Ví dụ: Sậu giong Đằng ruổi (驟𨄿騰𩧍)
- **騰 𩧍** /đằng - ruổi/: ngựa phi, vọt lên. Hình thanh: 馬 (mã) chỉ nghĩa, 磊 (lỗi) gợi âm. Ví dụ: Sậu giong Đằng ruổi (驟𨄿騰𩧍)
- **齡 歲 / 𢆫** /linh - tuổi/: số năm đã sống. Mượn nguyên chữ Hán 歲 (tuế) để ghi tiếng tuổi. Ví dụ: Linh tuổi Tự năm (齡歲禩𢆥)
- **禩 𢆥** /tự - năm/: một năm; 禩 cũng là cúng tế. Hình thanh: 年 (niên) chỉ nghĩa, 南 (nam) gợi âm. Ví dụ: Linh tuổi Tự năm (齡歲禩𢆥)
- **百 𤾓** /bá - trăm/: mười chục; số nhiều. Hình thanh: 百 (bách) chỉ nghĩa, 林 (lâm) gợi âm. Ví dụ: Bá trăm Chu khắp (百𤾓週泣)
- **週 泣** /chu - khắp/: vòng quanh, mọi nơi. Giả tá: mượn chữ Hán 泣 (khấp) để ghi âm khắp. Ví dụ: Bá trăm Chu khắp (百𤾓週泣)
- **什** /thập - thập/: hàng mười; các thứ lẫn lộn. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Thập thập Cai cai (什該)
- **該 / 该** /cai - cai/: gồm nắm, coi quản; nên. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Thập thập Cai cai (什該)
- **災 / 灾** /tai - tai/: tai vạ, rủi ro lớn. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Tai tai Họa họa (災禍)
- **禍 / 𥘑** /họa - họa/: điều rủi, tai vạ. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Tai tai Họa họa (災禍)
- **攝 架 / 嫁** /nhiếp - gá/: gá, gắn tạm (theo sách); 攝 vốn là thu giữ, kiêm thay. Mượn nguyên chữ Hán 架 (giá) để ghi tiếng gá. Ví dụ: Nhiếp gá Tự dường (攝架似羕)
- **似 羕 / 樣** /tự - dường/: giống như, tựa như. Giả tá: mượn chữ Hán 羕 (dạng) để ghi âm dường. Ví dụ: Nhiếp gá Tự dường (攝架似羕)
- **傷** /thương - thương/: vết thương; làm bị thương. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Thương thương Hại hại (傷害)
- **害** /hại - hại/: làm hại, tổn hại. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Thương thương Hại hại (傷害)
- **獬 𡥵獬** /hãi - con hãi/: thú thần giải trãi, một sừng. Hình thanh: 子 (tử) chỉ nghĩa, 昆 (côn) gợi âm; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Hãi con hãi Đà lạc đà (獬𡥵獬駝駱駝)
- **駝 駱駝** /đà - lạc đà/: thú có bướu ở sa mạc. Mượn nguyên chữ Hán 駱, cả âm và nghĩa; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Hãi con hãi Đà lạc đà (獬𡥵獬駝駱駝)

### Đoạn 114: Tọa tòa Thứ thứ - Củng vững Bàn đá (Cặp 2261–2280) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về tên gọi, loài thằn lằn và sân cửa trong cung

- Tên gọi: **𠸜嫌 tên hèm**, **𠸜職 tên chức** chung chữ 𠸜 ghi tiếng tên, lấy 名 (danh) chỉ nghĩa, 先 (tiên) gợi âm. Chữ sau khác nhau: 嫌 (hiềm) chỉ mượn để ghi âm hèm, còn 職 mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa.
- Loài bò sát nhỏ: **蜄䗲 thằn lằn**, **𧋻𧋟 rắn mối** có các chữ chung 虫 (trùng) chỉ nghĩa; phần gợi âm là 辰 (thần), 粦 (lân), 吝 (lận) và 每 (mỗi). Sách giải 蚢 là thằn lằn, còn 蚢 vốn là con nhộng.
- Sân cửa: **𡑝 sân** lấy 土 (thổ) chỉ nghĩa, 粦 (lân) gợi âm; **𨷯 cửa** lấy 門 (môn) chỉ nghĩa, 舉 (cử) gợi âm.

- **座 / 坐** /tọa - tòa/: chỗ ngồi; tòa, đài. Mượn nguyên chữ Hán 座 để ghi tiếng tòa. Ví dụ: Tọa tòa Thứ thứ (座次)
- **次** /thứ - thứ/: thứ tự, bậc kế tiếp. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Tọa tòa Thứ thứ (座次)
- **預** /dự - dự/: sẵn trước; dự vào. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Dự dự Bồi thêm (預陪添)
- **陪 添** /bồi - thêm/: phụ thêm, theo cùng. Mượn nguyên chữ Hán 添 (thiêm) để ghi tiếng thêm. Ví dụ: Dự dự Bồi thêm (預陪添)
- **謚 𠸜嫌** /thụy - tên hèm/: tên đặt cho người đã mất. Hình thanh: 名 (danh) chỉ nghĩa, 先 (tiên) gợi âm; giả tá: mượn chữ Hán 嫌 (hiềm) để ghi âm hèm. Ví dụ: Thụy tên hèm Hàm tên chức (謚𠸜嫌銜𠸜職)
- **銜 𠸜職** /hàm - tên chức/: chức hàm; ngậm, hàm thiếc. Hình thanh: 名 (danh) chỉ nghĩa, 先 (tiên) gợi âm; mượn nguyên chữ Hán 職, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Thụy tên hèm Hàm tên chức (謚𠸜嫌銜𠸜職)
- **幅** /bức - bức/: khổ vải; tấm, bức. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Bức bức Kỳ khăn (幅𢃛巾)
- **𢃛 巾** /kỳ - khăn/: cái khăn. Mượn nguyên chữ Hán 巾 (cân) để ghi tiếng khăn. Ví dụ: Bức bức Kỳ khăn (幅𢃛巾)
- **蚢 蜄䗲** /cang - thằn lằn/: thằn lằn (theo sách); 蚢 vốn là con nhộng; âm theo sách, từ điển đọc hàng. Hình thanh: 虫 (trùng) chỉ nghĩa, 辰 (thần) gợi âm; hình thanh: 虫 (trùng) chỉ nghĩa, 粦 (lân) gợi âm. Ví dụ: Cang thằn lằn Đỉnh rắn mối (蚢蜄䗲蜓𧋻𧋟)
- **蜓 𧋻𧋟** /đỉnh - rắn mối/: loài thằn lằn nhỏ; chuồn chuồn. Hình thanh: 虫 (trùng) chỉ nghĩa, 吝 (lận) gợi âm; hình thanh: 虫 (trùng) chỉ nghĩa, 每 (mỗi) gợi âm. Ví dụ: Cang thằn lằn Đỉnh rắn mối (蚢蜄䗲蜓𧋻𧋟)
- **倍** /bội - bội/: gấp lên nhiều lần. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Bội bội Thừa nhân (倍乘因)
- **乘 因** /thừa - nhân/: nhân lúc, thừa cơ; cưỡi. Mượn nguyên chữ Hán 因, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Bội bội Thừa nhân (倍乘因)
- **墀 𡑝** /trì - sân/: sân thềm cung điện. Hình thanh: 土 (thổ) chỉ nghĩa, 粦 (lân) gợi âm. Ví dụ: Trì sân Thát cửa (墀𡑝闥𨷯)
- **闥 𨷯** /thát - cửa/: cửa nhỏ trong cung. Hình thanh: 門 (môn) chỉ nghĩa, 舉 (cử) gợi âm. Ví dụ: Trì sân Thát cửa (墀𡑝闥𨷯)
- **滌 𤀗** /địch - rửa/: rửa sạch, gột sạch. Hình thanh: 洗 (tẩy) chỉ nghĩa, 呂 (lữ) gợi âm. Ví dụ: Địch rửa Sơ khơi (滌𤀗疏𢵱)
- **疏 𢵱** /sơ - khơi/: khơi thông; thưa, sơ sài. Hình thanh: 扌 (thủ) chỉ nghĩa, 開 (khai) gợi âm. Ví dụ: Địch rửa Sơ khơi (滌𤀗疏𢵱)
- **乎 喂** /hồ - ôi!/: trợ từ hỏi, từ than. Chữ Hán 喂 (uy), trong chữ Nôm đọc là ôi. Ví dụ: Hồ ôi! Đản những (乎喂但仍)
- **但 仍** /đản - những/: chỉ; nhưng mà. Giả tá: mượn chữ Hán 仍 (nhưng) để ghi âm những. Ví dụ: Hồ ôi! Đản những (乎喂但仍)
- **鞏 𠊡** /củng - vững/: bền chặt, vững chắc. Hình thanh: 亻 (nhân) chỉ nghĩa, 羌 (khương) gợi âm. Ví dụ: Củng vững Bàn đá (鞏𠊡磐𥒥)
- **磐 𥒥** /bàn - đá/: tảng đá lớn. Hình thanh: 石 (thạch) chỉ nghĩa, 多 (đa) gợi âm. Ví dụ: Củng vững Bàn đá (鞏𠊡磐𥒥)

### Đoạn 115: Vọng trá Nịnh hót - Đào sóng Hộ nước đông (Cặp 2281–2300) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về mụn nhọt, việc làm bằng tay và đồ đựng

- Trên da: **𤷿 nhọt** lấy 疒 (nạch) chỉ nghĩa, 突 (đột) gợi âm; **𤹽𧋆 nốt ruồi** có 𤹽 lấy 疒 (nạch) chỉ nghĩa, 訥 (nột) gợi âm, còn 𧋆 lấy 虫 (trùng) chỉ nghĩa, 耒 (lỗi) gợi âm.
- Việc làm bằng tay: **𢯢 sửa**, **𢭯 quét**, **𢲧 gây** chung 扌 (thủ) chỉ nghĩa; phần gợi âm là 所 (sở), 決 (quyết) và 荄 (cai).
- Đồ đựng: **㘨𡏠 nồi hông** có hai chữ chung 土 (thổ) chỉ nghĩa, gợi âm bằng 内 (nội) và 胸 (hung); **丐𡎭 cái thống** có 丐 (cái) mượn để ghi âm, còn 𡎭 lấy 土 (thổ) chỉ nghĩa, 统 (thống) gợi âm.

- **妄 詐** /vọng - trá/: càn bậy, dối trá. Mượn nguyên chữ Hán 詐, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Vọng trá Nịnh hót (妄詐佞唿)
- **佞 唿 / 𡁾** /nịnh - hót/: khéo nịnh, giỏi miệng lưỡi. Hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 忽 (hốt) gợi âm. Ví dụ: Vọng trá Nịnh hót (妄詐佞唿)
- **疽 𤷿 / 𦝬** /thư - nhọt/: nhọt độc ăn sâu. Hình thanh: 疒 (nạch) chỉ nghĩa, 突 (đột) gợi âm. Ví dụ: Thư nhọt Chí nốt ruồi (疽𤷿痣𤹽𧋆)
- **痣 𤹽𧋆** /chí - nốt ruồi/: chấm đen nhỏ trên da. Hình thanh: 疒 (nạch) chỉ nghĩa, 訥 (nột) gợi âm; hình thanh: 虫 (trùng) chỉ nghĩa, 耒 (lỗi) gợi âm. Ví dụ: Thư nhọt Chí nốt ruồi (疽𤷿痣𤹽𧋆)
- **養 餒** /dưỡng - nuôi/: nuôi nấng, chăm dưỡng. Giả tá: mượn chữ Hán 餒 (nỗi) để ghi âm nuôi. Ví dụ: Dưỡng nuôi Trang sửa (養餒裝𢯢)
- **裝 𢯢** /trang - sửa/: sắm sửa, trang điểm. Hình thanh: 扌 (thủ) chỉ nghĩa, 所 (sở) gợi âm. Ví dụ: Dưỡng nuôi Trang sửa (養餒裝𢯢)
- **濯 𤀗** /trạc - rửa/: giặt, rửa sạch. Hình thanh: 洗 (tẩy) chỉ nghĩa, 呂 (lữ) gợi âm. Ví dụ: Trạc rửa Biêm lể (濯𤀗砭禮)
- **砭 禮** /biêm - lể/: kim đá chữa bệnh; châm chích. Giả tá: mượn chữ Hán 禮 (lễ) để ghi âm lể. Ví dụ: Trạc rửa Biêm lể (濯𤀗砭禮)
- **數 計** /sổ - kể/: đếm, kể ra; con số. Giả tá: mượn chữ Hán 計 (kế) để ghi âm kể. Ví dụ: Sổ kể Tham xét (數計參𥌀)
- **參 𥌀 / 察** /tham - xét/: tra xét; dự vào; nhân sâm. Hình thanh: 目 (mục) chỉ nghĩa, 察 (sát) gợi âm. Ví dụ: Sổ kể Tham xét (數計參𥌀)
- **掃 𢭯 / 撅** /tảo - quét/: quét dọn, quét sạch. Hình thanh: 扌 (thủ) chỉ nghĩa, 決 (quyết) gợi âm. Ví dụ: Tảo quét Lê cày (掃𢭯犂𦓿)
- **犂 𦓿** /lê - cày/: cái cày; cày đất. Hình thanh: 耒 (lỗi) chỉ nghĩa, 其 (kỳ) gợi âm. Ví dụ: Tảo quét Lê cày (掃𢭯犂𦓿)
- **肇 𢲧** /triệu - gây/: bắt đầu, gây dựng. Hình thanh: 扌 (thủ) chỉ nghĩa, 荄 (cai) gợi âm. Ví dụ: Triệu gây Chiêu sáng (肇𢲧昭𤏬)
- **昭 𤏬** /chiêu - sáng/: sáng tỏ, rõ ràng. Hình thanh: 火 (hỏa) chỉ nghĩa, 創 (sáng) gợi âm. Ví dụ: Triệu gây Chiêu sáng (肇𢲧昭𤏬)
- **當** /đáng - đáng/: xứng, nên, thích đáng. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Đáng đáng Công ông (當公翁)
- **公 翁** /công - ông/: tiếng xưng ông; của chung. Mượn nguyên chữ Hán 翁, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Đáng đáng Công ông (當公翁)
- **甑 㘨𡏠** /tắng - nồi hông/: nồi chõ đồ xôi. Hình thanh: 土 (thổ) chỉ nghĩa, 内 (nội) gợi âm; hình thanh: 土 (thổ) chỉ nghĩa, 胸 (hung) gợi âm. Ví dụ: Tắng nồi hông Linh cái thống (甑㘨𡏠瓴丐𡎭)
- **瓴 丐𡎭** /linh - cái thống/: vò sành cổ dài; ngói máng. Giả tá: mượn chữ Hán 丐 (cái) để ghi âm cái; hình thanh: 土 (thổ) chỉ nghĩa, 统 (thống) gợi âm. Ví dụ: Tắng nồi hông Linh cái thống (甑㘨𡏠瓴丐𡎭)
- **濤 㳥** /đào - sóng/: sóng lớn. Hình thanh: 氵 (thủy) chỉ nghĩa, 弄 (lộng) gợi âm. Ví dụ: Đào sóng Hộ nước đông (濤㳥冱渃凍)
- **冱 渃凍** /hộ - nước đông/: đóng băng, rét đông. Hình thanh: 氵 (thủy) chỉ nghĩa, 若 (nhược) gợi âm; mượn nguyên chữ Hán 凍, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Đào sóng Hộ nước đông (濤㳥冱渃凍)

### Đoạn 116: Triệt thông Kháng chống - Bản vốn Bàng bên (Cặp 2301–2320) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về rộng, chia, mục và tia sáng

- Chỉ nghĩa bằng chữ Hán gần nghĩa: **𢌌 rộng** lấy 廣 (quảng), 弄 (lộng) gợi âm; **𢺹 chia** lấy 分 (phân), 支 (chi) gợi âm; **𭬙 mục** lấy 腐 (hủ), 木 (mộc) gợi âm.
- Ánh sáng: **𣈢 tia** lấy 日 (nhật) chỉ nghĩa, 卑 (ti) gợi âm; **暎 ánh** mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Sách giải 焦 là tia sáng, còn 焦 vốn là cháy sém, lo âu.
- Chung phần chỉ nghĩa 口 (khẩu): **𠽖 giục** gợi âm bằng 逐 (trục), **𠶛 kiêng** gợi âm bằng 京 (kinh).

- **徹 通** /triệt - thông/: suốt qua, thấu suốt. Mượn nguyên chữ Hán 通, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Triệt thông Kháng chống (徹通抗𢶢)
- **抗 𢶢** /kháng - chống/: chống lại, kháng cự. Ví dụ: Triệt thông Kháng chống (徹通抗𢶢)
- **曠 𢌌** /khoáng - rộng/: rộng rãi, trống trải. Hình thanh: 廣 (quảng) chỉ nghĩa, 弄 (lộng) gợi âm. Ví dụ: Khoáng rộng Liêu xa (曠𢌌遼賒)
- **遼 賒** /liêu - xa/: xa xôi, xa vắng. Mượn nguyên chữ Hán 賒, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Khoáng rộng Liêu xa (曠𢌌遼賒)
- **過** /quá - qua/: đi qua, vượt qua; lỗi. Mượn nguyên chữ Hán 過 để ghi tiếng qua. Ví dụ: Quá qua Thương nhảy (過蹌𬦮)
- **蹌 𬦮 / 𧿆** /thương - nhảy/: đi nhanh, nhảy nhót. Hình thanh: 𧾷 (túc) chỉ nghĩa, 耳 (nhĩ) gợi âm. Ví dụ: Quá qua Thương nhảy (過蹌𬦮)
- **摘 𥙩** /trích - lấy/: hái, ngắt, lấy ra. Hình thanh: 以 (dĩ) chỉ nghĩa, 礼 (lễ) gợi âm. Ví dụ: Trích lấy San chia (摘𥙩刊𢺹)
- **刊 𢺹** /san - chia/: chia (theo sách); 刊 vốn là chặt, chẻ ra, khắc. Hình thanh: 分 (phân) chỉ nghĩa, 支 (chi) gợi âm. Ví dụ: Trích lấy San chia (摘𥙩刊𢺹)
- **焦 𣈢** /tiêu - tia/: tia sáng (theo sách); 焦 vốn là cháy sém, lo âu. Hình thanh: 日 (nhật) chỉ nghĩa, 卑 (ti) gợi âm. Ví dụ: Tiêu tia Ánh ánh (焦𣈢暎)
- **暎 / 映** /ánh - ánh/: chiếu sáng, phản chiếu. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Tiêu tia Ánh ánh (焦𣈢暎)
- **伐 打** /phạt - đánh/: đánh dẹp, chặt cây. Mượn nguyên chữ Hán 打 (đả) để ghi tiếng đánh. Ví dụ: Phạt đánh Dao lay (伐打搖𢯦)
- **搖 𢯦** /dao - lay/: lay động, lắc. Hình thanh: 扌 (thủ) chỉ nghĩa, 來 (lai) gợi âm. Ví dụ: Phạt đánh Dao lay (伐打搖𢯦)
- **萊 𦹵枚** /lai - cỏ may/: cỏ may (theo sách), Ngũ thiên tự ghi cỏ dả; 萊 vốn là cỏ lê, ruộng hoang. Hình thanh: 草 (thảo) chỉ nghĩa, 古 (cổ) gợi âm; giả tá: mượn chữ Hán 枚 (mai) để ghi âm may. Ví dụ: Lai cỏ may Hủ mục (萊𦹵枚朽𭬙)
- **朽 𭬙 / 木** /hủ - mục/: gỗ mục, mục nát. Hình thanh: 腐 (hủ) chỉ nghĩa, 木 (mộc) gợi âm. Ví dụ: Lai cỏ may Hủ mục (萊𦹵枚朽𭬙)
- **促 𠽖** /xúc - giục/: thúc giục, gấp gáp. Hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 逐 (trục) gợi âm. Ví dụ: Xúc giục Cù siêng (促𠽖劬𠡏)
- **劬 𠡏 / 𤯺** /cù - siêng/: chăm chỉ, nhọc nhằn. Hình thanh: 力 (lực) chỉ nghĩa, 生 (sinh) gợi âm. Ví dụ: Xúc giục Cù siêng (促𠽖劬𠡏)
- **忌 𠶛 / 忌** /kỵ - kiêng/: kiêng tránh, ghen ghét. Hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 京 (kinh) gợi âm. Ví dụ: Kỵ kiêng Đào trốn (忌𠶛逃𧾌)
- **逃 𧾌 / 遁** /đào - trốn/: chạy trốn, lẩn tránh. Hình thanh: 走 (tẩu) chỉ nghĩa, 巽 (tốn) gợi âm. Ví dụ: Kỵ kiêng Đào trốn (忌𠶛逃𧾌)
- **本** /bản - vốn/: gốc, cái vốn có. Mượn nguyên chữ Hán 本 để ghi tiếng vốn. Ví dụ: Bản vốn Bàng bên (本旁邊)
- **旁 邊** /bàng - bên/: bên cạnh, gần kề. Mượn nguyên chữ Hán 邊 (biên) để ghi tiếng bên. Ví dụ: Bản vốn Bàng bên (本旁邊)

### Đoạn 117: Tiện khen Vu dối - Phong ngọn lửa Hạn nắng lâu (Cặp 2321–2340) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về lời khen chê, dây buộc và nắng lửa

- Lời nói: **𠸦 khen**, **𠲝 dối**, **𠴭 dể** chung 口 (khẩu) chỉ nghĩa; phần gợi âm là 看 (khán), 対 (đối) và 易 (dị).
- Việc của sợi dây: **𫃸 nối**, **𫃚 buộc** chung 糸 (mịch) chỉ nghĩa; phần gợi âm là 挼 (noa) và 卜 (bốc).
- Nắng lửa ghi bằng hai chữ: **𦰟焒 ngọn lửa** có 𦰟 lấy 艹 (thảo) chỉ nghĩa, 阮 (nguyễn) gợi âm, còn 焒 lấy 火 (hỏa) chỉ nghĩa, 吕 (lữ) gợi âm; **𣌝𥹰 nắng lâu** có 𣌝 lấy 日 (nhật) chỉ nghĩa, 曩 (nẵng) gợi âm, còn 𥹰 lấy 久 (cửu) chỉ nghĩa, 娄 (lâu) gợi âm.

- **羨 𠸦** /tiện - khen/: thèm muốn; ngợi khen. Hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 看 (khán) gợi âm. Ví dụ: Tiện khen Vu dối (羨𠸦誣𠲝)
- **誣 𠲝 / 嚉** /vu - dối/: vu khống, nói dối. Hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 対 (đối) gợi âm. Ví dụ: Tiện khen Vu dối (羨𠸦誣𠲝)
- **繼 𫃸** /kế - nối/: nối tiếp, kế tục. Hình thanh: 糸 (mịch) chỉ nghĩa, 挼 (noa) gợi âm. Ví dụ: Kế nối Hài hòa (繼𫃸諧和)
- **諧 和** /hài - hòa/: hòa hợp; đùa vui. Mượn nguyên chữ Hán 和, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Kế nối Hài hòa (繼𫃸諧和)
- **揄 搊** /du - xô/: xô đẩy (theo sách); 揄 vốn là kéo, vén, nhấc lên. Hình thanh: 扌 (thủ) chỉ nghĩa, 芻 (sô) gợi âm. Ví dụ: Du xô Mạt sổ (揄搊抹數)
- **抹 數** /mạt - sổ/: bôi, xóa, gạch bỏ. Giả tá: mượn chữ Hán 數 (sổ) để ghi âm sổ. Ví dụ: Du xô Mạt sổ (揄搊抹數)
- **撫 / 𢯞** /vũ - vỗ/: vỗ về, an ủi. Mượn nguyên chữ Hán 撫 để ghi tiếng vỗ. Ví dụ: Vũ vỗ Tuy an (撫綏安)
- **綏 安** /tuy - an/: yên ổn, vỗ yên. Mượn nguyên chữ Hán 安, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Vũ vỗ Tuy an (撫綏安)
- **諍 干** /tránh - can/: can ngăn, can gián. Giả tá: mượn chữ Hán 干 (can) để ghi âm can. Ví dụ: Tránh can Di để (諍干貽底)
- **貽 底 / 掋** /di - để/: để lại, tặng lại. Giả tá: mượn chữ Hán 底 (để) để ghi âm để. Ví dụ: Tránh can Di để (諍干貽底)
- **欺 𠴭 / 啺** /khi - dể/: lừa dối, coi khinh. Hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 易 (dị) gợi âm. Ví dụ: Khi dể Lại nhờ (欺𠴭賴𢘾)
- **賴 𢘾** /lại - nhờ/: nhờ cậy, dựa vào. Hình thanh: 忄 (tâm) chỉ nghĩa, 如 (như) gợi âm. Ví dụ: Khi dể Lại nhờ (欺𠴭賴𢘾)
- **括 撝 / 爲** /quát - vơ/: bao gồm, gom lại. Hình thanh: 扌 (thủ) chỉ nghĩa, 爲 (vi) gợi âm. Ví dụ: Quát vơ My buộc (括撝縻𫃚)
- **縻 𫃚** /my - buộc/: dây buộc; ràng buộc. Hình thanh: 糸 (mịch) chỉ nghĩa, 卜 (bốc) gợi âm. Ví dụ: Quát vơ My buộc (括撝縻𫃚)
- **醫 𧆄** /y - thuốc/: thuốc; chữa bệnh, thầy thuốc. Hình thanh: 藥 (dược) chỉ nghĩa, 束 (thúc) gợi âm. Ví dụ: Y thuốc Khóa khoa (醫𧆄課科)
- **課 科** /khóa - khoa/: bài học; khảo xét, thi. Mượn nguyên chữ Hán 科, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Y thuốc Khóa khoa (醫𧆄課科)
- **宇 𠃅茹** /vũ - mái nhà/: mái hiên, nhà cửa. Hình thanh: 𠂆 (hán) chỉ nghĩa, 買 (mãi) gợi âm; giả tá: mượn chữ Hán 茹 (nhự) để ghi âm nhà. Ví dụ: Vũ mái nhà My my cửa (宇𠃅茹楣楣𨷯)
- **楣 楣𨷯** /my - my cửa/: xà ngang trên cửa. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa; hình thanh: 門 (môn) chỉ nghĩa, 舉 (cử) gợi âm. Ví dụ: Vũ mái nhà My my cửa (宇𠃅茹楣楣𨷯)
- **烽 𦰟焒** /phong - ngọn lửa/: lửa hiệu báo giặc. Hình thanh: 艹 (thảo) chỉ nghĩa, 阮 (nguyễn) gợi âm; hình thanh: 火 (hỏa) chỉ nghĩa, 吕 (lữ) gợi âm. Ví dụ: Phong ngọn lửa Hạn nắng lâu (烽𦰟焒旱𣌝𥹰)
- **旱 𣌝𥹰** /hạn - nắng lâu/: nắng hạn, khô hạn. Hình thanh: 日 (nhật) chỉ nghĩa, 曩 (nẵng) gợi âm; hình thanh: 久 (cửu) chỉ nghĩa, 娄 (lâu) gợi âm. Ví dụ: Phong ngọn lửa Hạn nắng lâu (烽𦰟焒旱𣌝𥹰)

### Đoạn 118: Thống đau Thuyên đã - Duy dạ Du ừ è (Cặp 2341–2360) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về tước quan, binh khí, màu sắc và tiếng đáp

- Từ ghép mượn chữ Hán: **官宰 quan tể**, **爵侯 tước hầu** mượn nguyên hai chữ Hán, cả âm và nghĩa; **丐矛 cái mâu**, **丐盾 cái thuẫn** mượn 丐 (cái) để ghi âm, chữ sau mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa.
- Màu sắc: **𧹼 đỏ** lấy 赤 (xích) chỉ nghĩa, 都 (đô) gợi âm; **𬹙 đen** lấy 黑 (hắc) chỉ nghĩa, 真 (chân) gợi âm.
- Tiếng đáp: **㖡 dạ**, **唹咿 ừ è** có các chữ chung 口 (khẩu) chỉ nghĩa; phần gợi âm là 夜 (dạ), 於 (ư) và 伊 (y).

- **痛 𤴬 / 忉** /thống - đau/: đau đớn, đau xót. Hình thanh: 疒 (nạch) chỉ nghĩa, 刀 (đao) gợi âm. Ví dụ: Thống đau Thuyên đã (痛𤴬痊㐌)
- **痊 㐌** /thuyên - đã/: khỏi bệnh, lành bệnh, thuyên giảm. Ghép 𠂉 với 也 (dã), 也 gợi âm. Ví dụ: Thống đau Thuyên đã (痛𤴬痊㐌)
- **呂 䈵呂** /lã - ống lã/: luật lã, ống định âm. Hình thanh: 竹 (trúc) chỉ nghĩa, 翁 (ông) gợi âm; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Lã ống lã Thi cỏ thi (呂䈵呂蓍𦹵蓍)
- **蓍 𦹵蓍** /thi - cỏ thi/: loài cỏ dùng để bói. Hình thanh: 草 (thảo) chỉ nghĩa, 古 (cổ) gợi âm; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Lã ống lã Thi cỏ thi (呂䈵呂蓍𦹵蓍)
- **騏 馭騏** /kỳ - ngựa kỳ/: ngựa vằn xanh đen, ngựa hay. Giả tá: mượn chữ Hán 馭 (ngự) để ghi âm ngựa; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Kỳ ngựa kỳ Đặc nghé (騏馭騏特犠)
- **特 犠 / 𤚇** /đặc - nghé/: trâu non (theo sách); 特 vốn là con trâu đực, riêng biệt. Hình thanh: 牛 (ngưu) chỉ nghĩa, 義 (nghĩa) gợi âm. Ví dụ: Kỳ ngựa kỳ Đặc nghé (騏馭騏特犠)
- **宰 官宰** /tể - quan tể/: quan đứng đầu; giết mổ. Mượn nguyên chữ Hán 官, cả âm và nghĩa; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Tể quan tể Hầu tước hầu (宰官宰侯爵侯)
- **侯 爵侯** /hầu - tước hầu/: tước thứ hai trong năm tước. Mượn nguyên chữ Hán 爵, cả âm và nghĩa; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Tể quan tể Hầu tước hầu (宰官宰侯爵侯)
- **矛 丐矛** /mâu - cái mâu/: binh khí cán dài, mũi nhọn. Giả tá: mượn chữ Hán 丐 (cái) để ghi âm cái; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Mâu cái mâu Thuẫn cái thuẫn (矛丐矛盾丐盾)
- **盾 丐盾** /thuẫn - cái thuẫn/: tấm khiên đỡ binh khí. Giả tá: mượn chữ Hán 丐 (cái) để ghi âm cái; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Mâu cái mâu Thuẫn cái thuẫn (矛丐矛盾丐盾)
- **褶 襖𥐔** /tập - áo vắn/: áo kép ngắn; nếp gấp. Mượn nguyên chữ Hán 襖, cả âm và nghĩa; hình thanh: 短 (đoản) chỉ nghĩa, 問 (vấn) gợi âm. Ví dụ: Tập áo vắn Khâm nệm giường (褶襖𥐔衾𧛋床)
- **衾 𧛋床** /khâm - nệm giường/: nệm (đệm) giường (theo sách); 衾 vốn là cái mền (chăn) lớn. Hình thanh: 衤 (y) chỉ nghĩa, 念 (niệm) gợi âm; mượn nguyên chữ Hán 床 (sàng) để ghi tiếng giường. Ví dụ: Tập áo vắn Khâm nệm giường (褶襖𥐔衾𧛋床)
- **路 塘** /lộ - đường/: con đường, đường sá. Giả tá: mượn chữ Hán 塘 (đường) để ghi âm đường. Ví dụ: Lộ đường Nhai ngõ (路塘街𡉦)
- **街 𡉦** /nhai - ngõ/: đường nhỏ (theo sách); 街 vốn là ngã tư, đường phố. Hình thanh: 土 (thổ) chỉ nghĩa, 午 (ngọ) gợi âm. Ví dụ: Lộ đường Nhai ngõ (路塘街𡉦)
- **絳 𧹼** /giáng - đỏ/: đỏ thẫm. Hình thanh: 赤 (xích) chỉ nghĩa, 都 (đô) gợi âm. Ví dụ: Giáng đỏ Tri đen (絳𧹼緇𬹙)
- **緇 𬹙** /tri - đen/: lụa đen, màu đen. Hình thanh: 黑 (hắc) chỉ nghĩa, 真 (chân) gợi âm. Ví dụ: Giáng đỏ Tri đen (絳𧹼緇𬹙)
- **礬 / 𥖎** /phàn - phèn/: muối khoáng phèn chua. Mượn nguyên chữ Hán 礬 để ghi tiếng phèn. Ví dụ: Phàn phèn Bạc mưa đá (礬雹𩄎𥒥)
- **雹 𩄎𥒥** /bạc - mưa đá/: mưa hạt băng. Hình thanh: 雨 (vũ) chỉ nghĩa, 眉 (mi) gợi âm; hình thanh: 石 (thạch) chỉ nghĩa, 多 (đa) gợi âm. Ví dụ: Phàn phèn Bạc mưa đá (礬雹𩄎𥒥)
- **唯 㖡 / 唯** /duy - dạ/: tiếng dạ; chỉ có. Hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 夜 (dạ) gợi âm. Ví dụ: Duy dạ Du ừ è (唯㖡俞唹咿)
- **俞 唹咿** /du - ừ è/: ừ, thuận ý; họ Du. Hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 於 (ư) gợi âm; hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 伊 (y) gợi âm. Ví dụ: Duy dạ Du ừ è (唯㖡俞唹咿)

### Đoạn 119: Hòe cây hòe Tử cây tử - Liệt rách Háo hao (Cặp 2361–2380) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về tên cây, đồ dùng, nhà tù và loài thú dữ

- Tên cây: **𣘃槐 cây hòe**, **𣘃梓 cây tử**, **𣘃楮 cây chử**, **𣘃桱 cây kinh** chung chữ 𣘃 ghi tiếng cây, lấy 木 (mộc) chỉ nghĩa, 荄 (cai) gợi âm; chữ sau mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa.
- Tiếng đầu chỉ loại: **丐鈴 cái linh**, **丐筐 cái khuông**, **丐筥 cái cử** mượn 丐 (cái), còn **茹圄 nhà ngữ**, **茹囹 nhà linh** mượn 茹 (nhự) để ghi âm tiếng đầu; chữ sau mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa.
- Thú dữ: **𤞻精 hùm tinh** có 𤞻 lấy 犭 (khuyển) chỉ nghĩa, 含 (hàm) gợi âm; **㹥㹭 chó dại** có hai chữ chung 犭 (khuyển) chỉ nghĩa, gợi âm bằng 主 (chủ) và 曳 (duệ).

- **槐 𣘃槐** /hòe - cây hòe/: loài cây gỗ lớn, lá kép. Hình thanh: 木 (mộc) chỉ nghĩa, 荄 (cai) gợi âm; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Hòe cây hòe Tử cây tử (槐𣘃槐梓𣘃梓)
- **梓 𣘃梓** /tử - cây tử/: loài cây gỗ khắc ván in. Hình thanh: 木 (mộc) chỉ nghĩa, 荄 (cai) gợi âm; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Hòe cây hòe Tử cây tử (槐𣘃槐梓𣘃梓)
- **楮 𣘃楮** /chử - cây chử/: cây dó, vỏ làm giấy. Hình thanh: 木 (mộc) chỉ nghĩa, 荄 (cai) gợi âm; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Chử cây chử Kinh cây kinh (楮𣘃楮桱𣘃桱)
- **桱 𣘃桱** /kinh - cây kinh/: bàn đầu giường; một loài cây. Hình thanh: 木 (mộc) chỉ nghĩa, 荄 (cai) gợi âm; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Chử cây chử Kinh cây kinh (楮𣘃楮桱𣘃桱)
- **鈴 丐鈴** /linh - cái linh/: cái chuông nhỏ, lục lạc. Giả tá: mượn chữ Hán 丐 (cái) để ghi âm cái; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Linh cái linh Thác cái trắc (鈴丐鈴柝丐柝)
- **柝 丐柝** /thác - cái trắc/: cái mõ canh đêm. Giả tá: mượn chữ Hán 丐 (cái) để ghi âm cái; mượn nguyên chữ Hán 柝 để ghi tiếng trắc. Ví dụ: Linh cái linh Thác cái trắc (鈴丐鈴柝丐柝)
- **鑊** /hoạch - vạc/: cái vạc, nồi lớn. Mượn nguyên chữ Hán 鑊 để ghi tiếng vạc. Ví dụ: Hoạch vạc Dung chuông (鑊鏞鐘)
- **鏞 鐘** /dung - chuông/: chuông lớn dùng tấu nhạc. Mượn nguyên chữ Hán 鐘 (chung) để ghi tiếng chuông. Ví dụ: Hoạch vạc Dung chuông (鑊鏞鐘)
- **筐 丐筐** /khuông - cái khuông/: giỏ tre vuông. Giả tá: mượn chữ Hán 丐 (cái) để ghi âm cái; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Khuông cái khuông Cử cái cử (筐丐筐筥丐筥)
- **筥 丐筥** /cử - cái cử/: giỏ tre tròn đựng gạo. Giả tá: mượn chữ Hán 丐 (cái) để ghi âm cái; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Khuông cái khuông Cử cái cử (筐丐筐筥丐筥)
- **圄 茹圄** /ngữ - nhà ngữ/: nhà tù, nhà ngục. Giả tá: mượn chữ Hán 茹 (nhự) để ghi âm nhà; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Ngữ nhà ngữ Linh nhà linh (圄茹圄囹茹囹)
- **囹 茹囹** /linh - nhà linh/: nhà tù, ngục thất. Giả tá: mượn chữ Hán 茹 (nhự) để ghi âm nhà; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Ngữ nhà ngữ Linh nhà linh (圄茹圄囹茹囹)
- **𤟔 𤞻精** /tràng - hùm tinh/: cọp thành tinh. Hình thanh: 犭 (khuyển) chỉ nghĩa, 含 (hàm) gợi âm; 精 mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Tràng hùm tinh Chế chó dại (𤟔𤞻精猘㹥㹭)
- **猘 㹥㹭** /chế - chó dại/: chó điên, hung dữ. Hình thanh: 犭 (khuyển) chỉ nghĩa, 主 (chủ) gợi âm; hình thanh: 犭 (khuyển) chỉ nghĩa, 曳 (duệ) gợi âm. Ví dụ: Tràng hùm tinh Chế chó dại (𤟔𤞻精猘㹥㹭)
- **掾 吏** /duyến - lại/: viên thuộc lại giúp việc quan. Mượn nguyên chữ Hán 吏, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Duyến lại Nha nha (掾吏衙)
- **衙** /nha - nha/: công đường, dinh quan. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Duyến lại Nha nha (掾吏衙)
- **賒** /xa - xa/: xa xôi; mua chịu. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Xa xa Cách cách (賒隔)
- **隔** /cách - cách/: ngăn cách, xa cách. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Xa xa Cách cách (賒隔)
- **裂 𧞿 / 𫌕** /liệt - rách/: xé rách, nứt toạc. Hình thanh: 衤 (y) chỉ nghĩa, 歷 (lịch) gợi âm. Ví dụ: Liệt rách Háo hao (裂𧞿耗)
- **耗** /háo - hao/: hao tổn, tiêu hao. Mượn nguyên chữ Hán 耗 để ghi tiếng hao. Ví dụ: Liệt rách Háo hao (裂𧞿耗)

### Đoạn 120: Tào sông Tào Biện sông Biện - Sô cỏ Phố vườn (Cặp 2381–2400) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về tên sông, thần và tổ tiên, dáng vẻ thong dong

- Tên sông: **滝漕 sông Tào**, **滝汴 sông Biện**, **滝澠 sông Miện**, **滝沂 sông Nghi** chung chữ 滝 ghi tiếng sông, lấy 氵 (thủy) chỉ nghĩa, 竜 (long) gợi âm; chữ sau mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Sách giải 漕 là sông Tào, còn 漕 vốn là chở đường thủy.
- Thần và tổ tiên: **神祇 thần kỳ** mượn nguyên hai chữ Hán, cả âm và nghĩa; **翁𠎴 ông vải** có 翁 mượn nguyên chữ Hán, còn 𠎴 lấy 亻 (nhân) chỉ nghĩa, 𡲫 (vải) gợi âm.
- Dáng vẻ: **從容 thong dong** chỉ mượn 從 (tòng) và 容 (dung) để ghi âm; **和雅 hòa nhã** mượn nguyên hai chữ Hán, cả âm và nghĩa.

- **漕 滝漕** /Tào - sông Tào/: sông Tào (theo sách); 漕 vốn là chở đường thủy. Hình thanh: 氵 (thủy) chỉ nghĩa, 竜 (long) gợi âm; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Tào sông Tào Biện sông Biện (漕滝漕汴滝汴)
- **汴 滝汴** /Biện - sông Biện/: tên sông ở Hà Nam. Hình thanh: 氵 (thủy) chỉ nghĩa, 竜 (long) gợi âm; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Tào sông Tào Biện sông Biện (漕滝漕汴滝汴)
- **澠 滝澠** /Miện - sông Miện/: tên sông ở Sơn Đông. Hình thanh: 氵 (thủy) chỉ nghĩa, 竜 (long) gợi âm; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Miện sông Miện Nghi sông Nghi (澠滝澠沂滝沂)
- **沂 滝沂** /Nghi - sông Nghi/: tên sông ở Sơn Đông. Hình thanh: 氵 (thủy) chỉ nghĩa, 竜 (long) gợi âm; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Miện sông Miện Nghi sông Nghi (澠滝澠沂滝沂)
- **祇 神祇** /kỳ - thần kỳ/: thần đất. Mượn nguyên chữ Hán 神, cả âm và nghĩa; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Kỳ thần kỳ Nễ ông vải (祇神祇禰翁𠎴)
- **禰 翁𠎴** /nễ - ông vải/: ông bà tổ tiên; 禰 vốn là miếu thờ cha. Mượn nguyên chữ Hán 翁, cả âm và nghĩa; hình thanh: 亻 (nhân) chỉ nghĩa, 𡲫 (vải) gợi âm. Ví dụ: Kỳ thần kỳ Nễ ông vải (祇神祇禰翁𠎴)
- **竚 待 / 𫁧** /trữ - đợi/: đứng lâu chờ đợi. Mượn nguyên chữ Hán 待 (đãi) để ghi tiếng đợi. Ví dụ: Trữ đợi Khí mong (竚待企懞)
- **企 懞** /khí - mong/: kiễng chân trông mong. Giả tá: mượn chữ Hán 懞 (mông) để ghi âm mong. Ví dụ: Trữ đợi Khí mong (竚待企懞)
- **佚 從容** /dật - thong dong/: nhàn nhã, phóng túng. Giả tá: mượn chữ Hán 從 (tòng) để ghi âm thong; giả tá: mượn chữ Hán 容 (dung) để ghi âm dong. Ví dụ: Dật thong dong Ung hòa nhã (佚從容雍和雅)
- **雍 和雅** /ung - hòa nhã/: hòa nhã, êm thuận. Mượn nguyên chữ Hán 和, cả âm và nghĩa; mượn nguyên chữ Hán 雅, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Dật thong dong Ung hòa nhã (佚從容雍和雅)
- **丕 哿** /phi - cả/: to lớn, lớn lao. Giả tá: mượn chữ Hán 哿 (khả) để ghi âm cả. Ví dụ: Phi cả Đản tin (丕哿亶信)
- **亶 信** /đản - tin/: thành thật, đáng tin. Mượn nguyên chữ Hán 信 (tín) để ghi tiếng tin. Ví dụ: Phi cả Đản tin (丕哿亶信)
- **丐 吀 / 嗔** /cái - xin/: ăn xin, cầu xin. Hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 千 (thiên) gợi âm. Ví dụ: Cái xin Sưu dấu (丐吀廋𥆺)
- **廋 𥆺** /sưu - dấu/: giấu kín, che giấu. Hình thanh: 目 (mục) chỉ nghĩa, 酉 (dậu) gợi âm. Ví dụ: Cái xin Sưu dấu (丐吀廋𥆺)
- **媸 醜** /xí - xấu/: người đàn bà xấu. Mượn nguyên chữ Hán 醜 (xú) để ghi tiếng xấu. Ví dụ: Xí xấu Liệt hèn (媸醜劣𡮺)
- **劣 𡮺 / 𡮷** /liệt - hèn/: kém cỏi, thấp hèn. Hình thanh: 小 (tiểu) chỉ nghĩa, 賢 (hiền) gợi âm. Ví dụ: Xí xấu Liệt hèn (媸醜劣𡮺)
- **皂 𬹙** /tạo - đen/: màu đen; kẻ hầu. Hình thanh: 黑 (hắc) chỉ nghĩa, 真 (chân) gợi âm. Ví dụ: Tạo đen Phi đỏ (皂𬹙緋𧹼)
- **緋 𧹼** /phi - đỏ/: lụa đỏ, đỏ thắm. Hình thanh: 赤 (xích) chỉ nghĩa, 都 (đô) gợi âm. Ví dụ: Tạo đen Phi đỏ (皂𬹙緋𧹼)
- **芻 𦹵** /sô - cỏ/: cỏ khô nuôi súc vật. Hình thanh: 草 (thảo) chỉ nghĩa, 古 (cổ) gợi âm. Ví dụ: Sô cỏ Phố vườn (芻𦹵圃園)
- **圃 園 / 𡑰** /phố - vườn/: vườn trồng rau, cây. Mượn nguyên chữ Hán 園 (viên) để ghi tiếng vườn. Ví dụ: Sô cỏ Phố vườn (芻𦹵圃園)

## Phần 9 (Cặp 2401–2700) (300 mục)

### Đoạn 121: Phong bò rừng Hỷ lợn - Quỳnh vò võ Khoái ngùi ngùi (Cặp 2401–2420) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về thú rừng, đá và dáng cao vút

- Thú rừng: **㹥𤢿 chó sói** lấy 犭 (khuyển) chỉ nghĩa ở cả hai chữ, gợi âm bằng 主 (chủ) và 磊 (lỗi); **𤞼𤞖 lợn lòi** cũng vậy, gợi âm bằng 吝 (lận) và 耒 (lỗi).
- Dáng cao: **𡶁𡶁 đùn đùn**, **𡸏𡸏 vòi vọi**, **崒𡼸 chót vót** cùng lấy 山 (sơn) chỉ nghĩa; phần gợi âm là 屯 (đồn), 位 (vị), 卒 (tốt) và 筆 (bút).
- Đá: **𥒥𥑶 đá sỏi**, **𥒥𥕄 đá mài** chung chữ 𥒥 với 石 (thạch) chỉ nghĩa, 多 (đa) gợi âm; chữ sau cũng theo 石 (thạch), gợi âm bằng 耒 (lỗi) và 埋 (mai).

- **犎 𤙭棱** /phong - bò rừng/: bò rừng, trâu rừng. Hình thanh: 牛 (ngưu) chỉ nghĩa, 甫 (phủ) gợi âm; chữ Hán 棱 (lăng), trong chữ Nôm đọc là rừng. Ví dụ: Phong bò rừng Hỷ lợn (犎𤙭棱豨𤞼)
- **豨 𤞼 / 𬍆** /hỷ - lợn/: con heo (lợn). Hình thanh: 犭 (khuyển) chỉ nghĩa, 吝 (lận) gợi âm. Ví dụ: Phong bò rừng Hỷ lợn (犎𤙭棱豨𤞼)
- **魁 𡘯** /khôi - lớn/: đứng đầu, to lớn. Hình thanh: 大 (đại) chỉ nghĩa, 吝 (lận) gợi âm. Ví dụ: Khôi lớn Nụy lùn (魁𡘯矮𪿏)
- **矮 𪿏 / 倫** /nụy - lùn/: thấp, lùn. Hình thanh: 短 (đoản) chỉ nghĩa, 侖 (luân) gợi âm. Ví dụ: Khôi lớn Nụy lùn (魁𡘯矮𪿏)
- **矗 𡶁𡶁 / 炖 / 炖** /trực - đùn đùn/: cao vút, thẳng đứng. Hình thanh: 山 (sơn) chỉ nghĩa, 屯 (đồn) gợi âm; hình thanh: 山 (sơn) chỉ nghĩa, 屯 (đồn) gợi âm. Ví dụ: Trực đùn đùn Ngột vòi vọi (矗𡶁𡶁屼𡸏𡸏)
- **屼 𡸏𡸏** /ngột - vòi vọi/: núi trọc cao vọi. Hình thanh: 山 (sơn) chỉ nghĩa, 位 (vị) gợi âm; hình thanh: 山 (sơn) chỉ nghĩa, 位 (vị) gợi âm. Ví dụ: Trực đùn đùn Ngột vòi vọi (矗𡶁𡶁屼𡸏𡸏)
- **卓 崒𡼸** /trác - chót vót/: cao vượt, xuất chúng. Hình thanh: 山 (sơn) chỉ nghĩa, 卒 (tốt) gợi âm; hình thanh: 山 (sơn) chỉ nghĩa, 筆 (bút) gợi âm. Ví dụ: Trác chót vót Phân bời bời (卓崒𡼸紛𫄐𫄐)
- **紛 𫄐𫄐 / 㗑 / 㗑** /phân - bời bời/: rối ren, lộn xộn. Hình thanh: 紛 (phân) chỉ nghĩa, 排 (bài) gợi âm; hình thanh: 紛 (phân) chỉ nghĩa, 排 (bài) gợi âm. Ví dụ: Trác chót vót Phân bời bời (卓崒𡼸紛𫄐𫄐)
- **繇 𫏙** /dao - noi/: noi theo, do bởi. Hình thanh: 𧾷 (túc) chỉ nghĩa, 挼 (noa) gợi âm. Ví dụ: Dao noi Cách đổi (繇𫏙革𢷮)
- **革 𢷮** /cách - đổi/: thay đổi, cải cách. Hình thanh: 扌 (thủ) chỉ nghĩa, 對 (đối) gợi âm. Ví dụ: Dao noi Cách đổi (繇𫏙革𢷮)
- **磽 𥒥𥑶** /nghiêu - đá sỏi/: đất nhiều sỏi đá, cằn. Hình thanh: 石 (thạch) chỉ nghĩa, 多 (đa) gợi âm; hình thanh: 石 (thạch) chỉ nghĩa, 耒 (lỗi) gợi âm. Ví dụ: Nghiêu đá sỏi Lệ đá mài (磽𥒥𥑶礪𥒥𥕄)
- **礪 𥒥𥕄** /lệ - đá mài/: hòn đá để mài dao. Hình thanh: 石 (thạch) chỉ nghĩa, 多 (đa) gợi âm; hình thanh: 石 (thạch) chỉ nghĩa, 埋 (mai) gợi âm. Ví dụ: Nghiêu đá sỏi Lệ đá mài (磽𥒥𥑶礪𥒥𥕄)
- **莉 花莉** /lỵ - hoa lài/: hoa lài (nhài) trắng thơm. Mượn nguyên chữ Hán 花, cả âm và nghĩa; mượn nguyên chữ Hán 莉 để ghi tiếng lài. Ví dụ: Lỵ hoa lài Ba bông sói (莉花莉芭芃㰁)
- **芭 芃㰁 / 葻 / 㰁** /ba - bông sói/: hoa sói (theo sách); 芭 vốn là cỏ thơm, cùng nghĩa 葩 là hoa. Giả tá: mượn chữ Hán 芃 (bồng) để ghi âm bông; hình thanh: 木 (mộc) chỉ nghĩa, 磊 (lỗi) gợi âm. Ví dụ: Lỵ hoa lài Ba bông sói (莉花莉芭芃㰁)
- **豺 㹥𤢿** /sài - chó sói/: thú dữ giống chó sói. Hình thanh: 犭 (khuyển) chỉ nghĩa, 主 (chủ) gợi âm; hình thanh: 犭 (khuyển) chỉ nghĩa, 磊 (lỗi) gợi âm. Ví dụ: Sài chó sói Phất lợn lòi (豺㹥𤢿狒𤞼𤞖)
- **狒 𤞼𤞖** /phất - lợn lòi/: heo rừng (lợn rừng) (theo sách); 狒 vốn là loài khỉ lớn; âm theo sách, từ điển đọc phí. Hình thanh: 犭 (khuyển) chỉ nghĩa, 吝 (lận) gợi âm; hình thanh: 犭 (khuyển) chỉ nghĩa, 耒 (lỗi) gợi âm. Ví dụ: Sài chó sói Phất lợn lòi (豺㹥𤢿狒𤞼𤞖)
- **二 𠄩** /nhị - hai/: số hai, thứ hai. Hình thanh: 二 (nhị) chỉ nghĩa, 台 (thai) gợi âm. Ví dụ: Nhị hai Yêu nhỏ (二𠄩幺𡮈)
- **幺 𡮈** /yêu - nhỏ/: nhỏ bé, tí hon. Hình thanh: 小 (tiểu) chỉ nghĩa, 乳 (nhũ) gợi âm. Ví dụ: Nhị hai Yêu nhỏ (二𠄩幺𡮈)
- **煢 于羽 / 宇 / 羽** /quỳnh - vò võ/: lẻ loi, trơ trọi một mình. Giả tá: mượn chữ Hán 于 (vu) để ghi âm vò; giả tá: mượn chữ Hán 羽 (vũ) để ghi âm võ. Ví dụ: Quỳnh vò võ Khoái ngùi ngùi (煢于羽喟𢢯𢢯)
- **喟 𢢯𢢯 / 𠿯 / 𠿯** /khoái - ngùi ngùi/: bùi ngùi, than thở, thở dài. Hình thanh: 忄 (tâm) chỉ nghĩa, 嵬 (ngôi) gợi âm; hình thanh: 忄 (tâm) chỉ nghĩa, 嵬 (ngôi) gợi âm. Ví dụ: Quỳnh vò võ Khoái ngùi ngùi (煢于羽喟𢢯𢢯)

### Đoạn 122: Vẫn ngậm môi Luyên co cánh - Nghiễm chăm chắm Xâm dần dần (Cặp 2421–2440) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về sự ngang hàng, sợi gai và búi tóc

- Ngang hàng, cặp đôi: **𤯭 sánh** lấy 並 (tịnh) chỉ nghĩa, 生 (sinh) gợi âm; **齊 tày**, **堆 đôi** mượn chữ Hán 齊 (tề) và 堆 (đôi) để ghi âm.
- Sợi và tóc: **紙𦃮 chỉ gai** mượn 紙 (chỉ) ghi âm chỉ, còn 𦃮 lấy 糹 (mịch) chỉ nghĩa, 荄 (cai) gợi âm; **𧸻 búi (tóc)** lấy 髮 (phát) chỉ nghĩa, 貝 (bối) gợi âm.
- Thẹn và chẻ: **𢜜 hổ** là xấu hổ, lấy 忄 (tâm) chỉ nghĩa, 虎 (hổ) gợi âm; **𠝺 mổ** là bổ ra, lấy 刂 (đao) chỉ nghĩa, 某 (mỗ) gợi âm.

- **脗 唅𠿃** /vẫn - ngậm môi/: ngậm môi, môi khép liền; 脗 cũng là khóe môi. Hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 含 (hàm) gợi âm; hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 媒 (môi) gợi âm. Ví dụ: Vẫn ngậm môi Luyên co cánh (脗唅𠿃攣𨂗𦑃)
- **攣 𨂗𦑃** /luyên - co cánh/: co rút, co quắp. Hình thanh: 𧾷 (túc) chỉ nghĩa, 孤 (cô) gợi âm; hình thanh: 羽 (vũ) chỉ nghĩa, 更 (canh) gợi âm. Ví dụ: Vẫn ngậm môi Luyên co cánh (脗唅𠿃攣𨂗𦑃)
- **亞 𤯭** /á - sánh/: bậc thứ hai, ngang hàng. Hình thanh: 並 (tịnh) chỉ nghĩa, 生 (sinh) gợi âm. Ví dụ: Á sánh Sài tày (亞𤯭儕齊)
- **儕 齊** /sài - tày/: cùng hàng, cùng lứa. Giả tá: mượn chữ Hán 齊 (tề) để ghi âm tày. Ví dụ: Á sánh Sài tày (亞𤯭儕齊)
- **綈 紙𦃮** /đề - chỉ gai/: chỉ gai (theo sách); 綈 vốn là vải dày, đũi. Giả tá: mượn chữ Hán 紙 (chỉ) để ghi âm chỉ; hình thanh: 糹 (mịch) chỉ nghĩa, 荄 (cai) gợi âm. Ví dụ: Đề chỉ gai Nhứ bông vải (綈紙𦃮絮𣒾𦀿)
- **絮 𣒾𦀿** /nhứ - bông vải/: bông tơ, bông sợi. Hình thanh: 木 (mộc) chỉ nghĩa, 芃 (bồng) gợi âm; hình thanh: 糹 (mịch) chỉ nghĩa, 尾 (vĩ) gợi âm. Ví dụ: Đề chỉ gai Nhứ bông vải (綈紙𦃮絮𣒾𦀿)
- **髻 𧸻** /kế - búi (tóc)/: búi tóc trên đỉnh đầu. Hình thanh: 髮 (phát) chỉ nghĩa, 貝 (bối) gợi âm. Ví dụ: Kế búi (tóc) Khôn cạo đầu (髻𧸻髠𠜯頭)
- **髠 𠜯頭** /khôn - cạo đầu/: cạo trọc đầu, hình phạt xưa. Hình thanh: 刂 (đao) chỉ nghĩa, 告 (cáo) gợi âm; mượn nguyên chữ Hán 頭, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Kế búi (tóc) Khôn cạo đầu (髻𧸻髠𠜯頭)
- **妙 牟 / 侔** /diệu - mầu/: huyền diệu, tinh vi. Giả tá: mượn chữ Hán 牟 (mâu) để ghi âm mầu. Ví dụ: Diệu mầu Tu hổ (妙牟羞𢜜)
- **羞 𢜜 / 𢗝** /tu - hổ/: xấu hổ, thẹn thùng. Hình thanh: 忄 (tâm) chỉ nghĩa, 虎 (hổ) gợi âm. Ví dụ: Diệu mầu Tu hổ (妙牟羞𢜜)
- **劈 𠝺 / 𠝼** /tích - mổ/: bổ ra, chẻ đôi. Hình thanh: 刂 (đao) chỉ nghĩa, 某 (mỗ) gợi âm. Ví dụ: Tích mổ Dịch xoi (劈𠝺剔𢭻)
- **剔 𢭻** /dịch - xoi/: khêu, lóc ra. Hình thanh: 扌 (thủ) chỉ nghĩa, 吹 (xuy) gợi âm. Ví dụ: Tích mổ Dịch xoi (劈𠝺剔𢭻)
- **儷 堆** /lệ - đôi/: vợ chồng, cặp đôi. Giả tá: mượn chữ Hán 堆 (đôi) để ghi âm đôi. Ví dụ: Lệ đôi Mâu sánh (儷堆侔𤯭)
- **侔 𤯭** /mâu - sánh/: ngang bằng, tương xứng. Hình thanh: 並 (tịnh) chỉ nghĩa, 生 (sinh) gợi âm. Ví dụ: Lệ đôi Mâu sánh (儷堆侔𤯭)
- **命 / 𠇮** /mệnh - mệnh/: số phận, mạng sống. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Mệnh mệnh Thần ngôi (命宸𡾵)
- **宸 𡾵** /thần - ngôi/: ngôi vua, cung vua ở. Hình thanh: 位 (vị) chỉ nghĩa, 嵬 (ngôi) gợi âm. Ví dụ: Mệnh mệnh Thần ngôi (命宸𡾵)
- **愀 裴𢢯 / 裴 / 𠿯** /thiều - bùi ngùi/: biến sắc, buồn rầu. Giả tá: mượn chữ Hán 裴 (bùi) để ghi âm bùi; hình thanh: 忄 (tâm) chỉ nghĩa, 嵬 (ngôi) gợi âm. Ví dụ: Thiều bùi ngùi Căng gìn (愀裴𢢯兢㕓)
- **兢 㕓** /căng - gìn/: giữ gìn, thận trọng; bản 1959 ghi năm nắm. Chữ theo Ngũ thiên tự, ghi tiếng gìn. Ví dụ: Thiều bùi ngùi Căng gìn (愀裴𢢯兢㕓)
- **儼 𥊀枕** /nghiễm - chăm chắm/: nhìn chăm chú (theo sách); 儼 vốn là nghiêm trang. Hình thanh: 目 (mục) chỉ nghĩa, 參 (sâm) gợi âm; giả tá: mượn chữ Hán 枕 (chẩm) để ghi âm chắm. Ví dụ: Nghiễm chăm chắm Xâm dần dần (儼𥊀枕駸寅寅)
- **駸 寅寅** /xâm - dần dần/: dần dần (theo sách); 駸 vốn là ngựa chạy nhanh, vùn vụt. Giả tá: mượn chữ Hán 寅 (dần) để ghi âm dần; giả tá: mượn chữ Hán 寅 (dần) để ghi âm dần. Ví dụ: Nghiễm chăm chắm Xâm dần dần (儼𥊀枕駸寅寅)

### Đoạn 123: Vận vần Thoại nói - Thuấn chớp mắt Thiêu ù tai (Cặp 2441–2460) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về mống trời, mỡ màng và tai mắt

- Mượn nguyên chữ Hán để ghi tiếng Việt: **韻 vần**, **霓 mống**, **暈 vầng**, **停 dừng**, **住 trọ**.
- Trong cơ thể: **𦟖 mỡ** lấy 肉 (nhục) chỉ nghĩa, 馬 (mã) gợi âm; **𦛿 màng** lấy 月 (bộ nhục) chỉ nghĩa, 芒 (mang) gợi âm.
- Mắt và tai: **𥊝𬑉 chớp mắt** lấy 目 (mục) chỉ nghĩa ở cả hai chữ, gợi âm bằng 執 (chấp) và 末 (mạt); **㗀𦖻 ù tai** ghép 口 (khẩu) với 幽 (u) cho tiếng ù, 耳 (nhĩ) với 思 (tư) cho tiếng tai.

- **韻 / 韵** /vận - vần/: vần thơ, âm điệu. Mượn nguyên chữ Hán 韻 để ghi tiếng vần. Ví dụ: Vận vần Thoại nói (韻話呐)
- **話 呐** /thoại - nói/: lời nói, trò chuyện. Hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 内 (nội) gợi âm. Ví dụ: Vận vần Thoại nói (韻話呐)
- **甫 𡤓** /phủ - mới/: vừa mới, mới bắt đầu. Hình thanh: 始 (thủy) chỉ nghĩa, 買 (mãi) gợi âm. Ví dụ: Phủ mới Tao tàn (甫𡤓𣩒殘)
- **𣩒 殘** /tao - tàn/: tàn (theo sách); 𣩒 là dị thể của 遭, gặp. Mượn nguyên chữ Hán 殘, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Phủ mới Tao tàn (甫𡤓𣩒殘)
- **饕 貪咹** /thao - tham ăn/: háu ăn, ham ăn. Mượn nguyên chữ Hán 貪, cả âm và nghĩa; hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 安 (an) gợi âm. Ví dụ: Thao tham ăn Biểu chết đói (饕貪咹莩𣩂𩛜)
- **莩 𣩂𩛜 / 𣩁 / 𩛜** /biểu - chết đói/: người chết vì thiếu ăn. Hình thanh: 死 (tử) chỉ nghĩa, 折 (chiết) gợi âm; hình thanh: 飠 (thực) chỉ nghĩa, 対 (đối) gợi âm. Ví dụ: Thao tham ăn Biểu chết đói (饕貪咹莩𣩂𩛜)
- **偎 親愛** /uy - thân ái/: gần gũi, ôm ấp. Mượn nguyên chữ Hán 親, cả âm và nghĩa; mượn nguyên chữ Hán 愛, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Uy thân ái Vững dựa nương (偎親愛凭𢭸𢭗)
- **凭 𢭸𢭗** /vững - dựa nương/: dựa vào, nương tựa. Hình thanh: 扌 (thủ) chỉ nghĩa, 序 (tự) gợi âm; hình thanh: 扌 (thủ) chỉ nghĩa, 良 (lương) gợi âm. Ví dụ: Uy thân ái Vững dựa nương (偎親愛凭𢭸𢭗)
- **埇 培塘** /dũng - bồi đường/: bồi đắp đường (theo sách); 埇 vốn là tên cầu. Mượn nguyên chữ Hán 培, cả âm và nghĩa; giả tá: mượn chữ Hán 塘 (đường) để ghi âm đường. Ví dụ: Dũng bồi đường Kỳ đống (埇培塘圻埬)
- **圻 埬** /kỳ - đống/: đống, gò đất (theo sách); 圻 vốn là bờ cõi. Hình thanh: 土 (thổ) chỉ nghĩa, 東 (đông) gợi âm. Ví dụ: Dũng bồi đường Kỳ đống (埇培塘圻埬)
- **霓 / 靀 / 𠓔** /nghê - mống/: cầu vồng phụ, mống trời. Mượn nguyên chữ Hán 霓 để ghi tiếng mống. Ví dụ: Nghê mống Vận vầng (霓暈)
- **暈** /vận - vầng/: quầng mặt trời, mặt trăng. Mượn nguyên chữ Hán 暈 để ghi tiếng vầng. Ví dụ: Nghê mống Vận vầng (霓暈)
- **停 / 𨀊 / 踭** /đình - dừng/: ngừng lại, nghỉ lại. Mượn nguyên chữ Hán 停 để ghi tiếng dừng. Ví dụ: Đình dừng Trụ trọ (停住)
- **住** /trụ - trọ/: ở lại, cư ngụ. Mượn nguyên chữ Hán 住 để ghi tiếng trọ. Ví dụ: Đình dừng Trụ trọ (停住)
- **脂 𦟖** /chỉ - mỡ/: mỡ động vật, chất béo. Hình thanh: 肉 (nhục) chỉ nghĩa, 馬 (mã) gợi âm. Ví dụ: Chỉ mỡ Mạc màng (脂𦟖膜𦛿)
- **膜 𦛿** /mạc - màng/: lớp mỏng bọc trong cơ thể. Hình thanh: 月 (bộ nhục) chỉ nghĩa, 芒 (mang) gợi âm. Ví dụ: Chỉ mỡ Mạc màng (脂𦟖膜𦛿)
- **徨 彷徨 / 徬** /hoàng - bàng hoàng/: ngơ ngác, không yên. Mượn nguyên chữ Hán 彷, cả âm và nghĩa; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Hoàng bàng hoàng Phất phưởng phất (徨彷徨彿彷彿)
- **彿 彷彿** /phất - phưởng phất/: mơ hồ, thấp thoáng. Giả tá: mượn chữ Hán 彷 (phảng) để ghi âm phưởng; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Hoàng bàng hoàng Phất phưởng phất (徨彷徨彿彷彿)
- **瞬 𥊝𬑉** /thuấn - chớp mắt/: cái nháy mắt, thoáng chốc. Hình thanh: 目 (mục) chỉ nghĩa, 執 (chấp) gợi âm; hình thanh: 目 (mục) chỉ nghĩa, 末 (mạt) gợi âm. Ví dụ: Thuấn chớp mắt Thiêu ù tai (瞬𥊝𬑉聎㗀𦖻)
- **聎 㗀𦖻** /thiêu - ù tai/: tai nghe ong ong. Hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 幽 (u) gợi âm; hình thanh: 耳 (nhĩ) chỉ nghĩa, 思 (tư) gợi âm. Ví dụ: Thuấn chớp mắt Thiêu ù tai (瞬𥊝𬑉聎㗀𦖻)

### Đoạn 124: Phỉ cái đài Sao cái rá - Dịch diễn Sao sao (Cặp 2461–2480) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về đồ đan tre, người trong nhà và chỗ trọ

- Đồ đan tre: **𫡔臺 cái đài**, **𫡔𥯊 cái rá** chung chữ 𫡔 với 亇 (cá) chỉ nghĩa, 丐 (cái) gợi âm; 𥯊 lấy 竹 (trúc) chỉ nghĩa, 夜 (dạ) gợi âm.
- Người trong nhà: **𡥵哿 con cả** có 𡥵 lấy 子 (tử) chỉ nghĩa, 昆 (côn) gợi âm; **㛪妯 em dâu** lấy 女 (nữ) chỉ nghĩa ở cả hai chữ, gợi âm bằng 奄 (yểm) và 由 (do).
- Chỗ trọ: **茹棧 nhà sạn**, **茹館 nhà quán** chung 茹 (nhự) mượn ghi âm nhà; 棧 và 館 mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa.

- **篚 𫡔臺 / 丐 / 臺** /phỉ - cái đài/: sọt tre tròn có nắp. Hình thanh: 亇 (cá) chỉ nghĩa, 丐 (cái) gợi âm; giả tá: mượn chữ Hán 臺 (đài) để ghi âm đài. Ví dụ: Phỉ cái đài Sao cái rá (篚𫡔臺筲𫡔𥯊)
- **筲 𫡔𥯊 / 丐 / 𥯊** /sao - cái rá/: cái rá vo gạo. Hình thanh: 亇 (cá) chỉ nghĩa, 丐 (cái) gợi âm; hình thanh: 竹 (trúc) chỉ nghĩa, 夜 (dạ) gợi âm. Ví dụ: Phỉ cái đài Sao cái rá (篚𫡔臺筲𫡔𥯊)
- **嫡 𡥵哿** /đích - con cả/: con vợ cả, vợ chính. Hình thanh: 子 (tử) chỉ nghĩa, 昆 (côn) gợi âm; giả tá: mượn chữ Hán 哿 (khả) để ghi âm cả. Ví dụ: Đích con cả Lý em dâu (嫡𡥵哿娌㛪妯)
- **娌 㛪妯** /lý - em dâu/: chị em dâu. Hình thanh: 女 (nữ) chỉ nghĩa, 奄 (yểm) gợi âm; hình thanh: 女 (nữ) chỉ nghĩa, 由 (do) gợi âm. Ví dụ: Đích con cả Lý em dâu (嫡𡥵哿娌㛪妯)
- **梁 梂** /lương - cầu/: cây cầu; xà nhà. Hình thanh: 木 (mộc) chỉ nghĩa, 求 (cầu) gợi âm. Ví dụ: Lương cầu Sạn nhà sạn (梁梂棧茹棧)
- **棧 茹棧** /sạn - nhà sạn/: nhà trọ, nhà kho. Giả tá: mượn chữ Hán 茹 (nhự) để ghi âm nhà; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Lương cầu Sạn nhà sạn (梁梂棧茹棧)
- **店 茹館** /điếm - nhà quán/: quán trọ, cửa hàng. Giả tá: mượn chữ Hán 茹 (nhự) để ghi âm nhà; mượn nguyên chữ Hán 館, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Điếm nhà quán Cổ đi buôn (店茹館賈𠫾𧶭)
- **賈 𠫾𧶭** /cổ - đi buôn/: buôn bán, người lái buôn. Hình thanh: 去 (khứ) chỉ nghĩa, 多 (đa) gợi âm; hình thanh: 貝 (bối) chỉ nghĩa, 奔 (bôn) gợi âm. Ví dụ: Điếm nhà quán Cổ đi buôn (店茹館賈𠫾𧶭)
- **讀 讀溫** /độc - đọc ôn/: đọc sách, ôn lại bài. Mượn nguyên chữ Hán 讀 để ghi tiếng đọc; mượn nguyên chữ Hán 溫, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Độc đọc ôn Chú thích nghĩa (讀讀溫註釋義)
- **註 釋義** /chú - thích nghĩa/: giải nghĩa, ghi chép. Mượn nguyên chữ Hán 釋, cả âm và nghĩa; mượn nguyên chữ Hán 義, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Độc đọc ôn Chú thích nghĩa (讀讀溫註釋義)
- **盌 盞𥐦** /uyển - chén dĩa/: cái chén (bát) nhỏ. Mượn nguyên chữ Hán 盞 (trản) để ghi tiếng chén; hình thanh: 石 (thạch) chỉ nghĩa, 己 (kỷ) gợi âm. Ví dụ: Uyển chén dĩa Âu bình (盌盞𥐦甌瓶)
- **甌 瓶** /âu - bình/: bình (theo sách); 甌 vốn là cái âu, cái bồn, cái chén (bát). Mượn nguyên chữ Hán 瓶, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Uyển chén dĩa Âu bình (盌盞𥐦甌瓶)
- **吉 𫅜** /cát - lành/: tốt lành, may mắn. Hình thanh: 善 (thiện) chỉ nghĩa, 令 (lệnh) gợi âm. Ví dụ: Cát lành Hung dữ (吉𫅜凶與)
- **凶 與 / 㺞** /hung - dữ/: xấu, ác, tai họa. Giả tá: mượn chữ Hán 與 (dữ) để ghi âm dữ. Ví dụ: Cát lành Hung dữ (吉𫅜凶與)
- **序 次** /tự - thứ/: thứ tự trước sau. Mượn nguyên chữ Hán 次, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Tự thứ Bối loài (序次輩類)
- **輩 類** /bối - loài/: lớp, bọn, hàng. Mượn nguyên chữ Hán 類 (loại) để ghi tiếng loài. Ví dụ: Tự thứ Bối loài (序次輩類)
- **差** /sai - sai/: sai lệch, nhầm lẫn. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Sai sai Suyễn suyễn (差舛)
- **舛** /suyễn - suyễn/: sai lầm, trái ngược. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Sai sai Suyễn suyễn (差舛)
- **譯 演** /dịch - diễn/: chuyển sang tiếng khác. Mượn nguyên chữ Hán 演, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Dịch diễn Sao sao (譯演抄)
- **抄** /sao - sao/: chép lại, tịch thu. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Dịch diễn Sao sao (譯演抄)

### Đoạn 125: Chiểu ao Đậu lỗ - Bút bút Đao dao (Cặp 2481–2500) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về loài chim, cây cỏ và ao lỗ

- Chim: **𪀄𪀓𪀓 chim đa đa**, **𪀄𪄥 chim cút** lấy 鳥 (điểu) chỉ nghĩa ở mọi chữ; 占 (chiêm) gợi âm chim, 多 (đa) gợi âm đa, 骨 (cốt) gợi âm cút.
- Cây cỏ: **蔞蕄 rau muống** mượn 蔞 (lâu) ghi âm rau, còn 蕄 lấy 艹 (thảo) chỉ nghĩa, 悶 (muộn) gợi âm; **𣘃栘 cây đa** lấy 木 (mộc) chỉ nghĩa ở cả hai chữ, gợi âm bằng 荄 (cai) và 多 (đa).
- Ao và lỗ: **𬇚 ao** lấy 氵 (thủy) chỉ nghĩa, 幻 (ảo) gợi âm; **𡓇 lỗ** lấy 土 (thổ) chỉ nghĩa, 魯 (lỗ) gợi âm.

- **沼 𬇚** /chiểu - ao/: cái ao, đầm nhỏ. Hình thanh: 氵 (thủy) chỉ nghĩa, 幻 (ảo) gợi âm. Ví dụ: Chiểu ao Đậu lỗ (沼𬇚竇𡓇)
- **竇 𡓇** /đậu - lỗ/: cái lỗ, hang hốc. Hình thanh: 土 (thổ) chỉ nghĩa, 魯 (lỗ) gợi âm. Ví dụ: Chiểu ao Đậu lỗ (沼𬇚竇𡓇)
- **唾 啂** /thóa - nhổ/: khạc nhổ; nước bọt. Hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 乳 (nhũ) gợi âm. Ví dụ: Thóa nhổ Hao hen (唾啂哮𤹖)
- **哮 𤹖 / 𠻃** /hao - hen/: bệnh thở khò khè. Hình thanh: 疒 (nạch) chỉ nghĩa, 軒 (hiên) gợi âm. Ví dụ: Thóa nhổ Hao hen (唾啂哮𤹖)
- **萱 𦹵萱** /huyên - cỏ huyên/: cỏ quên lo; chỉ mẹ. Hình thanh: 草 (thảo) chỉ nghĩa, 古 (cổ) gợi âm; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Huyên cỏ huyên Ung rau muống (萱𦹵萱蕹蔞蕄)
- **蕹 蔞蕄** /ung - rau muống/: rau thân rỗng, ưa nước. Giả tá: mượn chữ Hán 蔞 (lâu) để ghi âm rau; hình thanh: 艹 (thảo) chỉ nghĩa, 悶 (muộn) gợi âm. Ví dụ: Huyên cỏ huyên Ung rau muống (萱𦹵萱蕹蔞蕄)
- **菑 𫜵𤲌** /tri - làm ruộng/: làm ruộng (theo sách); 菑 vốn là ruộng vỡ được một năm, nhổ cỏ. Hình thanh: 田 (điền) chỉ nghĩa, 弄 (lộng) gợi âm. Ví dụ: Tri làm ruộng Cấu làm nhà (菑𫜵𤲌構𫜵茹)
- **構 𫜵茹** /cấu - làm nhà/: dựng nhà, gác nhà. Giả tá: mượn chữ Hán 茹 (nhự) để ghi âm nhà. Ví dụ: Tri làm ruộng Cấu làm nhà (菑𫜵𤲌構𫜵茹)
- **榕 𣘃栘** /dung - cây đa/: cây to nhiều rễ phụ. Hình thanh: 木 (mộc) chỉ nghĩa, 荄 (cai) gợi âm; hình thanh: 木 (mộc) chỉ nghĩa, 多 (đa) gợi âm. Ví dụ: Dung cây đa Úy ích mẫu (榕𣘃栘蔚益母)
- **蔚 益母** /úy - ích mẫu/: cây ích mẫu; cỏ rậm rạp. Mượn nguyên chữ Hán 益, cả âm và nghĩa; mượn nguyên chữ Hán 母, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Dung cây đa Úy ích mẫu (榕𣘃栘蔚益母)
- **刁 奸狡** /điêu - gian giảo/: xảo trá, ranh mãnh. Mượn nguyên chữ Hán 奸, cả âm và nghĩa; mượn nguyên chữ Hán 狡, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Điêu gian giảo Mã mã la (刁奸狡鎷鎷鑼)
- **鎷 鎷鑼** /mã - mã la/: thanh la, chiêng nhỏ. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa; mượn nguyên chữ Hán 鑼, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Điêu gian giảo Mã mã la (刁奸狡鎷鎷鑼)
- **鷓 𪀄𪀓𪀓** /giá - chim đa đa/: chim gà gô. Hình thanh: 鳥 (điểu) chỉ nghĩa, 占 (chiêm) gợi âm; hình thanh: 鳥 (điểu) chỉ nghĩa, 多 (đa) gợi âm; hình thanh: 鳥 (điểu) chỉ nghĩa, 多 (đa) gợi âm. Ví dụ: Giá chim đa đa Thuần chim cút (鷓𪀄𪀓𪀓鶉𪀄𪄥)
- **鶉 𪀄𪄥** /thuần - chim cút/: chim nhỏ giống gà con. Hình thanh: 鳥 (điểu) chỉ nghĩa, 占 (chiêm) gợi âm; hình thanh: 鳥 (điểu) chỉ nghĩa, 骨 (cốt) gợi âm. Ví dụ: Giá chim đa đa Thuần chim cút (鷓𪀄𪀓𪀓鶉𪀄𪄥)
- **犀 犀角** /tê - tê giác/: thú lớn có sừng mũi. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa; mượn nguyên chữ Hán 角, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Tê tê giác Bác ngựa lang (犀犀角駁馭郎)
- **駁 馭郎** /bác - ngựa lang/: ngựa lông loang lổ. Giả tá: mượn chữ Hán 馭 (ngự) để ghi âm ngựa; giả tá: mượn chữ Hán 郎 (lang) để ghi âm lang. Ví dụ: Tê tê giác Bác ngựa lang (犀犀角駁馭郎)
- **浩 𣷠𱦡** /hạo - mênh mang/: nước lớn, rộng bát ngát. Hình thanh: 氵 (thủy) chỉ nghĩa, 明 (minh) gợi âm. Ví dụ: Hạo mênh mang Nhân nghi ngút (浩𣷠𱦡氤𡹠𤈡)
- **氤 𡹠𤈡** /nhân - nghi ngút/: hơi khói mù mịt. Hình thanh: 山 (sơn) chỉ nghĩa, 宜 (nghi) gợi âm; hình thanh: 火 (hỏa) chỉ nghĩa, 𡵉 (ngột) gợi âm. Ví dụ: Hạo mênh mang Nhân nghi ngút (浩𣷠𱦡氤𡹠𤈡)
- **筆 / 笔** /bút - bút/: cây bút lông. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Bút bút Đao dao (筆刀)
- **刀 / 釖** /đao - dao/: con dao, lưỡi dao. Mượn nguyên chữ Hán 刀 để ghi tiếng dao. Ví dụ: Bút bút Đao dao (筆刀)

### Đoạn 126: Ngao ngao Hiến hến - Giao qua Giáp bè (Cặp 2501–2520) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về tên cây, áo nhà tu và củ riềng

- Tên cây mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa: **菖蒲 xương bồ**, **薏苡 ý dĩ**, **香薷 hương nhu**.
- Áo: **襖柴修 áo thầy tu**, **襖𦀪 áo vá** chung 襖 mượn nguyên chữ Hán; 柴 (sài) trong chữ Nôm đọc là thầy, 𦀪 lấy 糹 (mịch) chỉ nghĩa, 伯 (bá) gợi âm.
- Sách giải 糵 là củ riềng, còn 糵 vốn là men rượu, mầm lúa. **萾 riềng** lấy 艹 (thảo) chỉ nghĩa, 盈 (doanh) gợi âm; 𡎠 trong **鄰𡎠 láng giềng** cũng do 盈 (doanh) gợi âm, với 土 (thổ) chỉ nghĩa.

- **螯 / 𧑃** /ngao - ngao/: con ngao; 螯 cũng là càng cua. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Ngao ngao Hiến hến (螯蜆䘆)
- **蜆 䘆 / 蜆** /hiến - hến/: con hến, trai nhỏ. Hình thanh: 虫 (trùng) chỉ nghĩa, 憲 (hiến) gợi âm. Ví dụ: Ngao ngao Hiến hến (螯蜆䘆)
- **斝 盞** /giả - chén/: chén ngọc uống rượu. Mượn nguyên chữ Hán 盞 (trản) để ghi tiếng chén. Ví dụ: Giả chén Hồ hồ (斝盞壺)
- **壺** /hồ - hồ/: bình có nắp, ấm rượu. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Giả chén Hồ hồ (斝盞壺)
- **菖 菖蒲** /xương - xương bồ/: cây thơm mọc ven nước. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa; mượn nguyên chữ Hán 蒲, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Xương xương bồ Ý ý dĩ (菖菖蒲薏薏苡)
- **薏 薏苡** /ý - ý dĩ/: cây hạt cườm, bo bo. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa; mượn nguyên chữ Hán 苡, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Xương xương bồ Ý ý dĩ (菖菖蒲薏薏苡)
- **杞 𣘃杞** /kỷ - cây kỷ/: cây câu kỷ. Hình thanh: 木 (mộc) chỉ nghĩa, 荄 (cai) gợi âm; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Kỷ cây kỷ Nhu hương nhu (杞𣘃杞薷香薷)
- **薷 香薷** /nhu - hương nhu/: cây thuốc thơm họ húng. Mượn nguyên chữ Hán 香, cả âm và nghĩa; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Kỷ cây kỷ Nhu hương nhu (杞𣘃杞薷香薷)
- **裟 襖柴修** /sa - áo thầy tu/: áo cà sa của nhà sư. Mượn nguyên chữ Hán 襖, cả âm và nghĩa; chữ Hán 柴 (sài), trong chữ Nôm đọc là thầy; mượn nguyên chữ Hán 修, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Sa áo thầy tu Nạp áo vá (裟襖柴修衲襖𦀪)
- **衲 襖𦀪** /nạp - áo vá/: vá áo; áo nhà sư. Mượn nguyên chữ Hán 襖, cả âm và nghĩa; hình thanh: 糹 (mịch) chỉ nghĩa, 伯 (bá) gợi âm. Ví dụ: Sa áo thầy tu Nạp áo vá (裟襖柴修衲襖𦀪)
- **沙 𡋥** /sa - cát/: hạt đá vụn ven nước. Hình thanh: 土 (thổ) chỉ nghĩa, 吉 (cát) gợi âm. Ví dụ: Sa cát Nhị mềm (沙𡋥膩𣟮)
- **膩 𣟮** /nhị - mềm/: béo trơn, mềm mịn. Hình thanh: 柔 (nhu) chỉ nghĩa, 𡕩 gợi âm. Ví dụ: Sa cát Nhị mềm (沙𡋥膩𣟮)
- **弄 凌亂** /lộng - lăng loàn/: đùa bỡn, làm càn. Mượn nguyên chữ Hán 凌, cả âm và nghĩa; mượn nguyên chữ Hán 亂 (loạn) để ghi tiếng loàn. Ví dụ: Lộng lăng loàn Ngân ngang trái (弄凌亂嚚昂債)
- **嚚 昂債** /ngân - ngang trái/: ngang ngược, nói càn. Giả tá: mượn chữ Hán 昂 (ngang) để ghi âm ngang; giả tá: mượn chữ Hán 債 (trái) để ghi âm trái. Ví dụ: Lộng lăng loàn Ngân ngang trái (弄凌亂嚚昂債)
- **莪 艾** /nga - ngải/: cỏ nga, cây ngải. Mượn nguyên chữ Hán 艾, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Nga ngải Nghiệt riềng (莪艾糵萾)
- **糵 萾** /nghiệt - riềng/: củ riềng (theo sách); 糵 vốn là men rượu, mầm lúa. Hình thanh: 艹 (thảo) chỉ nghĩa, 盈 (doanh) gợi âm. Ví dụ: Nga ngải Nghiệt riềng (莪艾糵萾)
- **鄰 鄰𡎠** /lân - láng giềng/: hàng xóm, nhà gần. Mượn nguyên chữ Hán 鄰 để ghi tiếng láng; hình thanh: 土 (thổ) chỉ nghĩa, 盈 (doanh) gợi âm. Ví dụ: Lân láng giềng Lữ nhà (鄰鄰𡎠旅茹)
- **旅 茹** /lữ - nhà/: nhà trọ, người đi xa. Giả tá: mượn chữ Hán 茹 (nhự) để ghi âm nhà. Ví dụ: Lân láng giềng Lữ nhà (鄰鄰𡎠旅茹)
- **交 過** /giao - qua/: giao nhau, đi lại. Mượn nguyên chữ Hán 過 (quá) để ghi tiếng qua. Ví dụ: Giao qua Giáp bè (交過甲佊)
- **甲 佊** /giáp - bè/: bè nhóm (theo sách); 甲 vốn là mai, áo giáp. Hình thanh: 亻 (nhân) chỉ nghĩa, 皮 (bì) gợi âm. Ví dụ: Giao qua Giáp bè (交過甲佊)

### Đoạn 127: Phương cá mè Lặc cá mối - Lao rượu Cúc men (Cặp 2521–2540) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về loài cá, nghề tơ sợi và rượu men

- Cá: **𩵜䱊 cá mè**, **𩵜䱕 cá mối** lấy 魚 (ngư) chỉ nghĩa ở cả hai chữ; 亇 (cá) gợi âm cá, 米 (mễ) gợi âm mè, 每 (mỗi) gợi âm mối.
- Nghề tơ: **𦂺絲 ươm tơ** có 𦂺 lấy 糹 (mịch) chỉ nghĩa, 音 (âm) gợi âm, còn 絲 (ti) mượn nguyên để ghi tiếng tơ; **𦄌𥿥 chắp sợi** lấy 糹 (mịch) chỉ nghĩa ở cả hai chữ, gợi âm bằng 埶 (nghệ) và 仕 (sĩ).
- Rượu men: **𨢇 rượu** lấy 酉 (dậu) chỉ nghĩa, 留 (lưu) gợi âm; **𥽔 men** lấy 米 (mễ) chỉ nghĩa, 綿 (miên) gợi âm.

- **魴 𩵜䱊** /phương - cá mè/: cá phường, cá mè. Hình thanh: 魚 (ngư) chỉ nghĩa, 亇 (cá) gợi âm; hình thanh: 魚 (ngư) chỉ nghĩa, 米 (mễ) gợi âm. Ví dụ: Phương cá mè Lặc cá mối (魴𩵜䱊鰳𩵜䱕)
- **鰳 𩵜䱕** /lặc - cá mối/: cá mối (theo sách); 鰳 vốn là cá lặc, cá bẹ dài. Hình thanh: 魚 (ngư) chỉ nghĩa, 亇 (cá) gợi âm; hình thanh: 魚 (ngư) chỉ nghĩa, 每 (mỗi) gợi âm. Ví dụ: Phương cá mè Lặc cá mối (魴𩵜䱊鰳𩵜䱕)
- **互 搭𢷮** /hỗ - đắp đổi/: lẫn nhau, thay phiên. Giả tá: mượn chữ Hán 搭 (đáp) để ghi âm đắp; hình thanh: 扌 (thủ) chỉ nghĩa, 對 (đối) gợi âm. Ví dụ: Hỗ đắp đổi Sai so le (互搭𢷮差搊離)
- **差 搊離** /sai - so le/: không đều, lệch nhau. Giả tá: mượn chữ Hán 搊 (sô) để ghi âm so; giả tá: mượn chữ Hán 離 (ly) để ghi âm le. Ví dụ: Hỗ đắp đổi Sai so le (互搭𢷮差搊離)
- **藜 蔞藜** /lê - rau lê/: cỏ lê, rau dại. Giả tá: mượn chữ Hán 蔞 (lâu) để ghi âm rau; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Lê rau lê Trúc cây trúc (藜蔞藜竹𣘃竹)
- **竹 𣘃竹** /trúc - cây trúc/: loài tre thân nhỏ. Hình thanh: 木 (mộc) chỉ nghĩa, 荄 (cai) gợi âm; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Lê rau lê Trúc cây trúc (藜蔞藜竹𣘃竹)
- **祝 𠳒祝** /chúc - lời chúc/: cầu khấn, cầu phúc. Hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 𡗶 (trời) gợi âm; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Chúc lời chúc Nhân lễ cầu (祝𠳒祝禋禮求)
- **禋 禮求** /nhân - lễ cầu/: lễ tế lên trời. Mượn nguyên chữ Hán 禮, cả âm và nghĩa; mượn nguyên chữ Hán 求, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Chúc lời chúc Nhân lễ cầu (祝𠳒祝禋禮求)
- **梳 扯頭** /sơ - chải đầu/: cái lược; chải tóc. Hình thanh: 扌 (thủ) chỉ nghĩa, 止 (chỉ) gợi âm; mượn nguyên chữ Hán 頭, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Sơ chải đầu Thấu súc miệng (梳扯頭漱㗜𠰘)
- **漱 㗜𠰘** /thấu - súc miệng/: súc nước trong miệng. Hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 畜 (súc) gợi âm; hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 皿 (mãnh) gợi âm. Ví dụ: Sơ chải đầu Thấu súc miệng (梳扯頭漱㗜𠰘)
- **娑 𠺠玲** /ta - lúng liếng/: dáng uốn éo, đưa qua đưa lại; còn đọc sa, như 婆娑 bà sa. Hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 竜 (long) gợi âm; giả tá: mượn chữ Hán 玲 (linh) để ghi âm liếng. Ví dụ: Ta lúng liếng Đậu tạm lưu (娑𠺠玲逗暫留)
- **逗 暫留** /đậu - tạm lưu/: dừng lại, ở tạm. Mượn nguyên chữ Hán 暫, cả âm và nghĩa; mượn nguyên chữ Hán 留, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Ta lúng liếng Đậu tạm lưu (娑𠺠玲逗暫留)
- **繅 𦂺絲** /sào - ươm tơ/: kéo tơ từ kén. Hình thanh: 糹 (mịch) chỉ nghĩa, 音 (âm) gợi âm; mượn nguyên chữ Hán 絲 (ti) để ghi tiếng tơ. Ví dụ: Sào ươm tơ Tích chắp sợi (繅𦂺絲績𦄌𥿥)
- **績 𦄌𥿥** /tích - chắp sợi/: kéo sợi, xe gai. Hình thanh: 糹 (mịch) chỉ nghĩa, 埶 (nghệ) gợi âm; hình thanh: 糹 (mịch) chỉ nghĩa, 仕 (sĩ) gợi âm. Ví dụ: Sào ươm tơ Tích chắp sợi (繅𦂺絲績𦄌𥿥)
- **幡 派𢄃** /phan - phơi phới/: bay phấp phới (theo sách); 幡 vốn là lá phướn. Giả tá: mượn chữ Hán 派 (phái) để ghi âm phơi; hình thanh: 巾 (cân) chỉ nghĩa, 派 (phái) gợi âm. Ví dụ: Phan phơi phới Ưởng ngùi (幡派𢄃怏𢢯)
- **怏 𢢯 / 𠿯** /ưởng - ngùi/: buồn bực, không vui. Hình thanh: 忄 (tâm) chỉ nghĩa, 嵬 (ngôi) gợi âm. Ví dụ: Phan phơi phới Ưởng ngùi (幡派𢄃怏𢢯)
- **竣 耒 / 𬩧** /thoan - rồi/: xong việc, hoàn tất. Giả tá: mượn chữ Hán 耒 (lỗi) để ghi âm rồi. Ví dụ: Thoan rồi Cức giục (竣耒亟𠽖)
- **亟 𠽖** /cức - giục/: gấp, vội; thúc bách. Hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 逐 (trục) gợi âm. Ví dụ: Thoan rồi Cức giục (竣耒亟𠽖)
- **醪 𨢇** /lao - rượu/: rượu đục còn cặn. Hình thanh: 酉 (dậu) chỉ nghĩa, 留 (lưu) gợi âm. Ví dụ: Lao rượu Cúc men (醪𨢇麴𥽔)
- **麴 𥽔 / 𥾃** /cúc - men/: bánh men ủ rượu. Hình thanh: 米 (mễ) chỉ nghĩa, 綿 (miên) gợi âm. Ví dụ: Lao rượu Cúc men (醪𨢇麴𥽔)

### Đoạn 128: Thiên ven Mạch đường mạch - Tịch nước cạn Đồn mặt trời (Cặp 2541–2560) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về áo lễ, vạch quẻ và mặt trời

- Hai loại áo: **襖袞 áo cổn**, **襖裘 áo cừu** mượn nguyên chữ Hán ở cả hai chữ, lấy cả âm và nghĩa.
- Vạch quẻ: **爻 hào** mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa; **卦 quẻ** mượn nguyên chữ Hán 卦 để ghi tiếng quẻ.
- Mặt trời: **𩈘𡗶 mặt trời** có 𩈘 lấy 面 (diện) chỉ nghĩa, 末 (mạt) gợi âm; 𡗶 là chữ hội ý, ghép 天 (thiên) với 上 (thượng).

- **阡 邊 / 塤** /thiên - ven/: đường bờ ruộng, bờ. Mượn nguyên chữ Hán 邊 (biên) để ghi tiếng ven. Ví dụ: Thiên ven Mạch đường mạch (阡邊陌塘陌)
- **陌 塘陌** /mạch - đường mạch/: đường bờ ruộng. Giả tá: mượn chữ Hán 塘 (đường) để ghi âm đường; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Thiên ven Mạch đường mạch (阡邊陌塘陌)
- **畫 / 劃** /hoạch - vạch/: vẽ, vạch ra; bức vẽ. Mượn nguyên chữ Hán 畫 để ghi tiếng vạch. Ví dụ: Hoạch vạch Câu lưỡi câu (畫鉤𦧜鈎)
- **鉤 𦧜鈎** /câu - lưỡi câu/: cái móc, móc câu. Hình thanh: 舌 (thiệt) chỉ nghĩa, 吏 (lại) gợi âm; mượn nguyên chữ Hán 鈎, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Hoạch vạch Câu lưỡi câu (畫鉤𦧜鈎)
- **鰷 𩵜油** /thiều - cá dầu/: cá nhỏ sống ở sông. Hình thanh: 魚 (ngư) chỉ nghĩa, 亇 (cá) gợi âm; mượn nguyên chữ Hán 油 (du) để ghi tiếng dầu. Ví dụ: Thiều cá dầu Tiểu cá bồn (鰷𩵜油𩵖𩵜盆)
- **𩵖 𩵜盆** /tiểu - cá bồn/: loài cá bồn (theo sách); từ điển chưa giải nghĩa 𩵖. Hình thanh: 魚 (ngư) chỉ nghĩa, 亇 (cá) gợi âm; giả tá: mượn chữ Hán 盆 (bồn) để ghi âm bồn. Ví dụ: Thiều cá dầu Tiểu cá bồn (鰷𩵜油𩵖𩵜盆)
- **袞 襖袞** /cổn - áo cổn/: áo lễ của vua. Mượn nguyên chữ Hán 襖, cả âm và nghĩa; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Cổn áo cổn Cừu áo cừu (袞襖袞裘襖裘)
- **裘 襖裘** /cừu - áo cừu/: áo da lông thú. Mượn nguyên chữ Hán 襖, cả âm và nghĩa; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Cổn áo cổn Cừu áo cừu (袞襖袞裘襖裘)
- **爻** /hào - hào/: vạch quẻ Kinh Dịch. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Hào hào Quái quẻ (爻卦)
- **卦** /quái - quẻ/: hình vạch dùng để bói. Mượn nguyên chữ Hán 卦 để ghi tiếng quẻ. Ví dụ: Hào hào Quái quẻ (爻卦)
- **敬 𢘝 / 你** /kính - nể/: kính trọng, tôn kính. Hình thanh: 忄 (tâm) chỉ nghĩa, 尔 (nhĩ) gợi âm. Ví dụ: Kính nể Điệu thương (敬𢘝悼傷)
- **悼 傷** /điệu - thương/: thương xót người đã mất. Mượn nguyên chữ Hán 傷, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Kính nể Điệu thương (敬𢘝悼傷)
- **箔 簾** /bạc - rèm/: rèm tre, phên nong tằm. Mượn nguyên chữ Hán 簾 (liêm) để ghi tiếng rèm. Ví dụ: Bạc rèm Chiêm đá nện (箔簾砧𥒥𢵫)
- **砧 𥒥𢵫** /chiêm - đá nện/: đá kê để đập vải. Hình thanh: 石 (thạch) chỉ nghĩa, 多 (đa) gợi âm; hình thanh: 扌 (thủ) chỉ nghĩa, 奠 (điện) gợi âm. Ví dụ: Bạc rèm Chiêm đá nện (箔簾砧𥒥𢵫)
- **屆 𦤾** /giới - đến/: tới, đến lúc. Hình thanh: 至 (chí) chỉ nghĩa, 旦 (đán) gợi âm. Ví dụ: Giới đến Tồ qua (屆𦤾徂過)
- **徂 過** /tồ - qua/: đi qua, đi tới. Mượn nguyên chữ Hán 過 (quá) để ghi tiếng qua. Ví dụ: Giới đến Tồ qua (屆𦤾徂過)
- **賃 𫜵𠾔** /nhậm - làm thuê/: thuê mướn, làm công. Hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 税 (thuế) gợi âm. Ví dụ: Nhậm làm thuê Dư làm ruộng (賃𫜵𠾔畬𫜵𤲌)
- **畬 𫜵𤲌** /dư - làm ruộng/: làm ruộng (theo sách); 畬 vốn là ruộng khai khẩn được hai năm. Hình thanh: 田 (điền) chỉ nghĩa, 弄 (lộng) gợi âm. Ví dụ: Nhậm làm thuê Dư làm ruộng (賃𫜵𠾔畬𫜵𤲌)
- **汐 渃𣴓** /tịch - nước cạn/: nước triều tối rút. Hình thanh: 氵 (thủy) chỉ nghĩa, 若 (nhược) gợi âm; hình thanh: 氵 (thủy) chỉ nghĩa, 件 (kiện) gợi âm. Ví dụ: Tịch nước cạn Đồn mặt trời (汐渃𣴓暾𩈘𡗶)
- **暾 𩈘𡗶** /đồn - mặt trời/: mặt trời mới mọc. Hình thanh: 面 (diện) chỉ nghĩa, 末 (mạt) gợi âm; hội ý: 天 (thiên) + 上 (thượng). Ví dụ: Tịch nước cạn Đồn mặt trời (汐渃𣴓暾𩈘𡗶)

### Đoạn 129: Lô cá vược Dự cá lẹp - Lưu chim cú Đề chim đề (Cặp 2561–2580) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về loài cá và các loài bọ sâu

- Cá: **𩵜䱛 cá vược**, **𩵜𩻑 cá lẹp** lấy 魚 (ngư) chỉ nghĩa ở cả hai chữ; 𩵜 có 亇 (cá) gợi âm, còn 䱛 và 𩻑 gợi âm bằng 或 (hoặc) và 粒 (lạp).
- Bọ và sâu: **𧏳凶 bọ hung** có 𧏳 lấy 虫 (trùng) chỉ nghĩa, 捕 (bộ) gợi âm, còn 凶 (hung) mượn ghi âm hung; **螻 sâu** mượn nguyên chữ Hán 螻 để ghi tiếng sâu.
- Sách giải 螻 là sâu, còn 螻 vốn là con dế dũi; sách giải 蠍 là hà, còn 蠍 vốn là con bọ cạp.

- **鱸 𩵜䱛** /lô - cá vược/: cá vược; bản 1959 ghi cá ria. Hình thanh: 魚 (ngư) chỉ nghĩa, 亇 (cá) gợi âm; hình thanh: 魚 (ngư) chỉ nghĩa, 或 (hoặc) gợi âm. Ví dụ: Lô cá vược Dự cá lẹp (鱸𩵜䱛鱮𩵜𩻑)
- **鱮 𩵜𩻑 / 𩵜 / 鱲** /dự - cá lẹp/: cá lẹp (theo sách); 鱮 vốn là cá mè. Hình thanh: 魚 (ngư) chỉ nghĩa, 亇 (cá) gợi âm; hình thanh: 魚 (ngư) chỉ nghĩa, 粒 (lạp) gợi âm. Ví dụ: Lô cá vược Dự cá lẹp (鱸𩵜䱛鱮𩵜𩻑)
- **邀 押 / 𠶟 / 𢹥** /yêu - ép/: ép, bắt chẹt; 邀 cũng là mời, đón, ngăn chặn. Giả tá: mượn chữ Hán 押 (áp) để ghi âm ép. Ví dụ: Yêu ép Hãn theo (邀押趕蹺)
- **趕 蹺** /hãn - theo/: đuổi theo, xua đuổi. Hình thanh: 𧾷 (túc) chỉ nghĩa, 堯 (nghiêu) gợi âm. Ví dụ: Yêu ép Hãn theo (邀押趕蹺)
- **擲 招** /trịch - gieo/: ném, quăng, vứt xuống. Chữ Hán 招 (chiêu), trong chữ Nôm đọc là gieo. Ví dụ: Trịch gieo Châm rót (擲招斟𣹕)
- **斟 𣹕 / 淬** /châm - rót/: rót rượu, rót trà. Hình thanh: 氵 (thủy) chỉ nghĩa, 律 (luật) gợi âm. Ví dụ: Trịch gieo Châm rót (擲招斟𣹕)
- **亙 𠁸 / 𠁺** /cắng - suốt/: suốt, kéo dài khắp. Hình thanh: 串 (xuyến) chỉ nghĩa, 卒 (tốt) gợi âm. Ví dụ: Cắng suốt Đạt thông (亙𠁸達通)
- **達 通** /đạt - thông/: thấu suốt, đạt tới. Mượn nguyên chữ Hán 通, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Cắng suốt Đạt thông (亙𠁸達通)
- **蜣 𧏳凶** /khương - bọ hung/: bọ hung, loài bọ ăn phân. Hình thanh: 虫 (trùng) chỉ nghĩa, 捕 (bộ) gợi âm; giả tá: mượn chữ Hán 凶 (hung) để ghi âm hung. Ví dụ: Khương bọ hung Giới con sâu (蜣𧏳凶蚧𡥵螻)
- **蚧 𡥵螻** /giới - con sâu/: con sâu (theo sách); 蚧 vốn là con tắc kè. Hình thanh: 子 (tử) chỉ nghĩa, 昆 (côn) gợi âm; hình thanh: 虫 (trùng) chỉ nghĩa, 婁 (lâu) gợi âm. Ví dụ: Khương bọ hung Giới con sâu (蜣𧏳凶蚧𡥵螻)
- **螻** /lâu - sâu/: sâu (theo sách); 螻 vốn là con dế dũi. Mượn nguyên chữ Hán 螻 để ghi tiếng sâu. Ví dụ: Lâu sâu Yết hà (螻蠍蚵)
- **蠍 蚵** /yết - hà/: hà (theo sách); 蠍 vốn là con bọ cạp. Hình thanh: 虫 (trùng) chỉ nghĩa, 可 (khả) gợi âm. Ví dụ: Lâu sâu Yết hà (螻蠍蚵)
- **貰 赦** /thế - tha/: tha thứ; cho vay, mua chịu. Mượn nguyên chữ Hán 赦 để ghi tiếng tha. Ví dụ: Thế tha Trách trách (貰赦責)
- **責** /trách - trách/: trách móc; phần việc phải gánh. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Thế tha Trách trách (貰赦責)
- **曆** /lịch - lịch/: lịch, phép tính năm tháng. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Lịch lịch Tao xôn xao (曆騷㖔𡁞)
- **騷 㖔𡁞** /tao - xôn xao/: xôn xao, quấy động; buồn rầu. Hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 吞 (thôn) gợi âm; hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 敲 (xao) gợi âm. Ví dụ: Lịch lịch Tao xôn xao (曆騷㖔𡁞)
- **皋** /cao - cao/: bờ đất cao ven nước. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Cao cao Lũy lũy (皋壘)
- **壘** /lũy - lũy/: tường đắp để phòng thủ. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Cao cao Lũy lũy (皋壘)
- **鷅 𪀄鴝 / 𪀄 / 𫚱** /lưu - chim cú/: loài chim cú. Hình thanh: 鳥 (điểu) chỉ nghĩa, 占 (chiêm) gợi âm; hình thanh: 鳥 (điểu) chỉ nghĩa, 句 (cú) gợi âm. Ví dụ: Lưu chim cú Đề chim đề (鷅𪀄鴝鵜𪀄鵜)
- **鵜 𪀄鵜** /đề - chim đề/: chim bồ nông. Hình thanh: 鳥 (điểu) chỉ nghĩa, 占 (chiêm) gợi âm; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Lưu chim cú Đề chim đề (鷅𪀄鴝鵜𪀄鵜)

### Đoạn 130: Phù le le Liếm chim sáo - Phiền đốt Bái mưa rào (Cặp 2581–2600) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về loài chim, mưa rào và dáng ngay ngắn

- Chim: **𪅆𪅆 le le** lấy 鳥 (điểu) chỉ nghĩa, 离 (ly) gợi âm; **𪀄䳂 chim sáo** lấy 鳥 (điểu) chỉ nghĩa ở cả hai chữ, gợi âm bằng 占 (chiêm) và 召 (triệu).
- Mưa và lửa: **𩄎𩆋 mưa rào** lấy 雨 (vũ) chỉ nghĩa ở cả hai chữ, gợi âm bằng 眉 (mi) và 搖 (dao); **炪 đốt** lấy 火 (hỏa) chỉ nghĩa, 出 (xuất) gợi âm.
- Hai chữ lấy 正 (chính) chỉ nghĩa: 𣦍 trong **𣦍𬑶 ngay ngắn** có 宜 (nghi) gợi âm, 𣦛 trong **聳𣦛 thủng thẳng** có 倘 (thảng) gợi âm.

- **鳧 𪅆𪅆** /phù - le le/: con le le, vịt trời. Hình thanh: 鳥 (điểu) chỉ nghĩa, 离 (ly) gợi âm; hình thanh: 鳥 (điểu) chỉ nghĩa, 离 (ly) gợi âm. Ví dụ: Phù le le Liếm chim sáo (鳧𪅆𪅆鶼𪀄䳂)
- **鶼 𪀄䳂** /liếm - chim sáo/: chim sáo (theo sách); 鶼 vốn là loài chim phải chắp cánh mới bay được; âm theo sách, từ điển đọc kiêm. Hình thanh: 鳥 (điểu) chỉ nghĩa, 占 (chiêm) gợi âm; hình thanh: 鳥 (điểu) chỉ nghĩa, 召 (triệu) gợi âm. Ví dụ: Phù le le Liếm chim sáo (鳧𪅆𪅆鶼𪀄䳂)
- **砲** /pháo - pháo/: súng lớn, máy bắn đá. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Pháo pháo Xa xe (砲車)
- **車** /xa - xe/: xe cộ, đồ có bánh chở. Mượn nguyên chữ Hán 車 để ghi tiếng xe. Ví dụ: Pháo pháo Xa xe (砲車)
- **齟 芻離** /thư - so le/: răng mọc so le, không đều. Giả tá: mượn chữ Hán 芻 (sô) để ghi âm so; giả tá: mượn chữ Hán 離 (ly) để ghi âm le. Ví dụ: Thư so le Trù thủng thẳng (齟芻離躕聳𣦛)
- **躕 聳𣦛** /trù - thủng thẳng/: đi thong thả, chậm rãi. Giả tá: mượn chữ Hán 聳 (tủng) để ghi âm thủng; hình thanh: 正 (chính) chỉ nghĩa, 倘 (thảng) gợi âm. Ví dụ: Thư so le Trù thủng thẳng (齟芻離躕聳𣦛)
- **整 𣦍𬑶** /chỉnh - ngay ngắn/: ngay ngắn, chỉnh tề. Hình thanh: 正 (chính) chỉ nghĩa, 宜 (nghi) gợi âm; hình thanh: 短 (đoản) chỉ nghĩa, 艮 (cấn) gợi âm. Ví dụ: Chỉnh ngay ngắn Nghiêm nghiêm (整𣦍𬑶嚴)
- **嚴** /nghiêm - nghiêm/: nghiêm ngặt, oai nghiêm. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Chỉnh ngay ngắn Nghiêm nghiêm (整𣦍𬑶嚴)
- **鎌 鈎鎌** /liêm - câu liêm/: cái liềm, dao móc cán dài. Mượn nguyên chữ Hán 鈎, cả âm và nghĩa; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Liêm câu liêm Bản sọt (鎌鈎鎌畚箻)
- **畚 箻** /bản - sọt/: đồ đan đựng đất. Hình thanh: 竹 (trúc) chỉ nghĩa, 律 (luật) gợi âm. Ví dụ: Liêm câu liêm Bản sọt (鎌鈎鎌畚箻)
- **哿 得** /cả - được/: khá, được, tốt. Mượn nguyên chữ Hán 得 (đắc) để ghi tiếng được. Ví dụ: Cả được Sàn yếu (哿得孱要)
- **孱 要** /sàn - yếu/: yếu ớt, hèn kém. Giả tá: mượn chữ Hán 要 (yếu) để ghi âm yếu. Ví dụ: Cả được Sàn yếu (哿得孱要)
- **耐 𠹾** /nại - chịu/: chịu đựng, nhẫn nại. Hình thanh: 受 (thụ) chỉ nghĩa, 召 (triệu) gợi âm. Ví dụ: Nại chịu Thẩm xét (耐𠹾審𥌀)
- **審 𥌀 / 察** /thẩm - xét/: xét kỹ, tra xét. Hình thanh: 目 (mục) chỉ nghĩa, 察 (sát) gợi âm. Ví dụ: Nại chịu Thẩm xét (耐𠹾審𥌀)
- **澀 𡂒** /sáp - chát/: vị chát; bản 1959 ghi rít; 澀 cũng có nghĩa rít, ráp. Hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 質 (chất) gợi âm. Ví dụ: Sáp chát Thô to (澀𡂒麤𡚢)
- **麤 𡚢** /thô - to/: to, thô, không mịn. Hình thanh: 大 (đại) chỉ nghĩa, 蘇 (tô) gợi âm. Ví dụ: Sáp chát Thô to (澀𡂒麤𡚢)
- **擬 𢫘 / 芻** /nghĩ - so/: so sánh, phỏng theo. Hình thanh: 扌 (thủ) chỉ nghĩa, 卢 (lư) gợi âm. Ví dụ: Nghĩ so Súc rút (擬𢫘縮捽)
- **縮 捽** /súc - rút/: co lại, rút ngắn. Chữ Hán 捽 (tốt), trong chữ Nôm đọc là rút. Ví dụ: Nghĩ so Súc rút (擬𢫘縮捽)
- **燔 炪** /phiền - đốt/: đốt, thiêu, nướng. Hình thanh: 火 (hỏa) chỉ nghĩa, 出 (xuất) gợi âm. Ví dụ: Phiền đốt Bái mưa rào (燔炪霈𩄎𩆋)
- **霈 𩄎𩆋** /bái - mưa rào/: mưa rào, mưa lớn. Hình thanh: 雨 (vũ) chỉ nghĩa, 眉 (mi) gợi âm; hình thanh: 雨 (vũ) chỉ nghĩa, 搖 (dao) gợi âm. Ví dụ: Phiền đốt Bái mưa rào (燔炪霈𩄎𩆋)

### Đoạn 131: Quật đào Xúc giục - Sửu sửu Mùi mùi (Cặp 2601–2620) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về việc dùng tay, thân mệt mỏi và rau cỏ

- Việc của tay: **𢪗 vục**, **抌 đem** lấy 扌 (thủ) chỉ nghĩa; phần gợi âm là 仆 (phó) và 冘 (dâm).
- Thân mệt mỏi: **痗 mỏi**, **𤷍 gầy** lấy 疒 (nạch) chỉ nghĩa; phần gợi âm là 每 (mỗi) và 其 (kỳ).
- Rau cỏ: **蔞菻 rau răm** lấy 艹 (thảo) chỉ nghĩa ở cả hai chữ, gợi âm bằng 婁 (lâu) và 林 (lâm). Sách giải 苻 là cây lác, còn 苻 vốn là cỏ phù, cỏ mắt quỷ.

- **掘 掏 / 𡒘** /quật - đào/: đào, khoét đất. Mượn nguyên chữ Hán 掏, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Quật đào Xúc giục (掘掏蹙𠽖)
- **蹙 𠽖** /xúc - giục/: gấp rút, thúc bách. Hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 逐 (trục) gợi âm. Ví dụ: Quật đào Xúc giục (掘掏蹙𠽖)
- **抔 𢪗 / 撲** /phầu - vục/: vốc, vục bằng hai tay. Hình thanh: 扌 (thủ) chỉ nghĩa, 仆 (phó) gợi âm. Ví dụ: Phầu vục Khống đem (抔𢪗控抌)
- **控 抌 / 𨑻** /khống - đem/: dẫn, đem; kéo; tố cáo. Hình thanh: 扌 (thủ) chỉ nghĩa, 冘 (dâm) gợi âm. Ví dụ: Phầu vục Khống đem (抔𢪗控抌)
- **閱 䀡 / 占** /duyệt - xem/: xem xét, đọc kỹ. Hình thanh: 目 (mục) chỉ nghĩa, 占 (chiêm) gợi âm. Ví dụ: Duyệt xem Tuân hỏi (閱䀡詢噲)
- **詢 噲** /tuân - hỏi/: hỏi han, hỏi ý. Giả tá: mượn chữ Hán 噲 (khoái) để ghi âm hỏi. Ví dụ: Duyệt xem Tuân hỏi (閱䀡詢噲)
- **瘁 痗** /tụy - mỏi/: mệt nhọc, kiệt sức. Hình thanh: 疒 (nạch) chỉ nghĩa, 每 (mỗi) gợi âm. Ví dụ: Tụy mỏi Cù gầy (瘁痗癯𤷍)
- **癯 𤷍** /cù - gầy/: ốm (gầy), gầy gò. Hình thanh: 疒 (nạch) chỉ nghĩa, 其 (kỳ) gợi âm. Ví dụ: Tụy mỏi Cù gầy (瘁痗癯𤷍)
- **醺 醝** /huân - say/: say rượu, ngà ngà. Hình thanh: 酉 (dậu) chỉ nghĩa, 差 (sai) gợi âm. Ví dụ: Huân say Nịch đắm (醺醝溺沈)
- **溺 沈 / 沉** /nịch - đắm/: chìm đắm, chết đuối. Mượn nguyên chữ Hán 沈 để ghi tiếng đắm. Ví dụ: Huân say Nịch đắm (醺醝溺沈)
- **兀 枕陷** /ngột - chẳm hẳm/: cao trơ trọi, đứng sững. Giả tá: mượn chữ Hán 枕 (chẩm) để ghi âm chẳm; giả tá: mượn chữ Hán 陷 (hãm) để ghi âm hẳm. Ví dụ: Ngột chẳm hẳm Hoàn hăm hăm (兀枕陷桓𢣇𢣇)
- **桓 𢣇𢣇 / 歆 / 歆** /hoàn - hăm hăm/: oai dũng, hăng hái. Hình thanh: 忄 (tâm) chỉ nghĩa, 歆 (hâm) gợi âm; hình thanh: 忄 (tâm) chỉ nghĩa, 歆 (hâm) gợi âm. Ví dụ: Ngột chẳm hẳm Hoàn hăm hăm (兀枕陷桓𢣇𢣇)
- **蓼 蔞菻** /lục - rau răm/: rau răm, cây nghể. Hình thanh: 艹 (thảo) chỉ nghĩa, 婁 (lâu) gợi âm; hình thanh: 艹 (thảo) chỉ nghĩa, 林 (lâm) gợi âm. Ví dụ: Lục rau răm Bồ cây lác (phù) (蓼蔞菻苻𣘃櫟)
- **苻 𣘃櫟 / 𣘃 / 落** /bồ - cây lác (phù)/: cây lác (theo sách); 苻 vốn là cỏ phù, cỏ mắt quỷ. Hình thanh: 木 (mộc) chỉ nghĩa, 荄 (cai) gợi âm; giả tá: mượn chữ Hán 櫟 (lịch) để ghi âm lác. Ví dụ: Lục rau răm Bồ cây lác (phù) (蓼蔞菻苻𣘃櫟)
- **賭 打薄** /đổ - đánh bạc/: đánh bạc, cá cược. Mượn nguyên chữ Hán 打 (đả) để ghi tiếng đánh; giả tá: mượn chữ Hán 薄 (bạc) để ghi âm bạc. Ví dụ: Đổ đánh bạc Canh họa thơ (賭打薄賡和詩)
- **賡 和詩** /canh - họa thơ/: nối tiếp; làm thơ họa lại. Mượn nguyên chữ Hán 和, cả âm và nghĩa; mượn nguyên chữ Hán 詩 (thi) để ghi tiếng thơ. Ví dụ: Đổ đánh bạc Canh họa thơ (賭打薄賡和詩)
- **崖 坡** /nhai - bờ/: bờ núi, vách đá. Giả tá: mượn chữ Hán 坡 (pha) để ghi âm bờ. Ví dụ: Nhai bờ Đảo đảo (崖坡島)
- **島** /đảo - đảo/: hòn đảo giữa biển. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Nhai bờ Đảo đảo (崖坡島)
- **丑** /sửu - sửu/: chi thứ hai, tuổi trâu. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Sửu sửu Mùi mùi (丑未)
- **未** /mùi - mùi/: chi thứ tám; chưa. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Sửu sửu Mùi mùi (丑未)

### Đoạn 132: Thức chùi Huy rách - Du thửa Duật bèn (Cặp 2621–2640) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về khâu vá, dây buộc và con thú

- Khâu vá: **𦀪 vá**, **𦀾 ràng** lấy 糹 (mịch) chỉ nghĩa; phần gợi âm là 伯 (bá) và 床 (sàng).
- Dây: **𦀊韁 dây cương**, **𦀊𫃚 dây buộc** chung chữ 𦀊 với 糹 (mịch) chỉ nghĩa, 夷 (di) gợi âm; 𫃚 lấy 糸 (mịch) chỉ nghĩa, 卜 (bốc) gợi âm.
- Con thú: **𡥵𤠳 con khỉ**, **𡥵羆 con bi** chung chữ 𡥵 với 子 (tử) chỉ nghĩa, 昆 (côn) gợi âm; 𤠳 lấy 犭 (khuyển) chỉ nghĩa, 起 (khởi) gợi âm, còn 羆 mượn nguyên chữ Hán.

- **拭 𢬗 / 𢹉** /thức - chùi/: lau, chùi cho sạch. Hình thanh: 扌 (thủ) chỉ nghĩa, 耒 (lỗi) gợi âm. Ví dụ: Thức chùi Huy rách (拭𢬗撝𫌕)
- **撝 𫌕 / 𫼢** /huy - rách/: xé rách; vẫy, khiêm nhường. Hình thanh: 衤 (y) chỉ nghĩa, 歴 (lịch) gợi âm. Ví dụ: Thức chùi Huy rách (拭𢬗撝𫌕)
- **喝 嚇** /hác - hách/: quát tháo, dọa nạt. Mượn nguyên chữ Hán 嚇, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Hác hách Nga ngâm nga (喝嚇哦吟哦)
- **哦 吟哦** /nga - ngâm nga/: ngâm nga, đọc thơ. Mượn nguyên chữ Hán 吟, cả âm và nghĩa; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Hác hách Nga ngâm nga (喝嚇哦吟哦)
- **奢** /xa - xa/: xa xỉ, phung phí. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Xa xa Xỉ xỉ (奢侈)
- **侈** /xỉ - xỉ/: xa xỉ, phô trương. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Xa xa Xỉ xỉ (奢侈)
- **狙 𡥵𤠳** /thư - con khỉ/: con khỉ; rình chờ. Hình thanh: 子 (tử) chỉ nghĩa, 昆 (côn) gợi âm; hình thanh: 犭 (khuyển) chỉ nghĩa, 起 (khởi) gợi âm. Ví dụ: Thư con khỉ Bi con bi (狙𡥵𤠳羆𡥵羆)
- **羆 𡥵羆** /bi - con bi/: loài gấu lớn. Hình thanh: 子 (tử) chỉ nghĩa, 昆 (côn) gợi âm; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Thư con khỉ Bi con bi (狙𡥵𤠳羆𡥵羆)
- **鷃 𪀄𳎨** /yến - chim gi/: chim gi, chim nhỏ; 鷃 cũng là chim cun cút. Hình thanh: 鳥 (điểu) chỉ nghĩa, 占 (chiêm) gợi âm. Ví dụ: Yến chim gi Huy chim trả (鷃𪀄𳎨翬𪀄𪃙)
- **翬 𪀄𪃙** /huy - chim trả/: chim trả (theo sách); 翬 vốn là chim trĩ năm sắc. Hình thanh: 鳥 (điểu) chỉ nghĩa, 占 (chiêm) gợi âm; hình thanh: 鳥 (điểu) chỉ nghĩa, 者 (giả) gợi âm. Ví dụ: Yến chim gi Huy chim trả (鷃𪀄𳎨翬𪀄𪃙)
- **綴 𦀪** /xuyết - vá/: khâu lại, nối liền. Hình thanh: 糹 (mịch) chỉ nghĩa, 伯 (bá) gợi âm. Ví dụ: Xuyết vá Triền ràng (綴𦀪纏𦀾)
- **纏 𦀾 / 𢬥** /triền - ràng/: quấn, ràng buộc. Hình thanh: 糹 (mịch) chỉ nghĩa, 床 (sàng) gợi âm. Ví dụ: Xuyết vá Triền ràng (綴𦀪纏𦀾)
- **韁 𦀊韁** /cương - dây cương/: dây buộc đầu ngựa. Hình thanh: 糹 (mịch) chỉ nghĩa, 夷 (di) gợi âm; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Cương dây cương Tiết dây buộc (韁𦀊韁紲𦀊𫃚)
- **紲 𦀊𫃚** /tiết - dây buộc/: dây buộc, dây dắt thú. Hình thanh: 糹 (mịch) chỉ nghĩa, 夷 (di) gợi âm; hình thanh: 糸 (mịch) chỉ nghĩa, 卜 (bốc) gợi âm. Ví dụ: Cương dây cương Tiết dây buộc (韁𦀊韁紲𦀊𫃚)
- **瘢 𤵪 / 𪖠** /bàn - sẹo (thẹo)/: sẹo (thẹo), vết thương đã lành. Hình thanh: 疒 (nạch) chỉ nghĩa, 召 (triệu) gợi âm. Ví dụ: Bàn sẹo (thẹo) Huyễn hoa mắt (瘢𤵪眩花𬑉)
- **眩 花𬑉** /huyễn - hoa mắt/: hoa mắt, chóng mặt. Mượn nguyên chữ Hán 花, cả âm và nghĩa; hình thanh: 目 (mục) chỉ nghĩa, 末 (mạt) gợi âm. Ví dụ: Bàn sẹo (thẹo) Huyễn hoa mắt (瘢𤵪眩花𬑉)
- **廳 茹客** /sảnh - nhà khách/: nhà lớn tiếp khách. Giả tá: mượn chữ Hán 茹 (nhự) để ghi âm nhà; mượn nguyên chữ Hán 客, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Sảnh nhà khách Hạp cửa (廳茹客閤𨷯)
- **閤 𨷯** /hạp - cửa/: cửa nhỏ bên hông; buồng. Hình thanh: 門 (môn) chỉ nghĩa, 舉 (cử) gợi âm. Ví dụ: Sảnh nhà khách Hạp cửa (廳茹客閤𨷯)
- **攸 所** /du - thửa/: thửa, từ cổ chỉ cái ấy. Chữ Hán 所 (sở), trong chữ Nôm đọc là thửa. Ví dụ: Du thửa Duật bèn (攸所聿卞)
- **聿 卞** /duật - bèn/: bèn, rồi thì; cây bút. Giả tá: mượn chữ Hán 卞 (biện) để ghi âm bèn. Ví dụ: Du thửa Duật bèn (攸所聿卞)

### Đoạn 133: Thượng trên Ương giữa - Kiên sẻn Đố ghen (Cặp 2641–2660) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về vị trí, con vật và tính nết

- Vị trí: **𨕭 trên** lấy 上 (thượng) chỉ nghĩa, 連 (liên) gợi âm; **𡧲 giữa** lấy 中 (trung) chỉ nghĩa, 宁 (trữ) gợi âm.
- Con vật: **𡥵谷 con cộc**, **𡥵麝 con xạ** chung chữ 𡥵 với 子 (tử) chỉ nghĩa, 昆 (côn) gợi âm; **𩵜𩷶 cá măng**, **𩵜鯢 cá nghê** chung chữ 𩵜 với 魚 (ngư) chỉ nghĩa, 亇 (cá) gợi âm.
- Tính nết: **㦃 sẻn** lấy 忄 (tâm) chỉ nghĩa, 産 (sản) gợi âm; **慳 ghen** là chữ Hán 慳 (khan), trong chữ Nôm đọc là ghen.

- **上 𨕭 / 𨑗** /thượng - trên/: ở trên, phía trên. Hình thanh: 上 (thượng) chỉ nghĩa, 連 (liên) gợi âm. Ví dụ: Thượng trên Ương giữa (上𨕭央𡧲)
- **央 𡧲** /ương - giữa/: ở giữa, trung tâm. Hình thanh: 中 (trung) chỉ nghĩa, 宁 (trữ) gợi âm. Ví dụ: Thượng trên Ương giữa (上𨕭央𡧲)
- **匡 𢵻** /khuông - chữa/: sửa cho ngay, cứu giúp. Hình thanh: 扌 (thủ) chỉ nghĩa, 渚 (chử) gợi âm. Ví dụ: Khuông chữa Sắc răn (匡𢵻敕噒)
- **敕 噒** /sắc - răn/: răn bảo; chiếu lệnh của vua. Hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 粦 (lân) gợi âm. Ví dụ: Khuông chữa Sắc răn (匡𢵻敕噒)
- **竿** /can - cần/: cây sào tre, cần. Mượn nguyên chữ Hán 竿 để ghi tiếng cần. Ví dụ: Can cần Quyết cột (竿橛榾)
- **橛 榾 / 橛** /quyết - cột/: cái cọc, cột ngắn. Giả tá: mượn chữ Hán 榾 (cốt) để ghi âm cột. Ví dụ: Can cần Quyết cột (竿橛榾)
- **鸕 𡥵谷** /lư - con cộc/: chim cốc, chim lặn bắt cá. Hình thanh: 子 (tử) chỉ nghĩa, 昆 (côn) gợi âm; giả tá: mượn chữ Hán 谷 (cốc) để ghi âm cộc, từ điển chưa ghi cách đọc này. Ví dụ: Lư con cộc Cảm cá măng (鸕𡥵谷鱤𩵜𩷶)
- **鱤 𩵜𩷶** /cảm - cá măng/: cá măng, cá dữ thân dài. Hình thanh: 魚 (ngư) chỉ nghĩa, 亇 (cá) gợi âm; hình thanh: 魚 (ngư) chỉ nghĩa, 芒 (mang) gợi âm. Ví dụ: Lư con cộc Cảm cá măng (鸕𡥵谷鱤𩵜𩷶)
- **那 庄 / 丕** /ná - chăng/: chăng, sao, nào. Giả tá: mượn chữ Hán 庄 (trang) để ghi âm chăng. Ví dụ: Ná chăng Phả vã (那庄頗把)
- **頗 把** /phả - vã/: vã (theo sách); 頗 vốn là nghiêng lệch, cũng là hơi hơi, khá. Giả tá: mượn chữ Hán 把 (bả) để ghi âm vã. Ví dụ: Ná chăng Phả vã (那庄頗把)
- **麝 𡥵麝** /xạ - con xạ/: hươu xạ có túi thơm. Hình thanh: 子 (tử) chỉ nghĩa, 昆 (côn) gợi âm; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Xạ con xạ Nghê cá nghê (麝𡥵麝鯢𩵜鯢)
- **鯢 𩵜鯢** /nghê - cá nghê/: cá voi cái; cá cóc. Hình thanh: 魚 (ngư) chỉ nghĩa, 亇 (cá) gợi âm; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Xạ con xạ Nghê cá nghê (麝𡥵麝鯢𩵜鯢)
- **俚 圭** /lý - quê/: quê mùa, thô tục. Giả tá: mượn chữ Hán 圭 (khuê) để ghi âm quê. Ví dụ: Lý quê Tư đẹp (俚圭姿𢢲)
- **姿 𢢲** /tư - đẹp/: dáng vẻ, vẻ đẹp. Hình thanh: 忄 (tâm) chỉ nghĩa, 葉 (diệp) gợi âm. Ví dụ: Lý quê Tư đẹp (俚圭姿𢢲)
- **窄 狹** /trách - hẹp/: chật hẹp, không rộng. Mượn nguyên chữ Hán 狹 (hiệp) để ghi tiếng hẹp. Ví dụ: Trách hẹp Kiêu xấc (窄狹喬倬)
- **喬 倬** /kiêu - xấc/: cao; kiêu căng, xấc xược. Giả tá: mượn chữ Hán 倬 (trác) để ghi âm xấc. Ví dụ: Trách hẹp Kiêu xấc (窄狹喬倬)
- **諂 唿 / 𡁾** /siểm - hót/: nịnh nọt, ton hót. Hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 忽 (hốt) gợi âm. Ví dụ: Siểm hót Cẩn kín (諂唿謹𡫨)
- **謹 𡫨 / 謹** /cẩn - kín/: kín đáo (theo sách); 謹 vốn là cẩn thận, kính. Hình thanh: 密 (mật) chỉ nghĩa, 見 (kiến) gợi âm. Ví dụ: Siểm hót Cẩn kín (諂唿謹𡫨)
- **慳 㦃 / 舛** /kiên - sẻn/: keo kiệt, bủn xỉn. Hình thanh: 忄 (tâm) chỉ nghĩa, 産 (sản) gợi âm. Ví dụ: Kiên sẻn Đố ghen (慳㦃妒慳)
- **妒 慳** /đố - ghen/: ghen ghét, đố kỵ. Chữ Hán 慳 (khan), trong chữ Nôm đọc là ghen. Ví dụ: Kiên sẻn Đố ghen (慳㦃妒慳)

### Đoạn 134: Đăng lên Tự nối - Triều dài tóc Tư rậm râu (Cặp 2661–2680) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về cây cung, tóc râu và đơn vị cân

- Cung: **𦀊弓 dây cung** có 𦀊 lấy 糹 (mịch) chỉ nghĩa, 夷 (di) gợi âm, còn 弓 mượn nguyên chữ Hán; **張 giương** mượn nguyên chữ Hán 張 (trương) để ghi tiếng giương.
- Tóc râu: 𩯀 trong **𨱽𩯀 dài tóc**, 𩯁 trong **葚𩯁 rậm râu** chung 髟 chỉ nghĩa, gợi âm bằng 速 (tốc) và 婁 (lâu); 𨱽 lấy 镸 (trường) chỉ nghĩa, 曳 (duệ) gợi âm.
- Đơn vị cân: **𨦧 nén** lấy 金 (kim) chỉ nghĩa, 年 (niên) gợi âm; **斤 cân** mượn nguyên chữ Hán 斤, cả âm và nghĩa.

- **登 𨖲 / 連** /đăng - lên/: lên, trèo lên. Hình thanh: 升 (thăng) chỉ nghĩa, 連 (liên) gợi âm. Ví dụ: Đăng lên Tự nối (登𨖲嗣𫃸)
- **嗣 𫃸** /tự - nối/: nối theo, con nối dõi. Hình thanh: 糸 (mịch) chỉ nghĩa, 挼 (noa) gợi âm. Ví dụ: Đăng lên Tự nối (登𨖲嗣𫃸)
- **鮫 𩵜𩼷 / 𩵜 / 𩼸** /giao - cá đuối/: cá đuối (theo sách); 鮫 vốn là cá nhám, cá mập. Hình thanh: 魚 (ngư) chỉ nghĩa, 亇 (cá) gợi âm; hình thanh: 魚 (ngư) chỉ nghĩa, 對 (đối) gợi âm. Ví dụ: Giao cá đuối Kỷ con hươu (鮫𩵜𩼷麂𡥵㹯)
- **麂 𡥵㹯** /kỷ - con hươu/: con hoẵng, hươu nhỏ. Hình thanh: 子 (tử) chỉ nghĩa, 昆 (côn) gợi âm; hình thanh: 犭 (khuyển) chỉ nghĩa, 休 (hưu) gợi âm. Ví dụ: Giao cá đuối Kỷ con hươu (鮫𩵜𩼷麂𡥵㹯)
- **阿 蹺** /a - theo/: a dua, hùa theo. Hình thanh: 𧾷 (túc) chỉ nghĩa, 堯 (nghiêu) gợi âm. Ví dụ: A theo Tuân tuần (阿蹺狥巡)
- **狥 巡** /tuân - tuần/: đi tuần; noi theo. Mượn nguyên chữ Hán 巡, cả âm và nghĩa. Ví dụ: A theo Tuân tuần (阿蹺狥巡)
- **弦 𦀊弓** /huyền - dây cung/: dây cung, dây đàn. Hình thanh: 糹 (mịch) chỉ nghĩa, 夷 (di) gợi âm; mượn nguyên chữ Hán 弓, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Huyền dây cung Cấu giương (弦𦀊弓彀張)
- **彀 張 / 𢬥** /cấu - giương/: giương cung hết cỡ. Mượn nguyên chữ Hán 張 (trương) để ghi tiếng giương. Ví dụ: Huyền dây cung Cấu giương (弦𦀊弓彀張)
- **憑 𢭗** /bằng - nương/: dựa vào, nương tựa. Hình thanh: 扌 (thủ) chỉ nghĩa, 良 (lương) gợi âm. Ví dụ: Bằng nương Luyến mến (憑𢭗戀悗)
- **戀 悗 / 免** /luyến - mến/: yêu mến, lưu luyến. Hình thanh: 忄 (tâm) chỉ nghĩa, 免 (miễn) gợi âm. Ví dụ: Bằng nương Luyến mến (憑𢭗戀悗)
- **鎰 𨦧** /dật - nén/: đơn vị cân vàng ngày xưa. Hình thanh: 金 (kim) chỉ nghĩa, 年 (niên) gợi âm. Ví dụ: Dật nén Quân cân (鎰𨦧鈞斤)
- **鈞 斤** /quân - cân/: đơn vị cân xưa, 30 cân. Mượn nguyên chữ Hán 斤, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Dật nén Quân cân (鎰𨦧鈞斤)
- **幘 巾** /trách - khăn/: khăn trùm đầu. Mượn nguyên chữ Hán 巾 (cân) để ghi tiếng khăn. Ví dụ: Trách khăn Thân dải (幘巾紳𦄂)
- **紳 𦄂 / 𢄩** /thân - dải/: dải thắt lưng to. Hình thanh: 糹 (mịch) chỉ nghĩa, 帶 (đái) gợi âm. Ví dụ: Trách khăn Thân dải (幘巾紳𦄂)
- **州 𡓁 / 𡌣** /châu - bãi/: bãi giữa sông; đơn vị châu. Hình thanh: 土 (thổ) chỉ nghĩa, 罷 (bãi) gợi âm. Ví dụ: Châu bãi Hựu vườn (州𡓁囿園)
- **囿 園 / 𡑰** /hựu - vườn/: vườn nuôi chim thú. Mượn nguyên chữ Hán 園 (viên) để ghi tiếng vườn. Ví dụ: Châu bãi Hựu vườn (州𡓁囿園)
- **簋 鉢彈** /quĩ - bát đàn/: bát đàn, bát đựng đồ ăn; 簋 cũng là bình đựng xôi cúng. 鉢 mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa; giả tá: mượn chữ Hán 彈 (đàn) để ghi âm đàn. Ví dụ: Quĩ bát đàn Cùng gậy trúc (簋鉢彈筇梞竹)
- **筇 梞竹** /cùng - gậy trúc/: gậy làm bằng trúc. Hình thanh: 木 (mộc) chỉ nghĩa, 忌 (kỵ) gợi âm; mượn nguyên chữ Hán 竹, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Quĩ bát đàn Cùng gậy trúc (簋鉢彈筇梞竹)
- **髫 𨱽𩯀** /triều - dài tóc/: tóc dài (theo sách); 髫 vốn là tóc trái đào của trẻ nhỏ; âm theo sách, từ điển đọc thiều, điều. Hình thanh: 镸 (trường) chỉ nghĩa, 曳 (duệ) gợi âm; hình thanh: 髟 (tiêu) chỉ nghĩa, 速 (tốc) gợi âm. Ví dụ: Triều dài tóc Tư rậm râu (髫𨱽𩯀䰄葚𩯁)
- **䰄 葚𩯁 / 𦾢 / 𩯁** /tư - rậm râu/: râu rậm, nhiều râu. Hình thanh: 艹 (thảo) chỉ nghĩa, 甚 (thậm) gợi âm; hình thanh: 髟 (tiêu) chỉ nghĩa, 婁 (lâu) gợi âm. Ví dụ: Triều dài tóc Tư rậm râu (髫𨱽𩯀䰄葚𩯁)

### Đoạn 135: Tốc rau Âu cây lác - Tư đau đáu Ngật đầm đầm (Cặp 2681–2700) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về trâu ngựa, tính ngây dại và vượt bể

- Trâu ngựa: **𤛠白 trâu bạc** có 𤛠 lấy 牛 (ngưu) chỉ nghĩa, 婁 (lâu) gợi âm, còn 白 (bạch) mượn nguyên để ghi tiếng bạc; **馭𬹙 ngựa đen** mượn 馭 (ngự) ghi âm ngựa, còn 𬹙 lấy 黑 (hắc) chỉ nghĩa, 真 (chân) gợi âm.
- Ngây dại: **𤷙𤵺 ngây dại** lấy 疒 (nạch) chỉ nghĩa ở cả hai chữ, gợi âm bằng 㝵 (ngại) và 曳 (duệ); **訥𡮷 dốt hèn** mượn 訥 (nột) ghi âm dốt, còn 𡮷 lấy 小 (tiểu) chỉ nghĩa, 賢 (hiền) gợi âm.
- Sông nước: **𣾼𣷭 vượt bể** lấy 氵 (thủy) chỉ nghĩa ở cả hai chữ, gợi âm bằng 越 (việt) và 彼 (bỉ); 艔 trong **𢶢艔 chống đò** lấy 舟 (chu) chỉ nghĩa, 度 (độ) gợi âm.

- **蔌 蔞** /tốc - rau/: rau, các loài rau. Hình thanh: 艹 (thảo) chỉ nghĩa, 婁 (lâu) gợi âm. Ví dụ: Tốc rau Âu cây lác (蔌蔞蓲𣘃櫟)
- **蓲 𣘃櫟 / 𣘃 / 落** /âu - cây lác/: cây lác, loài cỏ ven nước. Hình thanh: 木 (mộc) chỉ nghĩa, 荄 (cai) gợi âm; giả tá: mượn chữ Hán 櫟 (lịch) để ghi âm lác. Ví dụ: Tốc rau Âu cây lác (蔌蔞蓲𣘃櫟)
- **𤜅 𤛠白** /hoắc - trâu bạc/: trâu lông bạc. Hình thanh: 牛 (ngưu) chỉ nghĩa, 婁 (lâu) gợi âm; mượn nguyên chữ Hán 白 (bạch) để ghi tiếng bạc. Ví dụ: Hoắc trâu bạc Ly ngựa đen (𤜅𤛠白驪馭𬹙)
- **驪 馭𬹙** /ly - ngựa đen/: ngựa ô, ngựa đen tuyền. Giả tá: mượn chữ Hán 馭 (ngự) để ghi âm ngựa; hình thanh: 黑 (hắc) chỉ nghĩa, 真 (chân) gợi âm. Ví dụ: Hoắc trâu bạc Ly ngựa đen (𤜅𤛠白驪馭𬹙)
- **駑 訥𡮷** /nô - dốt hèn/: ngựa hèn; người đần độn. Giả tá: mượn chữ Hán 訥 (nột) để ghi âm dốt; hình thanh: 小 (tiểu) chỉ nghĩa, 賢 (hiền) gợi âm. Ví dụ: Nô dốt hèn Xuẩn ngây dại (駑訥𡮷蠢𤷙𤵺)
- **蠢 𤷙𤵺** /xuẩn - ngây dại/: ngu dốt, ngây dại. Hình thanh: 疒 (nạch) chỉ nghĩa, 㝵 (ngại) gợi âm; hình thanh: 疒 (nạch) chỉ nghĩa, 曳 (duệ) gợi âm. Ví dụ: Nô dốt hèn Xuẩn ngây dại (駑訥𡮷蠢𤷙𤵺)
- **媳 𡥵嫂** /tức - con dâu/: con dâu; bản 1959 ghi con gái (dâu). Hình thanh: 子 (tử) chỉ nghĩa, 昆 (côn) gợi âm; chữ Hán 嫂 (tẩu), trong chữ Nôm đọc là dâu. Ví dụ: Tức con dâu Mô đàn bà (媳𡥵嫂嫫彈婆)
- **嫫 彈婆** /mô - đàn bà/: người đàn bà xấu xí. Giả tá: mượn chữ Hán 彈 (đàn) để ghi âm đàn; mượn nguyên chữ Hán 婆, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Tức con dâu Mô đàn bà (媳𡥵嫂嫫彈婆)
- **儂 𢧲 / 些** /nùng - ta/: ta, tôi; họ Nùng. Hình thanh: 我 (ngã) chỉ nghĩa, 些 (ta) gợi âm. Ví dụ: Nùng ta Bạn bạn (儂𢧲伴)
- **伴** /bạn - bạn/: bạn đồng hành, người cùng đi. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Nùng ta Bạn bạn (儂𢧲伴)
- **廙 行館** /dị - hàng quán (dị)/: nhà tạm dựng đi đường. Mượn nguyên chữ Hán 行, cả âm và nghĩa; mượn nguyên chữ Hán 館, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Dị hàng quán (dị) Đài quí đài (廙行館台貴台)
- **台 貴台** /đài - quí đài/: tiếng tôn xưng người khác. Mượn nguyên chữ Hán 貴, cả âm và nghĩa; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Dị hàng quán (dị) Đài quí đài (廙行館台貴台)
- **荊 荄** /kinh - gai/: bụi gai, cây kinh. Giả tá: mượn chữ Hán 荄 (cai) để ghi âm gai. Ví dụ: Kinh gai Để rể (荊荄氐𣑶)
- **氐 𣑶** /để - rể/: gốc rễ; tên sao Đê; sách viết rể, tức rễ. Hình thanh: 木 (mộc) chỉ nghĩa, 礼 (lễ) gợi âm. Ví dụ: Kinh gai Để rể (荊荄氐𣑶)
- **航 𣾼𣷭** /hàng - vượt bể/: thuyền; đi thuyền vượt biển. Hình thanh: 氵 (thủy) chỉ nghĩa, 越 (việt) gợi âm; hình thanh: 氵 (thủy) chỉ nghĩa, 彼 (bỉ) gợi âm. Ví dụ: Hàng vượt bể Nghĩ chống đò (航𣾼𣷭艤𢶢艔)
- **艤 𢶢艔** /nghĩ - chống đò/: ghé thuyền vào bờ. Hình thanh: 舟 (chu) chỉ nghĩa, 度 (độ) gợi âm. Ví dụ: Hàng vượt bể Nghĩ chống đò (航𣾼𣷭艤𢶢艔)
- **盂 圩** /vu - vò/: vò (theo sách); 盂 vốn là cái chén (bát), cái chậu. Giả tá: mượn chữ Hán 圩 (vu) để ghi âm vò. Ví dụ: Vu vò Áng chậu (盂圩盎𡊱)
- **盎 𡊱** /áng - chậu/: chậu sành bụng to. Hình thanh: 土 (thổ) chỉ nghĩa, 召 (triệu) gợi âm. Ví dụ: Vu vò Áng chậu (盂圩盎𡊱)
- **孜 𤴬𠴼** /tư - đau đáu/: chăm chăm, chăm chỉ không ngơi. Hình thanh: 疒 (nạch) chỉ nghĩa, 刀 (đao) gợi âm; hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 到 (đáo) gợi âm. Ví dụ: Tư đau đáu Ngật đầm đầm (孜𤴬𠴼屹覃覃)
- **屹 覃覃** /ngật - đầm đầm/: cao sừng sững, đứng vững. Giả tá: mượn chữ Hán 覃 (đàm) để ghi âm đầm; giả tá: mượn chữ Hán 覃 (đàm) để ghi âm đầm. Ví dụ: Tư đau đáu Ngật đầm đầm (孜𤴬𠴼屹覃覃)

## Phần 10 (Cặp 2701–3000) (300 mục)

### Đoạn 136: Củ hăm hăm Bân rầy rầy - Quynh then cửa Vũ chái nhà (Cặp 2701–2720) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về từ láy, con vật non và then cửa

- Hai từ lặp lại một chữ: **𢣇𢣇 hăm hăm** lấy 忄 (tâm) chỉ nghĩa, 歆 (hâm) gợi âm; **練練 rầy rầy** dùng chữ Hán 練 (luyện) theo Ngũ thiên tự, từ điển chưa ghi cách đọc này.
- Con vật non: **㺧𡥵 heo con** có 㺧 lấy 犭 (khuyển) chỉ nghĩa, 囂 (hiêu) gợi âm; **𤛠𤛞 trâu nghé** chung 牛 (ngưu) chỉ nghĩa, phần gợi âm là 婁 (lâu) và 閉 (bế). Sách giải 犉 là trâu nghé, còn 犉 vốn là bò vàng môi đen.
- Nhà cửa: **𣏿𨷯 then cửa** có 𣏿 lấy 木 (mộc) chỉ nghĩa, 天 (thiên) gợi âm, 𨷯 lấy 門 (môn) chỉ nghĩa, 舉 (cử) gợi âm; **𢈖茹 chái nhà** có 𢈖 lấy 广 (nghiễm) chỉ nghĩa, 再 (tái) gợi âm, còn 茹 (nhự) được mượn để ghi âm nhà.

- **赳 𢣇𢣇** /củ - hăm hăm/: oai dũng, hăng hái. Hình thanh: 忄 (tâm) chỉ nghĩa, 歆 (hâm) gợi âm; hình thanh: 忄 (tâm) chỉ nghĩa, 歆 (hâm) gợi âm. Ví dụ: Củ hăm hăm Bân rầy rầy (赳𢣇𢣇彬練練)
- **彬 練練** /bân - rầy rầy/: văn vẻ đầy đủ, rực rỡ; bản 1959 ghi rầy rậy. Chữ Hán 練 (luyện) viết lặp hai lần, Ngũ thiên tự dùng ghi tiếng rầy, từ điển chưa ghi cách đọc này. Ví dụ: Củ hăm hăm Bân rầy rầy (赳𢣇𢣇彬練練)
- **纔 𬐂** /tài - xảy/: vừa mới, chợt. Ví dụ: Tài xảy Tái hai (纔𬐂再𠄩)
- **再 𠄩** /tái - hai/: lần nữa, lần thứ hai. Hình thanh: 二 (nhị) chỉ nghĩa, 台 (thai) gợi âm. Ví dụ: Tài xảy Tái hai (纔𬐂再𠄩)
- **袤 𨱽** /mậu - dài/: chiều dài, bề dọc. Hình thanh: 镸 (trường) chỉ nghĩa, 曳 (duệ) gợi âm. Ví dụ: Mậu dài Vặn rối (袤𨱽紊𦇒)
- **紊 𦇒** /vặn - rối/: rối loạn, lộn xộn. Hình thanh: 糹 (mịch) chỉ nghĩa, 磊 (lỗi) gợi âm. Ví dụ: Mậu dài Vặn rối (袤𨱽紊𦇒)
- **倪 䋦** /nghê - mối/: đầu mối, bờ bến; trẻ nhỏ. Hình thanh: 糹 (mịch) chỉ nghĩa, 每 (mỗi) gợi âm. Ví dụ: Nghê mối Dật hàng (倪䋦佾行)
- **佾 行** /dật - hàng/: hàng người múa thời xưa. Mượn nguyên chữ Hán 行, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Nghê mối Dật hàng (倪䋦佾行)
- **饋 糧** /quĩ - lương/: lương ăn; biếu đồ ăn. Mượn nguyên chữ Hán 糧, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Quĩ lương Trù bột (饋糧𥺝𥹸)
- **𥺝 𥹸** /trù - bột/: bột (theo sách); từ điển chưa giải nghĩa 𥺝. Hình thanh: 米 (mễ) chỉ nghĩa, 孛 (bột) gợi âm. Ví dụ: Quĩ lương Trù bột (饋糧𥺝𥹸)
- **秀 穭𡄰** /tú - lúa tốt/: lúa trổ bông; tốt đẹp. Hình thanh: 禾 (hòa) chỉ nghĩa, 魯 (lỗ) gợi âm; hình thanh: 善 (thiện) chỉ nghĩa, 卒 (tốt) gợi âm. Ví dụ: Tú lúa tốt Nhung sừng non (秀穭𡄰茸𧤁嫩)
- **茸 𧤁嫩** /nhung - sừng non/: lộc nhung, sừng non hươu. Hình thanh: 角 (giác) chỉ nghĩa, 夌 (lăng) gợi âm; mượn nguyên chữ Hán 嫩 (nộn) để ghi tiếng non. Ví dụ: Tú lúa tốt Nhung sừng non (秀穭𡄰茸𧤁嫩)
- **豚 㺧𡥵** /đồn - heo con/: con heo (lợn) còn nhỏ. Hình thanh: 犭 (khuyển) chỉ nghĩa, 囂 (hiêu) gợi âm; hình thanh: 子 (tử) chỉ nghĩa, 昆 (côn) gợi âm. Ví dụ: Đồn heo con Thuần trâu nghé (豚㺧𡥵犉𤛠𤛞)
- **犉 𤛠𤛞 / 𤛠 / 𤚇** /thuần - trâu nghé/: trâu nghé (theo sách); 犉 vốn là bò vàng môi đen. Hình thanh: 牛 (ngưu) chỉ nghĩa, 婁 (lâu) gợi âm; hình thanh: 牛 (ngưu) chỉ nghĩa, 閉 (bế) gợi âm. Ví dụ: Đồn heo con Thuần trâu nghé (豚㺧𡥵犉𤛠𤛞)
- **置 抵** /trí - để/: đặt vào, sắp đặt. Giả tá: mượn chữ Hán 抵 (để) để ghi âm để. Ví dụ: Trí để Đạo noi (置抵蹈𫏙)
- **蹈 𫏙** /đạo - noi/: dẫm lên, noi theo. Hình thanh: 𧾷 (túc) chỉ nghĩa, 挼 (noa) gợi âm. Ví dụ: Trí để Đạo noi (置抵蹈𫏙)
- **塗 杯 / 盃 / 𭉩** /đồ - bôi/: bùn; bôi, trát lên. Giả tá: mượn chữ Hán 杯 (bôi) để ghi âm bôi. Ví dụ: Đồ bôi Tịch mở (塗杯闢𨷑)
- **闢 𨷑** /tịch - mở/: mở ra, khai phá. Hình thanh: 開 (khai) chỉ nghĩa, 美 (mỹ) gợi âm. Ví dụ: Đồ bôi Tịch mở (塗杯闢𨷑)
- **扃 𣏿𨷯** /quynh - then cửa/: then cài ngoài cửa. Hình thanh: 木 (mộc) chỉ nghĩa, 天 (thiên) gợi âm; hình thanh: 門 (môn) chỉ nghĩa, 舉 (cử) gợi âm. Ví dụ: Quynh then cửa Vũ chái nhà (扃𣏿𨷯廡𢈖茹)
- **廡 𢈖茹** /vũ - chái nhà/: nhà phụ hai bên, hành lang. Hình thanh: 广 (nghiễm) chỉ nghĩa, 再 (tái) gợi âm; giả tá: mượn chữ Hán 茹 (nhự) để ghi âm nhà. Ví dụ: Quynh then cửa Vũ chái nhà (扃𣏿𨷯廡𢈖茹)

### Đoạn 137: Phác thật thà Kiệt dữ dội - Phạm nhà bụt Thiền nhà chùa (Cặp 2721–2740) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về ánh sáng, nắng mưa và nhà chùa

- Ánh sáng: **𣉴𤑭 chói lói** có 𣉴 lấy 日 (nhật) chỉ nghĩa, 桎 (chất) gợi âm, 𤑭 lấy 火 (hỏa) chỉ nghĩa, 磊 (lỗi) gợi âm; **𤑟𤉜 rõ ràng** chung 火 (hỏa) chỉ nghĩa, phần gợi âm là 魯 (lỗ) và 床 (sàng).
- Nắng mưa: **𣌝𣊿 nắng chiều** chung 日 (nhật) chỉ nghĩa, phần gợi âm là 曩 (nẵng) và 朝 (triều); **𩄎霪 mưa dầm** có 𩄎 lấy 雨 (vũ) chỉ nghĩa, 眉 (mi) gợi âm, còn 霪 mượn nguyên chữ Hán để ghi tiếng dầm.
- Cửa Phật: **茹侼 nhà bụt**, **茹㕑 nhà chùa** chung 茹 (nhự) ghi âm nhà; 侼 lấy 亻 (nhân) chỉ nghĩa, 孛 (bột) gợi âm, còn 㕑 (trù) được mượn để ghi âm chùa.

- **樸 實他** /phác - thật thà/: mộc mạc, chất phác. Mượn nguyên chữ Hán 實 (thực) để ghi tiếng thật; giả tá: mượn chữ Hán 他 (tha) để ghi âm thà. Ví dụ: Phác thật thà Kiệt dữ dội (樸實他桀與𢵩)
- **桀 與𢵩** /kiệt - dữ dội/: hung tợn; tên vua Kiệt. Giả tá: mượn chữ Hán 與 (dữ) để ghi âm dữ; hình thanh: 龵 (thủ) chỉ nghĩa, 隊 (đội) gợi âm. Ví dụ: Phác thật thà Kiệt dữ dội (樸實他桀與𢵩)
- **烈 𣉴𤑭** /liệt - chói lói/: lửa mạnh, cháy rực; cương trực. Hình thanh: 日 (nhật) chỉ nghĩa, 桎 (chất) gợi âm; hình thanh: 火 (hỏa) chỉ nghĩa, 磊 (lỗi) gợi âm. Ví dụ: Liệt chói lói Hoàng rõ ràng (烈𣉴𤑭煌𤑟𤉜)
- **煌 𤑟𤉜** /hoàng - rõ ràng/: sáng rực, rực rỡ. Hình thanh: 火 (hỏa) chỉ nghĩa, 魯 (lỗ) gợi âm; hình thanh: 火 (hỏa) chỉ nghĩa, 床 (sàng) gợi âm. Ví dụ: Liệt chói lói Hoàng rõ ràng (烈𣉴𤑭煌𤑟𤉜)
- **顯 榮榮** /hiển - vinh vang/: rõ rệt; hiển đạt, vẻ vang. Mượn nguyên chữ Hán 榮, cả âm và nghĩa; giả tá: mượn chữ Hán 榮 (vinh) để ghi âm vang. Ví dụ: Hiển vinh vang Biếm biếm (顯榮榮貶)
- **貶** /biếm - biếm/: chê bai, hạ thấp. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Hiển vinh vang Biếm biếm (顯榮榮貶)
- **儉** /kiệm - kiệm/: tằn tiện, dè sẻn. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Kiệm kiệm Cần cần (儉勤)
- **勤** /cần - cần/: siêng năng, chăm chỉ. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Kiệm kiệm Cần cần (儉勤)
- **詰 𠳨紛** /cật - hỏi phăn/: gạn hỏi, hỏi vặn. Hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 每 (mỗi) gợi âm; giả tá: mượn chữ Hán 紛 (phân) để ghi âm phăn. Ví dụ: Cật hỏi phăn Cuống nói liều (詰𠳨紛誑呐料)
- **誑 呐料** /cuống - nói liều/: nói liều (theo sách); 誑 vốn là nói dối, lừa gạt. Hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 内 (nội) gợi âm; giả tá: mượn chữ Hán 料 (liệu) để ghi âm liều. Ví dụ: Cật hỏi phăn Cuống nói liều (詰𠳨紛誑呐料)
- **曛 𣌝𣊿** /huân - nắng chiều/: ánh nắng xế chiều. Hình thanh: 日 (nhật) chỉ nghĩa, 曩 (nẵng) gợi âm; hình thanh: 日 (nhật) chỉ nghĩa, 朝 (triều) gợi âm. Ví dụ: Huân nắng chiều Dâm mưa dầm (曛𣌝𣊿霪𩄎霪)
- **霪 𩄎霪** /dâm - mưa dầm/: mưa kéo dài nhiều ngày. Hình thanh: 雨 (vũ) chỉ nghĩa, 眉 (mi) gợi âm; mượn nguyên chữ Hán 霪 để ghi tiếng dầm. Ví dụ: Huân nắng chiều Dâm mưa dầm (曛𣌝𣊿霪𩄎霪)
- **轔 喑喑** /lân - ầm ầm/: tiếng xe chạy rầm rầm. Giả tá: mượn chữ Hán 喑 (âm) để ghi âm ầm; giả tá: mượn chữ Hán 喑 (âm) để ghi âm ầm. Ví dụ: Lân ầm ầm Lục lục tục (轔喑喑碌碌俗)
- **碌 碌俗** /lục - lục tục/: lần lượt nối nhau (theo sách); 碌 vốn là tầm thường, bận rộn, như 碌碌 lục lục. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa; giả tá: mượn chữ Hán 俗 (tục) để ghi âm tục. Ví dụ: Lân ầm ầm Lục lục tục (轔喑喑碌碌俗)
- **渾 渃濁** /hồn - nước đục/: đục ngầu, vẩn; hòa lẫn. Hình thanh: 氵 (thủy) chỉ nghĩa, 若 (nhược) gợi âm; mượn nguyên chữ Hán 濁 (trọc) để ghi tiếng đục. Ví dụ: Hồn nước đục Phỉ vẻ vang (渾渃濁斐𨤔榮)
- **斐 𨤔榮** /phỉ - vẻ vang/: có văn vẻ, rực rỡ. Hình thanh: 采 (thái) chỉ nghĩa, 尾 (vĩ) gợi âm; giả tá: mượn chữ Hán 榮 (vinh) để ghi âm vang. Ví dụ: Hồn nước đục Phỉ vẻ vang (渾渃濁斐𨤔榮)
- **緥 𧜖** /bảo - chăn/: mền (chăn) quấn trẻ, tã lót. Hình thanh: 衤 (y) chỉ nghĩa, 真 (chân) gợi âm. Ví dụ: Bảo chăn Thiên đu treo (緥𧜖韆都嘹)
- **韆 都嘹** /thiên - đu treo/: cái đu, trò đánh đu; bản 1959 ghi mang đá gót. Giả tá: mượn chữ Hán 都 (đô) để ghi âm đu; chữ Hán 嘹 (liệu), Ngũ thiên tự dùng ghi tiếng treo, từ điển chưa ghi cách đọc này. Ví dụ: Bảo chăn Thiên đu treo (緥𧜖韆都嘹)
- **梵 茹侼** /phạm - nhà bụt/: thuộc nhà Phật; tiếng Phạn. Giả tá: mượn chữ Hán 茹 (nhự) để ghi âm nhà; hình thanh: 亻 (nhân) chỉ nghĩa, 孛 (bột) gợi âm. Ví dụ: Phạm nhà bụt Thiền nhà chùa (梵茹侼禪茹㕑)
- **禪 茹㕑** /thiền - nhà chùa/: tĩnh tâm tu thiền; cửa Phật. Giả tá: mượn chữ Hán 茹 (nhự) để ghi âm nhà; giả tá: mượn chữ Hán 㕑 (trù) để ghi âm chùa. Ví dụ: Phạm nhà bụt Thiền nhà chùa (梵茹侼禪茹㕑)

### Đoạn 138: Bi a dua Chuế gởi rể - Phẫn tóc ngựa Kinh ống chơn trâu (Cặp 2741–2760) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về cúng tế, bếp núc và giã gạo

- Cúng tế: **祭禮 tế lễ** mượn nguyên hai chữ Hán 祭 và 禮, cả âm và nghĩa; **𤼸𩚵 dâng cơm** có 𤼸 lấy 上 (thượng) chỉ nghĩa, 登 (đăng) gợi âm.
- Việc bếp: **𤇮𤍇𩚵 bếp nấu cơm** có hai chữ đầu chung 火 (hỏa) chỉ nghĩa, phần gợi âm là 乏 (phạp) và 辱 (nhục); 𩚵 lấy 飠 (thực) chỉ nghĩa, 甘 (cam) gợi âm.
- Ba chữ ba phần chỉ nghĩa: **𣖖㨋𥺊 chày giã gạo** dùng 木 (mộc) cho chày, 扌 (thủ) cho giã, 米 (mễ) cho gạo; phần gợi âm là 持 (trì), 者 (giả), 告 (cáo).

- **詖 阿諛** /bi - a dua/: nói lệch, xiểm nịnh. Mượn nguyên chữ Hán 阿, cả âm và nghĩa; mượn nguyên chữ Hán 諛 (du) để ghi tiếng dua. Ví dụ: Bi a dua Chuế gởi rể (詖阿諛贅𢭮婿)
- **贅 𢭮婿** /chuế - gởi rể/: ở rể; thừa, dư ra. Hình thanh: 扌 (thủ) chỉ nghĩa, 改 (cải) gợi âm; mượn nguyên chữ Hán 婿 (tế) để ghi tiếng rể. Ví dụ: Bi a dua Chuế gởi rể (詖阿諛贅𢭮婿)
- **䄄 祭禮** /nhân - tế lễ/: cúng tế thành kính. Mượn nguyên chữ Hán 祭, cả âm và nghĩa; mượn nguyên chữ Hán 禮, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Nhân tế lễ Tiến dâng cơm (䄄祭禮薦𤼸𩚵)
- **薦 𤼸𩚵** /tiến - dâng cơm/: dâng đồ cúng; tiến cử. Hình thanh: 上 (thượng) chỉ nghĩa, 登 (đăng) gợi âm; hình thanh: 飠 (thực) chỉ nghĩa, 甘 (cam) gợi âm. Ví dụ: Nhân tế lễ Tiến dâng cơm (䄄祭禮薦𤼸𩚵)
- **廚 𤇮𤍇𩚵** /trù - bếp nấu cơm/: nhà bếp, chỗ nấu ăn. Hình thanh: 火 (hỏa) chỉ nghĩa, 乏 (phạp) gợi âm; hình thanh: 火 (hỏa) chỉ nghĩa, 辱 (nhục) gợi âm; hình thanh: 飠 (thực) chỉ nghĩa, 甘 (cam) gợi âm. Ví dụ: Trù bếp nấu cơm Chử chày giã gạo (廚𤇮𤍇𩚵杵𣖖㨋𥺊)
- **杵 𣖖㨋𥺊** /chử - chày giã gạo/: cái chày giã, chày đập vải. Hình thanh: 木 (mộc) chỉ nghĩa, 持 (trì) gợi âm; hình thanh: 扌 (thủ) chỉ nghĩa, 者 (giả) gợi âm; hình thanh: 米 (mễ) chỉ nghĩa, 告 (cáo) gợi âm. Ví dụ: Trù bếp nấu cơm Chử chày giã gạo (廚𤇮𤍇𩚵杵𣖖㨋𥺊)
- **焟 燥** /tích - ráo/: khô ráo, sấy khô. Mượn nguyên chữ Hán 燥 (táo) để ghi tiếng ráo. Ví dụ: Tích ráo Cang khô (焟燥亢枯)
- **亢 枯** /cang - khô/: cao; khô hạn; kiêu căng. Mượn nguyên chữ Hán 枯, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Tích ráo Cang khô (焟燥亢枯)
- **瀑 𤀙𤀙** /bộc - ồ ồ/: thác nước; nước đổ mạnh. Hình thanh: 氵 (thủy) chỉ nghĩa, 嗚 (ô) gợi âm; hình thanh: 氵 (thủy) chỉ nghĩa, 嗚 (ô) gợi âm. Ví dụ: Bộc ồ ồ Khanh sang sảng (瀑𤀙𤀙鏗創磢)
- **鏗 創磢** /khanh - sang sảng/: tiếng kim loại, đá vang. Giả tá: mượn chữ Hán 創 (sáng) để ghi âm sang; giả tá: mượn chữ Hán 磢 (sảng) để ghi âm sảng. Ví dụ: Bộc ồ ồ Khanh sang sảng (瀑𤀙𤀙鏗創磢)
- **聰 𤏬** /thông - sáng/: sáng dạ, thông minh; tai thính. Hình thanh: 火 (hỏa) chỉ nghĩa, 創 (sáng) gợi âm. Ví dụ: Thông sáng Ám mờ (聰𤏬暗𥊚)
- **暗 𥊚** /ám - mờ/: tối, không rõ; ngầm. Hình thanh: 目 (mục) chỉ nghĩa, 麻 (ma) gợi âm. Ví dụ: Thông sáng Ám mờ (聰𤏬暗𥊚)
- **旆 旗** /phế - cờ/: cờ có tua viền. Mượn nguyên chữ Hán 旗 (kỳ) để ghi tiếng cờ. Ví dụ: Phế cờ Quyến lụa (旆旗絹縷)
- **絹 縷 / 𫄎** /quyến - lụa/: lụa dệt từ tơ sống. Giả tá: mượn chữ Hán 縷 (lũ) để ghi âm lụa. Ví dụ: Phế cờ Quyến lụa (旆旗絹縷)
- **坑 𡓇** /khanh - lỗ/: hố, hầm; chôn sống. Hình thanh: 土 (thổ) chỉ nghĩa, 魯 (lỗ) gợi âm. Ví dụ: Khanh lỗ Tỉnh hang to (坑𡓇穽𧯄𡚢)
- **穽 𧯄𡚢** /tỉnh - hang to/: hang to (theo sách); 穽 vốn là hố bẫy thú. Hình thanh: 谷 (cốc) chỉ nghĩa, 香 (hương) gợi âm; hình thanh: 大 (đại) chỉ nghĩa, 蘇 (tô) gợi âm. Ví dụ: Khanh lỗ Tỉnh hang to (坑𡓇穽𧯄𡚢)
- **陂 坡** /pha - bờ/: bờ đê; sườn dốc. Giả tá: mượn chữ Hán 坡 (pha) để ghi âm bờ. Ví dụ: Pha bờ Dũ vựa (陂坡庾𣖜)
- **庾 𣖜** /dũ - vựa/: kho chứa lúa (thóc). Hình thanh: 木 (mộc) chỉ nghĩa, 胃 (vị) gợi âm. Ví dụ: Pha bờ Dũ vựa (陂坡庾𣖜)
- **𩭤 𩯀馭** /phẫn - tóc ngựa/: lông bờm của ngựa; bản 1959 in chữ 髟 trên 忿, thẻ dùng chữ gần giống 𩭤 (từ điển đọc tổng). Hình thanh: 髟 (tiêu) chỉ nghĩa, 速 (tốc) gợi âm; giả tá: mượn chữ Hán 馭 (ngự) để ghi âm ngựa. Ví dụ: Phẫn tóc ngựa Kinh ống chơn trâu (𩭤𩯀馭牼䐥真𤛠)
- **牼 䐥真𤛠** /kinh - ống chơn trâu/: xương ống chân trâu. Hình thanh: 月 (bộ nhục) chỉ nghĩa, 翁 (ông) gợi âm; giả tá: mượn chữ Hán 真 (chân) để ghi âm chơn; hình thanh: 牛 (ngưu) chỉ nghĩa, 婁 (lâu) gợi âm. Ví dụ: Phẫn tóc ngựa Kinh ống chơn trâu (𩭤𩯀馭牼䐥真𤛠)

### Đoạn 139: Hoằng sâu Vật bợn - Luyện lụa trắng Cơ hàng xanh (Cặp 2761–2780) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về lễ chay, lụa màu và thân người

- Lễ cúng: **𫜵醮 làm tiếu**, **𫜵齋 làm chay** chung 𫜵 ghi tiếng làm; 醮 mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa, còn 齋 mượn nguyên chữ Hán để ghi tiếng chay.
- Lụa màu: **縷𤽸 lụa trắng** mượn 縷 (lũ) để ghi âm lụa, 𤽸 lấy 白 (bạch) chỉ nghĩa, 壯 (tráng) gợi âm; **行𫕹 hàng xanh** mượn 行 (hàng) để ghi âm hàng, 𫕹 lấy 青 (thanh) chỉ nghĩa, 生 (sinh) gợi âm.
- Thân người: **𩯀𠼦 tóc mượn** có 𩯀 lấy 髟 (tiêu) chỉ nghĩa, 速 (tốc) gợi âm; **𢬣招 tay chiêu (trái)** có 𢬣 lấy 手 (thủ) chỉ nghĩa, 西 (tây) gợi âm, còn 招 (chiêu) được mượn để ghi âm chiêu.

- **泓 溇** /hoằng - sâu/: nước sâu và trong. Hình thanh: 氵 (thủy) chỉ nghĩa, 娄 (lâu) gợi âm. Ví dụ: Hoằng sâu Vật bợn (泓溇沕𣵲)
- **沕 𣵲 / 泮** /vật - bợn/: vết nhơ, đục bẩn; 沕 cũng là chìm, ẩn giấu. Hình thanh: 氵 (thủy) chỉ nghĩa, 伴 (bạn) gợi âm. Ví dụ: Hoằng sâu Vật bợn (泓溇沕𣵲)
- **髫 𩯀𠼦** /thiều - tóc mượn/: tóc để chỏm trẻ con. Hình thanh: 髟 (tiêu) chỉ nghĩa, 速 (tốc) gợi âm; hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 曼 (mạn) gợi âm. Ví dụ: Thiều tóc mượn Tả tay chiêu (trái) (髫𩯀𠼦左𢬣招)
- **左 𢬣招** /tả - tay chiêu (trái)/: bên trái, tay trái. Hình thanh: 手 (thủ) chỉ nghĩa, 西 (tây) gợi âm; giả tá: mượn chữ Hán 招 (chiêu) để ghi âm chiêu. Ví dụ: Thiều tóc mượn Tả tay chiêu (trái) (髫𩯀𠼦左𢬣招)
- **匀 調** /quân - đều/: đồng đều, ngang nhau. Giả tá: mượn chữ Hán 調 (điều) để ghi âm đều. Ví dụ: Quân đều Biếu biếu (biểu) (匀調俵)
- **俵 / 𧶫** /biếu - biếu (biểu)/: chia phát, biếu tặng. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Quân đều Biếu biếu (biểu) (匀調俵)
- **醮 𫜵醮** /tiếu - làm tiếu/: lễ cầu cúng, lập đàn tế. Mượn nguyên chữ Hán 醮, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Tiếu làm tiếu Trai làm chay (醮𫜵醮齋𫜵齋)
- **齋 𫜵齋** /trai - làm chay/: giữ giới ăn chay; lễ chay. Mượn nguyên chữ Hán 齋 để ghi tiếng chay. Ví dụ: Tiếu làm tiếu Trai làm chay (醮𫜵醮齋𫜵齋)
- **醚 醝** /mê - say/: say rượu; ngày nay chữ này còn chỉ chất ête. Hình thanh: 酉 (dậu) chỉ nghĩa, 差 (sai) gợi âm. Ví dụ: Mê say Tỉnh tỉnh (醚醝惺醒)
- **惺 醒** /tỉnh - tỉnh/: sáng suốt, tỉnh ngộ. Mượn nguyên chữ Hán 醒, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Mê say Tỉnh tỉnh (醚醝惺醒)
- **遛 𡄭請** /lưu - thủng thỉnh/: đi thong thả, dạo chơi. Hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 聳 (tủng) gợi âm; giả tá: mượn chữ Hán 請 (thỉnh) để ghi âm thỉnh. Ví dụ: Lưu thủng thỉnh Khống vội vàng (遛𡄭請倥倍𲖥)
- **倥 倍𲖥** /khống - vội vàng/: bận rộn, gấp gáp. Giả tá: mượn chữ Hán 倍 (bội) để ghi âm vội. Ví dụ: Lưu thủng thỉnh Khống vội vàng (遛𡄭請倥倍𲖥)
- **緘 𦀾 / 𢬥** /giàm - ràng/: buộc, bó; niêm phong. Hình thanh: 糹 (mịch) chỉ nghĩa, 床 (sàng) gợi âm. Ví dụ: Giàm ràng Tổng tóm (緘𦀾綜抋)
- **綜 抋** /tổng - tóm/: gom lại, tổng hợp. Hình thanh: 扌 (thủ) chỉ nghĩa, 心 (tâm) gợi âm. Ví dụ: Giàm ràng Tổng tóm (緘𦀾綜抋)
- **蔕 埝** /đới - núm/: cuống hoa, cuống trái. Giả tá: mượn chữ Hán 埝 (niệm) để ghi âm núm. Ví dụ: Đới núm Ba hoa (蔕埝葩花)
- **葩 花** /ba - hoa/: bông hoa; đẹp rực rỡ. Mượn nguyên chữ Hán 花, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Đới núm Ba hoa (蔕埝葩花)
- **迢 賒** /thiều - xa/: xa xôi, xa thẳm. Mượn nguyên chữ Hán 賒, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Thiều xa Tịch vắng (迢賒寂咏)
- **寂 咏 / 永 / 問** /tịch - vắng/: yên lặng, không tiếng động. Giả tá: mượn chữ Hán 咏 (vịnh) để ghi âm vắng. Ví dụ: Thiều xa Tịch vắng (迢賒寂咏)
- **練 縷𤽸** /luyện - lụa trắng/: lụa trắng đã luyện; rèn tập. Giả tá: mượn chữ Hán 縷 (lũ) để ghi âm lụa; hình thanh: 白 (bạch) chỉ nghĩa, 壯 (tráng) gợi âm. Ví dụ: Luyện lụa trắng Cơ hàng xanh (練縷𤽸綦行𫕹)
- **綦 行𫕹** /cơ - hàng xanh/: lụa màu xanh sẫm; rất, cực. Giả tá: mượn chữ Hán 行 (hàng) để ghi âm hàng; hình thanh: 青 (thanh) chỉ nghĩa, 生 (sinh) gợi âm. Ví dụ: Luyện lụa trắng Cơ hàng xanh (練縷𤽸綦行𫕹)

### Đoạn 140: Thục lành Kiêu mạnh - Tần rau ngổ Tảo rau rong (Cặp 2781–2800) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về rau nước, nốt ruồi và người làm nghề

- Rau mọc dưới nước: **蔞𦷮 rau ngổ**, **蔞蓉 rau rong** chung 蔞 lấy 艹 (thảo) chỉ nghĩa, 婁 (lâu) gợi âm để ghi tiếng rau; 𦷮 lấy 艹 (thảo) chỉ nghĩa, 悟 (ngộ) gợi âm, còn 蓉 (dung) được mượn để ghi âm rong.
- Dấu trên da: **𤹽𧋆 nốt ruồi** có 𤹽 lấy 疒 (nạch) chỉ nghĩa, 訥 (nột) gợi âm; 𧋆 lấy 虫 (trùng) chỉ nghĩa, 耒 (lỗi) gợi âm.
- Người trong nghề: **柴 thầy** là chữ Hán 柴 (sài), trong chữ Nôm đọc là thầy; **𠏲 thợ** lấy 亻 (nhân) chỉ nghĩa, 署 (thự) gợi âm.

- **淑 𫅜** /thục - lành/: hiền thục, trong sáng. Hình thanh: 善 (thiện) chỉ nghĩa, 令 (lệnh) gợi âm. Ví dụ: Thục lành Kiêu mạnh (淑𫅜驍孟)
- **驍 孟 / 猛** /kiêu - mạnh/: ngựa hay; dũng mãnh. Giả tá: mượn chữ Hán 孟 (mạnh) để ghi âm mạnh. Ví dụ: Thục lành Kiêu mạnh (淑𫅜驍孟)
- **熾 盛** /xí - thạnh/: lửa cháy mạnh; hưng thịnh. Mượn nguyên chữ Hán 盛, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Xí thạnh Hân vui (熾盛忻𢝙)
- **忻 𢝙** /hân - vui/: mừng rỡ, hớn hở. Hình thanh: 忄 (tâm) chỉ nghĩa, 盃 (bôi) gợi âm. Ví dụ: Xí thạnh Hân vui (熾盛忻𢝙)
- **黶 𤹽𧋆** /yểm - nốt ruồi/: chấm đen trên da. Hình thanh: 疒 (nạch) chỉ nghĩa, 訥 (nột) gợi âm; hình thanh: 虫 (trùng) chỉ nghĩa, 耒 (lỗi) gợi âm. Ví dụ: Yểm nốt ruồi Chi chín giạn (黶𤹽𧋆胝𤒙憚)
- **胝 𤒙憚** /chi - chín giạn/: da chai ở tay chân; giạn là cách viết cũ của dạn, như dày dạn. Hình thanh: 熟 (thục) chỉ nghĩa, 㐱 (chẩn) gợi âm; giả tá: mượn chữ Hán 憚 (đạn) để ghi âm dạn. Ví dụ: Yểm nốt ruồi Chi chín giạn (黶𤹽𧋆胝𤒙憚)
- **礮 彈 / 磾** /pháo - đạn/: đạn (theo sách); 礮 vốn là máy bắn đá, súng lớn. Mượn nguyên chữ Hán 彈, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Pháo đạn Thỉ tên (礮彈矢𥏌)
- **矢 𥏌 / 𥏋 / 𢏡** /thỉ - tên/: mũi tên; thề nguyền. Hình thanh: 矢 (thỉ) chỉ nghĩa, 先 (tiên) gợi âm. Ví dụ: Pháo đạn Thỉ tên (礮彈矢𥏌)
- **請 吀 / 嗔** /thỉnh - xin/: cầu xin; mời. Hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 千 (thiên) gợi âm. Ví dụ: Thỉnh xin Nghệ lại (請吀詣吏)
- **詣 吏** /nghệ - lại/: đến nơi; đạt tới. Giả tá: mượn chữ Hán 吏 (lại) để ghi âm lại. Ví dụ: Thỉnh xin Nghệ lại (請吀詣吏)
- **暉 光** /huy - quang/: ánh mặt trời, ánh nắng; bản 1959 ghi nắng giại. Mượn nguyên chữ Hán 光, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Huy quang Lâm mưa lâu (暉光霖𩄎𥹰)
- **霖 𩄎𥹰** /lâm - mưa lâu/: mưa nhiều ngày không dứt. Hình thanh: 雨 (vũ) chỉ nghĩa, 眉 (mi) gợi âm; hình thanh: 久 (cửu) chỉ nghĩa, 娄 (lâu) gợi âm. Ví dụ: Huy quang Lâm mưa lâu (暉光霖𩄎𥹰)
- **謳 歌𠎫** /âu - ca chầu/: ca hát, hát đồng thanh. Mượn nguyên chữ Hán 歌, cả âm và nghĩa; hình thanh: 亻 (nhân) chỉ nghĩa, 朝 (triều) gợi âm. Ví dụ: Âu ca chầu Tạ tạ (謳歌𠎫謝)
- **謝** /tạ - tạ/: cảm ơn; từ biệt; tàn rụng. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Âu ca chầu Tạ tạ (謳歌𠎫謝)
- **愈 㐌** /dũ - đã/: khỏi bệnh; càng hơn. Ghép 𠂉 với 也 (dã), 也 gợi âm. Ví dụ: Dũ đã Thiệm đầy (愈㐌贍𣹓)
- **贍 𣹓** /thiệm - đầy/: đầy đủ, giàu có; cấp dưỡng. Hình thanh: 氵 (thủy) chỉ nghĩa, 苔 (đài) gợi âm. Ví dụ: Dũ đã Thiệm đầy (愈㐌贍𣹓)
- **僧 柴** /tăng - thầy/: nhà sư, người tu hành. Chữ Hán 柴 (sài), trong chữ Nôm đọc là thầy. Ví dụ: Tăng thầy Tượng thợ (僧柴匠𠏲)
- **匠 𠏲 / 署** /tượng - thợ/: người làm nghề thủ công. Hình thanh: 亻 (nhân) chỉ nghĩa, 署 (thự) gợi âm. Ví dụ: Tăng thầy Tượng thợ (僧柴匠𠏲)
- **蘋 蔞𦷮** /tần - rau ngổ/: rau tần mọc dưới nước. Hình thanh: 艹 (thảo) chỉ nghĩa, 婁 (lâu) gợi âm; hình thanh: 艹 (thảo) chỉ nghĩa, 悟 (ngộ) gợi âm. Ví dụ: Tần rau ngổ Tảo rau rong (蘋蔞𦷮藻蔞蓉)
- **藻 蔞蓉** /tảo - rau rong/: rong rêu dưới nước; văn vẻ. Hình thanh: 艹 (thảo) chỉ nghĩa, 婁 (lâu) gợi âm; giả tá: mượn chữ Hán 蓉 (dung) để ghi âm rong. Ví dụ: Tần rau ngổ Tảo rau rong (蘋蔞𦷮藻蔞蓉)

### Đoạn 141: Bồng cỏ bồng Hạnh cây hạnh - Đột dọa Đô ừ (Cặp 2801–2820) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về cỏ cây, thịt cúng và tiếng nói

- Cỏ cây: **𦹵蓬 cỏ bồng** có 𦹵 lấy 草 (thảo) chỉ nghĩa, 古 (cổ) gợi âm; **𣘃杏 cây hạnh** có 𣘃 lấy 木 (mộc) chỉ nghĩa, 荄 (cai) gợi âm. Hai chữ sau là 蓬 và 杏 mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa.
- Thịt dùng cúng tế: **𦧘𦞓 thịt phay**, **𦧘胙 thịt tộ** chung 𦧘 lấy 肉 (nhục) chỉ nghĩa, 舌 (thiệt) gợi âm; 𦞓 lấy 月 (bộ nhục) chỉ nghĩa, 派 (phái) gợi âm, còn 胙 mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa.
- Tiếng nói: **唑 dọa**, **唹 ừ** chung 口 (khẩu) chỉ nghĩa, phần gợi âm là 坐 (tọa) và 於 (ư).

- **蓬 𦹵蓬** /bồng - cỏ bồng/: loài cỏ bay theo gió; rối bù. Hình thanh: 草 (thảo) chỉ nghĩa, 古 (cổ) gợi âm; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Bồng cỏ bồng Hạnh cây hạnh (蓬𦹵蓬杏𣘃杏)
- **杏 𣘃杏** /hạnh - cây hạnh/: cây có trái giống mơ. Hình thanh: 木 (mộc) chỉ nghĩa, 荄 (cai) gợi âm; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Bồng cỏ bồng Hạnh cây hạnh (蓬𦹵蓬杏𣘃杏)
- **雄 孟 / 猛** /hùng - mạnh/: con trống; anh hùng, dũng mãnh. Giả tá: mượn chữ Hán 孟 (mạnh) để ghi âm mạnh. Ví dụ: Hùng mạnh Húng say (雄孟酗醝)
- **酗 醝** /húng - say/: say rượu sinh sự. Hình thanh: 酉 (dậu) chỉ nghĩa, 差 (sai) gợi âm. Ví dụ: Hùng mạnh Húng say (雄孟酗醝)
- **侃 𣦍** /khản - ngay/: cương trực, thẳng thắn. Hình thanh: 正 (chính) chỉ nghĩa, 宜 (nghi) gợi âm. Ví dụ: Khản ngay Xang thật (侃𣦍矼實)
- **矼 實 / 寔** /xang - thật/: thành thực; cầu đá. Mượn nguyên chữ Hán 實 (thực) để ghi tiếng thật. Ví dụ: Khản ngay Xang thật (侃𣦍矼實)
- **倏 𣆰發** /thúc - giây phút/: chớp nhoáng, trong chốc lát. Hình thanh: 日 (nhật) chỉ nghĩa, 夷 (di) gợi âm; giả tá: mượn chữ Hán 發 (phát) để ghi âm phút. Ví dụ: Thúc giây phút Liêu vắng xa (倏𣆰發寥咏賒)
- **寥 咏賒** /liêu - vắng xa/: vắng vẻ, trống trải. Giả tá: mượn chữ Hán 咏 (vịnh) để ghi âm vắng; mượn nguyên chữ Hán 賒, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Thúc giây phút Liêu vắng xa (倏𣆰發寥咏賒)
- **廬 茹** /lư - nhà/: nhà tranh, lều nhỏ. Giả tá: mượn chữ Hán 茹 (nhự) để ghi âm nhà. Ví dụ: Lư nhà Lẫm lẫm (廬茹廩)
- **廩** /lẫm - lẫm/: kho chứa lúa (thóc). Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Lư nhà Lẫm lẫm (廬茹廩)
- **品** /phẩm - phẩm/: loại, hạng; vật phẩm. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Phẩm phẩm Ban ban (品班)
- **班** /ban - ban/: lớp, nhóm; bày ra. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Phẩm phẩm Ban ban (品班)
- **膰 𦧘𦞓** /phan - thịt phay/: thịt chín dùng tế. Hình thanh: 肉 (nhục) chỉ nghĩa, 舌 (thiệt) gợi âm; hình thanh: 月 (bộ nhục) chỉ nghĩa, 派 (phái) gợi âm. Ví dụ: Phan thịt phay Tộ thịt tộ (膰𦧘𦞓胙𦧘胙)
- **胙 𦧘胙** /tộ - thịt tộ/: thịt dùng cúng tế. Hình thanh: 肉 (nhục) chỉ nghĩa, 舌 (thiệt) gợi âm; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Phan thịt phay Tộ thịt tộ (膰𦧘𦞓胙𦧘胙)
- **朿 𣘃𤷶** /thích - cây bướu/: cây bướu (theo sách); 朿 vốn là gai cây, ngọn cây. Hình thanh: 木 (mộc) chỉ nghĩa, 荄 (cai) gợi âm; hình thanh: 疒 (nạch) chỉ nghĩa, 表 (biểu) gợi âm. Ví dụ: Thích cây bướu Châu cây (朿𣘃𤷶株𣘃)
- **株 𣘃** /châu - cây/: gốc cây; tiếng đếm cây. Hình thanh: 木 (mộc) chỉ nghĩa, 荄 (cai) gợi âm. Ví dụ: Thích cây bướu Châu cây (朿𣘃𤷶株𣘃)
- **縲 𦀊** /lụy - dây/: dây trói người tù. Hình thanh: 糹 (mịch) chỉ nghĩa, 夷 (di) gợi âm. Ví dụ: Lụy dây Lũ lụa (縲𦀊縷)
- **縷 / 𫄎** /lũ - lụa/: lụa (theo sách); 縷 vốn là sợi tơ, sợi gai. Mượn nguyên chữ Hán 縷 để ghi tiếng lụa. Ví dụ: Lụy dây Lũ lụa (縲𦀊縷)
- **咄 唑 / 𡃏 / 挫** /đột - dọa/: tiếng quát, quát nạt. Hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 坐 (tọa) gợi âm. Ví dụ: Đột dọa Đô ừ (咄唑都唹)
- **都 唹** /đô - ừ/: tiếng đáp tán đồng; kinh đô. Hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 於 (ư) gợi âm. Ví dụ: Đột dọa Đô ừ (咄唑都唹)

### Đoạn 142: Tư quan tư Đảng đảng - Cụ gió cả Viêm lửa xông (Cặp 2821–2840) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về đồ của quan, tiếng vua xưng và gió lửa

- Đồ của quan: **𢃱弁 mũ biền** là nón (mũ) quan võ xưa, có 𢃱 lấy 巾 (cân) chỉ nghĩa, 某 (mỗ) gợi âm; **丐笏 cái hốt** mượn 丐 (cái) để ghi âm cái. Hai chữ 弁 và 笏 mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa.
- Tiếng vua tự xưng: 朕 là **𢧲 ta**, chữ này lấy 我 (ngã) chỉ nghĩa, 些 (ta) gợi âm.
- Gió lửa: **𩙍哿 gió cả** có 𩙍 lấy 風 (phong) chỉ nghĩa, 愈 (dũ) gợi âm, 哿 (khả) được mượn để ghi âm cả; **焒衝 lửa xông** có 焒 lấy 火 (hỏa) chỉ nghĩa, 吕 (lữ) gợi âm, 衝 (xung) được mượn nguyên để ghi tiếng xông.

- **司 官司** /tư - quan tư/: chức quan, coi quản việc. Mượn nguyên chữ Hán 官, cả âm và nghĩa; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Tư quan tư Đảng đảng (司官司黨)
- **黨** /đảng - đảng/: phe nhóm, bè cánh. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Tư quan tư Đảng đảng (司官司黨)
- **磉 𥒥磉** /tảng - đá tảng/: đá kê chân cột. Hình thanh: 石 (thạch) chỉ nghĩa, 多 (đa) gợi âm; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Tảng đá tảng Tư cỏ tranh (磉𥒥磉茨𦹵𦽰)
- **茨 𦹵𦽰** /tư - cỏ tranh/: lợp cỏ tranh; cây tật lê; âm theo sách, từ điển đọc tì, từ, tỳ. Hình thanh: 草 (thảo) chỉ nghĩa, 古 (cổ) gợi âm; hình thanh: 茅 (mao) chỉ nghĩa, 爭 (tranh) gợi âm. Ví dụ: Tảng đá tảng Tư cỏ tranh (磉𥒥磉茨𦹵𦽰)
- **庥 𫅜** /hưu - lành/: bóng mát; che chở, phúc lành. Hình thanh: 善 (thiện) chỉ nghĩa, 令 (lệnh) gợi âm. Ví dụ: Hưu lành Thịnh thịnh đạt (庥𫅜盛盛達)
- **盛 盛達** /thịnh - thịnh đạt/: hưng thịnh, đầy đủ. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa; mượn nguyên chữ Hán 達, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Hưu lành Thịnh thịnh đạt (庥𫅜盛盛達)
- **薛 𣘃薛** /tiết - cây tiết/: loài cỏ đầm; nước Tiết xưa. Hình thanh: 木 (mộc) chỉ nghĩa, 荄 (cai) gợi âm; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Tiết cây tiết Tô cây tô (薛𣘃薛蘇𣘃蘇)
- **蘇 𣘃蘇** /tô - cây tô/: cây tía tô; sống lại. Hình thanh: 木 (mộc) chỉ nghĩa, 荄 (cai) gợi âm; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Tiết cây tiết Tô cây tô (薛𣘃薛蘇𣘃蘇)
- **朕 𢧲** /trẫm - ta/: tiếng vua tự xưng. Hình thanh: 我 (ngã) chỉ nghĩa, 些 (ta) gợi âm. Ví dụ: Trẫm ta Quan góa (朕𢧲鰥寡)
- **鰥 寡** /quan - góa/: đàn ông mất vợ; cá lớn. Mượn nguyên chữ Hán 寡 (quả) để ghi tiếng góa. Ví dụ: Trẫm ta Quan góa (朕𢧲鰥寡)
- **制 法** /chế - phép/: phép tắc, chế độ; làm ra. Mượn nguyên chữ Hán 法 (pháp) để ghi tiếng phép. Ví dụ: Chế phép Tang tang (制法喪)
- **喪** /tang - tang/: việc chôn cất người chết; mất. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Chế phép Tang tang (制法喪)
- **弁 𢃱弁** /biền - mũ biền/: nón (mũ) quan võ xưa. Hình thanh: 巾 (cân) chỉ nghĩa, 某 (mỗ) gợi âm; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Biền mũ biền Hốt cái hốt (弁𢃱弁笏丐笏)
- **笏 丐笏** /hốt - cái hốt/: thẻ cầm tay khi chầu vua. Giả tá: mượn chữ Hán 丐 (cái) để ghi âm cái; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Biền mũ biền Hốt cái hốt (弁𢃱弁笏丐笏)
- **搴 捽** /khiên - tuốt/: nhổ, rút lên; vén lên. Giả tá: mượn chữ Hán 捽 (tốt) để ghi âm tuốt. Ví dụ: Khiên tuốt Bỉnh cầm (搴捽秉扲)
- **秉 扲** /bỉnh - cầm/: nắm giữ; bó lúa (thóc). Hình thanh: 扌 (thủ) chỉ nghĩa, 今 (kim) gợi âm. Ví dụ: Khiên tuốt Bỉnh cầm (搴捽秉扲)
- **沾 淫** /triêm - dầm/: thấm ướt; dính vào. Giả tá: mượn chữ Hán 淫 (dâm) để ghi âm dầm. Ví dụ: Triêm dầm Tả tả (沾淫瀉)
- **瀉** /tả - tả/: đổ xuống, trút; tiêu chảy. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Triêm dầm Tả tả (沾淫瀉)
- **颶 𩙍哿** /cụ - gió cả/: gió bão lớn, gió xoáy. Hình thanh: 風 (phong) chỉ nghĩa, 愈 (dũ) gợi âm; giả tá: mượn chữ Hán 哿 (khả) để ghi âm cả. Ví dụ: Cụ gió cả Viêm lửa xông (颶𩙍哿炎焒衝)
- **炎 焒衝** /viêm - lửa xông/: lửa bốc lên; nóng. Hình thanh: 火 (hỏa) chỉ nghĩa, 吕 (lữ) gợi âm; mượn nguyên chữ Hán 衝 (xung) để ghi tiếng xông. Ví dụ: Cụ gió cả Viêm lửa xông (颶𩙍哿炎焒衝)

### Đoạn 143: Đồng cùng Niếp nắm - Ốc trướng Vi màn (Cặp 2841–2860) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về loài cá, loài chim và màn trướng

- Loài cá: **𩵜𩻕 cá trắm** chung 魚 (ngư) chỉ nghĩa, phần gợi âm là 亇 (cá) và 酖 (trậm); **昆魿 con chình** mượn 昆 (côn) để ghi âm con, 魿 lấy 魚 (ngư) chỉ nghĩa, 令 (lệnh) gợi âm.
- Loài chim: **黄鶧 vàng anh** mượn nguyên 黄 (hoàng) để ghi tiếng vàng, 鶧 lấy 鳥 (điểu) chỉ nghĩa, 英 (anh) gợi âm; **𪀄鵡 chim vũ** có 𪀄 lấy 鳥 (điểu) chỉ nghĩa, 占 (chiêm) gợi âm, còn 鵡 mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa.
- Đồ che: **帳 trướng** mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa; **幔 màn** mượn nguyên chữ Hán 幔 (mạn) để ghi tiếng màn.

- **仝 共** /đồng - cùng/: giống nhau, chung một. Mượn nguyên chữ Hán 共 (cộng) để ghi tiếng cùng. Ví dụ: Đồng cùng Niếp nắm (仝共捻)
- **捻 / 揇** /niếp - nắm/: nắm, rút lấy cầm; nắn, vê. Mượn nguyên chữ Hán 捻 để ghi tiếng nắm. Ví dụ: Đồng cùng Niếp nắm (仝共捻)
- **鯖 𩵜𩻕** /thanh - cá trắm/: cá trắm (theo sách); 鯖 vốn là cá ngừ, cá đối. Hình thanh: 魚 (ngư) chỉ nghĩa, 亇 (cá) gợi âm; hình thanh: 魚 (ngư) chỉ nghĩa, 酖 (trậm) gợi âm. Ví dụ: Thanh cá trắm Lệ con chình (鯖𩵜𩻕鱺昆魿)
- **鱺 昆魿** /lệ - con chình/: cá chình, loài cá dài; bản 1959 ghi cá rưa. Giả tá: mượn chữ Hán 昆 (côn) để ghi âm con; hình thanh: 魚 (ngư) chỉ nghĩa, 令 (lệnh) gợi âm. Ví dụ: Thanh cá trắm Lệ con chình (鯖𩵜𩻕鱺昆魿)
- **晡 𬁑** /bô - trưa/: buổi quá trưa, giờ thân. Hình thanh: 日 (nhật) chỉ nghĩa, 猪 (trư) gợi âm. Ví dụ: Bô trưa Vãn muộn (晡𬁑晚)
- **晚** /vãn - muộn/: chiều tối; trễ, về sau. Mượn nguyên chữ Hán 晚 để ghi tiếng muộn. Ví dụ: Bô trưa Vãn muộn (晡𬁑晚)
- **婉 / 捥** /uyển - uốn/: mềm mỏng, uyển chuyển. Mượn nguyên chữ Hán 婉 để ghi tiếng uốn. Ví dụ: Uyển uốn Bàn quanh (婉蟠𨒺)
- **蟠 𨒺** /bàn - quanh/: cuộn khúc, uốn vòng. Hình thanh: 辶 (sước) chỉ nghĩa, 光 (quang) gợi âm. Ví dụ: Uyển uốn Bàn quanh (婉蟠𨒺)
- **鶯 黄鶧** /oanh - vàng anh/: chim oanh, chim vàng anh; bản 1959 ghi vành anh. Mượn nguyên chữ Hán 黄 (hoàng) để ghi tiếng vàng; hình thanh: 鳥 (điểu) chỉ nghĩa, 英 (anh) gợi âm. Ví dụ: Oanh vàng anh Vũ chim vũ (鶯黄鶧鵡𪀄鵡)
- **鵡 𪀄鵡** /vũ - chim vũ/: chim vẹt, anh vũ. Hình thanh: 鳥 (điểu) chỉ nghĩa, 占 (chiêm) gợi âm; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Oanh vàng anh Vũ chim vũ (鶯黄鶧鵡𪀄鵡)
- **陳 𫇰** /trần - cũ/: lâu ngày; bày ra; họ Trần. Ghép 艹 (thảo) với 旧 (cựu), 旧 gợi âm. Ví dụ: Trần cũ Cổ xưa (陳𫇰古𠸗)
- **古 𠸗 / 初** /cổ - xưa/: thời đã qua, ngày trước. Hình thanh: 古 (cổ) chỉ nghĩa, 初 (sơ) gợi âm. Ví dụ: Trần cũ Cổ xưa (陳𫇰古𠸗)
- **馭 𡐚 / 禦** /ngự - ngừa/: đánh xe; chế ngự, ngăn giữ. Ghép 土 (thổ) với 魚 (ngư), 魚 gợi âm. Ví dụ: Ngự ngừa Thảo đánh (馭𡐚討打)
- **討 打** /thảo - đánh/: đánh dẹp, trị tội; tìm xét. Mượn nguyên chữ Hán 打 (đả) để ghi tiếng đánh. Ví dụ: Ngự ngừa Thảo đánh (馭𡐚討打)
- **猛 孟 / 猛** /mãnh - mạnh/: hung dữ, dũng mãnh. Giả tá: mượn chữ Hán 孟 (mạnh) để ghi âm mạnh. Ví dụ: Mãnh mạnh Đáng ngăn (猛孟擋拫)
- **擋 拫** /đáng - ngăn/: cản lại, che chắn. Hình thanh: 扌 (thủ) chỉ nghĩa, 艮 (cấn) gợi âm. Ví dụ: Mãnh mạnh Đáng ngăn (猛孟擋拫)
- **神** /thần - thần/: thần linh; tinh thần. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Thần thần Tượng tượng (神像)
- **像** /tượng - tượng/: hình tượng; giống như. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Thần thần Tượng tượng (神像)
- **幄 帳** /ốc - trướng/: màn che, lều bạt. Mượn nguyên chữ Hán 帳, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Ốc trướng Vi màn (幄帳幃幔)
- **幃 幔** /vi - màn/: màn che quanh phòng. Mượn nguyên chữ Hán 幔 (mạn) để ghi tiếng màn. Ví dụ: Ốc trướng Vi màn (幄帳幃幔)

### Đoạn 144: Hàn khoan Định định - Cự cái giá Nao cái chiêng (Cặp 2861–2880) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về tuổi già, thêu vẽ và đồ nhạc

- Tuổi già: **老 lão** mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa; **𦓅 già** lấy chính 老 (lão) chỉ nghĩa, 茶 (trà) gợi âm.
- Thêu vẽ: **絩 thêu** lấy 糹 (mịch) chỉ nghĩa, 兆 (triệu) gợi âm; **𦘧 vẽ** lấy 畫 (họa) chỉ nghĩa, 尾 (vĩ) gợi âm. Sách giải 綃 là thêu, còn 綃 vốn là tơ sống, lụa mỏng.
- Đồ nhạc: **丐架 cái giá**, **丐鉦 cái chiêng** chung 丐 (cái) để ghi âm cái; 架 mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa, còn 鉦 (chinh) được mượn nguyên để ghi tiếng chiêng.

- **憪 寬** /hàn - khoan/: thảnh thơi, thư thái. Mượn nguyên chữ Hán 寬, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Hàn khoan Định định (憪寬定)
- **定** /định - định/: yên ổn; quyết chắc. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Hàn khoan Định định (憪寬定)
- **寅 敬** /dần - kính/: cung kính; chi Dần. Mượn nguyên chữ Hán 敬, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Dần kính Ngoạn lờn (寅敬翫㦦)
- **翫 㦦** /ngoạn - lờn/: khinh nhờn, đùa bỡn. Ví dụ: Dần kính Ngoạn lờn (寅敬翫㦦)
- **凜 㦓㦓** /lẫm - nhơn nhơn/: rét run; oai nghiêm đáng sợ. Hình thanh: 忄 (tâm) chỉ nghĩa, 然 (nhiên) gợi âm; hình thanh: 忄 (tâm) chỉ nghĩa, 然 (nhiên) gợi âm. Ví dụ: Lẫm nhơn nhơn Hiêu ong óng (凜㦓㦓囂哢哢)
- **囂 哢哢** /hiêu - ong óng/: ồn ào, huyên náo. Chữ Hán 哢 (lộng), Ngũ thiên tự dùng ghi tiếng ong, óng, từ điển chưa ghi cách đọc này. Ví dụ: Lẫm nhơn nhơn Hiêu ong óng (凜㦓㦓囂哢哢)
- **晷 𩃳** /quĩ - bóng/: bóng mặt trời. Hình thanh: 雨 (vũ) chỉ nghĩa, 奉 (phụng) gợi âm. Ví dụ: Quĩ bóng Mai rêu (晷𩃳莓𦼔)
- **莓 𦼔** /mai - rêu/: rêu; quả dâu dại. Hình thanh: 艹 (thảo) chỉ nghĩa, 尞 (liêu) gợi âm. Ví dụ: Quĩ bóng Mai rêu (晷𩃳莓𦼔)
- **綃 絩 / 繞** /tiêu - thêu/: thêu (theo sách); 綃 vốn là tơ sống, lụa mỏng. Hình thanh: 糹 (mịch) chỉ nghĩa, 兆 (triệu) gợi âm. Ví dụ: Tiêu thêu Hội vẽ (綃絩繪𦘧)
- **繪 𦘧 / 𡳒** /hội - vẽ/: vẽ, tô màu. Hình thanh: 畫 (họa) chỉ nghĩa, 尾 (vĩ) gợi âm. Ví dụ: Tiêu thêu Hội vẽ (綃絩繪𦘧)
- **判 𢬦 / 𢩽 / 𢹿** /phán - rẽ/: chia ra, phân xử. Hình thanh: 扌 (thủ) chỉ nghĩa, 礼 (lễ) gợi âm. Ví dụ: Phán rẽ Chương rõ ràng (判𢬦彰𤑟𤉜)
- **彰 𤑟𤉜 / 𠓑 / 𠒥** /chương - rõ ràng/: sáng tỏ, hiển nhiên. Hình thanh: 火 (hỏa) chỉ nghĩa, 魯 (lỗ) gợi âm; hình thanh: 火 (hỏa) chỉ nghĩa, 床 (sàng) gợi âm. Ví dụ: Phán rẽ Chương rõ ràng (判𢬦彰𤑟𤉜)
- **悲 傷** /bi - thương/: đau xót, thương cảm. Mượn nguyên chữ Hán 傷, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Bi thương Não sầu não (悲傷惱愁惱)
- **惱 愁惱** /não - sầu não/: buồn bực, phiền muộn. Mượn nguyên chữ Hán 愁, cả âm và nghĩa; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Bi thương Não sầu não (悲傷惱愁惱)
- **耆 老** /kỳ - lão/: người già sáu mươi tuổi. Mượn nguyên chữ Hán 老, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Kỳ lão Cấu già (耆老耇𦓅)
- **耇 𦓅** /cấu - già/: người cao tuổi, mặt nhăn. Hình thanh: 老 (lão) chỉ nghĩa, 茶 (trà) gợi âm. Ví dụ: Kỳ lão Cấu già (耆老耇𦓅)
- **呱** /cô - oa/: tiếng trẻ con khóc. Mượn nguyên chữ Hán 呱 để ghi tiếng oa. Ví dụ: Cô oa Quyết từ giã (呱訣辭啫)
- **訣 辭啫** /quyết - từ giã/: từ biệt, lìa nhau. Mượn nguyên chữ Hán 辭, cả âm và nghĩa; hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 者 (giả) gợi âm. Ví dụ: Cô oa Quyết từ giã (呱訣辭啫)
- **簴 丐架** /cự - cái giá/: giá treo chuông khánh. Giả tá: mượn chữ Hán 丐 (cái) để ghi âm cái; mượn nguyên chữ Hán 架, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Cự cái giá Nao cái chiêng (簴丐架鐃丐鉦)
- **鐃 丐鉦** /nao - cái chiêng/: nhạc khí đồng như chiêng nhỏ. Giả tá: mượn chữ Hán 丐 (cái) để ghi âm cái; mượn nguyên chữ Hán 鉦 (chinh) để ghi tiếng chiêng. Ví dụ: Cự cái giá Nao cái chiêng (簴丐架鐃丐鉦)

### Đoạn 145: Dư khiêng Tấn giắt - Kỳ lớn Khỏa nhiều (Cặp 2881–2900) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về mặt người, tay chân và trời râm nắng

- Mặt người: **睸𬑉 mí mắt** chung 目 (mục) chỉ nghĩa, phần gợi âm là 眉 (mi) và 末 (mạt); **𦛜𦝄 hàm răng** chung 月 (bộ nhục) chỉ nghĩa, phần gợi âm là 含 (hàm) và 夌 (lăng).
- Tay chân: **𢷰 khiêng**, **㩫 giắt** chung 扌 (thủ) chỉ nghĩa, phần gợi âm là 輕 (khinh) và 質 (chất); **𨀍𨀊 dùng dằng** chung 𧾷 (túc) chỉ nghĩa, phần gợi âm là 用 (dụng) và 孕 (dựng).
- Trời râm nắng: **𩂐 râm** lấy 雨 (vũ) chỉ nghĩa, 壬 (nhâm) gợi âm; **𣌝 nắng** lấy 日 (nhật) chỉ nghĩa, 曩 (nẵng) gợi âm.

- **舁 𢷰** /dư - khiêng/: cùng nhau nhấc lên mang đi. Hình thanh: 扌 (thủ) chỉ nghĩa, 輕 (khinh) gợi âm. Ví dụ: Dư khiêng Tấn giắt (舁𢷰搢㩫)
- **搢 㩫** /tấn - giắt/: cắm vào, giắt vào đai. Hình thanh: 扌 (thủ) chỉ nghĩa, 質 (chất) gợi âm. Ví dụ: Dư khiêng Tấn giắt (舁𢷰搢㩫)
- **眶 睸𬑉** /khuôn - mí mắt/: vành mắt, viền mắt. Hình thanh: 目 (mục) chỉ nghĩa, 眉 (mi) gợi âm; hình thanh: 目 (mục) chỉ nghĩa, 末 (mạt) gợi âm. Ví dụ: Khuôn mí mắt Ngạc hàm răng (眶睸𬑉齶𦛜𦝄)
- **齶 𦛜𦝄** /ngạc - hàm răng/: vòm miệng, lợi răng. Hình thanh: 月 (bộ nhục) chỉ nghĩa, 含 (hàm) gợi âm; hình thanh: 月 (bộ nhục) chỉ nghĩa, 夌 (lăng) gợi âm. Ví dụ: Khuôn mí mắt Ngạc hàm răng (眶睸𬑉齶𦛜𦝄)
- **捱 𨀍𨀊** /nhai - dùng dằng/: lần lữa, kéo dài. Hình thanh: 𧾷 (túc) chỉ nghĩa, 用 (dụng) gợi âm; hình thanh: 𧾷 (túc) chỉ nghĩa, 孕 (dựng) gợi âm. Ví dụ: Nhai dùng dằng Nghễ chờ đợi (捱𨀍𨀊徯除待)
- **徯 除待 / 徐 / 待** /nghễ - chờ đợi/: mong ngóng, trông đợi; âm theo sách, từ điển đọc hề, hễ, khê. Giả tá: mượn chữ Hán 除 (trừ) để ghi âm chờ; mượn nguyên chữ Hán 待 (đãi) để ghi tiếng đợi. Ví dụ: Nhai dùng dằng Nghễ chờ đợi (捱𨀍𨀊徯除待)
- **霏 派派 / 腓 / 沛** /phi - phơi phới/: mưa tuyết lất phất bay. Giả tá: mượn chữ Hán 派 (phái) để ghi âm phơi; giả tá: mượn chữ Hán 派 (phái) để ghi âm phới. Ví dụ: Phi phơi phới Oanh ầm ầm (霏派派轟喑喑)
- **轟 喑喑 / 𩆢 / 𩆢** /oanh - ầm ầm/: tiếng xe rền vang. Giả tá: mượn chữ Hán 喑 (âm) để ghi âm ầm; giả tá: mượn chữ Hán 喑 (âm) để ghi âm ầm. Ví dụ: Phi phơi phới Oanh ầm ầm (霏派派轟喑喑)
- **曀 𩂐 / 𩂇** /ế - râm/: trời u ám, không nắng. Hình thanh: 雨 (vũ) chỉ nghĩa, 壬 (nhâm) gợi âm. Ví dụ: Ế râm Dương nắng (曀𩂐暘𣌝)
- **暘 𣌝** /dương - nắng/: mặt trời mọc, trời nắng ráo. Hình thanh: 日 (nhật) chỉ nghĩa, 曩 (nẵng) gợi âm. Ví dụ: Ế râm Dương nắng (曀𩂐暘𣌝)
- **縞 𤽸** /cảo - trắng/: lụa trắng mộc, màu trắng. Hình thanh: 白 (bạch) chỉ nghĩa, 壯 (tráng) gợi âm. Ví dụ: Cảo trắng Tương vàng (縞𤽸緗黄)
- **緗 黄** /tương - vàng/: lụa màu vàng nhạt. Mượn nguyên chữ Hán 黄 (hoàng) để ghi tiếng vàng. Ví dụ: Cảo trắng Tương vàng (縞𤽸緗黄)
- **洞 𧯄** /động - hang/: hang sâu, động đá. Hình thanh: 谷 (cốc) chỉ nghĩa, 香 (hương) gợi âm. Ví dụ: Động hang Sào ổ (洞𧯄窠塢)
- **窠 塢** /sào - ổ/: ổ chim, tổ trong hốc. Giả tá: mượn chữ Hán 塢 (ổ) để ghi âm ổ. Ví dụ: Động hang Sào ổ (洞𧯄窠塢)
- **斲 𠞸楛** /trác - đẽo gỗ/: đẽo, đục, chặt gỗ. Hình thanh: 刂 (đao) chỉ nghĩa, 鳥 (điểu) gợi âm; hình thanh: 木 (mộc) chỉ nghĩa, 苦 (khổ) gợi âm. Ví dụ: Trác đẽo gỗ Thời trồng cây (斲𠞸楛蒔槞𣘃)
- **蒔 槞𣘃** /thời - trồng cây/: cấy, dời cây đem trồng; âm theo sách, từ điển đọc thi, thì. Hình thanh: 木 (mộc) chỉ nghĩa, 竜 (long) gợi âm; hình thanh: 木 (mộc) chỉ nghĩa, 荄 (cai) gợi âm. Ví dụ: Trác đẽo gỗ Thời trồng cây (斲𠞸楛蒔槞𣘃)
- **濘 𤀛** /ninh - lầy/: bùn nhão, đường bùn. Hình thanh: 泥 (nê) chỉ nghĩa, 來 (lai) gợi âm. Ví dụ: Ninh lầy Vân gợn (濘𤀛紋𭰫)
- **紋 𭰫 / 湎** /vân - gợn/: đường vân, nếp vằn. Hình thanh: 氵 (thủy) chỉ nghĩa, 靣 (diện) gợi âm. Ví dụ: Ninh lầy Vân gợn (濘𤀛紋𭰫)
- **祁 𡘯** /kỳ - lớn/: to, nhiều, thịnh. Hình thanh: 大 (đại) chỉ nghĩa, 吝 (lận) gợi âm. Ví dụ: Kỳ lớn Khỏa nhiều (祁𡘯夥𡗉)
- **夥 𡗉** /khỏa - nhiều/: đông, lắm; bọn, phe. Hình thanh: 多 (đa) chỉ nghĩa, 堯 (nghiêu) gợi âm. Ví dụ: Kỳ lớn Khỏa nhiều (祁𡘯夥𡗉)

### Đoạn 146: Tiêu thiêu Thuế mọt - Triền chợ Tứ hàng (Cặp 2901–2920) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về vải lụa, màu sắc và con mọt

- Vải lụa: **𫄄𠫅 lụa dày** có 𫄄 lấy 糸 (mịch) chỉ nghĩa, 屡 (lũ) gợi âm, 𠫅 lấy 厚 (hậu) chỉ nghĩa, 苔 (đài) gợi âm; **𦀿𡮈 vải nhỏ** có 𦀿 lấy 糹 (mịch) chỉ nghĩa, 尾 (vĩ) gợi âm, 𡮈 lấy 小 (tiểu) chỉ nghĩa, 乳 (nhũ) gợi âm.
- Màu sắc: **𧹼 đỏ** lấy 赤 (xích) chỉ nghĩa, 都 (đô) gợi âm; **𬹙 đen** lấy 黑 (hắc) chỉ nghĩa, 真 (chân) gợi âm.
- Con mọt: **𧋶 mọt** lấy 虫 (trùng) chỉ nghĩa, 没 (một) gợi âm. Sách giải 蛻 là con mọt, còn 蛻 vốn là xác lột của sâu bọ.

- **銷 燒** /tiêu - thiêu/: thiêu, nung cho chảy; 銷 cũng là tiêu tan, mòn hết. Mượn nguyên chữ Hán 燒, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Tiêu thiêu Thuế mọt (銷燒蛻𧋶)
- **蛻 𧋶** /thuế - mọt/: con mọt (theo sách); 蛻 vốn là xác lột của sâu bọ. Hình thanh: 虫 (trùng) chỉ nghĩa, 没 (một) gợi âm. Ví dụ: Tiêu thiêu Thuế mọt (銷燒蛻𧋶)
- **滲 𢯰 / 淬 / 𣹕** /sấm - rót/: rót (theo sách); 滲 vốn là thấm, chảy rỉ ra. Hình thanh: 扌 (thủ) chỉ nghĩa, 律 (luật) gợi âm. Ví dụ: Sấm rót Uyên sâu (滲𢯰淵溇)
- **淵 溇** /uyên - sâu/: sâu thẳm; vực nước sâu. Hình thanh: 氵 (thủy) chỉ nghĩa, 娄 (lâu) gợi âm. Ví dụ: Sấm rót Uyên sâu (滲𢯰淵溇)
- **蠣 蠔 / 䗔 / 𧓏** /lệ - hàu/: loài sò vỏ sần bám đá. Mượn nguyên chữ Hán 蠔 (hào) để ghi tiếng hàu. Ví dụ: Lệ hàu Du chạch (蠣蠔鯂𩶱)
- **鯂 𩶱 / 䖳 / 𩺢** /du - chạch/: cá chạch (theo sách); 鯂 vốn là một loài cá. Hình thanh: 魚 (ngư) chỉ nghĩa, 宅 (trạch) gợi âm. Ví dụ: Lệ hàu Du chạch (蠣蠔鯂𩶱)
- **胳 𦡥 / 腋 / 𦟸** /các - nách/: hõm dưới cánh tay. Hình thanh: 月 (bộ nhục) chỉ nghĩa, 溺 (nịch) gợi âm. Ví dụ: Các nách Thi thây (胳𦡥尸)
- **尸 / 屍** /thi - thây/: xác người chết. Mượn nguyên chữ Hán 尸 để ghi tiếng thây. Ví dụ: Các nách Thi thây (胳𦡥尸)
- **緹 𫄄𠫅 / 縷 / 𠫅** /đề - lụa dày/: lụa dày (theo sách); 緹 vốn là lụa đỏ, lụa màu phơn phớt. Hình thanh: 糸 (mịch) chỉ nghĩa, 屡 (lũ) gợi âm; hình thanh: 厚 (hậu) chỉ nghĩa, 苔 (đài) gợi âm. Ví dụ: Đề lụa dày Huệ vải nhỏ (緹𫄄𠫅繐𦀿𡮈)
- **繐 𦀿𡮈** /huệ - vải nhỏ/: vải sợi mảnh, mỏng thưa. Hình thanh: 糹 (mịch) chỉ nghĩa, 尾 (vĩ) gợi âm; hình thanh: 小 (tiểu) chỉ nghĩa, 乳 (nhũ) gợi âm. Ví dụ: Đề lụa dày Huệ vải nhỏ (緹𫄄𠫅繐𦀿𡮈)
- **赭 𧹼** /giả - đỏ/: đất đỏ, màu đỏ nâu. Hình thanh: 赤 (xích) chỉ nghĩa, 都 (đô) gợi âm. Ví dụ: Giả đỏ Lê đen (赭𧹼黧𬹙)
- **黧 𬹙** /lê - đen/: màu đen ngả vàng. Hình thanh: 黑 (hắc) chỉ nghĩa, 真 (chân) gợi âm. Ví dụ: Giả đỏ Lê đen (赭𧹼黧𬹙)
- **耑 / 端** /đoan - đoan/: đầu mối, đầu mút. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Đoan đoan Nặc giấu (耑匿𢭳)
- **匿 𢭳** /nặc - giấu/: cất kín, ẩn trốn. Hình thanh: 扌 (thủ) chỉ nghĩa, 酉 (dậu) gợi âm. Ví dụ: Đoan đoan Nặc giấu (耑匿𢭳)
- **菽 豆** /thúc - đậu/: các loại đậu (đỗ). Mượn nguyên chữ Hán 豆, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Thúc đậu Thầm quả dâu (菽豆葚果橷)
- **葚 果橷** /thầm - quả dâu/: trái dâu tằm (quả dâu tằm). Mượn nguyên chữ Hán 果, cả âm và nghĩa; hình thanh: 木 (mộc) chỉ nghĩa, 兠 (đâu) gợi âm. Ví dụ: Thúc đậu Thầm quả dâu (菽豆葚果橷)
- **媵 娘侯** /dang - nàng hầu/: gái theo hầu khi gả chồng. Mượn nguyên chữ Hán 娘 (nương) để ghi tiếng nàng; giả tá: mượn chữ Hán 侯 (hầu) để ghi âm hầu. Ví dụ: Dang nàng hầu Phi vợ (媵娘侯妃𡞕)
- **妃 𡞕** /phi - vợ/: người phụ nữ đã có chồng; vợ vua. Hình thanh: 女 (nữ) chỉ nghĩa, 备 (bị) gợi âm. Ví dụ: Dang nàng hầu Phi vợ (媵娘侯妃𡞕)
- **廛 𢄂** /triền - chợ/: nhà ở chợ, khu buôn bán. Hình thanh: 市 (thị) chỉ nghĩa, 助 (trợ) gợi âm. Ví dụ: Triền chợ Tứ hàng (廛𢄂肆行)
- **肆 行** /tứ - hàng/: cửa hiệu, quán bán. Mượn nguyên chữ Hán 行, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Triền chợ Tứ hàng (廛𢄂肆行)

### Đoạn 147: Hướng lương Bột bột - Kham dẹp Tỏa giằn (Cặp 2921–2940) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về cây củ, chim nước và nỗi buồn lo

- Cây củ: **𣘃𦰤 cây lau** có 𣘃 lấy 木 (mộc) chỉ nghĩa, 荄 (cai) gợi âm, 𦰤 lấy 艹 (thảo) chỉ nghĩa, 牢 (lao) gợi âm; **矩𧄳 củ kiệu** mượn 矩 (củ) để ghi âm củ, 𧄳 lấy 草 (thảo) chỉ nghĩa, 喬 (kiều) gợi âm.
- Chim nước: **𪀄䳂 chim sếu**, **𪀄鶖 chim thu** chung 𪀄 lấy 鳥 (điểu) chỉ nghĩa, 占 (chiêm) gợi âm; 䳂 lấy 鳥 (điểu) chỉ nghĩa, 召 (triệu) gợi âm, còn 鶖 mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa.
- Buồn lo: **𢞂愁 buồn rầu** có 𢞂 lấy 忄 (tâm) chỉ nghĩa, 盆 (bồn) gợi âm, còn 愁 mượn nguyên chữ Hán để ghi tiếng rầu; **𢥈 lo** lấy 忄 (tâm) chỉ nghĩa, 盧 (lô) gợi âm.

- **餉 糧 / 粮** /hướng - lương/: lương thực cấp quân lính. Mượn nguyên chữ Hán 糧, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Hướng lương Bột bột (餉糧𥹸)
- **𥹸** /bột - bột/: bột. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Hướng lương Bột bột (餉糧𥹸)
- **孑 𪧄骨** /kiết - côi cút/: lẻ loi, trơ trọi một mình. Hình thanh: 孤 (cô) chỉ nghĩa, 嵬 (ngôi) gợi âm; giả tá: mượn chữ Hán 骨 (cốt) để ghi âm cút. Ví dụ: Kiết côi cút Sầu buồn rầu (孑𪧄骨愁𢞂愁)
- **愁 𢞂愁 / 𢞂 / 𠿈** /sầu - buồn rầu/: lo âu, rầu rĩ. Hình thanh: 忄 (tâm) chỉ nghĩa, 盆 (bồn) gợi âm; mượn nguyên chữ Hán 愁 để ghi tiếng rầu. Ví dụ: Kiết côi cút Sầu buồn rầu (孑𪧄骨愁𢞂愁)
- **蘆 𣘃𦰤** /lô - cây lau/: cỏ lau mọc ven nước. Hình thanh: 木 (mộc) chỉ nghĩa, 荄 (cai) gợi âm; hình thanh: 艹 (thảo) chỉ nghĩa, 牢 (lao) gợi âm. Ví dụ: Lô cây lau Giới củ kiệu (蘆𣘃𦰤薤矩𧄳)
- **薤 矩𧄳 / 矩 / 蕎** /giới - củ kiệu/: củ cây họ hành, ăn muối chua. Giả tá: mượn chữ Hán 矩 (củ) để ghi âm củ; hình thanh: 草 (thảo) chỉ nghĩa, 喬 (kiều) gợi âm. Ví dụ: Lô cây lau Giới củ kiệu (蘆𣘃𦰤薤矩𧄳)
- **鸛 𪀄䳂 / 𪀄 / 鶮** /quán - chim sếu/: chim quán, loài giống sếu, hạc. Hình thanh: 鳥 (điểu) chỉ nghĩa, 占 (chiêm) gợi âm; hình thanh: 鳥 (điểu) chỉ nghĩa, 召 (triệu) gợi âm. Ví dụ: Quán chim sếu Thu chim thu (鸛𪀄䳂鶖𪀄鶖)
- **鶖 𪀄鶖** /thu - chim thu/: chim nước lớn, đầu trọc. Hình thanh: 鳥 (điểu) chỉ nghĩa, 占 (chiêm) gợi âm; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Quán chim sếu Thu chim thu (鸛𪀄䳂鶖𪀄鶖)
- **荒 荒蕪** /hoang - hoang vu/: đất bỏ không, cỏ mọc um tùm. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa; mượn nguyên chữ Hán 蕪, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Hoang hoang vu Điện cõi điện (荒荒蕪甸𡎝甸)
- **甸 𡎝甸** /điện - cõi điện/: cõi đất quanh kinh đô. Hình thanh: 土 (thổ) chỉ nghĩa, 癸 (quý) gợi âm; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Hoang hoang vu Điện cõi điện (荒荒蕪甸𡎝甸)
- **唆 件** /toa - kiện/: kiện cáo (theo sách); 唆 vốn là xúi giục, như 唆訟 xúi kiện. Giả tá: mượn chữ Hán 件 (kiện) để ghi âm kiện. Ví dụ: Toa kiện Cạnh đua (唆件竸𢵋)
- **竸 𢵋 / 都 / 𨅮** /cạnh - đua/: tranh hơn thua, ganh nhau. Hình thanh: 扌 (thủ) chỉ nghĩa, 都 (đô) gợi âm. Ví dụ: Toa kiện Cạnh đua (唆件竸𢵋)
- **思 𢥈** /tư - lo/: lo nghĩ, suy tính. Hình thanh: 忄 (tâm) chỉ nghĩa, 盧 (lô) gợi âm. Ví dụ: Tư lo Hối dạy (思𢥈誨𠰺)
- **誨 𠰺** /hối - dạy/: chỉ bảo, khuyên răn. Hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 代 (đại) gợi âm. Ví dụ: Tư lo Hối dạy (思𢥈誨𠰺)
- **呿 𠿴 / 𠵨** /khư - ngáy/: ngáy (theo sách); 呿 vốn là há miệng. Hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 碍 (ngại) gợi âm. Ví dụ: Khư ngáy Tháo kêu (呿𠿴噪叫)
- **噪 叫** /tháo - kêu/: chim kêu ran, ồn ào. Mượn nguyên chữ Hán 叫 (khiếu) để ghi tiếng kêu. Ví dụ: Khư ngáy Tháo kêu (呿𠿴噪叫)
- **僉 調** /thiêm - đều/: tất cả, mọi người. Giả tá: mượn chữ Hán 調 (điều) để ghi âm đều. Ví dụ: Thiêm đều Phó nhiếp (僉調副攝)
- **副 攝** /phó - nhiếp/: thay quyền coi việc (theo sách); 副 vốn là phụ, thứ hai, phụ tá. Mượn nguyên chữ Hán 攝, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Thiêm đều Phó nhiếp (僉調副攝)
- **戡 擛 / 揲** /kham - dẹp/: đánh yên, trừ loạn. Hình thanh: 扌 (thủ) chỉ nghĩa, 葉 (diệp) gợi âm. Ví dụ: Kham dẹp Tỏa giằn (戡擛挫𢴍)
- **挫 𢴍 / 撊** /tỏa - giằn/: đè xuống, làm nhụt. Hình thanh: 扌 (thủ) chỉ nghĩa, 寅 (dần) gợi âm. Ví dụ: Kham dẹp Tỏa giằn (戡擛挫𢴍)

### Đoạn 148: Duy riêng Cánh lại - Trách hỡi Y ôi (Cặp 2941–2960) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về vật nuôi tế lễ, đúc rèn và việc nhìn

- Vật nuôi: **三牲 tam sinh** là vật nuôi dùng tế lễ, **六畜 lục súc** là gia súc; cả hai từ mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa.
- Đúc rèn kim loại: **𨯹 đúc** lấy 金 (kim) chỉ nghĩa, 篤 (đốc) gợi âm; **鍊 rèn** mượn nguyên chữ Hán 鍊 để ghi tiếng rèn.
- Việc nhìn: **𧡊 thấy** lấy 見 (kiến) chỉ nghĩa, 体 (thể) gợi âm; **䀡 xem** lấy 目 (mục) chỉ nghĩa, 占 (chiêm) gợi âm.

- **惟 𥢆 / 𥢅** /duy - riêng/: chỉ có, duy nhất. Hình thanh: 私 (tư) chỉ nghĩa, 貞 (trinh) gợi âm. Ví dụ: Duy riêng Cánh lại (惟𥢆更吏)
- **更 吏** /cánh - lại/: thêm nữa, càng. Giả tá: mượn chữ Hán 吏 (lại) để ghi âm lại. Ví dụ: Duy riêng Cánh lại (惟𥢆更吏)
- **黛 青黛** /đại - thanh đại/: phấn xanh vẽ lông mày. Mượn nguyên chữ Hán 青, cả âm và nghĩa; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Đại thanh đại Tinh thủy tinh (黛青黛晶水晶)
- **晶 水晶** /tinh - thủy tinh/: đá trong suốt, sáng ngời. Mượn nguyên chữ Hán 水, cả âm và nghĩa; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Đại thanh đại Tinh thủy tinh (黛青黛晶水晶)
- **牲 三牲** /sinh - tam sinh/: vật nuôi dùng tế lễ. Mượn nguyên chữ Hán 三, cả âm và nghĩa; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Sinh tam sinh Súc lục súc (牲三牲畜六畜)
- **畜 六畜** /súc - lục súc/: gia súc, con vật nuôi. Mượn nguyên chữ Hán 六, cả âm và nghĩa; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Sinh tam sinh Súc lục súc (牲三牲畜六畜)
- **鎔 𨯹** /dung - đúc/: nấu chảy kim loại đổ khuôn. Hình thanh: 金 (kim) chỉ nghĩa, 篤 (đốc) gợi âm. Ví dụ: Dung đúc Luyện rèn (鎔𨯹鍊)
- **鍊 / 㷙 / 𨮻** /luyện - rèn/: nung và đập kim loại. Mượn nguyên chữ Hán 鍊 để ghi tiếng rèn. Ví dụ: Dung đúc Luyện rèn (鎔𨯹鍊)
- **襄 𢧚** /tương - nên/: làm nên, xong việc; cũng có nghĩa giúp đỡ. Hình thanh: 成 (thành) chỉ nghĩa, 年 (niên) gợi âm. Ví dụ: Tương nên Hóa dạy (襄𢧚化𠰺)
- **化 𠰺** /hóa - dạy/: dạy, dạy dỗ, giáo hóa; 化 cũng là biến đổi. Hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 代 (đại) gợi âm. Ví dụ: Tương nên Hóa dạy (襄𢧚化𠰺)
- **覯 𧡊** /cấu - thấy/: gặp, trông được. Hình thanh: 見 (kiến) chỉ nghĩa, 体 (thể) gợi âm. Ví dụ: Cấu thấy Chiêm xem (覯𧡊覘䀡)
- **覘 䀡** /chiêm - xem/: dòm ngó, rình nhìn. Hình thanh: 目 (mục) chỉ nghĩa, 占 (chiêm) gợi âm. Ví dụ: Cấu thấy Chiêm xem (覯𧡊覘䀡)
- **引 抌 / 𨑻 / 冘** /dẫn - đem/: dắt đi, kéo theo. Hình thanh: 扌 (thủ) chỉ nghĩa, 冘 (dâm) gợi âm. Ví dụ: Dẫn đem Xâm lấn (引抌侵𢭹)
- **侵 𢭹 / 吝** /xâm - lấn/: chiếm dần, xâm phạm. Hình thanh: 扌 (thủ) chỉ nghĩa, 吝 (lận) gợi âm. Ví dụ: Dẫn đem Xâm lấn (引抌侵𢭹)
- **叮 𠸕 / 吲** /đinh - dặn/: nhắc đi nhắc lại. Hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 胤 (dận) gợi âm. Ví dụ: Đinh dặn Hựu khuyên (叮𠸕侑勸)
- **侑 勸** /hựu - khuyên/: mời mọc ăn uống, giúp. Mượn nguyên chữ Hán 勸 (khuyến) để ghi tiếng khuyên. Ví dụ: Đinh dặn Hựu khuyên (叮𠸕侑勸)
- **躋 𨖲** /tê - lên/: trèo cao, đi tới. Hình thanh: 升 (thăng) chỉ nghĩa, 連 (liên) gợi âm. Ví dụ: Tê lên Sĩ đợi (躋𨖲竢待)
- **竢 待 / 𫁧** /sĩ - đợi/: chờ, ngóng. Mượn nguyên chữ Hán 待 (đãi) để ghi tiếng đợi. Ví dụ: Tê lên Sĩ đợi (躋𨖲竢待)
- **嘖 咳 / 唉** /trách - hỡi/: hỡi (theo sách); 嘖 vốn là cãi nhau, tấm tắc khen. Giả tá: mượn chữ Hán 咳 (khái) để ghi âm hỡi. Ví dụ: Trách hỡi Y ôi (嘖咳噫喂)
- **噫 喂** /y - ôi/: tiếng than thở. Chữ Hán 喂 (uy), trong chữ Nôm đọc là ôi. Ví dụ: Trách hỡi Y ôi (嘖咳噫喂)

### Đoạn 149: Tỏa nồi Hộc hộc - Hà mây ráng Hồng cầu vồng (Cặp 2961–2980) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về mây trời, cầu vồng và đơn vị nhỏ

- Mây mưa: **𩆪𩂟 mịt mù** chung 雨 (vũ) chỉ nghĩa, phần gợi âm là 蔑 (miệt) và 戊 (mậu); **𩄲𩅜 mây ráng** cũng chung 雨 (vũ), phần gợi âm là 迷 (mê) và 朗 (lãng).
- Sau cơn mưa: **梂虹 cầu vồng** có 梂 lấy 木 (mộc) chỉ nghĩa, 求 (cầu) gợi âm, còn 虹 mượn nguyên chữ Hán để ghi tiếng vồng.
- Đơn vị rất nhỏ: **𠬠忽 một hốt**, **𠬠銖 một thù** chung 𠬠 ghi tiếng một; 忽 và 銖 mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa.

- **銼 㘨** /tỏa - nồi/: cái nồi nhỏ; cái giũa. Hình thanh: 土 (thổ) chỉ nghĩa, 内 (nội) gợi âm. Ví dụ: Tỏa nồi Hộc hộc (銼㘨斛)
- **斛** /hộc - hộc/: đồ đong mười đấu. Mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Tỏa nồi Hộc hộc (銼㘨斛)
- **秷 𥟌𥟉** /chất - bông thóc/: bông lúa (thóc) (theo sách); 秷 vốn là tiếng gặt lúa. Hình thanh: 禾 (hòa) chỉ nghĩa, 芃 (bồng) gợi âm; hình thanh: 禾 (hòa) chỉ nghĩa, 秃 (thốc) gợi âm. Ví dụ: Chất bông thóc Sao tiền (秷𥟌𥟉鈔錢)
- **鈔 錢** /sao - tiền/: giấy bạc, đồng bạc giấy. Mượn nguyên chữ Hán 錢, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Chất bông thóc Sao tiền (秷𥟌𥟉鈔錢)
- **俊 賢** /tuấn - hiền/: tài giỏi hơn người. Mượn nguyên chữ Hán 賢, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Tuấn hiền Giai tốt (俊賢佳𡨧)
- **佳 𡨧 / 𡄰** /giai - tốt/: đẹp, hay, lành. Hình thanh: 宀 (miên) chỉ nghĩa, 卒 (tốt) gợi âm. Ví dụ: Tuấn hiền Giai tốt (俊賢佳𡨧)
- **忽 𠬠忽** /hốt - một hốt/: đơn vị rất nhỏ; chợt, bỗng. Mượn nguyên chữ Hán 忽, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Hốt một hốt Thù một thù (忽𠬠忽銖𠬠銖)
- **銖 𠬠銖** /thù - một thù/: đơn vị cân xưa rất nhẹ. Mượn nguyên chữ Hán 銖, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Hốt một hốt Thù một thù (忽𠬠忽銖𠬠銖)
- **濛 𩆪𩂟** /mông - mịt mù/: mưa bụi, tối mờ. Hình thanh: 雨 (vũ) chỉ nghĩa, 蔑 (miệt) gợi âm; hình thanh: 雨 (vũ) chỉ nghĩa, 戊 (mậu) gợi âm. Ví dụ: Mông mịt mù Lãng sáng (濛𩆪𩂟朗𤏬)
- **朗 𤏬** /lãng - sáng/: trong trẻo, rạng rỡ. Hình thanh: 火 (hỏa) chỉ nghĩa, 創 (sáng) gợi âm. Ví dụ: Mông mịt mù Lãng sáng (濛𩆪𩂟朗𤏬)
- **建 頭𣎃** /kiến - đầu tháng/: đầu tháng (theo sách), như 月建 nguyệt kiến; 建 vốn là dựng, lập. Mượn nguyên chữ Hán 頭, cả âm và nghĩa; hình thanh: 月 (nguyệt) chỉ nghĩa, 尚 (thượng) gợi âm. Ví dụ: Kiến đầu tháng Tạp ba mươi (建頭𣎃卅𠀧𨑮)
- **卅 𠀧𨑮** /tạp - ba mươi/: số ba chục. Hình thanh: 三 (tam) chỉ nghĩa, 巴 (ba) gợi âm. Ví dụ: Kiến đầu tháng Tạp ba mươi (建頭𣎃卅𠀧𨑮)
- **蝦 𧍍** /hà - rươi/: con rươi (theo sách); 蝦 vốn là con tôm. Hình thanh: 虫 (trùng) chỉ nghĩa, 來 (lai) gợi âm. Ví dụ: Hà rươi Tạp mắm (蝦𧍍鮓𩻐)
- **鮓 𩻐** /tạp - mắm/: cá muối, cá ướp lên men. Ví dụ: Hà rươi Tạp mắm (蝦𧍍鮓𩻐)
- **丹 𧺀 / 𧹱 / 𣠒** /đơn - thắm (đan)/: đỏ son, chu sa. Hình thanh: 赤 (xích) chỉ nghĩa, 審 (thẩm) gợi âm. Ví dụ: Đơn thắm (đan) Lục xanh (丹𧺀綠𫕹)
- **綠 𫕹 / 青** /lục - xanh/: sắc lá cây. Hình thanh: 青 (thanh) chỉ nghĩa, 生 (sinh) gợi âm. Ví dụ: Đơn thắm (đan) Lục xanh (丹𧺀綠𫕹)
- **罘 𢅆𢅆 / 𥯋 / 𥯋** /phầu - mành mành (phù)/: tấm che, bình phong xưa. Hình thanh: 巾 (cân) chỉ nghĩa, 萌 (manh) gợi âm; hình thanh: 巾 (cân) chỉ nghĩa, 萌 (manh) gợi âm. Ví dụ: Phầu mành mành (phù) Mộ màn trướng (罘𢅆𢅆幕幔帳)
- **幕 幔帳** /mộ - màn trướng/: màn che, lều vải. Mượn nguyên chữ Hán 幔 (mạn) để ghi tiếng màn; mượn nguyên chữ Hán 帳, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Phầu mành mành (phù) Mộ màn trướng (罘𢅆𢅆幕幔帳)
- **霞 𩄲𩅜 / 𩄲 / 𩄐** /hà - mây ráng/: mây sáng đỏ lúc sớm chiều. Hình thanh: 雨 (vũ) chỉ nghĩa, 迷 (mê) gợi âm; hình thanh: 雨 (vũ) chỉ nghĩa, 朗 (lãng) gợi âm. Ví dụ: Hà mây ráng Hồng cầu vồng (霞𩄲𩅜虹梂虹)
- **虹 梂虹** /hồng - cầu vồng/: vòng nhiều sắc trên trời sau mưa. Hình thanh: 木 (mộc) chỉ nghĩa, 求 (cầu) gợi âm; mượn nguyên chữ Hán 虹 để ghi tiếng vồng. Ví dụ: Hà mây ráng Hồng cầu vồng (霞𩄲𩅜虹梂虹)

### Đoạn 150: Đông mống đông Lôi sấm - Tự chữ Từ tờ (Cặp 2981–3000) (20 mục)

#### Cấu tạo chữ Nôm về mống sấm, vạt áo và chữ nghĩa

- Trên trời khi mưa: **靀蝀 mống đông** có 靀 lấy 雨 (vũ) chỉ nghĩa, 蒙 (mông) gợi âm, còn 蝀 mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa; **𩆐 sấm** lấy 雨 (vũ) chỉ nghĩa, 稟 (bẩm) gợi âm.
- Đồ vải: **𫌐襖 vạt áo** có 𫌐 lấy 衤 (y) chỉ nghĩa, 越 (việt) gợi âm, còn 襖 mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa; **𧜖 chăn** là cái mền (chăn) đơn, lấy 衤 (y) chỉ nghĩa, 真 (chân) gợi âm.
- Chữ nghĩa: **𡨸 chữ** lấy 字 (tự) chỉ nghĩa, 宁 (trữ) gợi âm; **詞 tờ** mượn nguyên chữ Hán 詞 để ghi tiếng tờ. Sách giải 詞 là tờ, còn 詞 vốn là lời, từ ngữ.

- **蝀 靀蝀 / 𩆠** /đông - mống đông/: vệt nhiều sắc trên trời sau mưa. Hình thanh: 雨 (vũ) chỉ nghĩa, 蒙 (mông) gợi âm; mượn nguyên chữ Hán, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Đông mống đông Lôi sấm (蝀靀蝀雷𩆐)
- **雷 𩆐 / 𩆷** /lôi - sấm/: tiếng nổ rền trên trời khi mưa. Hình thanh: 雨 (vũ) chỉ nghĩa, 稟 (bẩm) gợi âm. Ví dụ: Đông mống đông Lôi sấm (蝀靀蝀雷𩆐)
- **衽 𫌐襖** /nhẫm - vạt áo/: vạt áo, tà áo. Hình thanh: 衤 (y) chỉ nghĩa, 越 (việt) gợi âm; mượn nguyên chữ Hán 襖, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Nhẫm vạt áo Thuế khăn (衽𫌐襖帨巾)
- **帨 巾** /thuế - khăn/: khăn tay, khăn thắt lưng. Mượn nguyên chữ Hán 巾 (cân) để ghi tiếng khăn. Ví dụ: Nhẫm vạt áo Thuế khăn (衽𫌐襖帨巾)
- **裯 𧜖** /trù - chăn/: cái mền (chăn) đơn. Hình thanh: 衤 (y) chỉ nghĩa, 真 (chân) gợi âm. Ví dụ: Trù chăn Đại đãy (裯𧜖袋)
- **袋** /đại - đãy/: cái túi, bao đựng. Mượn nguyên chữ Hán 袋 để ghi tiếng đãy. Ví dụ: Trù chăn Đại đãy (裯𧜖袋)
- **誥 𠰺** /cáo - dạy/: dạy bảo, răn bảo; lời vua ban. Hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 代 (đại) gợi âm. Ví dụ: Cáo dạy Thệ thề (誥𠰺誓)
- **誓** /thệ - thề/: lời nguyền, hứa chắc chắn. Mượn nguyên chữ Hán 誓 để ghi tiếng thề. Ví dụ: Cáo dạy Thệ thề (誥𠰺誓)
- **謗 吱** /báng - chê/: nói xấu, gièm pha. Giả tá: mượn chữ Hán 吱 (chi) để ghi âm chê. Ví dụ: Báng chê Tạc xấu (謗吱怍醜)
- **怍 醜** /tạc - xấu/: hổ thẹn. Mượn nguyên chữ Hán 醜 (xú) để ghi tiếng xấu. Ví dụ: Báng chê Tạc xấu (謗吱怍醜)
- **蘊 𢭳** /uẩn - giấu/: chứa chất, cất kín. Hình thanh: 扌 (thủ) chỉ nghĩa, 酉 (dậu) gợi âm. Ví dụ: Uẩn giấu Phong giàu (蘊𢭳豐𢀭)
- **豐 𢀭** /phong - giàu/: dồi dào, đầy đủ. Hình thanh: 巨 (cự) chỉ nghĩa, 朝 (triều) gợi âm. Ví dụ: Uẩn giấu Phong giàu (蘊𢭳豐𢀭)
- **淵 漊** /uyên - sâu/: sâu thẳm; vực nước sâu. Giả tá: mượn chữ Hán 漊 (lâu) để ghi âm sâu. Ví dụ: Uyên sâu Bí mật (淵漊秘密)
- **秘 密** /bí - mật/: kín, không cho người biết. Mượn nguyên chữ Hán 密, cả âm và nghĩa. Ví dụ: Uyên sâu Bí mật (淵漊秘密)
- **微 汨 / 𫽰** /vi - nhặt/: nhỏ bé, ít ỏi. Chữ Hán 汨 (mịch), trong chữ Nôm đọc là nhặt. Ví dụ: Vi nhặt Tiệm dần (微汨漸寅)
- **漸 寅** /tiệm - dần/: từ từ, từng chút một. Giả tá: mượn chữ Hán 寅 (dần) để ghi âm dần. Ví dụ: Vi nhặt Tiệm dần (微汨漸寅)
- **儆 噒** /cảnh - răn/: cảnh cáo, nhắc để đề phòng. Hình thanh: 口 (khẩu) chỉ nghĩa, 粦 (lân) gợi âm. Ví dụ: Cảnh răn Ác dữ (儆噒惡與)
- **惡 與 / 㺞** /ác - dữ/: ác, xấu xa. Giả tá: mượn chữ Hán 與 (dữ) để ghi âm dữ. Ví dụ: Cảnh răn Ác dữ (儆噒惡與)
- **字 𡨸 / 𡦂 / 字** /tự - chữ/: văn tự, ký hiệu viết. Hình thanh: 字 (tự) chỉ nghĩa, 宁 (trữ) gợi âm. Ví dụ: Tự chữ Từ tờ (字𡨸詞)
- **詞** /từ - tờ/: tờ (theo sách); 詞 vốn là lời, từ ngữ. Mượn nguyên chữ Hán 詞 để ghi tiếng tờ. Ví dụ: Tự chữ Từ tờ (字𡨸詞)